II SA/Kr 407/16

II SA/Kr 407/16 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2016-06-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-04-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Agnieszka Nawara-Dubiel /sprawozdawca/
Joanna Tuszyńska /przewodniczący/
Paweł Darmoń
Symbol z opisem
6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne
Ochrona środowiska
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 718
art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Dz.U. 2001 nr 62 poz 627
art. 3 pkt 39 , pkt 11 , pkt 21 , pkt 49  , art. 222 ust. 5 , art. 143
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska.
Dz.U. 1993 nr 61 poz 284
8
Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Tuszyńska Sędziowie : WSA Paweł Darmoń WSA Agnieszka Nawara-Dubiel (spr.) Protokolant : starszy sekretarz sądowy Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi L. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego L. M. kwotę 700 zł (słownie: siedemset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Wójt Gminy K. decyzją znak [...] z dnia 13 sierpnia 2014 r. ustalił środowiskowe uwarunkowania zgody na realizację przedsięwzięcia polegającego na budowie budynku inwentarskiego do chowu trzody chlewnej z 3 silosami paszowymi o tonażu 12 Mg każdy i niezbędnej infrastruktury towarzyszącej oraz modernizacji dwóch istniejących chlewni na działce nr ewid. [...], miejscowość M. , obręb [...], gmina K
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji opisał dotychczasowy przebieg postępowania. W dniu 16 grudnia 2013 r. wpłynął wniosek inwestora - Gospodarstwo Rolne M.O. w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia polegającego na budowie budynku inwentarskiego do chowu trzody chlewnej z trzema silosami paszowymi o tonażu 12 Mg każdy i niezbędną infrastrukturą towarzyszącą oraz modernizację dwóch istniejących budynków chlewni na działce o nr ewid. [...] w miejscowości M. , obręb M. , gmina K. , powiat [...], województwo [...] .
Organ l instancji wystąpił do: Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w K. oraz Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w M. , z wnioskiem o wydanie opinii w sprawie obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko dla planowanego przedsięwzięcia. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w K. stwierdził obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania przedmiotowego przedsięwzięcia na środowisko. Drugi organ opiniujący, tj. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w M. , również wskazał na konieczność przeprowadzenia oceny oddziaływania przedmiotowego przedsięwzięcia na środowisko i opracowania raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko.
Wójt Gminy K. postanowieniem z dnia 13 lutego 2014 r. znak: [...] nałożył obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko i sporządzenia raportu.
Dnia 29 kwietnia 2014r. inwestor przedłożył raport oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko.
Następnie, organ l instancji zwrócił się do organu uzgadniającego i organu opiniującego. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w K. uzgodnił pozytywnie w zakresie ochrony środowiska w/w przedsięwzięcie (postanowienie z dnia 18 czerwca 2014 r. znak: [...] ), natomiast Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w M. pozytywnie zaopiniował pod względem wymagań higienicznych i zdrowotnych środowiskowe uwarunkowania dla w/w przedsięwzięcia, pod wskazanymi w tej opinii warunkami (opinia z dnia 6 czerwca 2014 r. znak: [...] ).
Po rozpoznaniu odwołań Samorządowe Kolegium Odwoławcze mocą decyzji z dnia 31 października 2014 r., Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Na powyższą decyzję L.M. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę. Wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2015 r. sygn. akt II SA/Kr 113/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 31 października 2014 r., Nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia. Sąd wskazał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, jak i z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. W szczególności Sąd wskazał, że sporządzony w niniejszej sprawie raport oddziaływania na środowisko wymaga uzupełnienia i wyjaśnienia niektórych zawartych w nim twierdzeń.
Po uzupełnieniu postępowania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 18 stycznia 2016 r., znak [...] - działając na podstawie przepisów art. 59, art. 66, art. 67, art. 71 ust. 1 i 2 pkt 2, art. 75 ust. 1 pkt 4, art. 77 ust. 1, art. 80, art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2013 poz. 1235 ze zm.), § 3 ust. 1 pkt 103 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. Nr 213, poz. 1397 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. 2016, poz. 23) utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
Kolegium wskazało, iż zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi "Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie".
Mając na względzie w/w wyrok Kolegium zwróciło się do radcy prawnego B.M. , który jest pełnomocnikiem M.O. - o uzupełnienie raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko oraz do złożenia wyjaśnień (pismo z dnia 9 października 2015 r.). W piśmie Kolegium wskazało, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w w/w wyroku nakazał uzupełnienie raportu co do następujących kwestii:
- Zgodnie z raportem (k.[...]) oraz decyzją Wójta Gminy w K. z 13.08.2014r. (k. 18 na poziom hałasu będzie wpływał m.in. wjazd pojazdów ciężkich dostarczających paliwo cc kotłowni. Jak wskazał WSA w sposób jednoznaczny sugeruje to, że na terenie planowane inwestycja istnieje lub powstanie w ramach inwestycji kotłownia. Nie wyjaśniono, czy jest będzie ona połączona w planowanym lub modernizowanymi budynkami dla chowu trzody chlewnej. Mając na uwadze uwzględnienie w raporcie i decyzji faktu, że do kotłowni będzie dostarczane paliwo, to należy przyjąć, że taki związek istnieje lub będzie istniał. Zatem należy określić czy powstanie lub nastąpi zwiększenie produkcji ciepła w kotłowni. Należy wskazać przy pomocy jakiego paliwa będzie odbywał się proces spalania, jak często będzie ono dostarczane, gdzie i jak będzie składowane, jaka będzie emisja zanieczyszczeń do powietrza i jakie będzie oddziaływanie na powietrze. W konsekwencji należy ustalić czy jest lub powstanie kotłownia powiązana z nią instalacja grzewcza, jakie będą związane z tym źródła emisji i ich wpływ na środowisko.
- Z mocy art. 66 ust. 1 pkt 15 ustawy z dnia 3 października 2008r. o udostępnianiu informacji o środowisku (...) raport powinien zawierać analizę możliwych konfliktów społecznych związanych z planowanym przedsięwzięciem. Jak wskaże WSA celem tej regulacji jest zapobieżenie powstawaniu konfliktów, a nie ulega wątpliwości, że w sprawie niniejszej konflikt społeczny jest bardzo widoczny, co wynika z materiału dowodowego. W niniejszej sprawie mieszkańcy podnosili protesty (m.in. pismo z dnia 14 stycznia 2014 r., a które wpłynęło do Urzędu Gminy K. dnia 16 stycznia 2014 r.). Protesty te dotyczyły m.in.: kumulacji uciążliwości zapachowych z istniejącej hodowli inwestora, usytuowanie obszaru wód podziemnych, spadku wartości nieruchomości i innych. W raporcie analiza konfliktów społecznych nie została należycie przeprowadzona, poczyniono bowiem niczym niepoparte założenie o ich niewielkiej skali. Zatem, należy uzupełnić raport w powyższym zakresie, a w szczególności co do uciążliwości zapachowych. Dodatkowo Kolegium zwróciło się do Inwestora o wyjaśnienie, czy rozpoczęte już zostały planowane roboty budowlane (remont) przy jednej z chlewni, która miała być modernizowana.
Dnia 12 listopada 2015 r. do Kolegium wpłynęło od Inwestora uzupełnienie raportu i wyjaśnienia. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało również co następuje.
W wyżej powołanym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał na konieczności ustalenia czy jest lub powstanie kotłownia i powiązana z nią instalacja grzewcza, jakie będą związane z tym źródła emisji i ich wpływ na środowisko.
W przedłożonym przez Inwestora uzupełnieniu raportu wyjaśniono, że po realizacji inwestycji na terenie gospodarstwa nie będzie funkcjonować kotłownia. W gospodarstwie utrzymywane będą warchlaki i tuczniki, które nie wymagają dodatkowego ogrzewania budynków. Założenia projektowe przewidują wykonanie izolacji budynków, która będzie umożliwiała zatrzymania ciepła wytwarzanego przez zwierzęta w chlewni zimą, natomiast w lecie chronić będzie wnętrze przed wzrostem temperatury. W związku z powyższym w wyniku funkcjonowania planowanego przedsięwzięcia nie będzie zachodzić emisja z procesów energetycznego spalania paliw. Dalej wskazano, iż w analizie akustycznej (str. 51 i 52 Raportu) został omyłkowo uwzględniony ruch pojazdu dostarczającego opał, a nie uwzględnienie ruchu pojazdu poruszającego się po terenie inwestycji dostarczającego opał spowoduje mniejsze oddziaływanie na klimat akustyczny.
Zgodnie ze wskazaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Kolegium dokonało oceny w jaki sposób zostały wzięte pod uwagę i w jakim zakresie zostały uwzględnione uwagi i wnioski zgłoszone w związku z udziałem społeczeństwa.
Kolegium zwróciło uwagę, że w raporcie szeroko przedstawiono analizę możliwych konfliktów społecznych (punkt 13 raportu, strony od 72 do 79). Zamieszczono tam m.in. działania organizacyjno-techniczne mające na celu ograniczenie oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na środowisko oraz opisano próby porozumienia się inwestora z protestującym, osobami. Inwestor przedstawił swoje stanowisko, iż lokalizacja inwestycji na innej działce niż wskazana we wniosku jest niemożliwa, gdyż przedsięwzięcie zakłada rozwój i modernizację już funkcjonującego gospodarstwa. Inwestor starał się porozumieć z protestującymi mieszkańcami wsi proponując im zamianę gruntów sąsiadujących z już prowadzoną hodowlą na działki znajdujące się w oddaleniu, a będące jego własnością. Mieszkańcy nie zgodzili się na tego typu rozwiązanie, gdyż w ich ocenie jedynie zmiana lokalizacji przedsięwzięcia jer rozwiązaniem akceptowalnym.
Wskazano, że inwestor udzielił odpowiedzi na wszystkie skierowane przez osoby protestujące pytania i wątpliwości (karty akt od 65-74), a ponadto w raporcie przedstawił 24 warunki, z uwzględnieniem których będzie realizowane i eksploatowane planowane przedsięwzięcie, w celu ograniczenia i łagodzenia konfliktów społecznych (karty raportu od 75 do 77). Wszystkie uwagi i wnioski społeczeństwa zostały przeanalizowane rozpatrzone i uzgodnione z Regionalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska w K. Państwowym Powiatowym Inspektorem Sanitarnym w M. Wyniki przeprowadzonych analiz oddziaływań wskazują że gospodarstwo nie będzie oddziaływało ponadnormatywne na tereny sąsiadujące.
Organ l instancji wskazał, że jednym z powodów występowania konfliktów społecznych podczas realizacji tego typu przedsięwzięć jest obawa okolicznych mieszkańców przed emisją substancji w tym przede wszystkim substancji odorotwórczych. Niski próg zapachowy substancji odorotwórczych emitowany z hodowli zwierząt sprawia, że nawet w niewielkich stężeniach mogą powodować dyskomfort zapachowy. Organ l instancji zaznaczył, że w ustawodawstwie polskim i unijnym brak jest norm emisji dotyczących odorów i wskazał, że Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 2 lutego 2010 r., sygn. akt II OSK 223/09 podtrzymał stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 16 października 2008 r., sygn. akt II SA/Ol 370/08, który orzekł, że unormowanie z art. 85 Prawa Ochrony Środowiska nie wprowadziło odpowiedniej normy dotyczącej ochrony powietrza przed zapachami lecz tylko przed określonymi substancjami w powietrzu. Podkreślono, że zapach czy też odór jest substancją niemierzalną. Zapachy, pomimo że mogą być uciążliwe, nie mogą być badane, gdyż w polskim systemie prawnym nie obowiązują normy prawne, które odnosiłyby się do zapachów. W takiej sytuacji za kryterium oceny w tym zakresie przyjmuje się średnioroczne i godzinowe stężenie amoniaku i siarkowodoru.
W polskim systemie prawnym rodzaje substancji wprowadzanych do powietrza i ich dopuszczalne poziomy (także ze względu na ochronę zdrowia ludzi oraz ochronę roślin) zostały określone w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 24 sierpnia 2012 r. w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu (Dz. U. 2012 poz. 1031) oraz w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 26 stycznia 2010 r. w sprawie wartości odniesienia dla niektórych substancji w powietrzu (Dz. U. 2010 nr 16 poz. 87). W przedmiotowej sprawie zaproponowane rozwiązania techniczne powodują iż poziom oddziaływania przedsięwzięcia znajduje się poniżej ustalonych przepisami dopuszczalnych wartości. Wszystkie obliczenia wykonano zgodnie z metodyką ustaloną według polskiego i unijnego prawa. Wyniki obliczeń odniesiono do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 26 stycznia 2010 r. w sprawie wartości odniesienia dla niektórych substancji w powietrzu (Dz. U. Nr 16, poz. 87) oraz rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 24 sierpnia 2012 r w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu (Dz. U. 2012 poz. 1031). W Raporcie wykonano obliczenia emisji amoniaku, siarkowodoru, a więc substancji, które mogą mieć wpływ na zdrowie ludzi. Obliczenia wykazały, że nie dojdzie do ponadnormatywnego oddziaływania na obszarach zamieszkałych przez ludzi. Dodatkowo hodowla będzie funkcjonować zgodnie z zasadami Kodeksu dobrej praktyki rolniczej, który określa zasady i procedury takich działań jak prowadzenie intensywnej hodowli i nawożenie z wykorzystaniem naturalnych nawozów. Organ l instancji zwrócił uwagę, iż źródłem konfliktów związanych z hodowlą zwierząt stanowić może także emisja hałasu, a wyniki przeprowadzonych analiz oddziaływań wskazują że gospodarstwo nie będzie oddziaływało ponadnormatywnie na tereny sąsiadujące. Odpowiednio dobrana technologia i wdrożenie szeregu działań organizacyjno-technicznych opisanych w przedłożonym raporcie zapewni znaczne ograniczenie emisji.
Po złożeniu przez inwestora wniosku wraz z Kartą Informacyjną Przedsięwzięcia do Urzędu Gminy w K. wpłynął protest okolicznych mieszkańców, sprzeciwiających się planowanej inwestycji. Inwestor odpowiedział na wszystkie zgłoszone w piśmie uwagi oraz zaistniałe pytania i wątpliwości. Inwestor starał się załagodzić zaistniały konflikt z protestującymi osobami poprzez rozmowę mającą na celu doprowadzenie do konsensusu. Hodowca próbował przedstawić sprzeciwiającym się mieszkańcom, dlaczego biorąc pod uwagę istnienie już w chwili obecnej gospodarstwa na terenie działki o nr ewid.[...] , nie jest możliwa lokalizacja rzeczonej inwestycji w innym miejscu. Inwestor starał się porozumieć z protestującymi mieszkańcami wsi proponując im zamianę gruntów sąsiadujących z już prowadzoną hodowlą na działki znajdujące się w oddaleniu, a będące jego własnością. Mieszkańcy nie zgodzili się na tego typu rozwiązanie, gdyż w ich ocenie jedynie zmiana lokalizacji przedsięwzięcia jest rozwiązaniem akceptowalnym.
Należy zwrócić uwagę, że M. to miejscowość o charakterze rolniczym. Wokół terenu planowanej inwestycji znajduje się rozproszona zabudowa zagrodowa. Otoczenie projektowanej inwestycji, to tereny przekształcone antropogenicznie. Inwestor mając na względzie dobro mieszkańców i środowiska, przy uwzględnieniu aspektów rozwojowego i ekonomicznego, wybrał najdogodniejszy wariant realizacji przedsięwzięcia. Przyjęte rozwiązania technologiczne i techniczne przedmiotowej inwestycji są zgodne z najnowszymi rozwiązaniami istniejącymi na rynku, dzięki czemu w maksymalny sposób ograniczają uciążliwość inwestycji na łudź otaczające środowisko.
Okoliczni mieszkańcy podnosili w swoich protestach, że przemysłowa hodowla zwierza: wpłynie na zanieczyszczenie środowiska wodnego oraz, że teren projektowanego przedsięwzięcia znajduje się w zasięgu Głównego Zbiornika Wód Podziemnych GZWP – [...] i wody podziemne występujące na tym terenie są podatne na zanieczyszczenia antropogeniczne i powinny być objęte najwyższą ochroną. Należy zwrócić uwagę, iż wyposażenie budynku w szczelne posadzki oraz budowa szczelnych kanałów i zbiorników na odchody zwierzęce o pojemności umożliwiającej zmagazynowanie gnojowicy przez okres co najmniej 4 miesięcy oraz zbiornika na ścieki bytowe zminimalizuje możliwość zanieczyszczenia środowiska gruntowo-wodnego.
Ponadto należy mieć na względzie, że planowana inwestycja znajduje się poza obszarami ONO (Obszar Najwyższej Ochrony) i OWO (Obszar Wysokiej Ochrony) zasięgu udokumentowanego Głównego Zbiornika Wód Podziemnych o nr [...] . Gnojowica magazynowana będzie w szczelnych kanałach i zbiornikach, które zabezpieczą przed przedostaniem się jej do gruntu i wód. Założenia inwestycyjne przewidują, iż w celu ochrony gruntu, wód gruntowych i podziemnych kanały gnojowicowe i zbiorniki na gnojowicę wykonane będą z materiałów zapewniających szczelność. Zastosowane materiały będą spełniać wymagania odpowiednich norm przedmiotowych lub aprobat technicznych. W zbiornikach będą uwzględnione wymagania BN-84/8814-07 "Zbiorniki żelbetowe na gnojowicę. Podstawowe warunki wykonania i badania techniczne przy odbiorze". W celu maksymalnego zabezpieczenia zbiorniki do magazynowania gnojowicy wykonane będą z betonu o zalecanej klasie, a nie klasie minimalnej wymaganej według norm.
Kolegium podzieliło stanowisko wyrażone w uzupełnieniu raportu, że w postępowaniu dotyczącym ustalenia środowiskowych uwarunkowań nie bada się okoliczności, czy realizacja a planowanego przedsięwzięcia będzie miała wpływ na obniżenie wartości nieruchomości sąsiednich.
Planowane przedsięwzięcie znajduje się na Obszarze Chronionego Krajobrazu [...] Na terenie Obszaru zakazuje się m.in. realizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko. Zakaz, o którym mowa nie dotyczy realizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko dla których przeprowadzce ocena oddziaływania na środowisko wykazała brak niekorzystnego wpływu na ochronę przyrody Obszaru (§ 3 ust. 2 uchwały z 20 marca 2012 r. nr XVIII/303/12 podjętej przez Sejmik Województwa ).
W przedmiotowej sprawie Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w K. , który jest instytucją, która odpowiada za realizację polityki ochrony środowiska w województwie [...] w zakresie m.in. ochrony przyrody, w tym obszarów Natura 2000 i rezerwatów przyrody oraz kontroli procesu inwestycyjnego poprzez przeprowadzanie ocen oddziaływania na środowisko przedsięwzięć, w przedmiotowej sprawie wydał postanowienie uzgodnieniowe w zakresie ochrony środowiska (postanowienie z dnia 18 czerwca 2014 r., Nr [...] . W uzasadnieniu postanowienia organ ten wskazał, że zarówno opracowany raport jak i analiza przedmiotowego przedsięwzięcia z uwzględnieniem jego lokalizacji i charakteru oraz dobranej technologii, pozwala stwierdzić że, że przy właściwej realizacji przedsięwzięcia jak i eksploatacji na zasadach przedstawionych w raporcie nie należy się spodziewać znaczących negatywnych oddziaływań na środowisko naturalne w tym przyrodę, ekosystemy i krajobraz obszaru. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w K. dodał także, że z dokonanej waloryzacji krajobrazowej wynika, że na przedmiotowym terenie wyróżnia się krajobraz antropogeniczny - przekształcony pod wpływem działalności człowieka -tereny wiejskie, użytkowane w kierunku produkcji rolnej oraz predysponowane do lokalizacji i rozwoju obiektów i urządzeń związanych z produkcją rolną.
Zatem planowane przedsięwzięcie może zostać zrealizowane, ponieważ ocena oddziaływania na środowisko wykazała brak niekorzystnego wpływu na ochronę przyrody Obszaru Chronionego Krajobrazu [...]
W wyroku wydanym w niniejszej sprawie Sąd wskazał na konieczność odniesienia się do zarzutu co do rozpoczęcia już przez inwestora planowanych robót budowlanych (remontu) przy jednej z chlewni, która miała być modernizowana. Zarzucono naruszenie art. 71 ust.2 pkt 2 ustawy o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko, gdyż decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach określa środowiskowe uwarunkowania realizacji przedsięwzięcia w stosunku do planowanych przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, a tymczasem już przystąpiono do realizacji tej inwestycji.
Kolegium zwróciło się do inwestora o wyjaśnienie, czy rozpoczęte już zostały planowane roboty budowlane (remont) przy jednej z chlewni, która miała być modernizowana.
Inwestor złożył następujące wyjaśnienia:
"W istniejącym stanie faktycznym prace objęte wnioskowanym przedsięwzięciem mają mieć charakter modernizacyjny. Odrębną sprawą pozostają bowiem prace jakie Wnioskodawca w minionym roku 2014 wykonał, tj. roboty budowlane polegające na remoncie istniejącego obiektu gospodarczego - chlewni. Charakter wykonanych prac nie pozostawiał najmniejszych wątpliwości co do ich zakresu mających na celu jedynie odtworzenie stanu pierwotnego, utraconego wskutek naturalnej eksploatacji chlewni. Planowane zaś prace określone jako modernizacja mają na celu unowocześnienie tych istniejących już i wyremontowanych w minionym 2014 r. obiektów gospodarczych, chociażby poprzez zastosowanie najnowszych rozwiązań i technologii. Wykonane zaś prace remontowe zostały przez Wnioskodawcę wykonane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, po dokonaniu stosownego zgłoszenia właściwemu organowi zgodnie z przepisami art. 29 i 30 Ustawy w dniu 26.05.2014 r. Właściwy w sprawie starosta jako organ administracji architektoniczno-budowlanej, po rozpatrzeniu dokonanego zgłoszenia nie wnosząc sprzeciwu do wykonania zgłaszanych robót remontowych, dnia 5.06.2014 r. potwierdził natomiast przyjęcie zgłoszenia."
Do wyjaśnień inwestor dołączył: kopię złożonego zgłoszenia zamiaru wykonania remontu chlewa oraz kopię potwierdzenia przyjęcia zgłoszenia z dnia 5 czerwca 2014 r. nr [...] W związku z powyższym należy wskazać, iż wykonane przez wnioskodawcę prace remontowe nie zostały objęte przedmiotowym wnioskiem i nie stanowią elementu stanu faktycznego przedmiotu niniejszej sprawy.
Mając powyższe na względzie, Kolegium ustaliło, że zaskarżona decyzja jest zgodna z obowiązującym prawem i należy ją utrzymać w mocy.
Opisaną wyżej decyzję zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie L.M. zarzucając jej naruszenie przez organ administracyjny przepisów prawa procesowego i materialnego:
1) art. 71 ust. 2 pkt Ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na Środowisko (Dz. U. Nr 199, poz. 1227, ze zm. - cyt. dalej jako: "UUOŚ") poprzez wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia, które zostało już w części zrealizowane, a zatem nie jest przedsięwzięciem "planowanym",
2) art. 15 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, a to w związku z uzupełnieniem raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko na etapie postępowania odwoławczego, który nie podlegał uzgodnieniu z regionalnym dyrektorem ochrony środowiska, co jest wymagane art. 77 ust. 1 w zw. z art. 77 ust. 2 UUOŚ,
3) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (test jednolity Dz.U.2013 poz. 267) poprzez błędne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, nierozważenie wszystkich okoliczności i brak należytego uzasadnienia wydanej decyzji, a w szczególności poprzez brak rozpatrzenia zarzutu odwołania w przedmiocie wykonania przez wnioskodawcę części robót budowlanych, które w karcie informacyjnej przedsięwzięcia zostały opisane jako projektowane,
4) art. 80 ust. 2 Ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie poprzez wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach bez uwzględnienia wyników postępowania z udziałem społeczeństwa oraz w oparciu o niedokładną analizę przedstawionego przez inwestora raportu oddziaływania na środowisko, bez wnikliwego przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko z uwagi na wpływ rozbudowy chlewni na Obszar Chronionego Krajobrazu – [...] (w szczególności w kontekście wartości turystycznej i wypoczynkowej tego obszaru) oraz bez analizy skali uciążliwości zapachowych, jakie będą się wiązały z realizacją inwestycji,
5) art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego poprzez utrzymanie w mocy błędnego rozstrzygnięcia organu l instancji, zamiast jego uchylenia.
Na podstawie tych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji, a także o zasądzenie kosztów procesu.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie i w całości podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm., dalej zwana p.p.s.a.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji.
Dokonawszy w niniejszej sprawie kontroli zaskarżonej decyzji pod kątem tak określonych kryteriów, Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, że skarga jest uzasadniona.
Na wstępie przypomnieć należy, że poprzednio wydana w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym decyzja została uchylona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2015 r. sygn. II SA/Kr 113/15.
Stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. "ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie".
Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Związanie sądu administracyjnego oceną prawną oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które byłyby sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem (por. wyrok NSA z dnia 1 września 2010 r., sygn. II OSK 518/09, LEX nr 746901).
Pojęcie "ocena prawna" w rozumieniu przepisu art. 153 p.p.s.a. oznacza wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Ocena ta może się odnosić zarówno do przepisów prawa materialnego jak i procesowego. Musi ponadto pozostawać w logicznym związku z treścią orzeczenia sądu administracyjnego, w którym została sformułowana (por., wyrok NSA z dnia 30 listopada 2010 r., sygn. II OSK 1929/09, LEX nr 795206). Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. W przypadku zaskarżenia do sądu administracyjnego decyzji zapadłej w wyniku uprzedniego wydania przez sąd wyroku kasacyjnego i wyrażeniu w nim wiążącej oceny prawnej, ponownie rozpoznając sprawę sąd administracyjny obowiązany jest do dokonania kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku. Podporządkowanie się wytycznym sądu i wyrażonej przezeń ocenie prawnej jest bowiem głównym kryterium poprawności nowowydanej decyzji (por. wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2009 r., sygn. II GSK 614/08, LEX nr 528074). Naruszenie przez organ administracji publicznej art. 153 powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu. (tak WSA w Krakowie w wyroku z dnia 25 listopada 2015 r., sygn. II SA/Kr 1152/15).
W wyroku z dnia 24 kwietnia 2015r. sygn. II SA/Kr 113/15, Sąd zawarł następujące wskazania dla Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K:
1.należy rzetelnie zbadać czy planowana hodowla świń w ilości ok. 2 000 sztuk, w trzech budynkach chlewni i przy produkcji ponad 5 000 m3 gnojowicy rocznie (która powinna być rozprowadzona na prawie 100 ha gruntów uprawnych), stanowi zwykłą, standardową działalność rolną, niezagrażającą otoczeniu, która nie wpłynie negatywnie na środowisko i nie oszpeci krajobrazu oraz nie obniży wartości turystycznej i wypoczynkowej tego obszaru, skoro te cechy m.in. wsi M. przesądziły o ustanowieniu Obszar Chronionego Krajobrazu – [...]
2. należy wyjaśnić, czy w ramach inwestycji już istnieje lub powstanie kotłownia i powiązania z nią instalacja grzewcza, oraz jakie będą związane z tym źródła emisji i ich wpływ na środowisko;
3. należy wyjaśnić czy inwestor rozpoczął już planowane roboty budowlane przy jednej z chlewni, która miała być modernizowana, a to z tego względu, że decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach wydaje się dla planowanych (a więc przyszłych a nie już zrealizowanych) przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko;
4. należy zbadać kwestię uciążliwości zapachowych, gdyż zostały one przez organ II Instancji zmarginalizowane, podczas gdy stanowią podstawę konfliktów społecznych. Są wskazał również na stanowisko sądów administracyjnych, iż brak normatywnych podstaw określających parametry stężeń substancji zapachowych w powietrzu nie zwalnia organów z obowiązku analizy w tym zakresie. Podstawę ustaleń powinny stanowić przede wszystkim skala zjawiska oraz możliwy zakres środków służących ograniczeniu uciążliwości;
5. należy zbadać obowiązek uwzględnienia wyniku postępowania z udziałem społeczeństwa, raport powinien zawierać analizę możliwych konfliktów społecznych związanych z planowanym przedsięwzięciem, celem ich zapobieżenia. Sąd wskazał, że w sprawie niniejszej konflikt społeczny jest bardzo widoczny, lecz kwestia została przez organ II instancji bezzasadnie zmarginalizowana. Także w raporcie analiza konfliktów społecznych nie została należycie przeprowadzona, poczyniono bowiem niczym niepoparte założenie o ich niewielkiej skali;
6. należy przeprowadzić ocenę spełnienia przesłanek z art. 80 ust. 1 pkt 2 i 3 o udostępnianiu informacji o środowisku, która przez Kolegium nie została przeprowadzona. Według wymogu ustawodawcy organ wydający decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach ma obowiązek wziąć pod uwagę m.in. ustalenia zawarte w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko oraz wyniki postępowania z udziałem społeczeństwa.
Spośród wszystkich przywołanych wyżej (skrótowo) wskazań Sądu, co do zakresu dalszego postępowania wyjaśniającego, organ w sposób wiarygodny i jednoznaczny wyjaśnił wyłącznie kwestię ewentualnej planowanej kotłowni i powiązanej z nią instalacji grzewczej. W tym zakresie wyjaśnienia autorów raportu przyjęte przez Kolegium, dotyczące omyłkowego umieszczenia w analizie akustycznej ruchu pojazdów dostarczających opał jest wiarygodne, a to ze względu na równoczesne wyjaśnienia dotyczące założeń projektowych, przewidujących wykonanie izolacji budynków, która będzie zatrzymywała ciepło wytwarzane przez zwierzęta. Sprawia to, że dodatkowe ogrzewanie jest zbędne.
W pozostałym zakresie wskazania Sądu nie zostały wykonane lub zostały wykonane pobieżnie i pozornie, czym organ naruszył art. 153 p.p.s.a.
Nie wyjaśniono należycie kwestii związanych z ewentualnym rozpoczęciem przez inwestora planowanych robót budowlanych przy jednej z chlewni, która miała być modernizowana. Kolegium do akt sprawy dołączyło wyłącznie kopię zgłoszenia zamiaru rozpoczęcia robót budowlanych nie wymagających pozwolenia na budowę, dokonane przez inwestora M.O. w dniu 26 maja 2014r, określone zwięźle jako "remont chlewni". Tymczasem jak wynika z tego dokumentu, do formularza zgłoszenia inwestor dołączył również załączniki w postaci między innymi: opisu zakresu i sposobu wykonywania robót budowlanych objętych zgłoszeniem wraz z niezbędnymi szkicami i rysunkami obrazującymi zamierzenie oraz szkic usytuowania obiektu budowlanego. Jednakże tych załączników, z których dopiero wynikać będzie konkretny zakres wykonanych prac, Kolegium już nie pozyskało, zadawalając się niczego nie wyjaśniającym formularzem zgłoszenia oraz wyjaśnieniami inwestora. Tym samym zasadne są zarzuty skargi dotyczące niewyjaśnienia tej okoliczności. Przeprowadzony dowód jako niekompletny nie realizuje zaleceń Sądu zawartych w wyroku z dnia 24 kwietnia 2015 r. sygn. II SA/Kr 113/15.
Ponownie prowadząc postępowanie, organ I Instancji będzie obowiązany załączyć do akt sprawy komplet dokumentów zgłoszeniowych, z których jednoznacznie wynikać powinien zakres zgłoszonych prac, względnie przeprowadzi inny stosowny dowód, gdyby dokumenty okazały się niewystarczające do ustalenia zakresu wykonanych prac. Następnie organ będzie obowiązany porównać je z przedmiotem inwestycji, dla której wydawana jest decyzja środowiskowa; dokonać oceny zakresu zgłoszonych oraz planowanych prac, a w konkluzji jednoznacznie ustalić czy zamierzenie nie zostało rozpoczęte lub wykonane (i ewentualnie w jakiej części) oraz stosownie do dokonanych ustaleń wskazać, czy wobec powyższego decyzja niniejsza w ogóle może być wydana w świetle art. 71 ust. 2 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko. (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 353), zwanej dalej ustawą o udostępnianiu informacji o środowisku.
Sąd nakazał również zbadanie (rzetelne) czy planowana hodowla świń w ilości ok. 2 000 sztuk, w trzech budynkach chlewni i przy produkcji ponad 5 000 m3 gnojowicy rocznie (która powinna być rozprowadzona na prawie 100 ha gruntów uprawnych), stanowi zwykłą, standardową działalność rolną, niezagrażającą otoczeniu, która nie wpłynie negatywnie na środowisko i nie oszpeci krajobrazu oraz nie obniży wartości turystycznej i wypoczynkowej tego obszaru.
Tymczasem w uzupełnieniu raportu ograniczono się do stwierdzenia, że "działkę inwestycyjną i jej najbliższe otoczenie stanowią tereny rolnicze. Tereny sąsiednie w zdecydowanej większości widnieją w ewidencji gruntów jako grunty rolne. Realizacja planowanego przedsięwzięcia we wskazanej we wniosku lokalizacji będzie powodowała na niej częściową zmianę prowadzonej działalności rolniczej z produkcji zbóż na produkcję zwierzęcą." Twierdzenia te powtórzono trzykrotnie – na str. [...] uzupełnienia raportu. Jednak ilość powtórzeń nie wzmacnia argumentacji.
Wskazać zatem należy, że rzetelne zbadanie czy planowane zamierzenie jest standardową działalnością rolną w Obszarze Chronionego Krajobrazu – [...], polegać powinno w pierwszej kolejności na przeprowadzeniu analizy - co najmniej na obszarze powiatu [...] (ze szczególnym uwzględnieniem gminy K. - rodzajów, wielkości, profilu gospodarstw rolnych funkcjonujących na tym obszarze, a następnie porównania ich do planowanej inwestycji. Sam fakt, że gmina K. jest gminą rolniczą nie oznacza jeszcze że intensywna hodowla trzody chlewnej jest standardową działalność rolną i że nie wpływa ona na walory środowiskowe i przyrodnicze obszaru.
W dalszej kolejności wskazać należy na kwestię w niniejszej sprawie podstawową. Organy w dalszym ciągu, wbrew nakazowi Sądu, nie zbadały należycie kwestii uciążliwości zapachowych, będących podstawowym powodem protestów okolicznych mieszkańców wobec planowanej inwestycji (konfliktów społecznych).
W uzupełnieniu raportu na ten temat zapisano jedynie co następuje: " Inwestor wdroży szereg działań organizacyjno – technicznych, opisanych w raporcie, mających na celu jak najbardziej skuteczne ograniczenie emisji substancji zapachowych".
W raporcie do którego się odwołano, obliczono emisje amoniaku i siarkowodoru, natomiast co do emisji odoru nie przedstawiono żadnych rozwiązań organizacyjno – technicznych. Przytoczono jedynie treść przepisów, które ewentualnie będą mogły mieć w sprawie zdaniem autorów raportu zastosowanie po wybudowaniu inwestycji, oraz zacytowano wyrok NSA sygn. II OSK 223/10 (k. 72-73 raportu).
Tymczasem Sąd w wyroku z dnia 24 kwietnia 2015 r. poświęcił sporo uwagi podstawowej zasadzie ochrony środowiska wynikającej zarówno z ustawodawstwa Rzeczypospolitej Polskiej jak i Unii Europejskiej, a to zasadzie przezorności, czyli zapobiegania szkodom przed ich powstaniem. Wskazywanie przepisów, które będzie można (ewentualnie) zastosować, gdy już inwestycja powstanie jest - na tle zawartych w wyroku Sądu rozważań – nieporozumieniem.
Wskazać zatem należy co następuje. Kwestie uciążliwości zapachowych jako okoliczności wymagającej zbadania przed wydaniem decyzji wskazał nie tylko Sąd w wyroku z dnia 24 kwietnia 2015r. sygn. II SA/Kr 113/15, ale również PPIS w M. w opinii sanitarnej z dnia 6 czerwca 2014r. w której zaopiniował pozytywnie pod względem wymagań higienicznych i zdrowotnych środowiskowe uwarunkowania dla tego przedsięwzięcia pod warunkiem "zastosowania rozwiązań technicznych i organizacyjnych ograniczających emisję substancji odorowych, w tym hermetyzację procesów przepompowywania gnojowicy" .
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę ponownie niniejszym obliguje organy wydające decyzje do zbadania kwestii uciążliwości odorowych, wskazując przy tym co następuje.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt. 15 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku, przez środowisko rozumie się środowisko w rozumieniu ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska.
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska. (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 672) w art. 3 pkt. 39 przez środowisko rozumie ogół elementów przyrodniczych, w tym także przekształconych w wyniku działalności człowieka, a w szczególności powierzchnię ziemi, kopaliny, wody, powietrze, krajobraz, klimat oraz pozostałe elementy różnorodności biologicznej, a także wzajemne oddziaływania pomiędzy tymi elementami. Natomiast w art. 3 pkt. 11 przez oddziaływanie na środowisko rozumie również oddziaływanie na zdrowie ludzi. Natomiast w art. 3 pkt. 49 przez zanieczyszczenie rozumie emisję, która może być szkodliwa dla zdrowia ludzi lub stanu środowiska, może powodować szkodę w dobrach materialnych, może pogarszać walory estetyczne środowiska lub może kolidować z innymi, uzasadnionymi sposobami korzystania ze środowiska.
Wobec faktu, że wpływ inwestycji na środowisko to także wpływ na zdrowie człowieka, wskazać należy, że Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zdrowie definiuje w następujący sposób: "zdrowie to nie tylko całkowity brak choroby, czy kalectwa ale także stan pełnego fizycznego, umysłowego i społecznego dobrostanu (dobrego samopoczucia)". Oznacza to, że działalność powodująca uciążliwość zapachową negatywnie oddziałuje na środowisko rozumiane przede wszystkim w niniejszej sprawie jako zdrowie ludzi mieszkających w otoczeniu inwestycji. Poza sporem bowiem pozostaje, że choć intensywny smród pochodzący z hodowli trzody chlewnej, zapewne nie wpływa na zdrowie fizyczne człowieka (nie wywołuje np. bezpośredniego zagrożenia zatruciem), to jednak niewątpliwe czyni codzienne życie sąsiadów nieznośnym, również dlatego, że nie jest to uciążliwość chwilowa czy krótkotrwała ale ciągła. Inwestor może swoje zamierzenie zrealizować lub od niego odstąpić, trudno natomiast wymagać od właścicieli sąsiednich nieruchomości, aby przenieśli swe domy i centra życiowe w zupełnie inne miejsce, ze względu na cudze plany inwestycyjne.
Dalej wskazać należy, że zgodnie z art. 8 Konwencji O Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.), każdy ma prawo do poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego, swojego mieszkania i swojej korespondencji. (ust. 1). Niedopuszczalna jest ingerencja władzy publicznej w korzystanie z tego prawa, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób.(ust. 2)
O znaczeniu tego przepisu wypowiedział się w wyroku z dnia 2 lipca 2012r. Europejski Trybunał Praw Człowieka (nr 61 654 /08 Martínez Martínez i Pino Manzano v. Hiszpania) w następujący sposób:
" Art. 8 Konwencji chroni prawo jednostki do poszanowania życia prywatnego, mieszkania i korespondencji. Za mieszkanie zazwyczaj uważa się miejsce, czyli fizycznie określoną przestrzeń, gdzie toczy się życie prywatne i rodzinne. Osoba ma prawo do poszanowania swego mieszkania, rozumianego nie tylko jako prawo do konkretnej przestrzeni fizycznej, lecz także jako prawo do korzystania w spokoju z tej przestrzeni. Naruszenia prawa do poszanowania mieszkania nie dotyczą jedynie naruszeń materialnych lub fizycznych, takich jak najście mieszkania przez osobę nieuprawnioną, lecz również naruszeń o charakterze niematerialnym lub niefizycznym takich jak hałas, zanieczyszczenia, wyziewy i inne ingerencje. Gdy naruszenia takie są poważne, mogą pozbawić daną osobę jej prawa do poszanowania mieszkania, skoro nie może ona z mieszkania korzystać."
Podobnie w wyroku z dnia 16 listopada 2004 r (4143/02 Moreno Gomez v. Hiszpania) Europejski Trybunał Praw Człowieka stwierdził, że " Artykuł 8 Konwencji chroni prawo jednostki do poszanowania jej życia prywatnego i rodzinnego, jej mieszkania i korespondencji. Mieszkaniem będzie zazwyczaj miejsce, fizycznie zdefiniowany obszar, gdzie prowadzone jest życie prywatne i rodzinne. Jednostka ma prawo do poszanowania mieszkania w rozumieniu nie tylko właściwej przestrzeni fizycznej, lecz także w rozumieniu niezakłóconego korzystania z tej przestrzeni. Naruszenia prawa do poszanowania mieszkania nie ograniczają się do materialnych lub fizycznych naruszeń, takich jak nieuprawnione wejście do mieszkania, lecz także dotyczą tych, które nie są materialne lub fizyczne, takich jak hałas, emisje, wonie i inne formy ingerencji. Poważne naruszenie może skutkować naruszenie prawa osoby do poszanowania jej mieszkania, jeżeli uniemożliwia jej korzystanie z wygód mieszkania."
Art. 222 ust. 5 ustawy prawo ochrony środowiska stanowi, że Minister właściwy do spraw środowiska, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zdrowia, może określić, w drodze rozporządzenia, wartości odniesienia substancji zapachowych w powietrzu i metody oceny zapachowej jakości powietrza. Rozporządzenie takie nie zostało wydane, niemniej jednak sam fakt umieszczenia tego upoważnienia ustawowego w ustawie wskazuje, że ustawodawca widzi potrzebę dokonania ustaleń pewnych standardów w tym zakresie. Oznacza to również, że stwierdzenie zawarte w zaskarżonej decyzji o tym, że zapachy nie są mierzalne, nie jest prawdziwe.
Badaniem uciążliwości zapachowych zajmuje się dział nauki zwany olfaktometrią. Jak wynika ze strony internetowej Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie, (http://www.odory.zut.edu.pl/szkola-olfaktometrii/badania/projekty-badawcze/2007-2012.html) badaniem jakości zapachu w otoczeniu zajmuje się Pracownia Zapachowej Jakości Powietrza. Badania dotychczas prowadzone dotyczyły: kompostowni odpadów komunalnych (zastosowanie różnych metod pomiarów, porównanie wyników), fermy tuczu trzody chlewnej (zastosowanie różnych metod pomiarów, weryfikacja wyników modelowania dyspersji odorantów), wytwórni mączki rybnej (oszacowanie emisji zapachowej metodą "odwróconego modelowania rozprzestrzeniania się"). W latach 2009-2015 głównymi obiektami badań były fermy trzody chlewnej.
Również w ramach Repozytorium Centrum Otwartej Nauki Dół formularzaUniwersytetu Warszawskiego – Interdyscyplinarnego Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego (https://ceon.pl/pl/zasoby/repozytorium) opublikowano i udostępniono na licencji Creative Commons – Uznanie autorstwa 3.0 PL. co najmniej jedno opracowanie z zakresu olfaktometrii: streszczenie pracy autorstwa Radosława Barczaka pt.: "Analiza porównawcza olfaktometrii terenowej z innymi metodami badawczymi w ocenie oddziaływania zapachowego oczyszczalni ścieków". Jak wynika z tego materiału, celem pracy było zaproponowanie rozwiązań metodycznych do procedur ocen oddziaływania na środowisko oraz przepisów prawnych. Została postawiona teza, że metoda bezpośredniej olfaktometrii dynamicznej z użyciem olfaktometru terenowego może być stosowana w procedurach oceny oddziaływania zapachowego oczyszczalni ścieków. Cel pracy był realizowany poprzez wykonanie porównań sensorycznych i analitycznych metod badania stężenia zapachowego oraz stężeń odorantów. Praca umożliwiła pogłębienie i rozszerzenie wiedzy nt. metod badawczych, stosowanych w ocenach oddziaływania zapachowego oczyszczalni ścieków.
Przytaczane przykłady wskazują, że prawdopodobnie są dostępne metody pomiaru odoru w powietrzu, zwłaszcza, że zgodnie z art. 3 pkt. 21 ustawy prawo ochrony środowiska przez pomiar rozumie się również obserwacje oraz analizy.
Dodatkowo wskazać należy na treść art. 143 ustawy ochrony środowiska, zgodnie z którym technologia stosowana w nowo uruchamianych lub zmienianych w sposób istotny instalacjach i urządzeniach powinna spełniać wymagania, przy których określaniu uwzględnia się w szczególności: stosowanie substancji o małym potencjale zagrożeń; efektywne wytwarzanie oraz wykorzystanie energii; zapewnienie racjonalnego zużycia wody i innych surowców oraz materiałów i paliw; stosowanie technologii bezodpadowych i małoodpadowych oraz możliwość odzysku powstających odpadów; rodzaj, zasięg oraz wielkość emisji; wykorzystywanie porównywalnych procesów i metod, które zostały skutecznie zastosowane w skali przemysłowej; postęp naukowo-techniczny.
W niniejszej sprawie organy nie uwzględniły ww. wymagań. Nie zobowiązały inwestora, aby w raporcie dokonać pomiaru odoru w powietrzu – choćby nawet poprzez "obserwacje i analizy" wokół już istniejących gospodarstw o tym profilu i wielkości; nie przedstawiono żadnej ewentualnej istniejącej technologii, która mogłaby realnie uciążliwości odorowe ograniczyć. W szczególności powołany przez autorów raportu Dokument Referencyjny o Najlepszych Dostępnych Technikach dla Intensywnego Chowu Drobiu i Świń z 2003 r. – k. 70 raportu, nie może być uznany za aktualny, czy wykorzystujący postęp naukowo – techniczny, gdyż pochodzi sprzed 13 lat.
Problem konfliktu społecznego został kolejny raz zmarginalizowany – w aktach sprawy brak jest choćby mapy ewidencyjnej z naniesionymi budynkami mieszkalnymi znajdującymi się w otoczeniu planowanej inwestycji. Nie można zatem nawet stwierdzić, w jakiej odległości od gospodarstwa inwestora znajdują się domy mieszkalne sąsiadów. Wydaje się nadto, że organy stoją na stanowisku, że skoro inwestor chciał zamienić swoje nieruchomości z nieruchomościami sąsiadów, a oni na to nie wyrazili zgody, to wobec tego inwestor nie jest już obowiązany do żadnych dalszych starań minimalizujących wpływ jego inwestycji na nieruchomości sąsiednie.
Stanowczo podkreślić należy, że tak nie jest. Nie można przyjąć założenia, że podmiot korzystający ze środowiska, wykorzystując zaniechanie prawodawcy co do ustalenia granic normatywnych w tym zakresie, może negatywnie oddziaływać na środowisko, pogarszając stan zapachowej jakości powietrza. Również i ten aspekt jakości powietrza podlega ochronie. Dlatego spełnienie wymagań, o których mowa w art. 143 p.o.ś., w przypadku nowo uruchamianych lub zmienianych w sposób istotny instalacjach, oznacza stosowanie takiej technologii, która spełnia wymagania uwzględniające zasięg i wielkość wprowadzanych do powietrza substancji zapachowych, wykorzystuje porównywalne procesy i metody przeciwdziałania uciążliwości zapachowej, które zostały skutecznie zastosowane w skali przemysłowej, a także postęp naukowo-techniczny w dziedzinie olfaktometrii. (decyzja SKO we W. z dnia 12 października 2011 r. [...] ).
Wobec powyższych rozważań aktualny pozostaje nadal nakaz zawarty w poprzednim wyroku Sądu wydanym w niniejszej sprawie, przeprowadzenia oceny spełnienia przesłanek z art. 80 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy. Według wymogu ustawodawcy organ wydający decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach ma obowiązek wziąć pod uwagę m.in. ustalenia zawarte w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko oraz wyniki postępowania z udziałem społeczeństwa. Oceny tej dokona organ po uzupełnieniu postępowania, w tym w szczególności raportu oddziaływania na środowisko w zakresie uciążliwości odorowej, zgodnie ze wskazaniami zawartymi powyżej.
Niezależnie od niewykonania zaleceń Sądu zawartych w wyroku z dnia 24 kwietnia 2015 r. sygn. IISA/Kr 113/15, organ naruszył również przepisy podstępowania w prowadzonym przez siebie postępowaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. , pomimo iż oparło swoją decyzję na treści "Uzupełnienia raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko", pominęło obowiązek przedstawienia uzupełnionego raportu regionalnemu dyrektorowi ochrony środowiska. Rację ma skarżący, że działanie takie narusza przepisy regulujące procedurę wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.
Zgodnie bowiem z art. 77 ust. 1 pkt 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku, "jeżeli jest przeprowadzana ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, przed wydaniem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach organ właściwy do wydania tej decyzji uzgadnia warunki realizacji przedsięwzięcia z regionalnym dyrektorem ochrony środowiska", a w myśl ust. 2 pkt 2 tego przepisu organ występujący o uzgodnienie lub opinię, o których mowa w ust. 1, przedkłada m.in. raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko. Postanowienie uzgodnieniowe Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w K. z dnia 18 czerwca 2014 r. Nr [...], przestaje być aktualne, gdy inwestor-w trakcie trwającego postępowania - koryguje lub uzupełnia treść raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko. W takiej sytuacji procedura uzgadniania powinna być ponowiona.
Co więcej, postępowanie w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach jest postępowaniem wymagającym udziału społeczeństwa, a zgodnie z treścią art. 72 ust. 6 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku, organ właściwy do wydania decyzji o uwarunkowaniach środowiskowych, dotyczących przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, podaje do publicznej wiadomości informacje o wydanej decyzji i o możliwościach zapoznania się z jej treścią oraz z dokumentacją sprawy. Tymczasem informacja o uzupełnieniu raportu o oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko nie została podana do wiadomości społeczeństwa i w związku z tym społeczność gminy M. nie mogło się z nią zapoznać.
Rację ma również skarżący, że dokonana ocena oddziaływania na środowisko całkowicie pomija kwestię czyszczenia silosów - nie wskazano, jak często silosy będą czyszczone, jaką metodą i przy użyciu jakich substancji. Brak jest również informacji, w jaki sposób silosy zostaną zabezpieczone przed gryzoniami i jak często będzie przeprowadzana deratyzacja. Informacje te są natomiast niezbędne dla dokonania oceny potencjalnego oddziaływania na środowisko. Użycie każdego rodzaju detergentów oraz substancji do deratyzacji powinno być dokładnie opisane, ponieważ z ich użyciem (zwłaszcza w ilości potrzebnej do dezynfekcji tak dużych powierzchni) zawsze wiąże się potencjalne oddziaływanie na glebę, wodę i powietrze. Podobnie w raporcie brak jest informacji na temat sposobu czyszczenia i dezynfekcji obiektów chlewni. Nie można zatem ustalić, jakie środki do tego będą stosowane i gdzie trafią ścieki po dokonanym czyszczeniu. Ani w raporcie oddziaływania na środowisko, ani w skarżonej decyzji nie podano, w jaki sposób rolnicy, którym gnojowica ma być przekazywana, będą ją transportować i jakie zabezpieczenia będą stosowane, aby nie dochodziło do wycieków.
Na koniec wskazać należy na treść art. 81 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku, zgodnie z którym: "Jeżeli z oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko wynika zasadność realizacji przedsięwzięcia w wariancie innym niż proponowany przez wnioskodawcę, organ właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, za zgodą wnioskodawcy, wskazuje w decyzji wariant dopuszczony do realizacji lub, w razie braku zgody wnioskodawcy, odmawia zgody na realizację przedsięwzięcia." Wobec powyższego nie jest tak, że organ jest obowiązany w każdym przypadku zaakceptować wniosek inwestora i wydać decyzje pozytywną, traktując niniejsze postepowanie jako jedną z wielu formalności na drodze do ostatecznej realizacji inwestycji. Może być bowiem tak, że po przeprowadzenia rzetelnego postępowania, wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach przedsięwzięcia okaże się niemożliwe w wariancie oczekiwanym przez inwestora – czyli w niniejszej sprawie w proponowanej lokalizacji wśród terenów rolnych ale również zamieszkałych.
Wobec powyższego ze względu na naruszenie przepisów postępowania zaskarżona decyzja została uchylona na zasadzie art. 145 pkt. 1 lit.c. Decyzja organu I instancji została uchylona na zasadzie art. 135 p.p.s.a. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a.