II SA/Kr 390/06

II SA/Kr 390/06 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2007-12-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-03-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Andrzej Niecikowski /przewodniczący sprawozdawca/
Inga Gołowska
Krystyna Daniel
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Gospodarka gruntami
Sygn. powiązane
I OZ 472/08 - Postanowienie NSA z 2008-07-01
I OSK 798/08 - Wyrok NSA z 2009-07-23
I OZ 385/10 - Postanowienie NSA z 2010-06-01
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
odrzucono skargę , oddalono skargę , w uwzględnieniu uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 58 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 151, art. 152
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Andrzej Niecikowski (sprawozdawca) Sędziowie: WSA Krystyna Daniel AWSA Inga Gołowska Protokolant: Teresa Jamróz po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2007 r., na rozprawie spraw ze skarg E. N. i J. S. oraz W. W. – S., M. R., W. P., R. R.. na decyzję Wojewody z dnia [...], znak : [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości I. odrzuca skargę E. N., II. oddala skargę J. S., III. w uwzględnieniu skargi W. W. – S., M. R., W. P., R. R. uchyla zaskarżoną decyzję w części, w której utrzymano mocy decyzję organu l instancji w pkt. 2 i 3 , IV. orzeka, że zaskarżona decyzja w części o której mowa w pkt. III niniejszego wyroku nie może być wykonywana, V. zasądza od Wojewody na rzecz skarżących W. W. – S., M. R., W. P., R. R. kwotę 2.736, 00 zł. (słownie: dwa tysiące siedemset trzydzieści sześć złotych - tytułem zwrotu kosztów postępowania
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [....] Starosta K. , działając na podstawie art. 136 ust.3, art. 137, art.138 ust.2, art. 139, art. 140 ust.1-4, art. 142 i art. 216 ustawy z dnia 21.08.1997 r., o gospodarce nieruchomościami (obecnie tj. Dz.U.z2004r. nr 265 póz. 2603 - z późn.zm. - zwaną dalej ustawą o g.n.) orzekł:
1. o zwrocie działki nr ..... o pow. .....ha, objętej Kw nr ...., położonej w obrębie ..... jedn. ewid.m.K. , w granicach wywłaszczonej (nabytej) parceli .... kat. .....gm. kat. P., na rzecz:
- W.W. c. W. i M. w 1/3 części,
- W.P. s. W. i M. w 1/3 części,
- M.R. s. J. i B. w 1/6 części,
- R.R. s. K. i J. w 1/6 części;
2. o zobowiązaniu osób wymienionych w punkcie ..... do zwrotu na rzecz Gminy K. kwoty [....] , odpowiadającej zwaloryzowanej wysokości odszkodowania ustalonego z tytułu nabycia nieruchomości, powiększonej o kwotę równą różnicy wartości nieruchomości ustalonej według stanu z dnia wywłaszczenia i stanu z dnia zwrotu,
3. o sposobie i terminie wpłaty kwoty wymienionej w punkcie ...... oraz o skutkach zwłoki lub opóźnienia w zapłacie tej należności;
4. o tym, iż ostateczna decyzja o zwrocie działki nr ...... stanowi podstawę do: ujawnienia zmian w operacie ewidencji gruntów dla obrębu ..... jedn. ewid..... m. K. , wygaśnięcia dzierżawy z upływem 3 miesięcy od dnia, w którym decyzja o zwrocie stanie się ostateczna, wpisu hipoteki do księgi wieczystej i dokonania wpisu prawa własności w księgach wieczystych, na wniosek właściciela.
Odwołanie M.N. i J.S. nie zostało uwzględnione i Wojewoda ...... decyzją z dnia [....] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję podnosząc w uzasadnieniu co następuje.
1/ w dniu ..........1994 r. z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wystąpiła W.W. , działająca imieniem własnym oraz W.P. i J.P. Przedmiotem zgłoszonego roszczenia o zwrot była parcela ...... kat. ...... b. gm. kat......, która umową sprzedaży zawartą w formie aktu notarialnego Nr Rep. .......z dnia .........1972 r., w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, została nabyta na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem pod wysokie budownictwo mieszkaniowe. Podstawą nabycia nieruchomości była Uchwała Nr .........Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia ........1972 r. zatwierdzająca plan szczegółowy zagospodarowania przestrzennego osiedla P.
2/ sprawę rozstrzygano kilkakrotnie a to na skutek uchyleń decyzji bądź w toku postępowania administracyjnego bądź sądowoadministracyjnego. l tak wyrokiem z dnia 12.01.2001 r. Naczelny Sąd
Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w K. w sprawie sygn. akt II SaKr 1534/97 uchylił decyzję Wojewody ........ z dnia [....] utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w K. odmawiającą zwrotu nieruchomości położonej w K. w obr. .... stanowiących część pgr.lkat ......w części dotyczącej dz.ewid. ..... ( w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji błędnie podano, że Sąd uchylił decyzję "w stosunku do części działki nr ...... obr. .... jedn. ewid.......") , a w pozostałym zakresie skargę oddalił.
3/ konsekwencją powyższego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego było zlecenie przez Urząd Miasta K. podziału działki nr ..... pół. w obr. ..... jedn. ewid.....w K. w taki sposób, aby wydzielona została działka odpowiadająca części wywłaszczonej parceli ...... kat. .... b. gm. kat......, objęta roszczeniem o zwrot, a która zdaniem Sądu stała się zbędna dla celu wywłaszczenia (nabycia). W trakcie rozprawy administracyjnej połączonej z oględzinami terenu przeprowadzonej w dniu.........2000 r., stwierdzono, że sporny teren stanowiący część działki nr ..... pół obr. ...... jedn, ewid........ zabudowany jest pawilonem o charakterze usługowo - handlowym, parter z poddaszem, który to pawilon częściowo posiada utwardzone kostką brukową dojścia. W pawilonie aktualnie czynny jest sklep spożywczy "[....] ", sklep z tanią odzieżą i salon fryzjerski. Część przedmiotowego pawilonu posadowiona jest na działce nr ....... Pawilon nie jest aktualnie ogrodzony.
4/ Projektem podziału sporządzonym przez geodetę uprawnionego S.W. , w dniu.......2001 r., przyjętym do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu........2001 r., działka oznaczona nr ....... o pow. ...... ha podzieliła się na działki: nr ...... o pow. ..... ha (do zwrotu) i nr ...... o pow...... ha. Powołany wyżej projekt podziału nieruchomości został zatwierdzony decyzją Prezydenta Miasta K. z dnia [....] .
5/ w dniu [....] zawarta została umowa dzierżawy nieruchomości nr .....pomiędzy Gminą Miejską K. , na podstawie której oddano w dzierżawę M.N. i J.S. - od dnia [....] . na czas nieoznaczony nieruchomość położoną w K. oznaczoną jako działka nr ..... o łącznej powierzchni ....... m i działka nr ...... o łącznej powierzchni ..... m , z przeznaczeniem na handel, zieleńce, wejście do lokalu i drogi dojazdowe. Na tej podstawie M.N. i J.S. nabyli przymiot strony w mniejszym postępowaniu,
6/ celem wywłaszczenia była budowa osiedla mieszkaniowego, na terenie którego miały być wybudowane wielorodzinne bloki mieszkaniowe wraz z całą infrastrukturą tego osiedla, niezbędną dla prawidłowego funkcjonowania tego osiedla, w postaci budynków handlowych, usługowych, szkoły, przedszkola, boiska, garaże oraz urządzeń towarzyszących, jak ciągi komunikacyjne, parkingi i inne urządzenia służące mieszkańcom. Dokonane w sprawie ustalenia bezspornie wskazują na fakt, że sporna działka zabudowana została pawilonem handlowo — usługowym, a inwestycja została zrealizowana i sfinansowana przez prywatnych inwestorów.
7/ decyzją Urzędu Miasta K. Wydział Architektury z dnia [....] na wniosek M.N. i E.N. oraz J.S. i A.S. , zatwierdzono plan realizacyjny inwestycji pn. pawilon zespolony gastronomiczny i ogólnospożywczy i udzielono pozwolenia na budowę tej inwestycji na terenie położonym przy ul. ......na części działki nr ........
pół. w obr. ....... K. Powyższa inwestycja została zrealizowana nie tylko na części działki nr ......, później oznaczonej jako działka nr ......., ale również na działkach sąsiednich: nr nr ......... (objętej roszczeniem o zwrot). Aktualnie w pawilonie wybudowanym na opisanym terenie, prowadzona jest działalność gospodarcza. Nie można jednak pominąć, że prace związane z realizacją pawilonu rozpoczęte zostały dopiero po upływie 20 lat od daty nabycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, a tym samym nie został spełniony warunek dotyczący okresu w jakim powinno nastąpić zagospodarowanie przejętego terenu.
8/ Zgodnie z art. 139 ustawy o gn, nieruchomość podlega zwrotowi w stanie, w jakim się znajduje w dniu zwrotu. Oznacza to, że poprzedniemu właścicielowi nie przysługują roszczenia o przywrócenie nieruchomości do stanu istniejącego przed wywłaszczeniem, o odszkodowanie za zmianę stanu nieruchomości oraz za pozbawienie go możliwości korzystania z nieruchomości. W związku z powyższym, w oparciu o treść umowy sprzedaży z dnia [....] . ustalono, że właścicielowi przyznano odszkodowanie w kwocie łącznej [....] zł, z czego kwota za grunt wynosiła [....] zł, a składniki rolne [....] zł. Przedmiotem zwrotu jest działka nr ......o pow. .......ha i w związku z tym do waloryzacji przyjęto kwotę [....] zł, która stanowi odszkodowanie za grunt ustalone z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, w wysokości odpowiadającej zwracanej powierzchni tj. ...... m .
9/ Powyższa kwota została zwaloryzowana zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 227 ustawy o gn., przy zastosowaniu wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w drodze obwieszczeń w Dzienniku Urzędowym RP - "Monitor Polski", i wynosi [....] PLN. Na zlecenie Starostwa Powiatowego w K. rzeczoznawca majątkowy mgr inż. M.S. sporządziła operat szacunkowy, w którym ustaliła wartość działki nr ....... o pow. ......... ha, według jej stanu z dnia wywłaszczenia oraz stanu z dnia zwrotu, w celu określenia różnicy wartości tej nieruchomości wskutek działań podjętych bezpośrednio na nieruchomości pod dacie jej wywłaszczenia (nabycia).
10/ opinia opracowana przez rzeczoznawcę majątkowego stwierdziła, iż wskutek tych działań wartość działki nr..... obr. ..... uległa zwiększeniu o kwotę [....] PLN, co powoduje, iż spadkobiercy poprzedniego właściciela zobowiązani zostają do zwrotu na rzecz Gminy K. należności w wysokości [....] PLN.
11/ o zasadach i trybie rozliczeń wynikających ze zwrotu wywłaszczonej nieruchomości strony zostały poinformowane na rozprawie administracyjnej przeprowadzonej w dniu [....] Pismem z dnia [....] W.W. , działająca jako strona i pełnomocnik W.P. , M.R. oraz R.R. , złożyła oświadczenie, że spłata ustalonej należności wynikającej ze zwrotu nieruchomości nastąpi w formie ratalnej.
12/ od powyższej decyzji odwołanie złożyli M.N. i J.S. dzierżawcy nieruchomości a także: W.W. , M.R. , W.P. i R.R. . Co do odwołania tych ostatnich postanowieniem z dnia [....] stwierdzono, że zostało wniesione z uchybieniem terminu.
13/ odwołanie M.N. i J.S. - dzierżawców nieruchomości - nie zasługuje na uwzględnienie. Fakt zbędności wynika z okresu jaki upłynął między zabudową przez prywatnych inwestorów a datą w istocie rzeczy wywłaszczenia. Zarzut, iż M.N. i J.S. dopiero od dnia.......2005 r. (tj. od dnia zawarcia umowy dzierżawy budynku posadowionego na działce nr ........) byli przez organ l instancji traktowani jako strony przedmiotowego postępowania, jest chybiony. Zgodnie bowiem z art. 28 kpa, stroną postępowania jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy to postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Nie nadaje zatem podmiotowi przymiotu strony interes faktyczny, nie będący interesem prawnym. Okoliczność wybudowania przez M.N. i J.S. na objętej zwrotem nieruchomości pawilonu handlowego z ich środków, nie czyniła ich stronami w rozumieniu art. 28 kpa, niezależnie od tego, czy wzniesienie tego budynku miało charakter samowoli budowlanej, czy też nie miało takiego charakteru (vide m. in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia 9.10. 2003 r., sygn. akt IISA/Kr 619/02). Interes prawny i tym samym przymiot strony w prowadzonym postępowaniu M.N. i J.S. uzyskali dopiero z dniem zawarcia umowy dzierżawy budynku posadowionego na przedmiotowej nieruchomości.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję złożyli, nie biorący udziału w postępowaniu E.N. , i J.S. . Zarzucając zaskarżonej decyzji:
1.naruszenie prawa przez błędną jego wykładnię, a w szczególności przepisu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami
2. naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to przepisu
art. 145§1pkt. 4 k.p.a.
i w oparciu o te zarzuty wnieśli o:
"1. uchylenie decyzjiWojewody .............i poprzedzającejją decyzji Starosty .............,
2. wznowienie postępowania w stosunku do E.N. ,
3. zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego wg. norm
przepisanych".
W uzasadnieniu podniosło, że:
- na części działki nr ....... wybudowany został pawilon handlowo-usługowy przez M.N. , E.N. , oraz J.S. , stosownie do uzyskanego pozwolenia na budowę z dnia.........1992 r. Pozwolenie na budowę wydane zostało zgodnie z planem ogólnym m. K. zatwierdzonym Uchwałą nr .......Rady Narodowej m. K. z dnia...........1988r.
- nie zdołano odszukać planu szczegółowego zagospodarowania przestrzennego osiedla ...........zatwierdzonego uchwałą nr .........Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia .............1972r., który był podstawą nabycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, tym niemniej wiadomym jest, iż celem wywłaszczenia była budowa osiedla mieszkaniowego, na terenie którego miały być wybudowane wielorodzinne bloki mieszkalne, wraz z całą infrastrukturą tego osiedla, niezbędną dla prawidłowego funkcjonowania tegoż osiedla, w postaci budynków handlowych, usługowych, szkoły, przedszkola, boiska, garaży, oraz urządzeń towarzyszących jak ciągi komunikacyjne, parkingi i inne urządzenia służące mieszkańcom,
- w toku postępowania administracyjnego nie dokonano żadnych ustaleń w przedmiecie sposobu zagospodarowania działki nr ........ od czasu jej zakupu w 1972 r., do chwili uzyskania decyzji pozwolenia na budowę w 1992r, a zwłaszcza jej zgodności z celem wywłaszczenia. Trudno sobie wyobrazić aby w czasie wznoszenia budynków mieszkalnych przez dłuższy okres czasu z uwagi na wielkość osiedla aby np. nie zachodziła potrzeba wykorzystania części wywłaszczonej nieruchomości pod składowiska materiałów budowlanych, place itp. nie tracąc przez to przymiotu przydatności do uzyskania celu określonego w momencie wywłaszczania. Decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji nr ..... z dnia............1992 r., jak i decyzja o zatwierdzeniu planu realizacyjnego, oraz o pozwoleniu na budowę z dnia.............1992 r, określają jako inwestorów M.N. , E.N. , oraz J.S. Umowy dzierżawy zostały zawarte także z M.N. i E.N. ,
- decyzja Starosty K. z dnia ........2005 r., nie została doręczona E.N. , a jedynie M.N. , co przy uwzględnieniu faktu, iż małżeństwo M.N. i E.N. uległo w ......2005r. rozwiązaniu poprzez orzeczenie rozwodu, pozbawiło E.N. możliwości brania udziału w postępowaniu bez własnej winy. Odwołanie od decyzji Starosty K. imieniem M.N. i J.S. wniosła pełnomocnik radca prawny J.H. , a E.N. został pozbawiony możliwości wniesienia odwołania. Decyzja Wojewody ....... również nie została doręczona E.N.
Na tę samą decyzję skargę w sprawie tut. Sądu sygn. akt II SaKr 389/06 złożyli W.W. , M.R. , W.P. , R.R. Zarządzeniem z dnia ......12.2007 r., połączono obie sprawy do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia.
Skarżący W.W. , M.R. , W.P. , R.R. zarzucając naruszenie art. 140 ustwy o g.n. w zw. z art. 7 KPA w zw. z art. 2 Konstytucji RP oraz art.21 Konstytucji RP oraz art. l Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz naruszenie prawa procesowego a to art. 77, 78 KPA w zw. z art. 140 KPA wnieśli o:
- uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej utrzymania w mocy decyzji Starosty K. znak: ............w zakresie pkt. ....i.....dot. zobowiązania do zapłaty i wpłaty należności, a także uchylenie decyzji Starosty K. znak: ........w zakresie pkt. ...i..... dot. zobowiązania do zapłaty i wpłaty należności i zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu podniesiono co następuje:
- niezgodne z prawem jest obciążenie ich obowiązkiem zapłaty za wzrost wartości nieruchomości z powodu wybudowania na niej pawilonu. Organy pominęły istotną dla sprawy kwestię, a mianowicie, że inwestycja ta została dokonana z naruszeniem prawa budowlanego oraz prawa własności. Była kontynuowana przy bierności organów administracji i to mimo faktu, iż wnioskodawcy, a w szczególności W.W. informowali zarówno organy administracji jak i uczestników-inwestorów, iż inwestycja jest dokonywana w sposób nielegalny,
- obiekt znajdujący się na nieruchomości, może być objęty nakazem rozbiórki bowiem inwestorzy nie posiadali prawa do tej nieruchomości, ale co dużo istotniejsze, pawilon został wybudowany na innej działce niż wskazana w pozwoleniu na budowę, a więc stanowi samowolę budowlaną.
- błędnie przy ocenie wzrostu wartości nieruchomości nie odliczono wartości powstałej w wyniku nakładów poniesionych już po złożeniu wniosku przez strony o zwrot nieruchomości.
- organy l i II instancji naruszyły art. 77 i 80 kpa przez błędną ocenę operatu szacunkowego sporządzonego przez biegłą co doprowadziło do niewłaściwego ustalenia wartości budynku. Biegła zawyżyła jego wartość poprzez nie uwzględnienie, iż w chwili obecnej nieruchomość ta jest wynajmowana za kwotę [....] PLN miesięcznie, a więc 10 razy mniejszą niż obliczyła to biegła. Ponadto biegła w operacie zupełnie bezpodstawnie przyjęła współczynnik zaległości czynszowych i niewykorzystania pełnego czasookresu najmu w wysokości 10 procent. Przyjęcie tak niskiego procentu zostało oparte na sformułowaniu, że "nieruchomość posiada najemcę typu kotwica". Otóż najemca wynajmujący lokal ..... metrowy i płacący za niego .....PLN miesięcznie nie będzie chciał tego lokalu opuszczać i nie będzie zalegać z czynszem. Niewątpliwie jednak konstatacja ta nie jest uzasadniona, jeżeli najemca będzie płacił wyliczoną przez biegłą stawkę w wysokości [....] PLN miesięcznie.
W odpowiedzi na skargę E.N. , i J.S. Wojewoda ........ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu, dodatkowo podnosząc, że E.N. nie ma przymiotu strony bowiem dzierżawcami budynku są jednie M.N. i J.S.
W odpowiedzi na skargę W.W. , M.R. , W.P. i R.R. Wojewoda ......... wnosząc o jej oddalenie podniósł, że:
- w myśl przepisu art. 139 ustawy o gn wywłaszczona nieruchomość podlega zwrotowi w stanie, w jakim się znajduje w dniu jej zwrotu. Pomimo, że ustawa nie definiuje pojęcia "dzień zwrotu" to jednak zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego jako zasadę należy przyjąć, że wywłaszczona nieruchomość zwracana jest poprzedniemu właścicielowi w takim stanie, w jakim znajduje się w dacie orzekania o jej zwrocie, co zostało wyrażone w wyroku tegoż Sądu /sygn. III ARN 403/93/.
- pojęcie stanu nieruchomości w dniu jej zwrotu można rozpatrywać w dwóch płaszczyznach, to jest odnieść go do stanu prawnego (kwestię tą reguluje przepis art. 138 powołanej wyżej ustawy) lub stanu faktycznego. Stan faktyczny nieruchomości dotyczy rzeczywistego stanu, jaki ma miejsce w dniu zwrotu nieruchomości. Oznacza to, że poprzedniemu właścicielowi nie przysługuje roszczenie o przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego, to jest sprzed jej wywłaszczenia. Nie przysługuje mu również odszkodowanie za zmianę stanu prawnego nieruchomości ani za pozbawienie go możliwości korzystania z nieruchomości.
- przyrost wartości nieruchomości należy uwzględnić niezależnie od tego przez kogo zostały poczynione nakłady na nieruchomość, tj. podmiot na rzecz którego nastąpiło wywłaszczenie, czy też najemcę lub dzierżawcę. Nie jest jednak dopuszczalne dokonywanie w decyzji o zwrocie ustaleń kto dokonał nakładów ani dokonywania rozliczeń z udziałem osób trzecich, a w szczególności rozstrzyganie o roszczeniach osób trzecich z tego tytułu. Kwestie te powinny być rozstrzygana w postępowaniu cywilnym
- na dzień zwrotu przedmiotowa nieruchomość była zabudowana budynkiem pawilonu handlowego. Z uwagi na to, że poprzedniemu właścicielowi nie przysługuje roszczenie o przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego zwrot wywłaszczonej nieruchomości implikuje obowiązek zwrotu wypłaconego odszkodowania. Kwota ta ulega odpowiedniemu zwiększeniu lub zmniejszeniu, stosownie do różnicy wartości nieruchomości sprzed wywłaszczenia i różnicy wartości
nieruchomości w dniu orzekania o jej zwrocie. Różnica ta została ustalona przez rzeczoznawcę majątkowego w operacie szacunkowym określającym wartość nieruchomości. Operat szacunkowy stanowiący podstawę ustalenia wysokości odszkodowania został sporządzony zgodnie z prawem, to jest ustawą o gospodarce nieruchomościami Rozporządzeniem Rady Ministrów w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego. Dalsze wkraczanie w założenia przez niego przyjęte podważałoby zasadność powoływania biegłego.
- odnosząc się do zarzutów dotyczących tego czy budowa pawilonu została dokonana z naruszeniem i budowlanego oraz tego czy inwestycja ta została wykonana na innej działce niż wskazana w pozwoleniu na budowę podkreślić należy, że nie mogą być one podnoszone w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Kwestie te dotyczą prawa budowlanego i powinny być podnoszone przed ani właściwymi do nadzorowania procesu budowlanego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153 póz. 1269 z póź.zm.) Sąd sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem więc dokonywanej przez niego kontroli jest zbadanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonej decyzji. W myśl zaś art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 póz. 1270 z późn.zm. zwaną dalej w skrócie p.o.p.s.a ) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W pierwszym rzędzie należy rozważyć, kwestie legitymacji stron wnoszących skargę. Stronami postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości są osoby, które występują z żądaniem zwrotu nieruchomości (byli właściciele lub ich następcy prawni) oraz aktualny właściciel nieruchomości. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest pogląd, iż status strony w tym postępowaniu mają także osoby, którym przysługują ograniczone prawa rzeczowe do zwracanej nieruchomości bądź uprawnienia o charakterze obligacyjnym jak np. najemcy nieruchomości, (por. uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 października 2003 r., sygn. akt OPS 6/03, ONSA 2004/1/10, wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 13 marca 2001 r., sygn. akt l SA 2313/99, LEX nr 78955, z dnia 13 marca 2001 r., sygn. akt l SA 2312/99, LEX nr 78956, z dnia 27 czerwca 2001 r., l SA 136/01, LEX nr 78939). Zgodnie z art. 50 § 1 p.o.p.s.a., uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. W tej sytuacji nie budzi wątpliwości, prawo do skargi W.W. , M.R. , W.P. , R.R. ( względnie ich następców). Także nie budzi wątpliwości, zdaniem Sądu, prawo do skargi J.S. - dzierżawcy wraz M.N. - nieruchomości objętej zaskarżoną decyzja. Nie można natomiast uznać aby, E.N. miał taką legitymacje. Z akt administracyjnych, wynika, że w dniu [....] zawarta została umowa dzierżawy
przedmiotowej nieruchomości pomiędzy Gminą Miejską K. , a M.N. i J.S. Pełnomocnik E.N. na rozprawie przed Sądem w dniu [....] oświadczył, że nie posiada umowy która wskazywałaby, że E.N. był stroną umowy dzierżawy w chwili wydawania zaskarżonej decyzji. Legitymacji tej, nie może mu stworzyć fakt, że kiedyś był on dzierżawcą przedmiotowej nieruchomości, jak i fakt, że na nieruchomości poczynił nakłady. Okoliczności te mogą świadczyć co najwyżej o jego interesie faktycznym, który jednak nie daje uprawnienia do wniesienia skargi.
Tym samym nie można uznać aby E.N. był uprawnionym do wniesienia skargi - co w konsekwencji musi prowadzić do odrzucenia jego skargi na podstawie art. 58 § 1 p.o.p.s.a.
Legitymację taką posiada natomiast J.S. - aktualny dzierżawca przedmiotowej nieruchomości. Nie mniej jednak jego skarga jest nieuzasadniona. Można odnieść wrażenie, że ten skarżący nie dostrzega stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w K. zawartego w wyroku, dotyczącym tej samej sprawy, z dnia.......2000 r. sygn. akt II SaKr 1534/97 w którym Sąd wprost stwierdził, że "z ca/ego materiału dowodowego zgromadzonego, przez organy administracyjne można wyprowadzić wniosek, że cel dla którego dokonano zakupu w trybie ustawy z dnia 12.03,1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości stał się zbędny, skoro od dnia zakupu tj. od dnia 29.02.1972 r. do 1992 r., w którym wydano prywatnym inwestorom pozwolenie na budowę i to na dz.ewid. ........nie był on wykorzystany dla realizacji infrastruktury związanej z inwestycją podstawową wysokim budownictwem mieszkaniowym. Tak długi okres nie wykorzystania nieruchomości jednoznacznie przemawia, że nieruchomość stała się zbędna dla realizacji celu dla którego została wywłaszczona. W obecnie obowiązującej ustawie o gospodarce nieruchomościami z dnia 21.08.1997 r. w art. 137 (Dz.U.115.poz. 741 z późn.zm.) określono wprost, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu." Trzeba mieć na uwadze, że zgodnie z art. 153 p.o.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.
Jeżeli więc skarga J.S. zmierza do podważenia poglądu organu co do zasadności samej kwestii zwrotu - musi być ona uznana za bezzasadną i jako taka, ma mocy art. 151 p.o.p.s.a. podlega oddaleniu.
Inaczej wygląd sprawa skargi byłych właścicieli bądź ich następców prawnych. Skarżący ci kwestionuje o tyle tylko zaskarżoną decyzję o ile utrzymuje ona w mocy decyzję organu l instancji orzekająca o zobowiązaniu ich do zwrotu na rzecz Gminy K. kwoty [....] odpowiadającej zwaloryzowanej wysokości odszkodowania ustalonego z tytułu nabycia nieruchomości, powiększonej o kwotę równą różnicy wartości nieruchomości ustalonej według stanu z dnia wywłaszczenia i stanu z dnia zwrotu.
Nie ulega wątpliwości, że zgodnie z art. 139 ustawy o gn nieruchomość wywłaszczona podlega zwrotowi w stanie, w jakim znajduje się w dniu jej zwrotu. Ale co innego jest stan nieruchomości, a co innego zapłata i wyliczenie odszkodowania związanego ze zwiększeniem jej wartości ( art. 140 ust. 4 ustawy o gn). Zgodnie z co dopiero zacytowanym przepisem w razie zmniejszenia się albo
zwiększenia wartości nieruchomości wskutek działań podjętych bezpośrednio na nieruchomości po jej wywłaszczeniu, odszkodowanie, pomniejsza się albo powiększa o kwotę równą różnicy wartości określonej na dzień zwrotu. Trafnie w odpowiedzi na skargę Wojewoda podnosi, że pojęcie stanu nieruchomości w dniu jej zwrotu można rozpatrywać w dwóch płaszczyznach, to jest odnieść go do stanu prawnego (kwestię tą reguluje przepis art. 138 powołanej wyżej ustawy) lub stanu faktycznego. Stan faktyczny nieruchomości dotyczy rzeczywistego stanu, jaki ma miejsce w dniu zwrotu nieruchomości. Oznacza to, że poprzedniemu właścicielowi nie przysługuje roszczenie o przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego, to jest sprzed jej wywłaszczenia. Nie przysługuje mu również odszkodowanie za zmianę stanu prawnego nieruchomości ani za pozbawienie go możliwości korzystania z nieruchomości. Jednakże ten stan rzeczywisty musi być zgodny z prawem. Byłoby naruszeniem wszelkich zasad państwa prawa - zobowiązanie byłego właściciela do zapłaty odszkodowania za nakład na zwracaną nieruchomość, który to nakład związany był z samowolnym działaniem. Mogłoby dojść do takiej sytuacji, że osoby na rzecz których dokonuje się zwrotu zmuszeni byliby do zapłaty odszkodowania związanego z nakładem, a jednocześnie inny organ (nadzoru budowlanego) nakazałby rozbiórkę obiektu stanowiącego nakład.
Orzekające organy nad tą kwestią przeszły do porządku dziennego, wiedząc o tym, że w sprawie legalności pozwolenia na budowę toczy się postępowanie administracyjne bo wspomina o tym uzasadnienie decyzji Wojewody z dnia [....] wskazując, że decyzja o pozwoleniu na budowę z dnia [....] ) wydana została z naruszeniem prawa. Sąd przeprowadził dowód z dokumentów (........), z których wynika, że toczy się postępowanie administracyjne związane z legalnością budowy pawilonu gastronomicznego na przedmiotowej nieruchomości [zob. choćby decyzję Głównego Inspektor Nadzoru Budowlanego w z dnia [....] którą uchylono decyzję Wojewody ..........z dnia [....] ) w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji Wojewody ........... z dnia [....] dotyczącej stwierdzenia, iż decyzja Prezydenta Miasta K. w sprawie zatwierdzenia planu realizacyjnego pawilonu gastronomicznego "bar ...." i ogólnospożywczego oraz udzielenia pozwolenia na budowę inwestycji położonej w K. przy ul. ........ na części działki nr ......, została wydana z naruszeniem prawa i sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia (k.......)].
Zgodnie z art. 7 kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Art. 77 §1 kpa nakłada na organ administracji publicznej obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Rezultatem prawidłowo zebranego materiału dowodowego i jego oceny jest decyzja administracyjna, której jednym z elementów jest uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie powinno zawierać wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi organ kierował się przy podejmowaniu decyzji. W szczególności winno ono zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa.
Tak więc przy ponownym rozpatrywaniu sprawy obowiązkiem organu będzie poczynienie w tym zakresie ustaleń związanych z legalnością zabudowy nieruchomości objętej zwrotem. Odszkodowanie winno uwzględniać okoliczność, czy zbudowany obiekt pawilonu handlowego jest legalny, czy też dla jego legalizacji trzeba wykonać jakieś roboty budowlane, czy też w końcu brak jest podstaw do jego legalizacji co w konsekwencji może prowadzić do jego rozbiórki.
Skoro więc, kontrola sądowa wykazała, że zaskarżona decyzja, narusza prawo na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit. "c" oraz 152 i art. 200 p.o.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.