II SA/KR 43/24

II SA/Kr 43/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-03-27
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-01-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Agnieszka Nawara-Dubiel /przewodniczący sprawozdawca/
Anna Kopeć
Małgorzata Łoboz
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1958 nr 17 poz 70
art 27 ust 2
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Nawara - Dubiel (spr.) Sędziowie: WSA Małgorzata Łoboz Asesor WSA Anna Kopeć Protokolant: sekretarz sądowy Joanna Biegalska – Ciepacz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2024 r. sprawy ze skargi L. S. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 19 października 2023 r. nr WS-VI.7534.2.13.2023.KP w przedmiocie odmowy wypłaty odszkodowania za nieruchomość oddala skargę.
Uzasadnienie
II SA/Kr 43/24
UZASADNIENIE
Starosta L. decyzją nr 2 z dnia 28 lipca 2023 r., znak: GN.6821.57.2023, wydaną na podstawie art. 132 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2023 r. poz. 344) w związku z art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775), odmówił wypłaty L. S. zwaloryzowanego odszkodowania za ˝ część udziału przypadającego z tytułu dziedziczenia po A. Z., ustalonego orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie Urzędu Spraw Wewnętrznych z dnia 25 listopada 1970 r. (USW.IV-60/263/70) o wywłaszczeniu – na cele budowy Szpitala Powiatowego w L. – nieruchomości oznaczonej jako parcele gruntowe l. kat. [...] o pow. 0,1510 ha, l. kat[...] o pow. 0,3708 ha, l. kat. [...] o pow. 0,3544 ha, l. kat. [...] o pow. 0,0363 ha l. kat. [...] o pow. 0,1315 ha, l. kat. [...] o pow. 0,0589 ha, l. kat. [...] o pow. 1,3302 ha, l. kat. [...] o pow. 0,0281 ha i l. kat. [...] o pow. 0,0174 ha, objętej Lwh [...] gm. kat. S. i o odszkodowaniu.
Wojewoda Małopolski decyzją z dnia 19 października 2023 r., znak: WS-VI.7534.2.13.2023.KP, wydaną na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r., poz. 344 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.) – po rozpatrzeniu odwołania L. S. – utrzymał ww. decyzję organu pierwszej instancji w mocy.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że decyzją wywłaszczeniową A. Z. (z dopiskiem "adres nieznany") przyznano odszkodowanie (39/64 część z kwoty [...] zł). Z kolei z pisma Sądu Rejonowego w L. wynika, że w dniu 31 marca 1971 r. uwzględniono wniosek Okręgowej Dyrekcji Inwestycji Miejskich w Krakowie o zezwolenie na złożenie do depozytu sądowego na rzecz A. Z. kwoty [...]zł (sygn. akt [...]; odpis orzeczenia niedostępny z uwagi na zniszczenie akt po 10-letnim okresie przechowywania), przy czym na mocy obowiązującego wówczas dekretu w razie nieodebrania depozytu po dwóch latach następował przepadek z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa. Z powyższego pośrednio wynika, że roszczenie zostało zaspokojone przez złożenie odszkodowania przypadającego na rzecz nieznanej z miejsca pobytu do depozytu sądowego (art. 26 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości).
W ocenie organu odwoławczego przedłożone przez wnioskodawcę pisma nie stanowią istotnego dowodu na okoliczność złożenia lub niezłożenia odszkodowania do depozytu sądowego. Po pierwsze, korespondencja z Naczelną Dyrekcją Archiwów Państwowych zawiera jedynie ogólną informację, że decyzje dotyczące odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości mają kategorię archiwalną "A", z której wynika, że przez 25 lat są przechowywane w archiwum zakładowym, a następnie są przekazywane do archiwum państwowego, gdzie przechowuje się ją wieczyście; nadto zaznaczono, że w kwestiach dotyczących odszkodowania należy zwrócić do właściwego ministerstwa ("wydaje się że w tym wypadku właściwe byłoby Ministerstwo Aktywów Państwowych"). Po drugie, w piśmie Ministerstwa Finansów z dnia 9 października 2023 r. zawarta była jedynie ogólna informacja, że akta dotyczące depozytów za zgodą Archiwum Akt Nowych uległy zniszczeniu, a na podstawie informacji przekazanych przez Archiwum Zakładowe MF nie można jednoznacznie potwierdzić, że zlikwidowany w 1990 r. depozyt za wywłaszczone w 1970 r. mienie (akta za lata 1969-1973) obejmował swym zakresem również depozyt obejmujący odszkodowanie przyznane poprzedniczce prawnej wnioskodawcy.
Organ odwoławczy zauważył, że organ pierwszej instancji poszukiwał dokumentacji w różnych archiwach (Archiwum Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego, Sąd Rejonowy w L., Archiwum Narodowe w Krakowie, Archiwum Akt Nowych, Urząd Miasta Krakowa), a postanowienie o stwierdzeniu nabycia przez wnioskodawcę spadku po wywłaszczonej wydano dopiero w dniu 10 maja 2022 r. (sygn. akt [...]).
Organ odwoławczy wyjaśnił, że skuteczne (ważne) złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego miało (i ma również obecnie) taki skutek jak wypłata odszkodowania osobie uprawnionej, a także stwierdził, że ocena prawidłowości postępowania sądowego w sprawie złożenia odszkodowania do depozytu sądowego nie należy do organu administracji.
Zdaniem organu odwoławczego wydanie innego rozstrzygnięcia prowadziłoby do naruszenia art. 8 k.p.a., albowiem w podobnych sprawach, w których udowodniono wypłatę odszkodowania lub jego złożenia do depozytu sądowego na podstawie dowodów pośrednich, zapadają podobne, niekwestionowane przez sądy administracyjne rozstrzygnięcia. Z kolei art. 81a k.p.a. nie znajduje w niniejszej sprawie zastosowania, skoro mamy do czynienia z dwiema stronami o sprzecznych interesach (spadkobierca poprzedniego właściciela i Skarb Państwa).
Odnosząc się do zarzutu, że przedstawione przez organ pierwszej instancji okoliczności świadczące o złożeniu odszkodowania do depozytu sądowego nie mogą zostać uznane za udowodnione z uwagi na niewypowiedzenie się przez stronę na ich temat, organ odwoławczy wskazał, że wnioskodawca nie wniósł żadnych pism, choć doręczono mu zawiadomienie z dnia 27 czerwca 2023 r. i zapoznał się z aktami w dniu 7 lipca 2023 r.
Opisaną wyżej decyzję zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie L. S., zarzucając jej naruszenie:
1) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz jego dowolnej ocenie wyrażającej się zwłaszcza w rażącym zaniechaniu zebrania pełnego materiału dowodowego, w sytuacji w której skarżący powołuje się na określone i ważne dla niego okoliczności dotyczące okoliczności niezłożenia przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego, której to okoliczności nie można domniemywać, a która zdaniem skarżącego została wykazana przez brak danych dostatecznie uzasadniających jego złożenie;
2) art 132 ust. 1 u.g.n. przez jego niezastosowanie skutkujące brakiem wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w części przypadającej skarżącemu w stosownym udziale, podczas gdy odszkodowanie to winno zostać wypłacone.
W uzasadnieniu skargi podniósł w szczególności, że organy na podstawie wpisu w repertorium sądowym (a nie orzeczenia sądu, zeznań świadków czy zwrócenia się do banku) wywiodły zaspokojenie roszczenia przez złożenie do depozytu sądowego, gdy tymczasem nie istnieje żaden miarodajny dowód (wiele dowodów pośrednich) na to, że do złożenia do depozytu sądowego faktycznie doszło.
W oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i nakazanie wypłaty odszkodowania na rzecz skarżącego oraz zasądzenie na podstawie art. 200 p.p.s.a. kosztów postępowania administracyjnego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o oddalenie skargi.
Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2023 r., wydanym na podstawie art. 9 u.g.n., Wojewoda Małopolski wstrzymał z urzędu wykonanie zaskarżonej decyzji do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez sąd administracyjny.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji i postanowień z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych - o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia.
Kontroli sądu w niniejszym postępowaniu poddana jest ocena legalności decyzji odmawiająca wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania za udział przypadający skarżącemu z tytułu dziedziczenia po jednej ze współwłaścicieli nieruchomości wywłaszczonej w 1970 r. na cel budowy szpitala w L.. W ocenie organu roszczenie o wypłatę odszkodowania jest niezasadne, bowiem odszkodowanie przyznane na rzecz poprzedniczki prawnej skarżącego, której miejsce pobytu nie było znane organowi dokonującego wywłaszczenia, została złożona do depozytu sądowego.
Ustaleń tych organ dokonał w oparciu o informację uzyskaną z Sądu Rejonowego w L. I Wydział Cywilny z dnia 16 maja 2023 r. (k. 54 akt adm.), w której wyjaśniono, że z zachowanych repertoriów sądowych wynika, że pod sygnaturą [...] została zrejestrowana sprawa z wniosku Okręgowej Dyrekcji Inwestycji Miejskich w K. o zezwolenie na złożenie do depozytu sądowego na rzecz A. Z. kwoty [...]zł. W dniu 31 marca 1971 r. Sąd uwzględnił ten wniosek i zakończył sprawę. Akta sądowe zostały po okresie archiwizacji (10 lat) zniszczone.
Skarżący zarzuca, że zapisy te niedostatecznie wykazują, że kwota należnego jego poprzedniczce prawnej odszkodowania, została faktycznie do depozytu sądowego złożona. W ocenie sądu skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie art. 27 ust 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 z późn. zm.) sumę odszkodowania przypadającą do wypłaty należy również złożyć do depozytu sądowego, jeżeli osoba uprawniona odmawia przyjęcia odszkodowania albo jeżeli wypłata odszkodowania osobie uprawnionej natrafia na przeszkody prawne. Przepis art. 37 ust 3 ww. ustawy stanowił, że suma odszkodowania złożona do depozytu sądowego przechodzi na własność Państwa, jeżeli osoby uprawnione do odbioru nie podejmą jej w ciągu 5 lat od dnia doręczenia im wezwania do odbioru ze wskazaniem skutków niepodjęcia.
Wyżej wskazane przepisy wyraźnie stanowiły zasadę, że jeżeli wypłata odszkodowania natrafia na przeszkody prawne, sumę przyznanego odszkodowania składa się do depozytu sądowego, a ten przechodzi na własność Państwa, jeżeli osoby uprawnione do odbioru nie podejmą jej w ciągu 5 lat od dnia doręczenia im wezwania do odbioru ze wskazaniem skutków niepodjęcia.
Przytoczyć też należy obowiązujące w dacie wywłaszczenia nieruchomości, przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące instytucji depozytu sądowego. Zgodnie z art. 467 pkt 1 ustawy dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 - w brzmieniu aktualnym także na dzień wywłaszczenia), poza wypadkami przewidzianymi w innych przepisach dłużnik może złożyć przedmiot świadczenia do depozytu sądowego jeżeli wskutek okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności, nie wie, kto jest wierzycielem, albo nie zna miejsca zamieszkania lub siedziby wierzyciela. Z kolei przepis art. 468 § 1 K.c. mówi, że o złożeniu przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego dłużnik powinien niezwłocznie zawiadomić wierzyciela, chyba że zawiadomienie napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody. Zawiadomienie powinno nastąpić na piśmie. Przepis art. 470 K.c. stanowi zaś, że ważne złożenie do depozytu sądowego ma takie same skutki jak spełnienie świadczenia i zobowiązuje wierzyciela do zwrotu dłużnikowi kosztów złożenia.
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd prawny wyrażony przez w analogicznej sprawie, w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 grudnia 2023 r. II SA/Gl 1364/23 w którym wskazano, że dopiero przyjęcie, że należne odszkodowanie nie zostało wypłacone właścicielowi nieruchomości lub też nie zostało ono przekazane do depozytu sądowego otwiera obowiązek zwaloryzowania odszkodowania i jego wypłaty osobie uprawnionej. W realiach rozpoznawanej sprawy prawidłowo uwaga organów została skupiona właśnie na tym, czy odszkodowanie to zostało złożone do depozytu sądowego.
Złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego, jeżeli zaistniały przesłanki do dokonania tej czynności, ma skutek spełnienia tego świadczenia i zwalnia dłużnika z obowiązku jego zapłaty, także w sytuacji, kiedy przedmiot świadczenia na skutek upływu czasu przechodzi na własność Skarbu Państwa.
Co zaś do kwestii drugiej, tj. wykazania przez organ, w oparciu o dowody pośrednie tj. zapisów z repertorium Sądu Rejonowego w L., że kwota należnego poprzedniczce prawnej skarżącego odszkodowania została złożona do depozytu sądowego i zgłaszanych w tym przedmiocie zarzutów, wskazać należy, że zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W myśl art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji zobowiązany jest do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Z kolei art. 80 k.p.a. stanowi, że to, czy dana okoliczność została udowodniona organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Przepisy te są rozwinięciem ogólnej zasady postępowania administracyjnego wyrażonej w art. 7 k.p.a., stanowiącym, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Należy zwrócić uwagę, iż organ administracji czynił ustalenia na okoliczność zdarzeń, które nastąpiły około 50 lat przed datą wydania decyzji (organu I instancji), zatem w odległej przestrzeni czasowej. Siłą rzeczy, ocenę prawidłowości i kompletności postępowania dowodowego – tego czy organ uzyskał wystarczające dowody na wykazanie faktów, w oparciu o które poczynił usilenia stanu faktycznego i na których oparł swoje rozstrzygnięcie, należy odnosić do tej właśnie okoliczności tj. znacznego upływu czasu od daty wywłaszczenia, ustalenia i wypłaty odszkodowania i niemożności pozyskania kompletnego materiału dowodowego w postaci oryginalnych postanowień sądowych. Te bowiem, właśnie z uwagi na upływ czasu, zgodnie z przepisami zostały zniszczone. Okres ich przechowywania (archiwizacji) wynosił bowiem 10 lat. Wystarczało że organ pozyskał dokumenty (dowody) pośrednio wykazujące, że akt o znaczeniu prawnym oraz o określonej treści został wydany. W ocenie sądu pozyskanie dokumentacji sądowej potwierdzającej fakt złożenia kwoty odszkodowania do depozytu sądowego, jest w pełni wystarczający do wykazania faktu, że ustalone wcześniej odszkodowanie zostało faktycznie złożone do depozytu sądowego. Podmiot, który kwotę odszkodowania do depozytu sądowego złożył, nie czynił by tego, gdyby do wypłaty odszkodowania nie był zobowiązany a zobowiązanie mogło wynikać jedynie z ostatecznej decyzji administracyjnej – dotyczyło bowiem odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.
Wyżej zaprezentowane stanowisko wielokrotnie było wyrażane w orzecznictwie w sprawach o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczane w przeszłości nieruchomości. Dla przykładu podać można wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2019 r. I OSK 588/18, w którym wskazano, że "Należy podkreślić, że akta spraw cywilnych o złożenie do depozytu sądowego były niszczone po upływie 10 lat za zgodą właściwego archiwum państwowego. Słusznie jednak Sąd I instancji przyjął, że nie oznacza to jednak, że akt tych, a tym samym postępowania w sprawie nie było, o czym pośrednio świadczy przedstawiona przez Kierownika Archiwum Sądu Okręgowego w (...), poświadczona za zgodność z oryginałem strona repertorium sądowego. Skoro zaś było postępowanie zmierzające do złożenia odszkodowania do depozytu sądowego, to wysoce prawdopodobnym jest w ocenie Naczelnego Sądu, że stosowna kwota została złożona do depozytu sądowego. Taki bowiem był cel i zamiar Miejskiego Zarządu Gospodarki Terenami w (...), a tego typu postępowania nie są skomplikowane i zasadniczo kończą się wydaniem postanowienia o złożeniu wnioskowanej kwoty do depozytu sądowego. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 września 2020 r. I OSK 182/20)
Taki sam pogląd jak w sprawie niniejszej wyraził WSA w Krakowie w wyroku z dnia 19 marca 2024 r. sygn. II SA /Kr 46/24; w sprawie ze skargi Z. S.).
Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.