II SA/Kr 480/24

II SA/Kr 480/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-05-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Monika Niedźwiedź /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Monika Niedźwiedź po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu M. R. i J. R. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 29 lutego 2024 r., nr SKO.PW/4171/9/2024, w przedmiocie nakazu przywrócenia stosunków wodnych na gruncie 1. uchyla w całości zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie solidarnie na rzecz M. R. i J. R. kwotę 100 złotych (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 29 lutego 2024 r. znak SKO.PW/4171/9/2024 orzeczono o uchyleniu decyzji Burmistrza Miasta i Gminy S. z dnia 27.12. 2023 r znak RS .6331.6.2021, którą:
1. nakazano Państwu M. i J. R. likwidację zamurowanego otworu w ogrodzeniu, którym spływała woda z działki nr [...] na działkę nr [...] w C. gm. S. i przywrócenia go do stanu poprzedniego.
2. nakazano udrożnienie kanału deszczowego biegnącego od granicy działek nr [...] i [...] (posesje nr [...]) do posesji nr [...];
3. wykonanie nakazów wskazanych w pkt. 1 i 2 niniejszej decyzji winno nastąpić do dnia 30.06.2024 r.
oraz przekazano sprawę organowi I instancji celem ponownego rozpatrzenia.
Skarżona decyzja zapadłą w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem, p.p M. i J. R. , którzy podnieśli, iż z sąsiedniej działki nr [...] należącej do p. A. J. G. Ich działka jest zalewana wodami opadowymi. Domagają się więc właściwego uregulowania stosunków wodnych, zobowiązania właścicielki działki do zagospodarowania wody opadowej wyłącznie na jej posesji, bez zalewania ich działki. Organ I instancji przedstawił przebieg dotychczasowego postępowania administracyjnego, wydane w sprawie decyzje organów I i II instancji, wyrok WSA w Krakowie z dnia 20.12.2022r II SA/Kr 1104/22 uchylający decyzję tut. Kolegium z dnia 7.07.2022 r. oraz decyzję Burmistrza Miasta i Gminy w S. z dnia 11.02.2022 r. wskazujący braki postępowania dowodowego.
Prowadząc ponownie postępowanie zgodnie z zaleceniami WSA powołano biegłego hydrogeologa p. P. P., który przedstawił swoje opinie z maja 2023 i jej aktualizację z grudnia 2023 r., przeprowadzono z jego udziałem wizję w terenie, w której wzięli udział p. J. G. i p. P. P., natomiast nie wzięli udziału pp. R. prawidłowo powiadomieni.
Zdaniem Organu I instancji przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało naruszenie stosunków wodnych w rozumieniu art. 234 ust.3 pr. wodnego, wystąpienie szkód - podmoknięć namulenia z ziemi i podmakanie gruntu działki P. J. G.. W wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, że na należącej do niej działce nr [...] na skutek zabetonowania przez właścicieli nr działki [...] miejsca przepływu wody płynącej z wyżej położonej działki nr [...] na działkę nr [...] zalega woda , która powinna zgodnie z naturalnym spadkiem terenu mieć ujście na teren działki nr [...] i dalej kanałem deszczowym, wymagającym udrożnienia.
Naturalny kierunek spływu wód powierzchniowych w rejonie analizowanych działek to spływ ze wschodu na zachód, czyli z działek nr [...] w kierunku działki [...]. Dla utrzymania naturalnego przepływu wód powierzchniowych został wykonany kanał deszczowy, w 2011 r. przebiegający od granicy działek [...] i [...] ( posesja nr [...]) do posesji nr [...], gdzie wody deszczowe nim prowadzone trafiają do rowu przy ul. [...]. W wyniku zablokowania możliwości przepływu wód opadowych nastąpiło zakłócenie naturalnego spływu wód powierzchniowych, w wyniku, czego następuje podtapianie działki nr [...]. a następnie przelanie się ich przez podmurówkę ogrodzenia i przepływ na działkę nr [...]. Ta sytuacja powoduje szkodę w postaci namokłego terenu na działce. Niezbędnym staje się więc przywrócenie przepływu wód kanałem deszczowym przebiegającym od granicy działek nr [...] i [...]. Zgodnie z naturalnym ukształtowaniem zalegająca woda, winna mieć ujście na działkę [...] oraz przepływać przez kanał deszczowy który powinien być udrożniony na działce nr [...].
Od opisanej decyzji, w przepisanym terminie odwołanie złożyli pp. M. i J. R.. Odwołujący się zarzucili wydanej decyzji szereg naruszeń prawa materialnego w tym art. 234 ust. 1 pkt. 1 i 2 Ustawy Prawo wodne oraz w zakresie art. 39 ust. 1 pkt 9 Ustawy o drogach publicznych błędną wykładnię prawa w zakresie art. 234 ust. 3 PW niezgodną z Konstytucją RP, a także naruszenie prawa postępowania administracyjnego w tym jego zasad, przepisów postępowania dowodowego kodeksu postępowania administracyjnego. Odwołujący się kwestionują również opinię biegłego hydrogeologa, kwestionując jego uprawnienia do wydania poprawnej opinii.
Strony podnoszą, że zostali zobowiązani do zlikwidowania zamurowania otworu w podmurówce ich ogrodzenia co jest niezgodne z prawem, a nadto zmusza się ich do przyjmowania na teren swojej działki wód opadowych i roztopowych, wpływających poprzez wykopany rów z terenu działki położonej powyżej (dz. [...]).
Nakaz ten wynika z opinii biegłego z maja 2023 r., opartej wyłącznie na podstawie stanu stwierdzonego na dzień wizji tj. na 12 maja 2023 roku. Tymczasem w latach ubiegłych przedmiotowy otwór łączył się z zakończeniem rowu wybudowanego przez właścicielkę dz. [...] był wypełniony kręgiem betonowym osadzonym pionowo, połączony z drugim kręgiem, stanowiąc tunel na długości ok. 1 m skierowanym w kierunku wykopanego rowu. Oprócz tych urządzeń zainstalowane były studzienki. Podczas deszczów, część wód spływała po gruncie na dz. [...] w kierunku południowo- zachodnim i przepływała na dz. [...] nad podmurówką ogrodzenia, w miejscu położonym poniżej otworu, zalewając rozległy teren.
Natomiast w listopadzie 2019 r., na ww. działce został wykopany szeroki rów, którym prowadzone były wody na dz. [...], głównie przez zakratowany otwór, a czasem także nad podmurówką ogrodzenia. Rów zbiera wody z całego terenu dz. [...], z innych terenów zabudowanych znajdujących się powyżej oraz wody z drogi wojewódzkiej DW 794. Strony zabudowały otwór w podmurówce ich ogrodzenia, gdyż wpływ wód na ich działkę nie był naturalny, lecz wymuszony opisanym rowem. Poza tym otwór nie znajduje się na przebiegu osi suchej doliny, biegnącej zgodnie z naturalnym ukształtowaniem terenu i wyznaczającej główną linię naturalnego spływu wód.
Zamurowanie otworu nie ma wpływu na zlikwidowanie zalewania dz. [...] , a jego likwidacja spowoduje zwiększenie przyjmowania na swój teren wód poprzez wykopany na dz. [...] rów, który prowadzi te wody wprost do otworu w podmurówce.
Organ nie wykazał związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rzekomym zalewaniem wodami pochodzącymi z terenu działki należącej do stron, terenu dz. [...] jak i terenu położonego a szkodami wyrządzonymi przez te wody. Odwołujący się wskazują na brak dostarczenia dowodów na powstałe szkody, na okoliczności wybudowania rowu w tym zgody wodnoprawnej, kierunku spływu wód powierzchniowych w osi suchej doliny .
Kolejny zarzut wskazany w odwołaniu odnosi się do bezprawnego nakazu pkt. l decyzji wykonania czynności niewykonalnych z mocy samego prawa, zabraniających kierowania i zmiany natężenia wód i odprowadzania ich na grunty sąsiednie oraz do udrożnienia ich prywatnej kanalizacji deszczowej na potrzeby odwadniania działki [...] oraz sąsiednich działek.
W odniesieniu do nielegalnie wybudowanej kanalizacji deszczowej na dz. [...] nie ma w aktach sprawy żadnego opisu tego urządzenia, jego lokalizacji, studzienek kanalizacji deszczowej, otworu wylotowego, stanu technicznego. Zdaniem Odwołujących się wynika to z braków opinii biegłego.
Strony podnoszą, że to oni wszczęli nin. postępowanie i oczekują nakazu przywrócenia przez właścicielkę dz. [...], zakłóconych przez nią stosunków wodnych na terenie jej działki ze szkodą na działce [...]. Dowody zebrane w postępowaniu m.in. ortofotomapy, opisane zdjęcia fotograficzne, że właścicielka dz. [...] zakłóciła stosunki wodne na terenie swojej działki ze szkodą na dz. [...] poprzez utwardzenie nielegalne gruntu kostką brukową na terenie całego podwórka o pow. około 200 m˛ .Organ nie wykonał w całości polecenia zawartego w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie poza powołaniem biegłego. W poleceniu wskazano na konieczność przeprowadzenia analizy stosunków wodnych na gruncie, ich zmian, przyczyn tych zmian oraz wskazania ewentualnie środka likwidującego szkodliwe działania wobec gruntów sąsiednich. Nie zgromadzono w postępowaniu czytelnych dowodów graficznych, obrazujących położenie poszczególnych działek, elementów ich urządzenia, kierunki spływu wód. Ponadto Strony podniosły zarzut naruszenia przepisów postępowania administracyjnego dotyczących także braków decyzji administracyjnej, dokładnego opisu, chronologii i oceny stanu faktycznego obecnego i pierwotnego stanu wód na gruncie, pominięcie w omówieniu przedstawionych dowodów - zdjęć fotograficznych, a nadto żądania Odwołujących dotyczącego uregulowania tej sprawy.
Organ odwoławczy w wyniku rozpoznania odwołania wskazał, że w sytuacji zmiany stanu wody, która wywołała szkodę na gruncie sąsiednim, organ I instancji może podjąć jedno z dwóch możliwych na drodze administracyjnej rozstrzygnięć: nakazania właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 maja 2008 r., sygn. II OSK 613/07).
Kolegium podzieliło także stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie sygn. akt II SA/Kr 101/12 z dnia 2013-02-21 zajmującego stanowisko odnośnie zakresu pojęcia "zmiany stanu wody na gruncie (LEX nr 1342966). Powodowanie przez właściciela zmiany stanu wody na gruncie to takie działanie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie, związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi i hydrologicznymi i daje on organom podstawę do zastosowania sankcji, o jakiej mowa w art. 243 ust. 3 p.w. Działaniem takim jest między innymi wykonanie przeszkody w odpływie wody opadowej z terenów sąsiednich, np. zasypanie zagłębienia, którym dotychczas spływały wody opadowe z terenów wyżej położonych lub podwyższenie terenu uniemożliwiające spływ wody. Zmianą stanu wody na gruncie w znaczeniu ustawowym jest każda kolejna zmiana w zagospodarowaniu terenu, która modyfikuje stan istniejący. Jeżeli więc doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie wskutek działań właściciela tych gruntów zaś zmiana stosunków wodnych szkodliwie wpływa na grunty sąsiednie może być rozważane wydanie nakazu w trybie w art. 29 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy Prawo wodne, (wyrok WSA w Lublinie z dnia 29 marca 2018 r. sygn. akt II SA /Lu 996 /17 LEX nr 2560361 ). Rozpatrując dokumenty zgromadzone w aktach sprawy podczas dwukrotnego wszczętego na wniosek pp. R. (z września 2021 r) postępowania administracyjnego, postępowania sądowego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie zakończonym wyrokiem z dnia 22.12 2022r sygn. akt WSA II SA/Kr 1104/22, a także opinii powołanego biegłego hydrogeologa p. P. P., wraz z jej uzupełnieniem, wyników przeprowadzonych wizji w terenie, pism stron, materiału fotograficznego, map Burmistrz Miasta i Gminy S. wykazał niewątpliwe naruszenie stosunków wodnych w rozumieniu art. 234 ust.3 pr. wodnego wystąpienie szkód. Szkody te wystąpiły jak ustalono w postaci podmoknięć, namulenia ziemi działki nr [...] należącej do P. J. G. na skutek zabetonowania przez pp. R. właścicieli działki [...] zlokalizowanej poniżej miejsca przepływu wody. Stwierdzono także, że zalegająca woda powinna zgodnie z naturalnym spadkiem terenu mieć ujście na teren działki nr. [...] do kanału deszczowego. Wykonany kanał deszczowy w 2011 r. przebiegający od granicy działek [...] i [...] ( posesja nr [...]) do posesji nr [...], i dalej do rowu przy ul. [...] wymaga udrożnienia. Ta sytuacja powoduje stwierdzone szkody się więc niezbędne stało się wydanie nakazu likwidacji otworu w ogrodzeniu oraz przywrócenie przepływu wód kanałem deszczowym złożonym dowodowo. W ramach postępowania wyjaśniającego prowadzonego w celu zbadania, czy właściciel nieruchomości sąsiedniej w istocie dokonał zmiany stosunków wodnych, czy zmiana ta negatywnie wpłynęła na grunty sąsiednie, czy pomiędzy dokonaną zmianą a powstałą szkodą istnieje związek przyczynowo-skutkowy organy zobowiązane są działać z zachowaniem wymogów określonych w k.p.a.
Organ administracji, działający na podstawie przepisów prawa materialnego przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, jest obowiązany - zgodnie z zasadą ogólną art. 7 k.p.a. - załatwić sprawę podejmując wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Ustalenia i rozważania organów w powyższym zakresie wymagają co do zasady wiedzy specjalistycznej (fachowej) i nie mogą ograniczać się do prostych stwierdzeń na podstawie oględzin co do zakresu wykonanych prac (np. zmieniających konfigurację gruntu) lub pomiarów wysokościowo-sytuacyjnych terenu, bez konfrontacji ze istniejącym w przeszłości i aktualnie stanem wód na gruntach. W orzecznictwie sądów administracyjnych zgodnie przyjmuje się, że ocena zmiany stosunków wodnych wymaga - co do zasady - wiadomości specjalnych i odpowiedniej wiedzy fachowej. Oględziny nieruchomości czy zeznania świadków nieposiadających fachowej wiedzy w tym zakresie nie zawsze mogą być wystarczające dla obiektywnej oceny okoliczności danej sprawy, tj. czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Regułą jest, że w sprawach o przywrócenie stosunków wodnych na gruncie powinien być przeprowadzony dowód z opinii biegłego, między innymi na okoliczność, czy na działce sąsiedniej powstała szkoda oraz czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy zmianą stanu wód na gruncie, a szkodą (zob. np. wyrok WSA w Kielcach z dnia 18 czerwca 2014 r., II SA/Ke 373/14, LEX nr 1479326; wyrok WSA w Łodzi z dnia 4 lipca 2013 r., II SA/Łd 336/13, LEX nr 1344924; wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 lipca 2010 r., IV SA/Wa 586/10, LEX nr 668618; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 16 września 2009 r., II SA/Rz 99/09, LEX nr 60295; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 kwietnia 2009 r., II SA/Wr 669/08, LEX nr 530466).
Zasadniczo więc poza wypadkami oczywistego braku materiału dowodowego wskazującego na brak dokonania jakichkolwiek zmian na gruncie, które mogłyby być źródłem zmian w stanie wód na gruntach, w sprawach o uregulowanie stosunków wodnych konieczne jest powołanie biegłego z zakresu specjalności hydrologicznej, hydrogeologicznej, gospodarki wodnej, postępowań wodnoprawnych lub melioracji wodnych oraz przeprowadzenie przez biegłego odpowiednich badań, analiz i obliczeń. Powołanie biegłego dysponującego odpowiednią wiedzą i doświadczeniem z zakresu stosunków wodnych jest tym bardziej nieodzowne w sytuacji istniejącego pomiędzy stronami postępowania sporu co do istnienia lub zakresu przesłanek, o których mowa w art. 29 ust. 3 p.w., albo w sytuacji istniejących wątpliwości co do istotnych w sprawie okoliczności faktycznych lub ich ocen merytorycznych (por. wyrok NSA z dnia 5 lipca 2016 r., II OSK 2740/14.).
Organ odwoławczy wskazał, że biegły hydrogeolog mgr P. P. został powołany i wydał swoją opinię. Zdaniem składu Kolegium jest ona jednak zbyt ogólnikowa, nie daje odpowiedzi na wiele istotnych dla stron problemów. Wydana w oparciu o nią skarżona decyzja nie spełnia wymogów prawidłowego postępowania dowodowego.
Po pierwsze należy dokładnie ustalić jakie jest obecnie zagospodarowanie wód opadowych na powierzchni obydwu działek stron, jakie urządzenia odprowadzania wody posiadają obecnie budynki na działce nr [...], jak odprowadzana jest woda z powierzchni wybrukowanego podwórca, opisać rów na tej działce. Należy opisać spływ wód po działce pp. R. , wystąpienie szkód na ich działce, opisać istnienie i przebieg rowu, który powstał w 2011, położenie i obecna rola studzienek kanalizacji deszczowej.
Zdaniem organu odwoławczego nie zostało także opisane istotne dla oceny stosunków wodnych nadsypanie ziemi przy ogrodzeniu, rozdzielającym działki stron i jego konsekwencje.
Wskazana w wyroku WSA konieczność dokonania szczegółowej analizy aktualnego spływu wód , analizy panujących na gruncie stosunków wodnych oraz ich zmian, przyczyny tych Wskazana w wyroku WSA konieczność dokonania szczegółowej analizy aktualnego spływu wód , analizy panujących na gruncie stosunków wodnych oraz ich zmian, przyczyny tych zmian oraz ewentualne wskazania co do wyboru właściwego środka likwidującego szkodliwe działania właściciela gruntu względem gruntów sąsiednich nie została wyczerpująco zrealizowana.
Od powyższej decyzji sprzeciw złożyli M. R. i J. R.. W obszernym sprzeciwie skarżonej decyzji zarzucili naruszenie Konstytucji RP w zakresie art. 7 oraz art 83 ustawy zasadniczej poprzez niedopełnienie obowiązków czuwania nad przestrzeganiem prawa. Organ II instancji dopuścił się dokonania czynu zagrożonego art. 231 Kk. Z treści uzasadnienia decyzji organu II instancji wynika, że niewłaściwie przeprowadził postępowania odwoławcze. Strony zarzucają organowi odwoławczemu:
1) naruszenie prawa postępowania w sposób mogący mieć charakter rażący, tym bardziej, że organ dopuszcza się po raz drugi w przedmiotowej sprawie naruszenia tych samych naruszeń przepisów prawa procesowego jak w przypadku pierwszego Odwołania Stron z 7 marca 2022 roku, co wykazał organowi WSA w treści Wyroku z 20 grudnia 2022 r. tj. istotne naruszenie art. 7, art 77 § 1 oraz art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego (ustawy z 14 czerwca 1960 r., Dz. U. 2023 poz. 775), dalej Kpa:
a) naruszenie przepisów postępowania dowodowego tj. art. 75 S 1. art, 76 § 1. art, 77 oraz art. 80 Kpa poprzez niewłaściwą ocenę materiału dowodowego i w związku z tym naruszenie art. 7 Kpa, gdyż organ odwoławczy nie ustalił stanu faktycznego a wywiódł go jedynie z toku rozumowania Organu I instancji, które było błędne, gdyż doprowadziło do wydania decyzji
b) naruszenie zasady ogólnej art. 8 Kpa, a przede wszystkim zauważalna stronniczość w stosunku do materiału dowodowego, ze skupieniem się głównie na przeanalizowaniu treści opinii biegłego, oraz stronniczość wobec samego organu poprzez uznanie jego toku rozumowania ze zlekceważeniem treści odwołania stron c) naruszenie praw stron poprzez brak ustosunkowania się do treści pism procesowych Stron zgłaszających nieprawidłowości w prowadzeniu postępowania, zarzuty wobec osoby biegłego i jego opinii oraz wobec braku ustosunkowania się do żądania Stron zawartego w pkt. 2 Odwołania, czym organ naruszył art. 9 i 11 Kpa
2) naruszenie przepisów procesowych, które doprowadziło do naruszenia art. 7, art. 32 ust. 1 oraz art. 83 Konstytucji RP
3) organ II instancji nie pouczył organu I instancji o naruszeniach przez niego tych przepisów, a za główne przesłanki uchylenia decyzji przyjął ogólnikowość opinii biegłego i niezrealizowanie przez niego nakazów sądowych;
4)naruszenie praw materialnych w sposób mogący mieć charakter rażący:
a) poprzez uznanie, że przywrócenie przepływu wód kanałem deszczowym stało się niezbędne, organ naruszył art. 234 ust. 1 pkt. 2 Prawa wodnego, dalej P.w. i art. 39 ust. 1 pkt. 9 Ustawy o drogach publicznych, naruszając w konsekwencji art. 7. art. 31 ust. 2 oraz art. 83 Konstytucji RP: zakazy zawarte w tych ustawach mają charakter bezwarunkowy i winny być respektowane przez wszystkie organy w państwie; brak w treści decyzji odniesienia się Organu II instancji do zakazów w/w praw materialnych daje przyzwolenie organowi I instancji na dokonanie tych samych naruszeń praw w kolejnym postępowaniu;
b) naruszenie przepisów art. 234 ust. 1 pkt P.w., który w tym punkcie ma charakter warunkowy i dokonania jego błędnej wykładni umożliwiając Organowi I instancji dokonania tych samych naruszeń prawa w kolejnym prowadzeniu postępowania
5) w uzasadnieniu decyzji organ II instancji udzielił Stronom fałszywego pouczenia wynikającego z całkowitej nieznajomości istoty art. 1 pkt. 1 Kpa i dokonując tym samym błędnej wykładni art. 85 § 2 w związku z tym artykułem; poprzez brak pouczenia organu I instancji o prawidłowym prowadzeniu postępowania, organ odwoławczy daje przyzwolenie, aby w kolejnym prowadzeniu postępowania rolę organu przejęły samowolnie osoby pracujące np. na dzienniku podawczym;
6) uzasadnienie decyzji organu II instancji nie spełnia wymogów art. 107 § 3 Kpa i jest gorszące dla Stron z powodu tuszowania przez organ poważnych naruszeń prawa dokonanych przez Organ I instancji i otwarcia furtki do ich kolejnych naruszeń w ponownie prowadzonym postępowaniu;
7) treść uzasadnienia decyzji organu II instancji naraziła Strony na stres, cierpienia moralne z powodu konieczności samodzielnego dochodzenia prawdy w celu zapobieżenia dalszym skandalicznym decyzjom organu I instancji i obrony własnego mienia oraz uchronienia się przed wykonaniem decyzji nakazującej Stronom w pkt. 2 popełnienie przestępstwa.
Strony ponadto zarzucają Organowi I instancji, że:
1) naruszył przepisy postępowania dowodowego tj. art. 75 § 1, art. 76 § 1, art. 77 § 1, art. 80 Kpa w sposób mogący mieć cechy rażącego naruszenia. Organ nie kierował się zasadą prawdy obiektywnej nie ustalając i nie opisując w uzasadnieniu decyzji stanu faktycznego, nie kierował się zasadą bezstronności, zasadą wyjaśniania zasadności przesłanek załatwianej sprawy i podjętej decyzji czym naruszył art. 7, art. 8, art. 11 Kpa w sposób mogący mieć cechy rażącego naruszenia prawa. Organ naruszył prawa Stron poprzez zupełny brak udzielania Stronom informacji dotyczących ich wniosków i uwag czym naruszył art. 9 Kpa, nie zadbał o poinformowanie Stron o oględzinach w terenie, czym naruszył art. 10 w zw. z art, 85 § 1 Kpa, nie ustosunkował się zupełnie do uwag Stron dotyczących biegłego i do końcowych uwag z 13 X. i z 21.X. 2023 r. i nie Spełnił podstawowych żądań Stron zawartych w ich wniosku wszczynającym postępowanie z 29.1X.2021 r., nie uzasadniając przy tym dlaczego ich nie spełnił, naruszając w ten sposób art. 79 § 1 i art. 11 Kpa; zarzucono naruszenie podstawowych praw Stron, które mogły mieć cechy rażących naruszeń; formułując uzasadnienie decyzji organ nie dopełnił wymogów art. 107 § 3 Kpa, które to naruszenie może mieć cechy naruszenia rażącego; organ naruszył tym samym art. 6 Kpa oraz art. 7. art. 32 ust. 1 oraz art. 83 Konstytucji RP, które to naruszenia mogą mieć cechy rażących naruszeń prawa; organ I instancji powtórzył te same naruszenia prawa, których dokonał w pierwszym prowadzeniu postępowania, co wykazał WSA w Krakowie w uzasadnieniu wyroku w przedmiotowej sprawie stwierdzając, że Organ naruszył w sposób istotny art. 7, art, 77 § 1 oraz art. 80 Kpa;
2) Organ naruszył przepisy prawa materialnego w sposób mogący mieć cechy rażącego naruszenia zakazów zawartych w art. 234 ust. 1 pkt 2 P.w. i w art. 39 ust. 1 pkt 9 Ustawy o drogach publicznych poprzez brak w decyzji nakazania natychmiastowego zlikwidowania rowu wraz z jego elementami tj. przepustem i dołem na dz. [...] oraz zakazania spuszczania wód kanalizacją deszczową z dz. [...] na działkę publiczną tj. na drogę powiatową ul. [...] z uwagi na obligatoryjny i bezwarunkowy charakter obu tych przepisów organ winien był zadziałać natychmiast; organ nie tylko tego nie uczynił ale wydał decyzję stanowiącą odwrócenie i zaprzeczenie tych zakazów, czym organ naruszył art. 7, art. 31 ust. 2 i art. 83 Konstytucji RP w sposób mogący mieć charakter rażący z uwagi na zmuszanie do przestępstwa zagrożonego art. 288 Kodeksu karnego; organ dokonał w uzasadnieniu decyzji błędnej wykładni prawa materialnego dotyczącej art. 234 ust 1 i ust 3 P.w. na skutek naruszeń prawa dowodowego obciążając Strony winą za zakłócenie stosunków wodnych na dz. [...] lekceważąc fakt, że to oni pierwsi wnieśli jako poszkodowani wniosek o uregulowanie zagospodarowania własnych wód opadowych na dz. [...] i zakłócenie tych stosunków poświadczyły Wody Polskie w piśmie z 20 września 2021 roku oraz Protokół z pierwszej wizji w terenie z 27.X.2021 roku; w pkt. 2 decyzji organ wykorzystując swoje kompetencje decyzyjne zmusza Strony do popełnienia przestępstwa tj. czynu zagrożonego art. 288 Kpa; przekraczając swoje uprawnienia i nie dopełniając obowiązków Organ dopuścił się czynów zagrożonych art. 231 Kodeksu karnego działając na szkodę mienia prywatnego i publicznego tj. drogi powiatowej ul. [...].
3) Organ nie wykonał nakazów i pouczeń zawartych we Wyroku WSA w przedmiotowej sprawie. Obydwa organy prowadziły nieudolnie i nieefektywnie postępowanie w przedmiotowej sprawie, wszystko to jak się wydaję ma swoje źródła w braku jakiejkolwiek dobrej woli zapoznania się z dowodami w sprawie, z pismami Stron zawierającymi ich zeznania, uwagi i wnioski, braku dobrej woli dążenia do ustalenia stanu faktycznego oraz co najważniejsze braku zdolności sztuki logicznego myślenia by ocenić materiał dowodowy, wyciągnąć z niego wnioski i właściwie zinterpretować przepisy prawa. Wszystkie cztery decyzje organów w ciągu 3 lat prowadzenia postępowania stanowią naruszenia prawa eskalujące w czasie, których końca nie widać. Strony wnoszą o: 1) wskazanie w orzeczeniu Sądu, że Organ 11 instancji w uzasadnieniu Decyzji dopuścił się rażących naruszeń prawa;
2) wskazanie w orzeczeniu Sądu, że Organ II instancji w rozpatrywaniu Odwołania Stron nie uwzględnił ich żądań zawartych w pkt. 2 odwołania z 17 stycznia 2024 r.
3) wezwanie organu II instancji do przestrzegania prawa postępowania i praw materialnych oraz art. 7, art, 31 ust 2, art. 32 ust. 1 i art. 83 Konstytucji RP;
4) uchylenie decyzji organu I instancji w sprawie o znaku RS.6331.1.6.2021 ze wskazaniem w orzeczeniu Sądu, że organ dopuścił się rażącego naruszenia praw materialnych i prawa postępowania;
5) wezwanie organu I instancji do przestrzegania prawa postępowania i praw materialnych oraz art. 7, art 31 ust 2, art 32 ust 1 i art. 83 Konstytucji RP;
6) wezwanie organu I instancji do wykonania nakazów i pouczeń zawartych w prawomocnym Wyroku WSA z 20 grudnia 2022 r. w przedmiotowej sprawie oraz do respektowania orzecznictwa sądowo-administracyjnego w sprawie o naruszenie stosunków wodnych na powierzchni gruntu;
7) rozpoznanie przez Sąd niniejszego sprzeciwu, nawet w sytuacji gdyby organ II instancji zmienił decyzję, gdyż stopień i ciężar naruszeń prawa dokonany przez ten organ wymaga interwencji Sądu w celu zdyscyplinowania organu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Sprzeciw zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023, poz. 1634, dalej p.p.s.a.) od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. (art. 64e p.p.s.a.) Uwzględniając sprzeciw od decyzji, sąd uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. (art. 151a § 1 zd. 1 p.p.s.a.), zaś w przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji sąd oddala sprzeciw (art. 151a § 2 p.p.s.a.).
Mając na uwadze zawężoną przez ustawodawcę granicę rozpoznania sprzeciwu od decyzji kasatoryjnej, wskazać należy, że organ odwoławczy błędnie zastosuje art. 138 § 2 k.p.a., gdy postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez organ I instancji jest dotknięte niewielkimi brakami, które z powodzeniem można uzupełnić w postępowaniu odwoławczym na podstawie art. 136 k.p.a. Sąd administracyjny w ramach kontroli zgodności z prawem rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. ocenia, czy organ odwoławczy winien był podjąć merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, czy też zaszła konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego w takim zakresie, który z uwagi na obowiązek zachowania dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.) oraz obowiązek wyjaśnienia podstawowych okoliczności stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) - uzasadniał przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, a jednocześnie w postępowaniu przed organem pierwszej instancji doszło do uchybień natury proceduralnej, które można określić jako istotne. Z użycia w art. 138 § 2 k.p.a. zwrotu "z naruszeniem norm prawa procesowego" wynika, że wydanie decyzji, o jakiej mowa w art. 138 § 2 k.p.a. jest dopuszczalne wyjątkowo i stanowi wyraźny wyłom od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy. Nakazuje to przyjąć, że naruszenie norm prawa procesowego dotyczy wyłączenie przepisów regulujących postępowanie wyjaśniające a nie jakichkolwiek przepisów postępowania, chyba że organ odwoławczy wykaże, że naruszenie tych innych przepisów miało wpływ na postępowanie wyjaśniające.
W świetle art. 138 § 2 k.p.a. konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy, mający istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, sąd powinien oceniać przez pryzmat przepisów prawa materialnego, które mogą mieć zastosowanie w danej sprawie. Sąd administracyjny rozpoznając sprzeciw od decyzji ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., ale czyni to w świetle przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w danej sprawie. Jednocześnie, charakter i zakres decyzji kasacyjnej powoduje, że ocena sądu nie może obejmować sformułowania końcowej oceny materialnoprawnej związanej z istotą sprawy, gdyż formułowanie wniosków w tym zakresie byłoby przedwczesne i niedopuszczalne.
W orzecznictwie wskazuje się, że szczególną cechą odróżniającą sprzeciw od skargi w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest właśnie ograniczony zakres kontroli sądowej decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. i jej wyjątkowy charakter, stanowiący odstępstwo od zasady merytorycznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy. Treść przesłanek określonych w art. 138 § 2 k.p.a. winna być przy tym interpretowana łącznie z przepisem art. 136 k.p.a., określającym granice postępowania wyjaśniającego przed organem odwoławczym. Zaznaczyć przy tym trzeba, że przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego nie może godzić w zasadę dwuinstancyjności. (wyrok NSA z dnia 10 października 2023 r. sygn. akt I OSK 1008/23).
Podstawą materialnoprawną w niniejszej sprawie był art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. prawo wodne (dalej p.w.). W szczególności zgodnie z art. 234 ust. 3 p.w. Zgodnie z powołanym przepisem jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności. Szkodliwe wpływanie na grunty oznacza powstanie konkretnej szkody na gruncie sąsiednim spowodowanej zmianą stosunków wodnych na gruncie. Podkreślenia wymaga jednak to, że zgodnie z orzecznictwem sądowo-administracyjnym pojęcie zmian, które "szkodliwie wpływają" na grunty sąsiednie nie jest równoznaczne ze stwierdzeniem konkretnej szkody dającej się zauważyć np. w trakcie oględzin przeprowadzonych jednorazowo. Szkodliwe oddziaływanie zmiany stosunków wodnych na grunty sąsiednie może być bowiem procesem długotrwałym, wymagający obserwacji, niejednokrotnie niedający się stwierdzić w czasie jednorazowych, sporadycznych oględzin. Wreszcie należy zwrócić uwagę na konieczny związek przyczynowy między zmianą stanu wody na gruncie przez właściciela a szkodą na gruncie sąsiednim.
W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że zastosowanie tego przepisu możliwe jest dopiero po bezspornym ustaleniu, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie oraz czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Zastosowanie powołanego przepisu uzależnione jest od wystąpienia skutku w postaci szkody, zatem pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie a szkodliwym oddziaływaniem musi istnieć związek przyczynowo-skutkowy. Ustalenie wspomnianego wyżej związku przyczynowo-skutkowego wymaga odpowiedniej wiedzy z zakresu gospodarki wodnej, hydrologii, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, tj. wiedzy specjalistycznej, wykraczającej poza wiedzę pracowników organu (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 29 listopada 2021 r., sygn. II SA/Kr 911/21). Zmiana stanu wody na gruncie to każde działanie, którego efektem jest zmiana ilościowa wody (tj. zwiększenie bądź zmniejszenie ilości wody na gruncie) oraz zmiana w zakresie jej przepływu przez grunt. Jest to zatem takie działanie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi i hydrologicznymi (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 8 grudnia 2021 r. sygn. II SA/Gl 1026/21). Organ winien opracować czytelny materiał graficzny, który będzie jasno przedstawiał: położenie poszczególnych działek, istotne dla sprawy elementy ich urządzenia (wraz z ich opisem), kierunki spływu wód, kierunki świata itp. Materiałem pomocniczym w zobrazowaniu stanu na gruncie mogą być również fotografie, jednakże pod warunkiem, że każda z nich zostanie szczegółowo opisana i odniesiona do miejsca w terenie (tak WSA w Krakowie w wyroku z dnia 24 listopada 2021 r. sygn. II SA/Kr 897/21).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, co następuje.
Skarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 138 § 2 k.p.a., dlatego też sprzeciw zasługuje na uwzględnienie.
Jakkolwiek zaskarżona decyzja organu II instancji jest obszerna, w istocie w niewielkim zakresie uzasadniono w niej sięgnięcie do art. 138 § 2 k.p.a. Uzasadnienie decyzji w przeważającej części jest streszczeniem przebiegu postępowania oraz uzasadnienia decyzji organu I instancji. Dopiero na s. 6 ograniczono się do wskazania, że brak jest wyjaśnienia pewnych istotnych dla sprawy okoliczności. Organ odwoławczy wskazuje, że należy dokładnie ustalić jakie jest obecnie zagospodarowanie wód opadowych na powierzchni obydwu działek stron, jakie urządzenia odprowadzania wody posiadają obecnie budynki na działce nr [...], jak odprowadzana jest woda z powierzchni wybrukowanego podwórca, opisać rów na tej działce. Należy opisać spływ wód po działce pp. R. wystąpienie szkód na ich działce, opisać istnienie i przebieg rowu, który powstał w 2011, położenie i obecna rola studzienek kanalizacji deszczowej. Zdaniem organu odwoławczego nie zostało także opisane istotne dla oceny stosunków wodnych nadsypanie ziemi przy ogrodzeniu, rozdzielającym działki stron i jego konsekwencje.
Tymczasem analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że informacje na ten temat znajdują się w opinii i uzupełnieniu opinii biegłego P. P., której oceny dokonał organ I instancji. I tak odnośnie do:
- obecnego zagospodarowania wód opadowych na powierzchni obydwu działek stron (dz. [...] i [...]) biegły wypowiedział się ma s. 5, pkt 5 opinii;
- kwestii urządzeń odprowadzania wody posiadają obecnie budynki na działce nr [...], biegły wypowiedział się na s. 5-6 oraz 7 opisując kierunek spływu wód powierzchniowych, który ma miejsce ze wschodu na zachód z działki [...] w kierunku działki [...];
- odprowadzania wody z powierzchni wybrukowanego podwórca biegły wypowiedział się na s. 6 i 7 opinii, obliczając przy tym współczynnik spływu wód z powierzchni dachowych i brukowanych budynku; wskazano, że udział spływu wód z powierzchni dachowych i brukowanych na działce [...] w całkowitym spływie wód powierzchniowych w kierunku analizowanym wynosi 1 % (s. 7 opinii biegłego);
- rowu na działce [...] biegły opisał na s. 6 i fot. 3 i 4 opinii;
- spływu wód po działce pp. R. biegły wypowiedział się na s. 7 opinii, ilustrują go także załączniki graficzne do opinii obrazujące kierunki spływu wód opadowych (zał. Nr 1 i 2);
- wystąpienia szkód na działce pp. R. organ pominął znajdującą się w sprawie dokumentacje fotograficzną oraz protokoły z oględzin; na zdjęciach przedkładanych przez nich widoczny był szlam i kamienie;
- odnośnie do przebiegu rowu, który powstał w 2011, jego położenia i roli studzienek kanalizacji deszczowej biegły wypowiedział się na s. 7; ponadto w sprawie odbyło się szereg oględzin, w trakcie których relacjonowano przebieg kanału deszczowego przebiegającego od granicy działek [...] i [...] (m.in. z 12 maja 2023 r.);
- położenia i roli studzienek deszczowych – nie jest jasne, o którą działkę chodziło organowi II instancji, ponadto w protokołach z oględzin z 2022 r., jak i 2023 r. w opinii biegłego opisano sposób zagospodarowania wód opadowych i urządzeń przy pomocy których tego dokonano na obu działkach; być może organowi chodziło o zarzut odwołania odnoszący się do nielegalnie wybudowanej kanalizacji deszczowej na dz. [...] nie ma w aktach sprawy żadnego opisu tego urządzenia, jego lokalizacji, studzienek kanalizacji deszczowej, otworu wylotowego, stanu technicznego, do których to okoliczności zdaniem odwołujących się nie odniesiono się w opinii. W tej kwestii brak wykazania dlaczego nie można było skorzystać z art. 136 k.p.a.
- nadsypania ziemi przy ogrodzeniu, rozdzielającym działki stron biegły wypowiedział się w aktualizacji opinii hydrologicznej z grudnia 2023 r., na s. 3-5.
W przypadku kiedy organ odwoławczy dochodzi do przekonania o konieczności wydania decyzji kasatoryjnej, winien nie tylko uzasadnić istnienie przesłanek wymienionych w art. 138 § 2 k.p.a., lecz również wskazać, dlaczego nie skorzystał z możliwości przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego w trybie art. 136 k.p.a. Ocena organu w tym zakresie powinna zaś znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji. Wskazanie w uzasadnieniu okoliczności wyczerpujących przesłanki z art. 138 § 2 k.p.a., a także wyjaśnienie przyczyn niezastosowania art. 136 k.p.a., służy wypełnieniu dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a., określającego wymogi dla uzasadnienia faktycznego decyzji oraz realizacji wynikającej z art. 11 k.p.a. zasady przekonywania. (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 17 marca 2023 r. sygn. II SA/Rz 239/23). Braki w postępowaniu dowodowym nie mogą stanowić podstawy do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. w sytuacji, gdy organ odwoławczy ma możliwość skorzystania z art. 136 § 1 k.p.a. (wyrok NSA z 27 lipca 2023 r. I OSK 1436/23).
Skoro zatem okoliczności, które zdaniem organu odwoławczego nie zostały ustalone, w istocie zostały ustalone i jednocześnie brak jest wskazania na inne istotne dla sprawy okoliczności, które wymagają wyjaśnienia, zastosowanie art. 138 § 2 k.p.a. w ocenie Sądu, w kontekście zasady merytorycznego rozpoznawania sprawy przez organ odwoławczy i mając na uwadze treść art. 136 k.p.a., było nieuzasadnione. Organ odwoławczy uchylił się od merytorycznego rozpoznania sprawy i zweryfikowania rozstrzygnięcia organu I instancji z uwzględnieniem art. 136 k.p.a.
Tym samym skutek odniosły te zarzuty sprzeciwu, w których podniesiono zarzut naruszenia przepisów postępowania przez organ odwoławczy.
Z uwagi na zakres sądowej kontroli decyzji kasatoryjnej wynikający z art. 64e p.p.s.a w zw. z art. 138 § 2 k.p.a. nie było możliwe uchylenie niniejszym orzeczeniem decyzji organu I instancji.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł na podstawie art. 151a § 1 p.p.s.a., jak w sentencji.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 zasądzając od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie solidarnie na rzecz M. R. oraz J. R. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.