II SA/Kr 1667/01
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje o odmowie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, wskazując na brak precyzyjnych ustaleń co do celu wywłaszczenia i sposobu zagospodarowania terenu.
Sprawa dotyczyła wniosku o zwrot nieruchomości wywłaszczonych w 1960 r. pod budowę osiedla mieszkaniowego. Organy administracji odmówiły zwrotu, uznając, że nieruchomości zostały zagospodarowane zgodnie z celem lub jako infrastruktura osiedlowa. Sąd administracyjny uchylił te decyzje, stwierdzając, że organy nie wyjaśniły istotnych okoliczności, takich jak precyzyjny cel wywłaszczenia i faktyczny sposób zagospodarowania terenu, a także dopuściły się dowolności interpretacyjnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznał skargę na decyzję Wojewody utrzymującą w mocy odmowę zwrotu nieruchomości wywłaszczonych w 1960 r. na cele budowy osiedla mieszkaniowego. Skarżący podnosili, że nieruchomości nie zostały wykorzystane zgodnie z celem wywłaszczenia, a późniejsze zagospodarowanie (kioski, pawilony handlowe) nie miało z tym związku. Organy administracji obu instancji odmówiły zwrotu, opierając się na zeznaniach świadków i uznając, że teren został zagospodarowany jako infrastruktura osiedlowa, nawet jeśli z pewnym opóźnieniem lub w sposób odbiegający od pierwotnych założeń. Sąd administracyjny uznał skargę za uzasadnioną. Wskazał, że organy nie wyjaśniły istotnych okoliczności, takich jak precyzyjny cel wywłaszczenia i sposób jego realizacji, a także dopuściły się dowolności interpretacyjnej, stosując "mniej ostre kryteria" oceny. Sąd podkreślił konieczność ścisłej interpretacji celu wywłaszczenia i przepisów dotyczących zwrotu nieruchomości, wskazując na brak dokumentacji planowanego zagospodarowania oraz na fakt, że część działek została wykorzystana na cele niezwiązane z wywłaszczeniem (np. obwodnica, pawilony handlowe). Sąd uchylił zaskarżone decyzje, nakazując organom ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem wskazanych uchybień.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, nieruchomości wywłaszczone na określony cel podlegają zwrotowi, jeśli stały się zbędne na ten cel lub zostały zagospodarowane niezgodnie z nim, a organy administracji nie wykazały należytego wyjaśnienia tych okoliczności.
Uzasadnienie
Sąd stwierdził, że organy administracji nie wykazały należytego wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy, takich jak precyzyjny cel wywłaszczenia i faktyczny sposób zagospodarowania terenu. Wskazał na konieczność ścisłej interpretacji celu wywłaszczenia i przepisów dotyczących zwrotu nieruchomości, a także na brak dokumentacji planowanego zagospodarowania.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (26)
Główne
u.g.n. art. 136 § ust. 1
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 137 § ust. 1 pkt l
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 137 § ust. 1 pktI
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 145 § par l pkt. l lit "a" i "c"
u.g.n. art. 136 § nast.
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Pomocnicze
u.g.n. art. 9a
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
k.p.a. art. 138 § par 1 pkt. l
Kodeks postępowania administracyjnego
Ustawa o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 1
Ustawa o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 2
Ustawa o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 8
Ustawa o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 14
u.g.n. art. 137 § ust. 1
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Ustawa - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 97 § par 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 134
u.g.g. art. 69
Ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
u.g.n. art. 136 § ust. 2
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 229
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 8
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 12
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 75
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 135
u.g.n. art. 137 § ust. 2
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 139
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organy nie dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych. Nieruchomość jest wykorzystywana niezgodnie z celem wywłaszczenia. Kioski i pawilony handlowe nie stanowią infrastruktury osiedlowej i nie były związane z celem wywłaszczenia. Organy zastosowały dowolne reguły interpretacyjne. Cel wywłaszczenia musi być ustalony precyzyjnie. Działka nr 2365/35 została użyta na inny cel, niezwiązany z wywłaszczeniem.
Odrzucone argumenty
Nieruchomości zostały zagospodarowane zgodnie z celem wywłaszczenia lub jako infrastruktura osiedlowa. Działki 2365/34 i 2365/35 były wykorzystywane jako infrastruktura osiedlowa (drzewa, krzewy, chodnik). Kioski handlowe mogą zaspokajać potrzeby mieszkańców i pasażerów dworca. Wywłaszczona nieruchomość początkowo została zagospodarowana zgodnie z celem, co skutkuje wygaśnięciem podstawy żądania jej zwrotu.
Godne uwagi sformułowania
organy obu instancji słusznie przyjęły, że wywłaszczona nieruchomość początkowo została zagospodarowana i wykorzystana na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, co skutkuje wygaśnięciem podstawy żądania jej zwrotu nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu II instancji dokonującym oceny stanu faktycznego ustalonego przez organ I instancji, iż w przypadku braku "stosownej dokumentacji obrazującej planowany sposób zagospodarowania wywłaszczonych nieruchomości, należy sięgnąć do mniej ostrych kryteriów zbadania zgodności sposobu ich wykorzystania z celem wywłaszczenia" nie przewiduje "ostrych" lub "mniej ostrych" kryteriów dla oceny zgodności sposobu wykorzystania wywłaszczonych nieruchomości z celem na jaki zostały wywłaszczone, a tym samym do oceny ich zbędności interpretacja celu wywłaszczenia nie może być rozszerzająca, lecz literalna a nawet zawężająca nie zostały one zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia, bądź w sposób mogący wskazywać, że stanowią urządzoną infrastrukturę dla osiedla mieszkaniowego nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu I instancji, że wzniesione kioski i pawilon handlowy przez osoby fizyczne nie związane z procesem inwestycyjnym realizacji celu wywłaszczenia, jako stanowiące infrastrukturę osiedla uniemożliwiają zwrot przedmiotowej nieruchomości.
Skład orzekający
Andrzej Niecikowski
sędzia
Małgorzata Brachel - Ziaja
przewodniczący sprawozdawca
Renata Czeluśniak
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, zwłaszcza w kontekście celu wywłaszczenia, zbędności nieruchomości i zagospodarowania niezgodnego z pierwotnym przeznaczeniem."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z wywłaszczeniami dokonanymi na podstawie starszych ustaw, ale zasady interpretacji przepisów o gospodarce nieruchomościami pozostają aktualne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest precyzyjne określenie celu wywłaszczenia i jak organy administracji mogą błędnie interpretować przepisy, prowadząc do długotrwałych sporów sądowych o zwrot nieruchomości.
“Czy po 50 latach można odzyskać ziemię wywłaszczoną pod budowę osiedla? Sąd analizuje cel wywłaszczenia.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Kr 1667/01 - Wyrok WSA w Krakowie Data orzeczenia 2005-08-10 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2001-06-08 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie Sędziowie Andrzej Niecikowski Małgorzata Brachel - Ziaja /przewodniczący sprawozdawca/ Renata Czeluśniak Symbol z opisem 618 Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości Skarżony organ Wojewoda Treść wyniku Uchylono decyzję I i II instancji Sentencja WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 sierpnia 2005r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Brachel-Ziaja ( spr.) Sędziowie: NSA Andrzej Niecikowski WSA Renata Czeluśniak Protokolant: Karina Lutyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 sierpnia 2005r. sprawy ze skargi A.B. oraz małoletniej A.P. działającej przez przedstawiciela ustawowego ojca R.P. na decyzję Wojewody M. z dnia [...] 2001r., Nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości Uchyla zaskarżony decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] 2001 r., znak: [...], Wojewoda M. - na podstawie art. 9 a ustawy z dnia 21.08. 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz. U. Nr 46 poz. 543 z 2000 tekst jedn./ oraz art. 138 par l pkt. l k.p.a. - po rozpatrzeniu odwołania M. P. i E. B. od decyzji Starosty W. z dnia [...] 2001 r., znak: [...] orzekającej o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w W. oznaczone . jako parcele: 1. Kat 2365/35,1. kat. 2365/34,1. kat. 2365/29, 1. kat 2365/10, 2365/12 i 1. kat 2365/27 - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję . Jak wynika z uzasadnienia decyzji organu II instancji, Prezydium Wojewódzkiej Rany Narodowej w K., orzeczeniem Nr:[...], z dnia [...]1960 r. na podstawie art. 1,2,8 i 14 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz. U. Nr 17 poz. 70/ - wywłaszczyło na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położone na terenie gm. kat. W. oznaczone 1. kat. a to.: - 2365/3 - stanowiącą własność E. B. - 2365/4 - stanowiącą własność J. S. - 2365/5 - stanowiącą własność M. P. - 2365/6 - stanowiąca własność J. B. - 2365/7 - stanowiącą własność A. S. Jako cel wywłaszczenia podano w orzeczeniu " wykonanie zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych, a w szczególności pod budowę osiedla mieszkaniowego w W. przy ul. [...]" W dniu [...]1996 r. z wnioskiem do Urzędu Rejonowego-Odział Geodezji i Gospodarki Gruntami o zwrot przedmiotowych wywłaszczonych nieruchomości wystąpili: M. P., E. B. i J. B. jako ich poprzedni właściciele i jednocześnie jako wykazani spadkobiercy pozostałych właścicieli podnosząc, iż przedmiotowe działki nie zostały użyte na cel określony w orzeczeniu o wywłaszczeniu. Mimo upływu trzydziestu kilku lat od decyzji wywłaszczeniowej, część przedmiotowych nieruchomości nie została zagospodarowana gdyż okazały się one zbędne na cel wywłaszczenia. W wyniku podziałów geodezyjnych działki o zwrot których toczy się postępowanie zmieniły oznaczenia i obecnie odpowiadają działkom ozn. numerami: 2365/35, 2365/34, 2365/29, 2365/10, 2365/12 i 2365/27 i wszystkie stanowią własność Gminy W. Starosta Wadowicki po ponownym rozpatrzeniu sprawy i po dodatkowym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego wydał zaskarżoną decyzję - znak: [...], z dnia [...] 2001r., w której ponownie orzekł o odmowie zwrotu wyszczególnionych działek. Uzasadniając takie rozstrzygnięcie Starosta podtrzymał swoją wcześniejszą argumentacje zawartą w uchylonej decyzji z dnia [...] 2000 r., a ponadto odnośnie działek 2365/34 i 2365/35 stwierdził na podstawie zeznań świadków, że działki te były wykorzystywane zgodnie z celem ich wywłaszczenia jako infrastruktura osiedlowa. Na działkach tych istniały topole, krzewy, żywopłot, trawa oraz chodnik. Stan taki istniał w okresie do siedmiu lat od daty wywłaszczenia i trwał do końca roku 1985 kiedy to posadowiono pierwszy kiosk handlowy. Pozostałe parcele objęte wnioskiem również zostały zagospodarowane na cele infrastruktury osiedla mieszkaniowego w terminie do siedmiu lat od wywłaszczenia. Fakt istnienia kiosków handlowych na części działki nr 2365/ 34, na podstawie umowy dzierżawy nie jest wystarczająca okolicznością do uznania, że część tej nieruchomości została wykorzystana niezgodnie z celem wywłaszczenia, ponieważ placówki te mogą zaspokajać potrzeby tak mieszkańców osiedla, jak i pasażerów pobliskiego dworca kolejowego, tym bardziej, że umowy dzierżawy były ograniczone w czasie i obecnie wygasły. Dzierżawa była więc stanem tymczasowym, a zatem odwracalnym. W odwołaniu od decyzji Starosty W. odwołujący się podtrzymali wszystkie zarzuty zawarte już w poprzednim odwołaniu, a nadto zarzucili, że na działce nr 2365/34 znajdują się dwa kioski handlowo-usługowe, wzniesione przez osoby fizyczne, a trawa, drzewa, i żywopłoty nie stanowią infrastruktury osiedlowej gdyż są to samosiejki. Nie stanowiły infrastruktury osiedlowej także róże które znajdowały się na działce bardzo krótko. Opisana piaskownica dla dzieci nie ma znaczenia dla sprawy ponieważ znajduje się na działce nie stanowiącej przedmiotu postępowania. Wojewoda M. rozpatrując odwołanie stwierdził, iż sprawę zwrotu należało przeanalizować przez pryzmat ustawowej definicji zbędności zawartej wart. 137 ust. l ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Przy czym z uwagi na brak stosownej dokumentacji obrazującej planowany sposób zagospodarowania wywłaszczonych nieruchomości, w niniejszej sprawie należało sięgnąć do mniej ostrych kryteriów zbadania zgodności sposobu ich wykorzystania z celem wywłaszczenia. Wojewoda zauważa, zew niniejszej sprawie występuje dodatkowo komplikacja polegającą na obecnym stanie zagospodarowania nieruchomości pozostającym bez wątpliwości w sprzeczności z celem wywłaszczenia. W takim przypadku należało dodatkowo zbadać, czy taka nieruchomość była wykorzystywana zgodnie z celem wywłaszczenia przed zmianą jej sposobu użytkowania. Prawidłowo więc organ l instancji podjął działania celem ustalenia stanu zagospodarowania nieruchomości w okresie 7 lat, które upłynęły od daty wywłaszczenia do czasu zmiany sposobu użytkowania. Wobec barku dokumentacji należało też przeprowadzić dowód z przesłuchania świadków. Z zebranych w sprawie materiałów dowodowych wynika, iż przedmiotowe działki znajdowały się w bezpośredniej bliskości bloków mieszkalnych pięciokondygnacyjnych i znajdują się na niech huśtawki, drabinki i karuzele, ławki, chodniki, trawa. Pod powierzchnią znajduje się uzbrojenie. Cel wywłaszczenia został więc zrealizowany gdyż wiatach 1960 -1969 sukcesywnie powstawały bloki mieszkalne łącznie z infrastrukturą związaną z normalnym funkcjonowaniem osiedla mieszkaniowego. Wraz z oddawaniem do użytku poszczególnych bloków urządzana była wokół nich zieleń oraz mała architektura w postaci piaskownic, chodników. Na działkach przed blokami nr 8, 6, 4, 2 , były zieleńce wraz ze szpalerem róż pośrodku. Taki stan istniał do 1983 r. ponieważ rabaty różane zostały zlikwidowane. Natomiast zieleń istnieje do dnia dzisiejszego. Infrastrukturą są niewątpliwie ciągi kanalizacyjne, energetyczne, telefoniczne, ciepłownicze, wodociągowe, gazownicze oraz infrastruktura rekreacyjna (plac zabaw dla dzieci). Jeśli idzie o działki nr 2365/34 i nr 2365/35, to w ciągu 7 lat od wywłaszczenia działki te wykorzystywano, jako infrastrukturę osiedla tz. rosły na nich drzewa; topole, trawa żywopłoty i krzewy. Przebiegał też przez nie chodnik. Opisany sposób zagospodarowania istniał do 1985 r. tzn. do czasu gdy zostały tam posadowione kioski handlowe przez prywatnych użytkowników. Pierwszy kiosk spłonął w 1997r. i już nie istnieje. Natomiast następne kiosku handlowe na działce 2365/34 powstały w 1989 r., a obecnie są nieużytkowane. W chwili wywłaszczenia przedmiotowe działki stanowiły nieużytek . W skardze od powyższej decyzji Wojewody M., skarżące M. P. i E. B. wniosły o uchylenie jej w całości, jak i również poprzedzającej ją decyzji organu I instancji Skarżące zarzuciły, że organy I i II instancji nie dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych i dlatego nie mogły wyprowadzić prawidłowych wniosków. Jedynie co prawidłowo zostało ustalone to, że nieruchomość jest niezgodnie wykorzystywana z celem wywłaszczani. Skarżące zaprzeczyły, by kioski powstały po 7 latach od dnia wywłaszczenia, gdyż miało to miejsce po dwudziestu kilku latach, ponadto z 1991r. powstały 2 pawilony handlowe, wzniesione przez osoby fizyczne dla obsługi pasażerów dworca kolejowego i autobusowego, nie pozostające w żadnym związku z realizacją celu wywłaszczenia. Na działkach rosną chwasty, samosiejki i te drzewa, które już rosły w chwili wywłaszczenia. Róże zostały posadzone nie na przedmiotowych działkach ale w granicy wzdłuż chodnika dla dekoracji "alei do dworca" i istniały przez krótki okres czasu, co jest bezsporne. Odmienne ustalenia organów orzekających w sprawie zwrotu nieruchomości wykraczają poza swobodną ocenę dowodów, mimo ich związania w tym zakresie stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w K., zawartym w uzasadnieniu wyroku z dnia 29/04.1998 r. wydanego w tej sprawie. W odpowiedzi na skargę Wojewoda M. wniósł o jej oddalenie podnosząc, że organy obu instancji słusznie przyjęły, że wywłaszczona nieruchomość początkowo została zagospodarowana i wykorzystana na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, co skutkuje wygaśnięciem podstawy żądania j ej zwrotu. Ustalenia organów I instancji nie są dowolne lecz opierają się na zebranym w sprawie materiale dowodowym, a w szczególności na zeznaniach świadków wobec braku stosownej dokumentacji. Z zeznań świadków zaś wynika, że dopiero od roku 1985 następowała zmiana użytkowania nieruchomości wbrew celom określonym w decyzji wywłaszczeniowej. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w K. w dniu [...] 2005 r. skarżący oświadczyli, że przedmiotowe działki od daty wywłaszczenia nie zostały zagospodarowane zgodnie z jego celem. Na działkach tych istnieją stare, już 100 letnie drzewa, które istniały w dacie wywłaszczenia. Dopiero w momencie zgłoszenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości pojawiły się piaskownica i huśtawki. Część działki nr 2365/7 zabrano na obwodnicę i przejście podziemne, bez zgody poprzednich właścicieli, którzy w ogóle nie byli zawiadomieni o tej inwestycji. Sąd zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 97 par l ustawy z dnia 30. 08. 2002 r.-Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1271/- sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1.01.2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na postawie przepisów ustawy z dnia 20. 08. 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Właściwym zatem do rozpoznania niniejszej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. Stosownie do treści przepisu art. 134 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd nie jest związany granicami skargi i jest obowiązany do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa, a także przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w sprawie. Skargę należy uznać za uzasadnioną. Zarzutom skarżących nie można odmówić słuszności. Nie zostały bowiem wyjaśnione w toku postępowania i ustalone istotne okoliczności mające zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, mimo długotrwałego postępowania administracyjnego i mimo zaleceń zawartych w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w K., z dnia [...] 1998 r., sygn. akt [...] wydanego w tej sprawie. Bezsporną w sprawie jest okoliczność, że przedmiotowe nieruchomości zostały wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa decyzją PWRN z dnia [...] 1960r., w trybie ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz. U. Nr 10, poz. 94 z późn. zm./ na "wykonanie zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych, a w szczególności pod budowę osiedla mieszkaniowego w W. przy ul. K.", Obecnie po podzielne geodezyjnym wywłaszczone działki odpowiadają działkom ewidencyjnym ozn. numerami: 2365/34, 2365/29, 2365/10, 2365/12, 2365/27. Bezspornymi są również następujące okoliczności; - Przedmiotowe działki zostały zagospodarowane w sposób sprzeczny z celem ich wywłaszczenia , - Nie istnieje dokumentacja "obrazująca planowany sposób zagospodarowania wywłaszczonych nieruchomości". - W drugiej połowie lat osiemdziesiątych tj w dwadzieścia kila lat od daty wywłaszczenia na działce ozn. nr 2365/34 zostały postawione przez osoby fizyczne najpierw kioski handlowe, a z początkiem lat 90-tych u.w. powstały tam dwa pawilony o charakterze handlowo-usługowym. Obiekty te zostały również wybudowane przez osobę fizyczną realizującą własne plany i prowadzącą w nich własną działalność gospodarczą. -Odnośnie działki nr 2365/3 5 została wydana decyzja Urzędu Rejonowego w W., z dnia [...]1996 r., o pozwoleniu na budowę obwodnicy i już po tej dacie zrealizowano inną inwestycję na podstawie odrębnej dokumentacji architektoniczne - urbanistycznej, niż pozwolenie na budowę obejmujące realizację celu wywłaszczenia. W świetle powyższych bezspornych okoliczności trzeba stwierdzić, że wnioski organów I i II instancji orzekających w sprawie są dowolne; nie znajdują oparcie ani w stanie faktycznym sprawy , ani w obowiązujących przepisach prawa. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu II instancji dokonującym oceny staniu faktycznego ustalonego przez organ I instancji, iż w przypadku braku "stosownej dokumentacji obrazującej planowany sposób zagospodarowania wywłaszczonych nieruchomości, należy sięgnąć do mniej ostrych kryteriów zbadania zgodności sposobu ich wykorzystania z celem wywłaszczenia" Zasady i kierunek postępowania w sprawie o zwrot wywłaszczonych nieruchomości wyznaczają przepisy ustawy z dnia 21.08. 1997 r., o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. Nr 46 poz. 543 z 2000 r, tekst jedn. z późn. zmianami/. Żaden z przepisów tej ustawy regulujących sprawy zwrotu nieruchomości ( art. 136 i nast.) nie przewiduje "ostrych" lub "mniej ostrych" kryteriów dla oceny zgodności sposobu wykorzystania wywłaszczonych nieruchomości z celem na jaki zostały wywłaszczone, a tym samym do oceny ich zbędności Organ II instancji zastosował dowolne reguły interpretacyjne sprzeczne z powołaną ustawą. Trzeba mieć na uwadze, że wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości i właśnie ze względu na sposób nabycia tej nieruchomości przez Skarb Państwa należało stosować ściśle kryteria ustawowe stanowiące o możliwości jej zwrotu na rzecz poprzednich właścicieli, którym własność została przymusowo odjęta dla realizacji określonego celu w decyzji wywłaszczającej. Poprzedni właściciele złożyli wniosek o zwrot nieruchomości jeszcze pod rządami ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (u.g.g) z dnia 29. 09.1985 r. znowelizowanej już ustawą z dnia 29.09. 1990 r., o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz. U. Nr 79, póz. 4004/ nadającej nowy, wyjątkowy charakter instytucji wywłaszczenia. Zatem interpretacja celu wywłaszczenia nie może być rozszerzająca, lecz literalna a nawet zawężająca. Takie stanowisko zostało ugruntowane już w doktrynie i orzecznictwie NSA /por. wyroki NSA z dn. 10.02. 1995 -IIARN 7/94, OSNAiPUS 1994 r Nr l,poz.3, z dn. 22.10.1993 r. -S.A./Kr477/93/ Wprowadzenie ustawowej definicji zbędności wywłaszczonej nieruchomości przepisem art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997r., miało na celu wyznaczenie jednoznacznych kryteriów faktycznych /ust. l pkt l / i prawnych /ust. l pktI, uniemożliwiających dowolność interpretacyjną w ocenie realizacji celu. Zgodnie z treścią art. 136 ust.1 ustawy o gospodarce nieruchomościami roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości powstaje z chwila, kiedy stała się ona zbędna na cel, na jaki została wywłaszczona. W świetle powyższego przepisu koniecznym będzie najpierw ustalenie celu wywłaszczenia nieruchomości. Trafnie bowiem skarżący zarzucają, że organy I i II instancji nie dokonały rzetelnie i precyzyjnie ustaleń w tym zakresie. Cel wywłaszczenia musi być ustalony precyzyjnie. W decyzji o wywłaszczeniu z 1960 r. cel został określony ; "budowa osiedla mieszkaniowego". Na podstawie znajdujących się w aktach sprawy zaświadczeń lokalizacji szczegółowej o dużym stopniu ogólności, nie można stwierdzić w jakim zakresie działki te miały zostać wykorzystane na cel wywłaszczenia. W takiej sytuacji należało ustalić sposób ich trwałego zagospodarowania, od chwili ukończenia inwestycji. Na znajdujących się w aktach sprawy mapach pochodzących z różnych okresów czasu brak jest wyznaczeń - planowanego sposobu zagospodarowania tego terenu. Jednakże wynika z nich, że nie planowano na tym terenie żadnej zabudowy. Faktyczne przedmiotowe działki zalazły się poza linią zabudowy i pasem terenu znajdującym się przed blokami, koniecznym dla zapewnienia im prawidłowego funkcjonowania. Według światków teren wywłaszczonych działek nie został urządzony. Pozostawał odłogiem; niezagospodarowany, porośnięty szuwarami typowymi dla terenów błotnistych. Rosną tam drzewa i krzewy z którymi wywłaszczono działkę, oraz samosiejki. Przez pewien krótkim czas na skraju jednej z działek położonej w pobliżu alei prowadzącej do dworca posadzono do jej ozdoby krzewy róż, które szybko znikły, co jest bezsporne. Oceniając stan przedmiotowych działek, także na podstawie dokumentacji fotograficznej znajdującej się w aktach, trzeba stwierdzić, że nie zostały one zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia, bądź w sposób mogący wskazywać, że stanowią urządzoną infrastrukturę dla osiedla mieszkaniowego. Zagospodarowanie zgodne z celem musi być realizacją całego, pełnego zamierzenia inwestycyjnego, zrealizowanego w oparciu o dokumentację przez określonego, właściwego inwestora, dysponującego nieruchomością na cele na cel wywłaszczenia. (Dyrekcję Budowy Osiedli Robotniczych w K. - brak tu ustaleń). Zagospodarowanie taki musi mieć charakter trwałego urządzenia terenu związanego funkcjonalnie i planowo z inwestycją, pod potrzeby której został wywłaszczony. Nie może to więc być dowolne zajęcie i zagospodarowanie "wolnego" terenu w ramach czynu społecznego , czy partyjnego (jak twierdza skarżący) przez jakikolwiek inny podmiot, który chciałby realizować swoje potrzeby, czy też określonej grupy społecznej, jak chociażby mieszkańców osiedla. Brak konkretnego zagospodarowania terenu może wskazywać, że wywłaszczono go ponad potrzebę, a organy rozpatrujące sprawę nawet nie podjęły próby wyjaśnienia tej istotnej okoliczności. Zwłaszcza, wobec zeznań pierwszego inwestora kiosku handlowego, który powiedział, że teren działki był "dziewiczy" gdy budował kiosk, porośnięty dziko rosnącą roślinnością na błotach. Obecnie, w czterdzieści kilka lat po wywłaszczeniu teren ten nadal jest nieużytkiem porośniętym chwastami. Cel wywłaszczenia należy interpretować bardzo ściśle, stosownie do treści art. 136 ust. l u. g. n., zakazującego przeznaczania nieruchomości na inne cele, niż określone w decyzji o wywłaszczeniu. Jest to podstawowa zasada prawa wywłaszczeniowego stanowiąca gwarancję, że instytucja wywłaszczenia nie będzie wykorzystywana w sposób sprzeczny z jej ratio legis np. do przebudowy stosunków własnościowych w społeczeństwie lub nadużywana ponad potrzeby wynikające z celów społecznych , które mogą być zrealizowane w inny sposób, jak przez odjęcie lub ograniczenie prawa własności do nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego, /por. Tadeusz Woś "Wywłaszczanie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości" WP - Nexis, W-wa 2004 r/ Skonkretyzowanie więc celu wywłaszczenia będzie zagadnieniem wstępnym przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. Następnie zaś konfrontując ów właściwy cel wywłaszczenia działek objętych postępowaniem o zwrot nieruchomości ze stanem rzeczywistym w jakim ona się znajduje (art. 137 ust. l pkt. 2 u.g.n.) i ze stanem prawnym (art. 137 ust. l pkt. 2 u.g.n.) będzie można dokonać rzetelnej oceny; czy przedmiotowa nieruchomość stała się dlań zbędna. Można już wszakże zauważyć, że wyprowadzony daleko idący wniosek, że obsadzenie w części jednej z dziełek kilkoma krzewami róż, oraz urządzenie na innej działce piaskownicy dla dzieci stanowi infrastrukturę osiedla i wyłącza możliwość jej zwrotu, nie znajduje oparcia w ustawowej definicji przesłanki zbędności zawartej w art. 137 u.g.n. Podobnie jak i nieuprawnione jest stwierdzenie organu I instancji, że wzniesione kioski i pawilon handlowy przez osoby fizyczne nie związane z procesem inwestycyjnym realizacji celu wywłaszczenia, jako stanowiące infrastrukturę osiedla uniemożliwiają zwrot przedmiotowej nieruchomości. Również w sposób ewidentny działka nr 23657 35 została użyta na inny cel; nie związany jej wywłaszczenia, co jest okolicznością bezsporną. Użycie tej nieruchomości na inny cel miało miejsce już po wniesieniu przez uprawnionych wniosku o zwrot wywłaszczonych nieruchomości. Mimo trwającego postępowania zwrotowego nie powiadomiono dawnego właściciela o planowanej inwestycji. Pod rządami ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - /z dnia 29. 09. 1985 r /.wówczas obowiązującej, nieruchomość mogła być użyta na inny cel, niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, o ile nie mogła być zwrócona w trybie art. 69 tej ustawy z braku zgody poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego, - co nie przystaje do rozpatrywanego przypadku. Ustawa o gospodarce nieruchomościami /z dnia 21.08.1997 r., wprowadziła przepisem art. 136 ust. 2 , obowiązek zawiadomienia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy przez właściwy organ o zamiarze użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, informując go jednocześnie o możliwości jej zwrotu. Dopiero w przypadku niezłożenia wniosku o zwrot całości lub części wywłaszczonej nieruchomości w terminie 3 miesięcy od otrzymania zawiadomienia, .uprawnienie do zwrotu nieruchomości wygasa. Wówczas dopiero ustaje ustawowy zakaz z art. 136 ust. l u.g.n. użycia nieruchomości na inny cel. W świetle obowiązującego staniu prawnego sprawa w zakresie zwrotu tej działki nie została należycie wyjaśniona. Roszczenie właściciela z art 136 ust. 3 u.g.n. nie wygasło ani też nie zostało z mocy art. 229 u.g.n. wyłączone. Zatem samo stwierdzenie organu, że działka została użyta na inny cel, i w związku z tym orzeczono o odmowie jej zwrotu nie jest właściwym rozpatrzeniem i załatwieniem sprawy w myśl przepisów art. 7 i art. 77 k.p.a. w związku żart. 136 i nast. u.g.n Nie ustalono też w toku postępowania wyjaśniającego przebiegu rurociągów kanalizacyjnych i grzewczych, co do których skarżący twierdzą, że znajdują się one w granicy między pasem gruntu przylegającym bezpośrednio do linii zabudowy bloków, a przedmiotowymi działkami. Bez ustalenia tej okoliczności w oparciu o inwentaryzację uzbrojenia terenu nie jest możliwe stwierdzenia, czy i jaka część przedmiotowych działek jest na ten cel zajęta. Należy przy tym mieć na uwadze, stosownie do treści z art. 137 ust. 2 u.g.n., że jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część. Stosownie zaś do przepisu art. 139 u.g.n. nieruchomość wywłaszczona podlega zwrotowi w stanie , w jakim znajduje się w dniu j ej zwrotu. Należy też na koniec zauważyć, że przed wywłaszczeniem przedmiotowe, poszczególne działki, stanowiły odrębną własność różnych właścicieli. Dlatego też postępowanie o ich zwrot powinno być prowadzone odrębnie w stosunku do każdej działki odpowiadającej wywłaszczonej przy uwzględnieniu nowych ich oznaczeń w wyniku podziałów geodezyjnych, jak również zmian podmiotowych w kręgu uprawnionych do żądania zwrotu w trybie art. 136 i nast. u.g.n. w wyniku spadkobrania. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, wobec naruszenia przez organy orzekające przepisów postępowania, a to: 7, 8, 12, 75, 77, 80, k.p.a. a nadto naruszenia wyżej wskazanych [przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami uchylił wydane w tej sprawie decyzje organów I i II instancji. Takie rozstrzygnięcie sięgające "w głąb" sprawy jest w tym wypadku niezbędne dla końcowego jej załatwienia w myśl przepisu art. 135 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tej sytuacji Sąd uwzględniając skargę orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 145 par l pkt. l lit "a" i "c" prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI