II SA/Kr 360/19

II SA/Kr 360/19 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2019-09-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-04-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Magda Froncisz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 1419/20 - Wyrok NSA z 2023-07-13
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
oddalono skargi
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
art 136 , art 137 , art 216
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
Dz.U. 2018 poz 2096
art 7 , art 9 , art 28 , art 77 par 1 i art 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 1958 nr 17 poz 70
art 6
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
Dz.U. 1962 nr 10 poz 48
art 25 , art 33 , art 34
Ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury.
Dz.U. 2018 poz 1302
art 151 , art 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Bator Sędziowie: WSA Magda Froncisz (spr.) WSA Tadeusz Kiełkowski Protokolant: starszy sek. sądowy Beata Stefańczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2019 r. sprawy ze skarg K. B., E. C. i A. B. na decyzję Wojewody z dnia 20 lutego 2019 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu udziału w nieruchomości skargi oddala.
Uzasadnienie
Starosta Powiatu K. decyzją z 23 maja 2005 r., znak: [...], na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r., nr 261, poz. 2063 ze zm.; obecnie Dz.U. z 2018 r., poz. 2204), dalej "u.g.n.", po rozpoznaniu wniosku A. B., K. B., E. G., R. G., E. C., I. C., R. K., J. S.-J., G. M., W. M., L. M., J. D. oraz K. K. (byłego współwłaściciela i spadkobierców pozostałych współwłaścicieli) o zwrot wywłaszczonej nieruchomości - orzekł o odmowie zwrotu działek nr [...] o powierzchni 2,9683 ha, nr [...] o powierzchni 0,4366 ha i nr [...] o powierzchni 0,0118 ha, położonych w K. w obr. [...] jednostce ewidencyjnej K., obj. księgą wieczystą nr [...]
W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że ww. nieruchomość, stanowiąca zespół pałacowo-parkowy o nazwie "W D.", została częściowo nabyta na rzecz Skarbu Państwa na mocy umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego 12 lipca 1985 r. w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., nr 10, poz. 64 ze zm.), dalej "ustawa z 12 marca 1958 r." oraz art. 33 i art. 34 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury i o muzeach (Dz.U. z 1962 r., nr 10, poz. 48 ze zm.), dalej "ustawa o ochronie dóbr". Pozostałe udziały tej nieruchomości, należące do nieznanego z miejsca pobytu S. Z., zostały wywłaszczone na mocy decyzji Urzędu Dzielnicowego K.-K. z 26 lipca 1985 r., również na podstawie wymienionych ustaw. Zarówno w umowie, jak i w decyzji wywłaszczeniowej, jako cel przejęcia nieruchomości podano ochronę zabytkowego zespołu pałacowo-parkowego na W. J., w skład którego wchodzi budynek pałacu, oficyny i otaczający je park, przed zniszczeniem, uszkodzeniem i dewastacją (taki cel uwidoczniony był w decyzji z dnia 9 lipca 1985 r. zastępcy Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w K.). Zdaniem organu I instancji nieruchomość nie stała się zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej (umowie nabycia nieruchomości) przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego. W latach 1985–1990 opracowano dokumentację projektową, w latach 1990–1995 wydana została decyzja o pozwoleniu na wykonanie prac remontowo-konserwatorskich, a począwszy od 1995 r. sukcesywnie dokonywano odbiorów końcowych wykonanych robót.
Starosta stwierdził, że w wykonaniu uchwały Zarządu Miasta K. z 11 lipca 1996 r. nieruchomość zabudowana zabytkowym obiektem, zwanym "[...]", stanowiąca część działki nr [...] o powierzchni 0,4200 ha, została przekazana w użytkowanie na 20 lat Stowarzyszeniu [...] z przeznaczeniem na działalność statutową. W kolejnej umowie z 30 marca 2001 r. prawo użytkowania na rzecz Stowarzyszenia zostało ustanowione do 2 września 2016 r. na dalszej części działki nr [...] o powierzchni 0,2626 ha, na której usytuowana jest zabytkowa oficyna, zwana [...]" oraz nowo wybudowana oficyna, zwana "[...]". Również te obiekty przeznaczono na prowadzenie działalności statutowej Stowarzyszenia.
Wojewoda, po rozpoznaniu odwołań od ww. decyzji, wniesionych przez osoby wnioskujące o zwrot nieruchomości, decyzją z 27 września 2006 r. znak: [...] uchylił zaskarżoną decyzję Starosty z 23 maja 2005 r. i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że uprawnienia strony w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przysługują również podmiotom, którym służy prawo użytkowania wieczystego, a ponadto zarządcy tej nieruchomości, użytkownikowi, najemcy, dzierżawcy oraz osobie korzystającej z nieruchomości na podstawie umowy użyczenia. Następnie wskazał, że na podstawie umów zawartych ze Stowarzyszeniem [...], działalność gospodarczą w obiektach objętych wnioskiem o zwrot nieruchomości prowadzą "[...] S.A., "Restauracja [...] i [...]". Ewentualna zmiana stosunków własnościowych przedmiotowej nieruchomości miałaby bezpośredni wpływ na ich sytuację, ponieważ od wyniku postępowania uzależnione będzie korzystanie przez te podmioty z nieruchomości. Wobec tego, że postępowanie toczyło się bez udziału osób mających interes prawny, należało podjąć kasacyjną decyzję z przekazaniem sprawy na etap postępowania pierwszoinstancyjnego. Wojewoda wskazał ponadto na konieczność ustosunkowania się przez organ I instancji do wniosków dowodowych odwołujących się zawartych w piśmie z 3 sierpnia 2006 r.
Od powyższej decyzji Wojewody skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła Gmina Miejska K. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. Skarżąca zarzuciła organowi odwoławczemu bezzasadne przyjęcie, że stroną postępowania w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości winny być również podmioty, którym przysługuje prawo najmu lokali w budynkach usytuowanych na nieruchomości. Skarżąca dostrzegła, że w tym zakresie orzecznictwo sądowe nie jest jednolite, jednakże skoro organ I instancji świadomie opowiedział się za wąskim rozumieniem interesu prawnego, to podjęta przez ten organ decyzja jest prawidłowa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 29 września 2008 r. sygn. II SA/Kr 1223/06 oddalił skargę. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd stwierdził na wstępie, że dostrzeżenie przez organ odwoławczy błędów w zakresie właściwego ustalenia stron postępowania powoduje konieczność wydania kasacyjnej decyzji opartej o przepis art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), dalej "K.p.a.". Dalej Sąd wskazał, że w sprawie o zwrot nieruchomości przepis art. 138 ust. 2 u.g.n. stanowiący, że najem, dzierżawa lub użyczenie zwracanej nieruchomości wygasa z upływem 3 miesięcy od dnia, w którym decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości stała się ostateczna, daje podstawę najemcy do uczestnictwa w tym postępowaniu w charakterze strony. Następnie Sąd stwierdził, że decyzja organu I instancji podlegała uchyleniu w trybie art. 138 § 2 K.p.a. także z innych, nie wskazanych w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego, powodów. Sąd wskazał, że organ I instancji jako przyczynę przejęcia nieruchomości wskazał ochronę zabytkowego zespołu pałacowo-parkowego (budynku pałacu, oficyny i otaczającego parku) przed zniszczeniem, uszkodzeniem i dewastacją, co wynika z decyzji z 9 lipca 1985 r. wydanej na podstawie art. 33 ustawy o ochronie dóbr. Na decyzję tę powołano się zarówno w umowie sprzedaży z 12 lipca 1985 r., jak również w decyzji o wywłaszczeniu z 26 lipca 1985 r. Sąd wskazał, że organ nie zwrócił uwagi, iż w uzasadnieniu wniosku o przejęcie nieruchomości podano, że zespół pałacowo-parkowy wymaga podjęcia prac remontowo-konserwatorskich i pełnej rewaloryzacji, a po remoncie przeznaczony zostanie ogółowi. Uwzględniając treść art. 33 ustawy o ochronie dóbr, zdaniem sądu należało wyjaśnić, czego nie uczyniono, czy celem wywłaszczenia było również udostępnienie zabytku ogółowi. Nie wyjaśniono także, czy celem wywłaszczenia było wybudowanie nowej oficyny. Następnie Sąd zalecił przeprowadzenie rozprawy administracyjnej połączonej z oględzinami nieruchomości celem dokładnego ustalenia stanu zagospodarowania nieruchomości, a także ustosunkowanie się do decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w K. o konieczności przejęcia na rzecz Skarbu Państwa zabytkowego zespołu pałacowo-dworskiego. Zdaniem Sądu organ I instancji nie uwzględnił także, że wnioskujący o zwrot nieruchomości zainicjowali postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej z 26 lipca 1985 r., w konsekwencji nie ustalono, na jakim etapie znajduje się to postępowanie. Sąd zauważył, że postępowanie nieważnościowe prowadzone w odniesieniu do decyzji o wywłaszczeniu stanowi zagadnienie wstępne w postępowaniu o zwrot nieruchomości w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. Wreszcie umknęło organowi, że toczy się postępowanie o zmianę postanowienia sądowego o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym S. Z., a zagadnienie to ma znaczenie dla ustalenia właściwego kręgu osób biorących udział w postępowaniu o zwrot nieruchomości.
Od ww. wyroku WSA w Krakowie skargę kasacyjną wniosła Gmina Miejska K., zaskarżając go w całości. W szczególności zarzuciła naruszenie art. 134 § 2 P.p.s.a. przez sformułowanie przez sąd I instancji nowych zarzutów, co powoduje pogorszenie sytuacji prawnej skarżącej, art. 138 ust. 2 u.g.n. przez przyjęcie, że najemcy, którzy zawarli umowy najmu z użytkownikiem mają interes prawny w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, art. 33 ustawy o ochronie dóbr, przez błędną wykładnię tego przepisu i przyjęcie, że na gruncie tej normy możliwe jest sformułowanie celu wywłaszczenia innego niż samo przejęcie przez Państwo nieruchomości, art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n. przez błędne przyjęcie, że przepisy te stosuje się do nieruchomości przejętych na podstawie art. 33 ustawy o ochronie dóbr, a także art. 216 u.g.n. przez przyjęcie, że do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie ustawy z 12 marca 1958 r., przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n. mają zastosowanie wprost, a nie odpowiednio.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 22 października 2009 r., sygn. I OSK 93/09 oddalił skargę kasacyjną, wskazując, że nie zawierała usprawiedliwionych podstaw. W uzasadnieniu wyroku NSA omówił art. 136 ust. 3 i art. 216 ust. 1 i ust. 2 u.g.n. stwierdzając m.in., że zgodnie z art. 34 ust. 1 ustawy ochronie dóbr, obecnie już nieobowiązującej, przejęcie na własność Państwa zabytku nieruchomego następowało w trybie przepisów o wywłaszczaniu nieruchomości na wniosek wojewódzkiego konserwatora zabytków. Ustawa o ochronie dóbr nie zawierała więc własnej regulacji dotyczącej trybu przejmowania na własność Państwa zabytku nieruchomego, odsyłając w tym zakresie do właściwej ustawy o wywłaszczaniu nieruchomości (tu ustawy z 12 marca 1958 r.). Jedynie w art. 33 ustawa o ochronie dóbr wymieniała warunki, po spełnieniu których możliwe było przejęcie zabytku. Stosownie do treści tego przepisu, jeżeli właściciel zabytku, a w razie nieustalenia właściciela lub miejsca jego pobytu – użytkownik zabytku, nie przestrzega przepisu art. 25, albo jeżeli interes publiczny wymaga przejęcia na własność Państwa zabytku o szczególnej wartości historycznej, naukowej, artystycznej w celu udostępnienia zabytku ogółowi, zabytek mógł zostać przejęty na własność Państwa. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że przejęcie zabytku mogło nastąpić w dwóch niezależnych od siebie przypadkach; po pierwsze – gdy właściciel i użytkownik zabytku, w zakresie określonym przepisami prawa, nie dbał o jego zachowanie m.in. przed zniszczeniem, uszkodzeniem i dewastacją (art. 25) i po drugie - gdy wymagał tego interes publiczny w celu udostępnienia zabytku ogółowi.
NSA wskazał, że wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej, WSA dokonał właściwej interpretacji tego przepisu, skoro przyjął, że spełnienie tylko jednego z warunków stanowi wystarczającą podstawę do przejęcia zabytku nieruchomego za własność Państwa. Dalej NSA stwierdził, że stosowanie odpowiednie może także polegać na stosowaniu przepisów wprost, a zatem bez modyfikacji i podzielił pogląd WSA, że uwzględniając materię regulowaną przepisami rozdziału 6 działu III u.g.n., zawarty w art. 216 ust. 1 u.g.n. nakaz odpowiedniego stosowania tych przepisów w przypadku nieruchomości wywłaszczonych (nabytych w drodze umowy przed dokonaniem wywłaszczenia) na podstawie ustawy z 12 marca 1958 r., a zatem także nieruchomości zabytkowych, przejętych w oparciu o art. 33 ustawy o ochronie dóbr, rozumieć należy jako nakaz bezpośredniego stosowania przepisów art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n.
Sąd II instancji wskazał również, że najemca wynajmujący od aktualnego właściciela ma interes prawny w postępowaniu o zwrot.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 134 § 2 P.p.s.a. NSA stwierdził, że WSA nie wziął dostatecznie pod uwagę, iż Wojewoda w pisemnych motywach swej decyzji wskazał, że nie tylko z powodu niebrania przez najemców udziału w postępowaniu zachodzą podstawy do podjęcia kasacyjnej decyzji, ale także z uwagi na potrzebę ustosunkowania się w ramach prowadzonego postępowania do wniosków dowodowych zawartych w piśmie pełnomocnika wnioskodawców z 3 sierpnia 2006 r. W piśmie tym, nawiązującym do wcześniejszego pisma z 6 października 2005 r., jego autor wskazywał zaś na szereg okoliczności, które nie zostały wyjaśnione w dotychczasowym postępowaniu, mianowicie, czy nieruchomość została w całości użyta na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu oraz umowie o nabyciu na rzecz Państwa udziałów w tej nieruchomości, czy budowa [...] mieści się w celu wywłaszczenia oraz jaki jest aktualny stan zagospodarowania wywłaszczonej nieruchomości. Wobec tego, że zasygnalizowane okoliczności zawarte zostały we wskazaniach co do dalszego postępowania, rzeczą organu I instancji było wziąć je pod uwagę przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Zatem materia, na którą zwrócił uwagę WSA, jest tożsama z poruszoną w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego (aczkolwiek jedynie poprzez odwołanie się do pisma pełnomocnika wnioskujących o zwrot nieruchomości).
Końcowo NSA wskazał, że wynik postępowania nadzwyczajnego wobec decyzji z 26 lipca 1985 r. o wywłaszczeniu udziału jednego ze współwłaścicieli nieruchomości stanowi zagadnienie wstępne (prejudycjalne) w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. dla postępowania o zwrot tej nieruchomości.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Starosta [...] decyzją z 7 grudnia 2018 r. znak [...], na podstawie art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r., nr 261, poz. 2063 ze zm.; obecnie Dz.U. z 2018 r., poz. 2204), dalej "u.g.n.", orzekł o odmowie zwrotu udziału w łącznej wysokości [...] cz. opisanej na wstępie nieruchomości, na rzecz: A. B., K. B., E. G., E. C., R. G. i L. G..
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że decyzja ta rozstrzyga sprawę zwrotu ww. nieruchomości w stosunku do ww. wnioskodawców, a w pozostałym zakresie postępowanie pozostaje zawieszone postanowieniem Starosty [...] z 12 kwietnia 2017 r. znak: [...]
Organ przywołał treść postanowień sądów powszechnych rozstrzygających o spadkobiercach poprzednich właścicieli i ich następców: S. Z., A. Z., M. Z., A. K. z d. Z., H. E. z d. Z., Z. S. z d. L., A. S., I. S. oraz J. G..
Wskazał, że postanowieniem z 12 kwietnia 2017 r. znak [...] zawiesił postępowanie do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego – sprawy nieważności decyzji wywłaszczeniowej z 26 lipca 1985 r.
Dalej organ stwierdził, że Wojewoda decyzją z 31 marca 2011 r. nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji wywłaszczeniowej. Minister Infrastruktury i Rozwoju decyzją z 24 marca 2015 r. utrzymał decyzję z 31 marca 2011 r. w mocy. WSA w Warszawie wyrokiem z 20 października 2015 r. sygn. IV SA/Wa 1540/15 uchylił decyzję Ministra w części utrzymującej w mocy decyzję Wojewody o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji z 26 lipca 1985 r. Prezydent Miasta K i Stowarzyszenie [...]" wnieśli na ww. wyrok skargę kasacyjną.
Wojewoda postanowieniem z 26 lipca 2017 r. znak [...], po rozpatrzeniu zażalenia na postanowienie z 12 kwietnia 2017 r., uchylił ww. postanowienie i postanowił o zawieszeniu postępowania w sprawie o zwrot udziału wynoszącego [...] cz. przedmiotowej nieruchomości. Powołując się na wyrok TK sygn. SK 26/14 Wojewoda wskazał na możliwość orzekania o zwrocie udziału w nieruchomości. Dalej organ I instancji przywołał treść i dokonał analizy art. 136 i art. 137 u.g.n. wskazując na konieczność uwzględnienia wyroku TK z 13 marca 2014 r., sygn. P 38/11. Następnie organ stwierdził, że dwie pierwsze przesłanki zwrotu są w sprawie spełnione (wystąpienie właściciela lub spadkobierców oraz fakt wywłaszczenia w odniesieniu do art. 216 u.g.n.).
Ustalając kwestię spełnienia trzeciej przesłanki – zbędności na cel wywłaszczenia – organ wskazał na art. 75 § 1 K.p.a. i konieczność uwzględnienia szeregu zgromadzonych w aktach dowodów. Organ wymienił dowody, dokonał ich oceny i opisał wyciągnięte z dowodów wnioski zarówno w odniesieniu do ustalania celu wywłaszczenia jak i oceny realizacji tegoż celu.
Finalnie organ I instancji przyjął po pierwsze, że celem wywłaszczenia określonym w umowie sprzedaży była ochrona zabytkowego zespołu pałacowo-parkowego na W. J. w K. tzw. [...], po drugie, że cel ten został w pełni zrealizowany.
Odwołania od powyższej decyzji wnieśli A. B. i E. C..
A. B. podniósł m.in., że organ I instancji nie dokonał w sposób rzetelny i wyczerpujący zebrania i oceny materiału dowodowego w sprawie, nie miał na względzie interesu społecznego i słusznego interesu stron. Zarzucił pominięcie istotnych w sprawie okoliczności ujawnionych w aktach, między innymi Instytutu Pamięci Narodowej oraz zeznań świadków jak odwołujący się A. B., E. C. i K. L.-B.. Zarzucił również pominięcie daty złożenia wniosku o zwrot - w lecie 1998 r., a więc przed ponad 20 laty. Zarzucił też pominięcie całego kontekstu zdarzeń, niedopuszczalnych nacisków władzy na właścicieli w trakcie przed postępowaniem wywłaszczeniowym polegającym na napaści ZOMO na A. B. i jego żonę K., rozbiciu metalowej bramy ogrodzeniowej i wandalskich wielokrotnych niszczeń obiektu pałacowego. Podniósł, że "jak najbardziej zasadnym w przedmiotowej sprawie są zeznania naocznych świadków jak strony A. B. na okoliczności wyżej przedstawione i wezwania na dzień 12 lipca 1985 r. stron postępowania wywłaszczeniowego do PBN w K. ul. [...] gdzie bez przeprowadzenia obowiązkowych pertraktacji wręczono stronom decyzję wywłaszczeniową z 9 lipca 1985 r. i kazano podpisać przygotowany akt notarialny w trybie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, w sytuacji oczywistych represji spadkodawcy ojca wywłaszczonych". Zarzucił także pominięcie kwestii rozliczenia w zapłacie za wywłaszczoną własność, która była nieadekwatna do wartości nieruchomości i stanowiła ułamkową część słusznego odszkodowania w wysokości rzędu 5%. Podniósł brak otrzymania jakiejkolwiek rekompensaty w postaci mienia zamiennego lub zwrotu należnych właścicielom pieniędzy z zatrzymywanych czynszów.
Z kolei E. C. zarzuciła naruszenie art. 7 i art. 77 K.p.a. poprzez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych polegających na wybiórczym ustaleniu celu wywłaszczenia nieruchomości, poprzez nieustalenie wszystkich okoliczności istotnych dla oceny realizacji celu wywłaszczenia, nieustalenie terminów, w jakich zakończono realizację poszczególnych prac mających w ocenie organu I instancji zmierzać do realizacji celu wywłaszczenia, oraz poprzez nieustalenie, czy budowa nowej oficyny stanowiła realizację celu wywłaszczenia. Zarzuciła również naruszenie art. 80 K.p.a. poprzez wadliwą ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego skutkującą wadliwym przyjęciem, że na wywłaszczonej nieruchomości zrealizowano cel wywłaszczenia oraz poprzez ustalenie na podstawie szczątkowego materiału dowodowego, że budowa nowej oficyny stanowiła realizację celu wywłaszczenia.
Wojewoda decyzją z 20 lutego 2019 r. znak [...], na podstawie art. 9a w zw. z art. 136 ust. 3 i art. 142 ust. 1 i ust. 2 u.g.n. oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r., poz. 935), utrzymał w mocy decyzję I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że przedmiotem zgłoszonego roszczenia jest nieruchomość składająca się z opisanych na wstępie działek, stanowiąca zespół pałacowo-parkowy o nazwie "[...]", która została nabyta na rzecz Skarbu Państwa w udziale wynoszącym [...] części umową sprzedaży zawartą w formie aktu notarialnego z 12 lipca 1985 r. Rep. A II nr [...], w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. oraz w trybie art. 33 i art. 34 ustawy o ochronie dóbr.
Organ odwoławczy zgodził się z organem I instancji, że celem wywłaszczenia (nabycia) nieruchomości była konieczność przejęcia tej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w celu ochrony zabytkowego zespołu pałacowo-parkowego, w skład którego wchodzi budynek pałacu, oficyny i otaczający je park, wynikająca z decyzji Dyrektora Wydziału Ochrony Zabytków Urzędu Miasta K. z 9 lipca 1985 r. znak: [...], wydanej w trybie art. 33 ustawy o ochronie dóbr kultury i o muzeach. Jak bowiem wynika z treści ww. umowy sprzedaży, na podstawie orzeczeń Urzędu Wojewódzkiego w K. z 7 marca 1930 r. i 19 sierpnia 1936 r. uznano, że zabytkowy renesansowy pałac i park otaczający pałac w W. J. jest zabytkiem podlegającym szczególnej ochronie prawa i z tego tytułu zachodzi ograniczenie w rozporządzaniu tym zabytkiem każdoczesnemu właścicielowi i prawa Skarbu Państwa z tego tytułu wypływające. Z powyższego wynika zatem, iż już w latach międzywojennych pałac i jego otoczenie zostało uznane za zabytek podlegający szczególnej ochronie.
Natomiast zgodnie z treścią decyzji Urzędu Dzielnicowego K.–K. z 26 lipca 1985 r. nr [...] o wywłaszczeniu i odszkodowaniu, wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości stało się konieczne ze względu na zabytkowy charakter zespołu pałacowo-parkowego, co zostało stwierdzone decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, stosownie do przepisów ustawy o ochronie dóbr kultury i o muzeach.
Zgodnie z wnioskiem Urzędu Miasta K. Wydziału Ochrony Zabytków z 8 lipca 1985 r. nr [...], stwierdzono konieczność przejęcia na rzecz Skarbu Państwa zabytkowego zespołu pałacowo-parkowego. Z uzasadnienia wniosku wynika, iż zabytek znajduje się w złym stanie technicznym i wymaga podjęcia prac remontowo-konserwatorskich i pełnej rewaloryzacji, której nie mogą zapewnić współwłaściciele zabytku. Po remoncie obiekt zostanie przeznaczony ogółowi.
Decyzją Dyrektora Wydziału Ochrony Zabytków Urzędu Miasta K. z 9 lipca 1985 r. znak: [...] wydaną w trybie art. 33 ustawy o ochronie dóbr kultury i o muzeach, stwierdzono konieczność przejęcia na rzecz Skarbu Państwa zespołu pałacowo-parkowego. Tym samym Skarb Państwa skorzystał z uprawnień wynikających z ww. orzeczeń Urzędu Wojewódzkiego w K. z 7 marca 1930 r. i 19 sierpnia 1936 r., uznających wywłaszczoną nieruchomość za zabytek podlegający szczególnej ochronie.
Organ odwoławczy przywołał treść art. 33 i art. 25 ustawy o ochronie dóbr kultury i o muzeach. Wskazał, że organ I instancji ustalił, iż w okresie poprzedzającym datę wywłaszczenia (nabycia) dokonana została ocena stanu technicznego zabytkowego pałacu [...] na W. J. w K.. W dniu 24 października 1983 r. rzeczoznawca, mgr inż. T. F. przeprowadził oględziny budynku "[...]" i w wydanej opinii skonstatował, że obiekt na skutek wieloletniego okresu użytkowania, a następnie również wieloletniego okresu niszczenia (brak użytkowania) i niewykonywania remontów bieżących, przedstawia wrażenie budynku bardzo zniszczonego i zdewastowanego. Stwierdzono nieszczelność pokrycia, niszczenie rynien i rur spustowych, co doprowadza do zamakania budynku i szybkiego procesu destrukcji. Zniszczone są główne reprezentacyjne schody prowadzące do budynku (detale kamienne balustrad znajdujące się w katastrofalnym stanie technicznym), gzymsy wieńczące tynki przy przeciekających rynnach i rurach spustowych, elementy kamienne balustrad wyższych kondygnacji oraz taras zewnętrzny. Stan techniczny wielu ww. elementów jest awaryjny i zagraża bezpieczeństwu publicznemu. Obiekt nie jest właściwie zabezpieczony przed wejściem osób z zewnątrz oraz posiada większość okien rozbitych, co prowadzi do znacznej dewastacji obiektu oraz do wykradania istniejących jeszcze elementów zabytkowych. Ww. ekspertyza zawierała także wykaz niezbędnych prac zabezpieczających, jakie należy podjąć w celu zahamowania dalszej destrukcji obiektu i uniemożliwienia penetracji osób z zewnątrz.
Z tego też względu, decyzją z 1 marca 1984 r. nr [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta K, na mocy art. 30 ust. 1 ustawy o ochronie dóbr, nakazał żyjącym współwłaścicielom przeprowadzenie remontu zabezpieczającego zabytkowy pałac [...], poprzez wykonanie niezbędnych robót wskazanych w decyzji.
Na skutek odwołania od tej decyzji złożonego przez współwłaścicieli, Minister Kultury i Sztuki decyzją z 31 sierpnia 1984 r. nr [...] [...] nie uwzględnił wniosku stron o zawieszenie postępowania do czasu zakończenia postępowania wywłaszczeniowego, uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej nakazu zapewnienia stałego dozoru zabezpieczającego pałac przed kradzieżą i pożarem oraz w części określającej terminy realizacji nakazanych robót, a także ustalił, że bez wątpienia na właścicielu "ciąży obowiązek zabezpieczenia zabytku przed zniszczeniem, uszkodzeniem i dewastacją", w tym również przed kradzieżą i pożarem.
Sporządzona ocena stanu technicznego obiektu i powyższe rozstrzygnięcia organu II instancji stanowiły podstawę wystąpienia Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków 8 lipca 1985 r. do Urzędu Dzielnicowego K.-K. z wnioskiem o przejęcie na rzecz Skarbu Państwa zabytkowego zespołu pałacowo-parkowego.
W uzasadnieniu powyższego wniosku wskazano na wartość historyczną i artystyczną [...]", która jako zabytek wpisany jest do rejestru zabytków pod numerem [...]
Organ odwoławczy stwierdził, że przedstawione i opisane dokumenty, zdaniem organu I instancji, w sposób precyzyjny określały przyczynę przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa i wskazywały w jaki sposób realizowany miał być cel przejęcia. Dla oceny realizacji celu (wykorzystania nieruchomości na cel, na jaki nastąpiło przejęcie nieruchomości przez Skarb Państwa) Starosta [...] zgromadził materiał dowodowy pochodzący z okresu po dacie wywłaszczenia (nabycia). Analiza zgromadzonego materiału wskazuje, iż w latach 1985-1990 dla realizacji działań mających na celu ochronę zabytku przed dalszą degradacją przystąpiono do opracowywania dokumentacji projektowo-kosztorysowej na remont i adaptację [...] oraz rekompozycję jego otoczenia stanowiącego zabytkowy park. Po zakończeniu tych czynności, na wniosek Zarządu Rewaloryzacji Zespołów Zabytkowych K. decyzją Wydziału Urbanistyki, Architektury, Nadzoru Budowlanego i Ochrony Środowiska Urzędu Dzielnicowego K.-K. z 19 stycznia 1990 r. nr [...] udzielono pozwolenia na prace remontowo-konserwatorskie obiektu zwanego "[...]" w zakresie budowlano-konstrukcyjnym.
Z kolei decyzjami Urzędu Miasta K. Wydziału Nadzoru Budowlanego z 27 października 1993 r. nr [...] oraz z 14 grudnia 1993 r. nr [...], zatwierdzono plany realizacyjne inwestycji obejmujących lokalizację stacji trafo i przebiegu sieci instalacji zewnętrznej: gazu wraz z przyłączem, kanalizacji, sieci energetycznych i teletechniki oraz wykonanie ścieżek, oświetlenia parku, drogi wewnętrznej do pałacu oraz dojazdu do stacji trafo, udzielając jednocześnie pozwolenia na ich budowę. Prace remontowe i adaptacyjne całości zabudowy zespołu pałacowego "[...]" nadzorowane były przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w K. na podstawie zezwolenia nr [...] z 24 maja 1995 r. znak: [...] oraz z 25 czerwca 1996 r. znak: [...]
Począwszy od roku 1995 r. sukcesywnie dokonywano końcowych odbiorów poszczególnych robót w pałacu W. D.. Pracami konserwatorsko-remontowymi objęte zostało również otoczenie [...] tj. ogród gotycki, mur wschodni ogrodzeniowy, ścieżki, mur parkowy z bramą.
Organ I instancji w Urzędzie Marszałkowskim Województwa Departament Organizacyjny odnalazł również dokumentację związaną z zespołem pałacowo-dworskim [...]. Jak wynika z jej analizy, pismem z 14 kwietnia 1982 r. wnioskodawca A. B., zwrócił się o ponowne rozpatrzenie prośby dotyczącej zatwierdzenia podziału działek oraz przejęcia zabytkowego Pałacu [...]. Natomiast jak wynika z treści pisma 2 maja 1983 r., wnioskodawca informował wówczas Prezydenta Miasta K o dalszej dewastacji Pałacu [...], który od 7 lat był nieużytkowany, nieopalany, bez konserwacji, a ze względu na zgniłe krokwie grozi w każdej chwili zawaleniem.
W piśmie z 16 maja 1983 r. wnioskodawca A. B. wnioskował o pilne uruchomienie postępowania wywłaszczeniowego [...] wraz z terenem przyległym.
Starosta [...] pozyskał również do akt sprawy archiwalne dokumenty w postaci opracowania Przedsiębiorstwa Konserwacji Zabytków - materiał poglądowy z 6 lutego 1986 r., przedstawiający stan Pałacu [...]. Jak wynika z analizy ww. zdjęć, obiekt znajdował się w złym stanie technicznym, elewacja była zniszczona. Zniszczone były także schody, balustrady, a kominki zamurowane. Również otoczenie Pałacu było bardzo zaniedbane, co uwidaczniały wysoka niekoszona trawa oraz przerośnięte i niepielęgnowane drzewa parkowe.
Jak wynika z analizy fotografii będących załącznikiem do ww. opracowania, stan budynku "[...]", odpowiadał opisowi wykonanej 24 października 1983 r. wizji lokalnej przeprowadzonej przez rzeczoznawcę mgr. inż. T. F..
W wyniku kwerendy przeprowadzonej w Wojewódzkim Urzędzie Ochrony Zabytków w K., organ I instancji do akt sprawy pozyskał także dokumentację dotyczącą nowej oficyny w Parku [...]. Jest to opracowany przez Pracownię Konserwacji Zabytków [...]" w K., na zlecenie Zarządu Rewaloryzacji Zabytków K., Projekt techniczno-architektoniczny - zamienny Nowej oficyny w Zespole Pałacowym [...].
Jak wynika z opisu technicznego, na terenie ww. parku zamierzano wznieść nową oficynę zlokalizowaną przy południowej granicy terenu [...]. Projektowany obiekt miał pełnić funkcję oficyny hotelowej z zapleczem socjalnym, uzupełniając tym samym całość założenia zespołu pałacowego "[...]".
W tym czasie również uchwałą nr [...] Zarządu Miasta K. z 11 lipca 1996 r. postanowiono przekazać w użytkowanie na lat 20 Stowarzyszeniu "[...]" nieruchomość zabudowaną zabytkowym obiektem zwanym Willa [...], stanowiącą część działki nr [...] o pow. 4200 m2, obj. Kw nr [...], położoną w obr. [...] b. dz. adm. K. w K. przy ul. [...] r., z przeznaczeniem na działalność statutową Stowarzyszenia.
W wykonaniu powyższej uchwały, w formie aktu notarialnego z 2 września 1996 r. Rep. A Nr [...] zawarta została umowa ustanowienia użytkowania opisanej wyżej nieruchomości, na której znajduje się zabytkowy trzykondygnacyjny obiekt zwany "[...]", jak podano w akcie notarialnym, po remoncie kapitalnym i w bardzo dobrym stanie technicznym. Umową tą zobowiązano użytkownika do przeprowadzania remontów oraz bieżącego utrzymywania zabytkowego obiektu w taki sposób, aby po zakończeniu użytkowania budynek został zwrócony Gminie K. w stanie niepogorszonym (...)
Oprócz opisanych wyżej prac remontowych i zabezpieczających zabytkowy obiekt finalizowane były również założenia projektowe dotyczące dodania do istniejącej zabudowy zespołu pałacowo-parkowego "[...]" nowej oficyny, która zapewniłaby prawidłowe funkcjonowanie Willi wraz z zabytkowym parkiem, poprzez wykorzystanie tej oficyny jako zaplecza hotelowego pałacu.
Projektowana inwestycja uzyskała 22 kwietnia 1997 r. pozytywną opinię znak: [...] Dyrektora Wydziału Odnowy Zabytków Urzędu Miasta K. Konserwatora Miasta K. dr Z. B., który uznał przyjęte rozwiązanie z dodaniem nowej oficyny bocznej w krajobrazie kulturowym jako powrót do pierwotnego programu rezydencji, nawiązanie do tradycji gospodarczych obiektów dworskich, a także stworzenie dzięki temu parawanu zasłaniającego chaotyczną, bezstylową zabudowę powstałą w sąsiedztwie.
Decyzją nr [...] Urzędu Miasta K. Wydział Architektury z 17 września 1997 r. znak: [...] ustalone zostały warunki zabudowy i zagospodarowania terenu dla tej inwestycji p.n. oficyna hotelowa w zespole parkowo-pałacowym "[...]" na terenie położonym w K. przy ul. [...] r. działka nr [...] obr. [...] K..
Powyższa inwestycja uzyskała zezwolenie konserwatorskie nr [...] z 3 czerwca 1998 r. znak: [...] Oddziału Wojewódzkiego Państwowej Służby Ochrony Zabytków w K., a decyzją Nr [...] Urzędu Miasta K. Wydział Architektury z 27 sierpnia 1998 r. znak: [...] zatwierdzono projekt budowlany i udzielono pozwolenia na budowę inwestycji obejmującej nową oficynę w zespole parkowo-pałacowym "[...]", na terenie położonym w K. przy ul. [...] r. działka nr [...] obr. [...]. Powyższa decyzja została przeniesiona, za zgodą Zarządu Rewaloryzacji Zespołów Zabytkowych K., na rzecz Biura Inwestycji Urzędu Miasta K. na podstawie decyzji Urzędu Miasta K. Wydział Architektury z 15 marca 1998 r. znak: [...]
Uchwałą nr [...] Zarządu Miasta K. z 17 sierpnia 1998 r. postanowiono przekazać w użytkowanie do 2 września 2016 r. Stowarzyszeniu "[...]" nieruchomość zabudowaną zabytkową oficyną zespołu pałacowego zwanego "[...]", stanowiącą część działki nr [...] o pow. 1834 m2, obj. Kw nr [...], położoną w obr. [...] b. dz. adm. K. w K. przy ul. [...]., z przeznaczeniem na działalność statutową Stowarzyszenia.
W dniu 30 października 2000 r. spisany został protokół odbioru i przekazania do użytku nowej oficyny w zespole pałacowym "[...]
Jak wynika z zawiadomienia Urzędu Miasta K. Wydział Architektury Geodezji i Budownictwa z 21 maja 2001 r. znak: [...] zakończono budowę nowej oficyny w zespole pałacowym [...], położonej na działce nr [...] obr. [...] przy ul r w K., która została zrealizowana na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę z dnia 27 sierpnia 1998 r. znak: [...], Nr [...] i nie zgłoszono sprzeciwu wobec przystąpienia do użytkowania przedmiotowego obiektu.
Umową ustanowienia użytkowania zawartą w formie aktu notarialnego 30 marca 2001 r. Rep. A Nr [...], Zarząd Miasta K. ustanowił na rzecz Stowarzyszenia "[...]" do dnia 2 września 2016 r. prawo użytkowania nieruchomości obj. Kw nr [...] położonej w obr[...] w K., w części obejmującej część działki nr [...] o pow. 2626 m2, na której znajduje się zabytkowa oficyna zespołu pałacowego [...] zwana "[...]" i nowa oficyna zwana "[...]", z przeznaczeniem na działalność statutową Stowarzyszenia tj. popieranie, rozwijanie i propagowanie twórczości artystycznej i literackiej oraz międzynarodowej współpracy kulturalnej i intelektualnej. W umowie tej na użytkownika nałożone zostały podobne obowiązki jak w umowie z 1996 r.
W aktach sprawy znajdują się kserokopie sprawozdań z działalności Stowarzyszenia [...]" prowadzonej w zabytkowym kompleksie pałacowo - parkowym zwanym "[...]". Z treści tego materiału wynika, że Willa, jako instytucja, realizuje szereg funkcji i programów, takich jak: ośrodek wymiany idei (centrum konferencyjne), ośrodek edukacyjny (odczyty i cykle programowe), Instytut Studiów Zaawansowanych (ośrodek stypendialny), organizacja wydarzeń artystycznych (wystawy, koncerty, spektakle teatralne) adresowanych głównie do mieszkańców K., w tym do dzieci, pełni również funkcję muzealną (udostępnianie zabytku zwiedzającym).
Dla ustalenia sposobu zagospodarowania przedmiotowych nieruchomości po dacie wywłaszczenia, Starosta [...] przeprowadził dowód ze zdjęć lotniczych pozyskanych z Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w W.. Na zdjęciu z 1993 r., widoczny jest porośnięty starym drzewostanem park. Widoczny jest także Pałac [...] wraz z zabudowaniami towarzyszącymi. Zdjęcie wykonane w 1997 r. przedstawia porośnięty bujnymi drzewostanem park. Widoczne są drogi wewnątrz parku oraz alejki. Na fotografii widoczny jest także Pałac [...] wraz z zabudowaniami towarzyszącymi. Budynek pałacu oraz położone obok zabudowania znajdują się w otoczeniu ww. drzewostanu. Całość terenu jest zagospodarowana i zadbana. Natomiast fotografia wykonana w 2013 r. przedstawia teren parku wraz z Pałacem [...] oraz innymi zabudowaniami. Widoczny jest nowy budynek położony w południowej części parku. Na ciągach komunikacyjnych widoczne są także zaparkowane samochody, a przed jednym z budynków nowopowstałe klomby. Całość terenu porośnięta jest starym drzewostanem.
W dniu 20 grudnia 2016 r. organ I instancji przeprowadził rozprawę administracyjną połączoną z oględzinami nieruchomości. Stan zagospodarowania przedmiotowych nieruchomości przedstawiał się następująco.
Działka nr [...] - granica wschodnia i południowo wschodnia biegnie wzdłuż ul. [...] r. Granica zachodnia biegnie wzdłuż płotu z siatki stalowej. Na przedmiotowej działce znajduje się park z drzewostanem (starodrzew), drzewa liściaste i iglaste. Na terenie nieruchomości znajduje się brukowana droga dojazdowa wraz z chodnikiem oraz droga gruntowa, utwardzona z miejscami parkingowymi. Działka zabudowana jest zabytkowym pałacem zwanym "[...]". Budynek ten jest 3 kondygnacyjny, otynkowany. W budynku ma siedzibę Stowarzyszenie [...] oraz firmy wynajmujące pomieszczenia: restauracja [...], [...]. W oficynie pałacowej zwanej [...] mieszczą się pokoje stypendialne Stowarzyszenia [...] oraz część biur Stowarzyszenia. Jest to budynek 3 kondygnacyjny, kryty dachówką. Pomiędzy ww. budynkami znajduje się kamienna fontanna. Na działce od strony wjazdu, od ul. [...] znajduje się budynek śmietnika, pod nim budynek trafo. Budynek jest murowany. Za oficyną ([...]) znajduje się fragment ogrodu z kamiennym murem oporowym. Na działce od strony południowej znajduje się murowany budynek zwany [...] nr [...] który wynajmuje [...] Biuro Festiwalowe. Na przedmiotowej nieruchomości znajduje się także zabytkowy mostek, obecnie w trakcie odbudowy. Pozostała część działki zajmuje park ze starym drzewostanem oraz alejki częściowo wyasfaltowane. Na terenie parku znajduje się oświetlenie uliczne. Przez połowę nieruchomości przebiega ogrodzenie wykonane z siatki stalowej na metalowych słupkach. Budynki są w bardzo dobrym stanie technicznym, są zadbane i użytkowane.
Działka nr [...] - teren zajęty jest przez park. Granica wschodnia biegnie wzdłuż ul. [...] Na nieruchomości rosną drzewa liściaste i iglaste - stary drzewostan. Działka przecięta jest ścieżkami gruntowymi.
Na działce nr [...] znajduje się fragment parku porośniętego starodrzewiem. Dodatkowo dla potrzeb prowadzonego postępowania pozyskano informacje w zakresie posiadania i eksploatacji sieci infrastruktury technicznej zlokalizowanych na przedmiotowych nieruchomościach.
Wojewoda po przeanalizowaniu akt sprawy stwierdził, że poczynione w sprawie przez organ I instancji ustalenia na temat celu wywłaszczenia i jego realizacji są prawidłowe. Dokumenty, na podstawie których Starosta [...] wydał zaskarżoną decyzję, pozwoliły na określenie, sprecyzowanie i ustalenie faktów związanych z realizacją celu wywłaszczenia. Wojewoda wskazał, że ze względu na fakt, iż cel wywłaszczenia nieruchomości nie został precyzyjnie wskazany w umowie sprzedaży, organ I instancji w prowadzonym postępowaniu administracyjnym pozyskał stosowne materiały archiwalne towarzyszące ówczesnemu postępowaniu wywłaszczeniowemu, pozwalające na sprecyzowanie celu wywłaszczenia. Wojewoda stwierdził, że na podstawie dokumentów poprzedzających zawarcie umowy sprzedaży z 12 lipca 1985 r. organ I instancji prawidłowo ustalił, iż celem wywłaszczenia była ochrona zabytkowego zespołu pałacowo-parkowego na W. J. w K. tzw. "[...]". Podkreślił konieczność uwzględnienia wszystkich dowodów w sprawie zgodnie z art. 80 K.p.a. Następnie Wojewoda wskazał, że dla oceny realizacji celu (wykorzystania nieruchomości na cel, na jaki nastąpiło przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa) organ I instancji zgromadził obszerny materiał dowodowy pochodzący z okresu po dacie wywłaszczenia (nabycia), wskazujący podjęte działania mające na celu ochronę zabytku przed dalszą degradacją.
Odnosząc się do zarzutu odwołania dotyczącego terminów realizacji celu wywłaszczenia Wojewoda przywołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r., sygn. P 38/11,. Szczegółowo opisał wykonane prace wskazując na dowodzące ich przeprowadzenie dokumenty w aktach sprawy. Odniósł się również obszernie do zarzutów odwołań, w tym nieustalenia, czy budowa nowej oficyny stanowiła realizację celu wywłaszczenia. Następnie, przywołując wyroki sądów administracyjnych wskazał, że nie można mówić o zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia w sytuacji gdy nieruchomość po wywłaszczeniu została zagospodarowana i wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia, a dopiero później jej przeznaczenie zmieniono. Kolejno Wojewoda wskazał, odnosząc się do zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania wywłaszczeniowego oraz prawidłowości i zgodności z prawem kwestionowanej przez odwołującego umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego z 12 lipca 1985 r. Rep. A II nr [...], że ustawodawca ocenę ważności i skuteczności zdarzeń oraz czynności cywilnoprawnych dokonanych między stronami w formie umowy cywilnoprawnej zastrzegł do wyłącznej kompetencji sądów powszechnych. Badanie prawidłowości i skuteczności umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego nie leży zatem ani w zakresie kompetencji Starosty [...], ani w zakresie kompetencji innych organów administracji publicznej w tym Wojewody. Brak jest zatem podstaw do kwestionowania przez organy administracji publicznej prawidłowości wyżej wymienionej umowy sprzedaży. Strony postępowania nie przedstawiły dowodu z którego wynikałoby, iż wskazana umowa sprzedaży, w sposób prawem przewidziany tj. na podstawie prawomocnego wyroku sądu powszechnego, została wyeliminowana z obrotu prawnego, a tym samym zauważyć należy, iż dokument ten nadal funkcjonuje w obrocie prawnym i wywołuje skutki prawne, które wiążą orzekające w sprawie organy administracji publicznej.
Wojewoda odniósł się również do zarzutów dotyczących terminowości długotrwałego postępowania i braku stosownej rekompensaty za utracony majątek. W kwestii natomiast nieprzeprowadzenia dowodu z zeznań świadków, jak A. B., E. C. i K. L.-B. Wojewoda zauważył, że zgodnie z art. 86 K.p.a., jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Z uwagi na fakt, iż zdaniem organu w przedmiotowej sprawy nie zachodzi sytuacja stypizowana w przepisie art. 86 K.p.a., brak jest podstaw do jego zastosowania.
Skargi na powyższą decyzję wnieśli osobno: K. B., E. C. i A. B..
K. B. podniosła, że doznała krzywdy po wydaniu decyzji z 12 lipca 1985 r., ponieważ rekompensata była minimalna. Podnosząc męczący charakter sprawy z uwagi na jej wiek – 97 lat, wniosła o wypłacenie [...] zł celem jej ostatecznego zakończenia.
E. C. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zarzuciła naruszenie:
- art. 153 P.p.s.a. poprzez niezastosowanie się do wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku WSA w Krakowie z 29 września 2008 r., sygn. II SA/Kr 1223/06,
- art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a polegające na błędnym ustaleniu, iż celem wywłaszczenia nieruchomości była ochrona zabytkowego zespołu pałacowo-parkowego [...] na W. G. w K., podczas gdy właściwym celem wywłaszczenia poza rewaloryzacją zabytkowego obiektu było również udostępnienie go ogółowi,
- art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a polegające na błędnym ustaleniu, iż budowa nowej oficyny, zwanej [...], stanowiła realizację celu wywłaszczenia, podczas gdy prawidłowa ocena całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie pozwala na jednoznaczne powzięcie takich wniosków,
- art. 136 i art. 137 u.g.n. poprzez błędne ustalenie pojęcia celu wywłaszczenia oraz zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, co skutkowało odmową zwrotu udziału we współwłasności wywłaszczonej nieruchomości.
W uzasadnieniu zarzutów podniosła, że z wniosku Urzędu Miasta K. Wydziału Ochrony Zabytków z 8 lipca 1985 r. nr [...], będącego podstawą wydania ww. decyzji z 9 lipca 1985 r. wynika, iż zabytek znajduje się w złym stanie technicznym i wymaga podjęcia prac remontowo-konserwatorskich i pełnej rewaloryzacji, której nie mogą zapewnić współwłaściciele zabytku. Po remoncie obiekt zostanie przeznaczony ogółowi. Zarzuciła, że poza zakresem rozważań Wojewody znalazła się kwestia udostępnienia zabytku ogółowi jako immanentna część celu wywłaszczenia zabytkowego zespołu pałacowo-parkowego. W uzasadnieniu decyzji brak jest jakichkolwiek rozważań dotyczących tego czy udostępnienie zabytku ogółowi stanowiło cel wywłaszczenia czy też nie. Niewyjaśnienie tej kwestii skarżąca uznaje za zasadniczy brak postępowania dowodowego w sprawie, który miał istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Konieczność ustalenia tego czy udostępnienie zabytku ogółowi było przedmiotem celu wywłaszczenia wynikała po pierwsze z treści powołanego art. 33 ustawy o ochronie dóbr, po drugie z treści wniosku Urzędu Miasta K. Wydziału Ochrony Zabytków z dnia 8 lipca 1985 r., nr [...] Całkowite pominięcie przedmiotowych kwestii jest niedopuszczalne po pierwsze z uwagi na to, że były one obszernie poruszane w treści złożonego przez skarżącą E. C. odwołania. W konsekwencji, zdaniem skarżącej, Wojewoda w istocie nie dokonał należytego rozpoznania wniesionego w administracyjnym toku instancji środka zaskarżenia. Po drugie stanowiły one przedmiot wytycznych zawartych w wydanym w toku niniejszej sprawy wyroku WSA w Krakowie z dnia 29 września 2008r., sygn. II SA/Kr 1223/06, które to wytyczne są wiążące dla organów I i II instancji. Ponadto skarżąca podtrzymała swoje zastrzeżenia co do ustaleń dotyczących realizacji celu wywłaszczenia polegającego na rewaloryzacji zabytkowego zespołu pałacowo-parkowego. Organy obu instancji nie dokonały bowiem rzeczowego i precyzyjnego ustalenia wszystkich prac remontowo-konserwatorskich wykonanych w obiekcie, jak również zaniechały wszechstronnej oceny związku poszczególnych robót z realizacją celu wywłaszczenia.
Skarżąca podniosła, że nie można zgodzić się ze stanowiskiem Wojewody, iż znajdujący się na kartach [...] akt wykaz dokumentacji konserwatorsko-architektonicznej może stanowić dowód wykonania określonych prac i ich związku z celem wywłaszczenia. Takim dowodem mogłyby być - po przeanalizowaniu ich treści - poszczególne dokumentacje; sam jednak ich wykaz jest w tym zakresie niewystarczający. Z kolei powołane z k. [...] akt sprawy pismo "Realizacja" odnosi się w sposób bardzo zdawkowy jedynie do niewielkiego wycinka prowadzonych robót i również nie pozwala na pełną ocenę realizacji celu wywłaszczenia. Tyczy się to również protokołów na k. [...] akt postępowania. Wątpliwości w zakresie przeprowadzonego postępowania dowodowego na okoliczność realizacji celu wywłaszczenia budzi również to, że wizja lokalna, która odbyła się w dniu 20 grudnia 2016 r., dotyczyła wyłącznie terenu otaczającego willę oraz pozostałe zabudowania. W ramach tej czynności nie dokonano oględzin wnętrz pałacu oraz pozostałych budynków, a to w celu ustalenia stanu ich zachowania oraz stopnia i sposobu zagospodarowania. Ponadto nie sporządzono stosownego szkicu obrazującego zagospodarowanie nieruchomości, co powinno zostać uczynione w związku z powołanymi wyżej wytycznymi zawartymi w wyroku o sygn. II SA/Kr 1223/06.
Skarżąca powtórzyła, że organy błędnie ustaliły, że budowa nowej oficyny, zwanej [...], stanowiła realizację celu wywłaszczenia. Zgodziła się z organem, że funkcja konferencyjna i instytutu studiów zaawansowanych (Akademii Europejskiej) nie byłaby możliwa do zrealizowania w zespole [...] zgodnie zobowiązującymi normami funkcjonalnymi i budowlanymi wyłącznie przy wykorzystaniu istniejącej substancji budynków historycznych. W tym sensie budowa nowej oficyny [...]" była warunkiem być albo nie być dla realizacji całego programu rewaloryzacji.
Problem jednak w tym, iż czym innym jest rewaloryzacja obiektu zabytkowego mająca na celu przede wszystkim jego zabezpieczenie, rekultywację, a w konsekwencji zachowanie w stanie niepogorszonym na przyszłość, z uwagi na jego szczególne znaczenie historyczne oraz niekwestionowane walory architektoniczne i artystyczne, a czym innym rozwijanie całego zespołu poprzez dobudowywanie nowych obiektów i w konsekwencji przekształcanie jego funkcji i sposobu zagospodarowania w sposób odbiegający od celu wywłaszczenia.
Trudno natomiast pogodzić się z twierdzeniem, iż realizacją tak określonego celu wywłaszczenia była budowa nowego obiektu, nie będąca odbudową wcześniej istniejącej zabytkowej zabudowy, która uległa degradacji. Obiekt ten realizuje bowiem wyłącznie funkcję komercyjną, zaplecza hotelowego kompleksu pałacowo-parkowego i trudno w tym stanie rzeczy zgodzić się, aby w jakikolwiek sposób mógł on służyć zachowaniu lub rewaloryzacji zabytkowej [...] czy zabytkowej oficyny. Dodatkowym argumentem mającym w ocenie organów obu instancji przemawiać za realizacją celu wywłaszczenia poprzez budowę nowej oficyny, jest treść opinii z 22 kwietnia 1997 r., znak [...] Dyrektora Wydziału Ochrony Zabytków Urzędu Miasta K. dr. Z. B..
Niemniej jednak zarówno Wojewoda jak i Starosta [...] posługując się przedmiotową opinią jako dowodem stanowiącym podstawę czynienia ustaleń faktycznych na potrzeby rozstrzygnięcia sprawy, całkowicie tracą z pola widzenia fakt, iż autor przedmiotowego dokumentu od lat jest członkiem władz Stowarzyszenia [...], zajmował stanowisko dyrektora [...], jak również stanowisko pełnomocnika zarządu stowarzyszenia ds. konserwacji. Ujawniają to dokumenty zalegające w aktach postępowania (k. 953 i nast.), treści zamieszone na stronie internetowej stowarzyszenia. Jak również potwierdza to treść wpisu stowarzyszenia w Krajowym Rejestrze Sądowym. Zgodnie z informacją odpowiadającą odpisowi pełnemu z Rejestru Stowarzyszeń KRS na dzień 10 kwietnia 2019 r., dr Z. B. jest członkiem zarządu Stowarzyszenia [...] W przedstawionym układzie procesowym, w ocenie skarżącej, przedmiotowa opinia nie powinna stanowić podstawy do czynienia ustaleń faktycznych w zakresie realizacji celu wywłaszczenia nieruchomości.
Z kolei A. B. w swojej skardze zarzucił naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. oraz art. 136 ust. 1 i art. 137 ust. 1 i ust. 2 u.g.n. Zarzucił brak przesłuchania stron i świadków na okoliczność środków przymusu stosowanych wobec skarżącego i jego rodziny mających zmusić ich do zawarcia umowy wywłaszczeniowej. Zarzucono brak ustalenia ostatecznej daty zakończenia remontów na nieruchomości oraz nieustalenie braku podstaw do wywłaszczenia w stosunku do oficyny "[...]", która nie była objęta żadną decyzją konserwatorską, a stanowi odrębną nieruchomość z osobnym numerem porządkowym [...] Podniósł także, że rozbudowa obiektu rozpoczęła się w 2005 r., a zatem już po złożeniu wniosku o zwrot, a cel wywłaszczenia nie został zrealizowany w ciągu 5 lat od zawarcia umowy wywłaszczeniowej. Podkreślił, że zrealizowanie celu wywłaszczenia po upływie 10 lat nie może oznaczać uznania w ujęciu prawnym, że nieruchomość nie stała się zbędna na jego cel.
W odpowiedziach na skargi Wojewoda podtrzymał stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o ich oddalenie.
W piśmie procesowym z 28 maja 2019 r. A. B. przedstawił polemikę z twierdzeniami Wojewody. Powołując się na Deklarację Praw Człowieka i Obywatela skarżący wniósł o stwierdzenie rażącego naruszenia prawa z powodu nieuzasadnionej przewlekłości postępowania administracyjnego dającego podstawę dochodzenia oczywistej straty majątkowej będącej w istocie naruszeniem art. Konstytucji z dnia 22 lipca 1952 r. i art. 21 i art. 64 Konstytucji z 1997 r. Zarzucił naruszenie art. 7, art. 9, art. 28, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Wniósł o dopuszczenie dowodów dotyczących wykazania m.in. braku podstaw prawnych zawartej umowy z 12 lipca 1985 r. w trybie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. Powołał się na pominięcie L. i M. B., co jego zdaniem potwierdza postanowienie Sądu Najwyższego z 23 kwietnia 2008 r., sygn. III CSK 356/07, oddalające skargę kasacyjną Gminy Miejskiej K. potwierdzające, że ich wpis do ksiąg wieczystych jako dożywotnich użytkowników był ważny. Podobnie zarzucono pominięcie S. Z.. Podniósł, że jak zeznali świadkowie przed Sądem Okręgowym w K. sygn. I C [...], na dzień 9 lipca 1985 r. remont zabezpieczający był wykonany i nie było podstaw do zastosowania art. 33 ustawy o ochronie dóbr kultury. Przeczy temu również ustawa o Narodowym Funduszu Rewaloryzacji Zabytków K.. Wniósł o dopuszczenie dowodów na wykazanie braku zapłaty należnego odszkodowania. Przywołał wyrok NSA z 20 października 2015 r., sygn. I OSK 2781/16 dotyczący [...] własności spadkobierców S. Z.. Poniósł, że art. 33 ustawy o ochronie dóbr kultury, nie miał żadnego zastosowania w sprawie wywłaszczenia z uwagi, że obiekt ten podlegał pod publiczną gospodarkę lokalową prowadzoną przez Prezydium Rady Narodowej reprezentującej Skarb Państwa. Użytkujące takie nieruchomości jednostki budżetowe płaciły połowę czynszu i wg podpisanej umowy z właścicielami zobowiązane były do wykonywania zarówno remontów bieżących jak i kapitalnych. Remontów tych przez 40 lat dzierżawy Skarb Państwa nie wykonywał a należne pieniądze właścicielom z tytułu dzierżawy odprowadzał na państwowy fundusz remontowy. Przywołał wyrok NSA z 19 kwietnia 1985 r., sygn. I SA 1428/84 i zarzucił, że prezentowane w nim stanowisko, iż właściciele powinni byli wystąpić przeciw Skarbowi Państwa, jest oderwane od rzeczywistości, ponieważ było w tamtych czasach niewyobrażalnie niebezpieczne. Zarzucił, że wywłaszczenie odbyło się z inspiracji IV Wydziału Służby Bezpieczeństwa.
W piśmie procesowym z 29 lipca 2019 r. A. B. zarzucił organom pominięcie treści aktu notarialnego z 14 grudnia 1963 r. nr rep: [...], z którego zdaniem skarżącego wynika, że ograniczenie w rozporządzaniu nieruchomością dotyczyły pałacu i parku, a nie gruntów rolnych. Zabytkowa część parku została wywłaszczona w 1967 r., a przylegająca do pałacu część była dzierżawiona przez Szpital Wojewódzki. Skarżący zarzucił, że nadużyciem Miejskiego Konserwatora Zabytków było połączenie geodezyjne różnych nieruchomości o niejednorodnym statusie prawnym jako jeden zespół pałacowo-parkowy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302), dalej "P.p.s.a.", na rozprawie 5 września 2019 r. połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt II SA/Kr 360/19, II SA/Kr 519/19 oraz II SA/Kr 520/19 i postanowił prowadzić je pod wspólną sygn. akt II SA/Kr 360/19. Powyższy przepis stanowi, że sąd zarządza połączenie kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli mogły być objęte jedną skargą. Sąd postanowił o połączeniu tych trzech spraw do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia, bowiem skarżący zaskarżyli odrębnie tę samą decyzję. Ponieważ wszystkie trzy skargi mogłyby być objęte jedną skargą, uzasadnione było więc połączenie ww. postępowań sądowych, wszczętych odrębnymi skargami, do łącznego ich rozpoznania i rozstrzygnięcia.
E. C. podniosła na rozprawie, że obiekt, wbrew celowi wywłaszczenia, nie jest powszechnie dostępny i pełni cele komercyjne.
A. B. podniósł, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, bowiem obiekt został wyremontowany za pieniądze byłych właścicieli.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która w myśl art. 1 P.p.s.a., odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej przewidzianej w art. 3 P.p.s.a. sąd jest uprawniony do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.), zaś jedynym ograniczeniem w tym zakresie jest zakaz przewidziany w art. 134 § 2 P.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z przepisami prawa. Stosownie natomiast do treści art. 145 § 1 P.p.s.a. w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. W razie nieuwzględnienia skargi Sąd oddala skargę w oparciu o art. 151 P.p.s.a.
Na wstępie trzeba wskazać, że orzekanie w niniejszej sprawie odbywa się w warunkach związania, o których mowa w art. 153 P.p.s.a., ponieważ niniejszy wyrok jest poprzedzony prawomocnym wyrokiem WSA w Krakowie z 29 września 2008 r., sygn. II SA/Kr 1223/06 oraz wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 października 2009 r. sygn. I OSK 93/09. Zatem na wynik niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego mają wpływ ustalone wcześniej przez WSA w Krakowie i NSA kierunki badania sprawy i wyrażone stanowisko. Sąd obecnie rozpoznający sprawę w pierwszej kolejności ma obowiązek ocenić, czy organy administracyjne dostosowały się do wskazań ww. wyroku, którym WSA w Krakowie oddalił skargę na decyzję II instancji. Zgodnie bowiem z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Przepis art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, ponieważ są nimi związane. W orzecznictwie NSA podkreśla się, że ciążący na organie i na sądzie obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, może być wyłączony tyko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, czyniącej pogląd prawny nieaktualnym, a także w razie wzruszenia wyroku w trybie przewidzianym prawem (por. wyrok NSA z 26 czerwca 2000 r., sygn. I SA/Ka 2408/98, wyrok WSA w Olsztynie z 16 czerwca 2009 r., sygn. II SA/Ol 443/09, powołane orzeczenia dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ocena prawna może odnosić się zarówno do przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. Zarówno organ administracji jak i sąd, rozpoznając sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny zawartej w uzasadnieniu wyroku. Związanie to dotyczy również wskazań co do dalszego postępowania, w przypadku uchylenia poprzedniej decyzji ze względu na naruszenie przepisów procesowych w zakresie dotyczącym wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Od tej oceny zarówno organ administracji, jak i sąd może odstąpić jedynie w przypadku zmiany stanu faktycznego sprawy.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, miał na względzie wyżej przytoczone przepisy prawa oraz poglądy judykatury stanowiące wyjaśnienie podstaw prawnych orzeczenia i zakresu kontroli skarżonego aktu. Sąd stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki wyłączające związanie oceną prawną i wskazaniami zawartymi w zapadłych w sprawie wyrokach WSA w Krakowie i NSA, ponieważ nie doszło do wzruszenia tych wyroków w trybie przewidzianym prawem. Zmiany stanu prawnego i faktycznego odnoszące się do przedmiotu (zakresu postępowania) zostaną wskazane poniżej. Zmiany te nie mają jednak charakteru istotnego dla wpływu oceny prawnej zawartej w orzeczeniach WSA i NSA na rozstrzygniecie niniejszej sprawy.
Wynik przeprowadzonej według powyższych reguł kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie zaistnienia przesłanek z art. 136 i art. 137 u.g.n., z uwzględnieniem wskazań Sądu na mocy art. 153 P.p.s.a., jest odnośnie wydanych w sprawie decyzji pozytywny. Zakres możliwego orzekania przez Sąd w niniejszej sprawie jest wyznaczony granicami sprawy administracyjnej, określonej przepisami prawa materialnego. Sąd aprobuje rozstrzygnięcie i ocenę prawną wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Należy także stwierdzić, że istotne elementy stanu faktycznego przedstawiają się tak, jak to wskazały organy obu instancji.
Mając na uwadze wskazane powyżej kryterium legalności, a także okoliczności wynikające z przedstawionych akt administracyjnych w zakresie zgromadzonego materiału oraz przebiegu postępowania, Sąd stwierdza, że skargi nie zasługiwały na uwzględnienie. Przeprowadzona przez Sąd kontrola wykazała, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd aprobuje ustalenia faktyczne, rozstrzygnięcie i ocenę prawną wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Istotne dla rozstrzygnięcia elementy stanu faktycznego przedstawiają się tak, jak to wskazały organy obu instancji. Kontrolowane akty zostały wydane przez organy właściwe do rozpatrzenia sprawy, w niezawierającym istotnych wad procesowych postępowaniu. Spełniają one wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 K.p.a., przy czym treść uzasadnienia decyzji świadczy o wykonaniu przez organ I instancji nałożonych nań obowiązków, a także powinności kontrolnych organu odwoławczego związanych z ponownym merytorycznym rozpatrzeniem sprawy.
Poczynione w przedmiotowej sprawie ustalenia organów obu instancji są zbieżne. Obejmują one okoliczności istotne dla wydanego rozstrzygnięcia w zakresie podstawy zgłoszonego roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, legitymacji wnioskodawców jako stron postępowania, stanu prawnego nieruchomości objętej żądaniem od wywłaszczenia aż do momentu orzekania o zasadności wniosku w części objętej wydanym rozstrzygnięciem. Ustalenia stanowiące podstawę faktyczną rozstrzygnięcia, które w obu decyzjach zostały szczegółowo powołane, znajdują odzwierciedlenie w zgromadzonych dowodach z dokumentów. Nie budzą one zastrzeżeń co do ich prawidłowości w ramach przeprowadzanej sądowej kontroli wydanych w sprawie decyzji.
Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 136 ust. 3 u.g.n., zgodnie z którego brzmieniem w dacie wydania zaskarżonej decyzji, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
W niniejszej sprawie wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, datowany na 18 września 1998 r., został złożony 21 września 1998 r..
Wydane rozstrzygnięcie dotyczy udziału [...] części przedmiotowej nieruchomości, co jest dopuszczalne z uwagi na podzielność przedmiotu postępowania.
Bezsporne w sprawie jest, że pierwsze dwie przesłanki wymienione w ww. przepisach (złożenie wniosku uprawnionych właścicieli/spadkobierców i fakt wywłaszczenia objętych wnioskiem działek) są w sprawie spełnione. Działki bowiem nr [...], nr [...] i nr [...], stanowiące zespół pałacowo-parkowy o nazwie "[...]", zostały częściowo nabyte na rzecz Skarbu Państwa na mocy umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego 12 lipca 1985 r. w trybie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. oraz art. 33 i art. 34 ustawy o ochronie dóbr kultury i o muzaeach.
Nie jest również sporne, że zespół pałacowo-parkowy tzw. willa [...], pod adresem al. [...] [...] w K., składał się z willi, oficyny, stróżówki, parku z tarasami i ogrodu. Willa powstała w latach 1533-1535, oficyna ("[...]) w pierwszej poł. XVII w., park w XIX w. Zabytek w latach 80-tych XX wieku znajdował się w złym stanie technicznym i wymagał podjęcia prac remontowo-konserwatorskich.
Z akt sprawy wynika również, że do rejestru zabytków pod nr [...] wpisane zostały na podstawie orzeczeń Urzędu Wojewódzkiego w K.:
- z 7 marca 1930 r. (XII-45-30) – pałac,
- z 12 sierpnia 1936 r. [...]) – park i otoczenie pałacu na W. J..
Oba powyższe orzeczenia zostały ujawnione w lwh. [...] odrębnie dla "dworu [...]" i "otoczenia [...]", o nr w książce rejestrowej zabytków nieruchomych woj. [...]: [...].
Dlatego też jako bezzasadny należy uznać zarzut, że oficyna "[...] nie była "objęta żadną decyzją konserwatorską". Nie ulega wątpliwości, że już od lat 30-tych XX wieku jako zabytek uznawano zarówno pałac, jak i kompleks pałacowo-parkowy wraz z oficyną. Z powyższego wynika również, że rewaloryzacja zespołu pałacowo-parkowego z natury rzeczy objęła całą ww. nieruchomość, a zatem cel został zrealizowany na terenie wszystkich trzech działek w całości.
Przedmiotowa nieruchomość, w tym budynki, użytkowane były w okresie powojennym przez różnych użytkowników (nie przez właścicieli). Ostatnim użytkownikiem był szpital (do 1981 r.). W tym czasie były dokonywane jedynie remonty bieżące. Następnie teren nie był użytkowany. Należy mieć na uwadze, że sytuacja prawna przedmiotowej nieruchomości jest złożona, a jej losy, obok innych posiadanych przez wnioskodawców nieruchomości w sąsiedztwie, miały skomplikowany charakter, w dużej mierze ze względu na panujący przed 1989 r. ustrój. Sąd rozpatrując sprawę musi jednak ograniczyć się do ram zakreślonych przez stosowne przepisy prawa.
Spór co do okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie sprowadza się po pierwsze do tego, czy organy należycie ustaliły cel wywłaszczenia, po drugie, czy prawidłowo stwierdziły fakt zrealizowania celu wywłaszczenia.
Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skarg. Na wstępie należy przypomnieć, że co do zasady, stosownie do przepisu art. 136 ust. 1 u.g.n., nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny, niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. W myśl ustępu trzeciego tego przepisu poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
Z kolei w myśl art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:
1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo
2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.
Zgodnie z art. 137 ust. 2 u.g.n. jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.
Jak słusznie jednak wskazał organ II instancji, w wyroku z 13 marca 2014 r. sygn. P38/11, OTK-A 2014/3/31 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji RP. Podobne stanowisko zajął NSA w wyroku z 24 czerwca 2014 r. (sygn. I OSK 2876/12, LEX nr 1493700).
W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania związanych z wadliwym, według skarżących, ustaleniem stanu faktycznego tj. art. 7, art. 9, art. 28, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.
Zarzuty te są bezzasadne. Organy dokonały bowiem wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego i skrupulatnie wskazały, które okoliczności przyjęły za udowodnione i na podstawie jakich dowodów. W uzasadnieniu decyzji zawarto pełny opis sprawy z odniesieniem się do istotnych jej okoliczności i precyzyjnym wyjaśnieniem przesłanek, którymi kierowały się organy przy wydawaniu decyzji.
Przechodząc do kwestii oceny prawidłowości ustalenia celu wywłaszczenia należy w pierwszej kolejności wskazać, że WSA w Krakowie w uzasadnieniu wyroku z 29 września 2008 r., sygn. II SA/Kr 1223/06 stwierdził, że w umowie sprzedaży z 12 lipca 1985 r. powołano się na decyzję Dyrektora Wydziału Ochrony Zabytków Urzędu Miasta K. z 9 lipca 1985 r. znak: [...] wydaną na podstawie art. 33 ustawy o ochronie dóbr kultury i o muzeach. Sąd stwierdził prawidłowość decyzji kasacyjnej nakazującej w ponownie prowadzonym postępowaniu:
1. ocenę w kontekście ustalenia celu wywłaszczenia treści decyzji z 9 lipca 1985 r. stwierdzającej konieczność podjęcia prac remontowo-konserwatorskich i pełnej rewaloryzacji, a po remoncie przeznaczenia ogółowi;
2. wyjaśnienie, czy celem wywłaszczenia było wybudowanie nowej oficyny;
3. wyjaśnienie, czy nieruchomość została przeznaczona w całości na cel wywłaszczenia;
4. ustosunkowanie się do wniosków dowodowych pełnomocnika wnioskodawców zawartych w piśmie z 3 sierpnia 2006 r.;
5. przeprowadzenie rozprawy połączonej z oględzinami celem ustalenia stanu zagospodarowania nieruchomości;
6. uwzględnienie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z 26 lipca 1985 r., jako zagadnienia wstępnego oraz postępowania o zmianę postanowienia sądowego o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym S. Z.;
7. uwzględnienie postępowania przed sądem powszechnym dotyczącym postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po S. Z.;
8. włączenie w krąg stron sprawy podmiotów wynajmujących od obecnego właściciela.
Należy tu wskazać, że kwestie opisane w pkt 6 i 7 nie mają wpływu na ocenę decyzji wydanych w sprawie niniejszej, bowiem dotyczą części [...] nieruchomości wywłaszczonych decyzją z 26 lipca 1985 r. W poprzednio kontrolowanym przez WSA w Krakowie i NSA postępowaniu organy orzekały w przedmiocie zwrotu całości ww. nieruchomości. W stosunku do ww. części [...] Wojewoda postanowieniem z 26 lipca 2017 r. znak [...] zawiesił postępowanie, a wydane w sprawie niniejszej decyzje dotyczą pozostałych udziałów, tj. [...] nieruchomości, przejętych na rzecz Skarbu Państwa na mocy umowy sprzedaży z 12 lipca 1985 r.
Niewątpliwie również organy w postępowaniu poddanym kontroli sądowej uwzględniły stanowisko WSA w Krakowie i NSA w kwestii interesu prawnego najemców jako stron postępowania.
Organ I instancji przeprowadził również 20 grudnia 2016 r. rozprawę połączoną z oględzinami nieruchomości celem ustalenia stanu zagospodarowania nieruchomości. Stan nieruchomości został precyzyjnie ustalony i opisany w uzasadnieniu decyzji. Przedstawiono stan zagospodarowania każdej z trzech działek wchodzących w skład nieruchomości, stan techniczny budynków i instalacji oraz opis zadbanej części parkowej.
Jak wskazano już wyżej, NSA podkreślił, że zgodnie z art. 33 ustawy o ochronie dóbr kultury i o muzeach, przejęcie zabytku nieruchomego na własność Państwa było uzasadnione w przypadku spełnienia tylko jednej z dwóch wymienionych w tym przepisie przesłanek, to jest, gdy:
- właściciel i użytkownik zabytku, w zakresie określonym przepisami prawa, nie dbał o jego zachowanie m.in. przed zniszczeniem, uszkodzeniem i dewastacją (art. 25 ustawy), lub
- gdy wymagał tego interes publiczny w celu udostępnienia zabytku ogółowi.
Należy wyjaśnić, że istotne jest rozróżnienie opisanych wyżej przesłanek od celów przejęcia nieruchomości. Odrębną zatem kwestią jest z jednej strony rzeczywiste dopuszczenie się zaniedbań po stronie właściciela narażających zabytek, czy też cechowania się przez zabytek walorem szczególnej wartości historycznej, naukowej lub artystycznej uzasadniającym potrzebę udostępnienia go ogółowi, a czym innym zrekonstruowane zamierzenie nowego właściciela (cel przejęcia/wywłaszczenia) polegające odpowiednio np. na dokonaniu remontu, konserwacji i rewaloryzacji zabytku albo udostępnienia go ogółowi.
Mając na uwadze ustalenia organów dokonane w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy oraz wykładnię przepisów zawartą w wyroku NSA z 22 października 2009 r. sygn. I OSK 93/09 Sąd w niniejszej sprawie stwierdza, że prawidłowo w sprawie uznano, że celem wywłaszczenia (przejęcia), była ochrona przed zniszczeniem, uszkodzeniem i dewastacją zabytkowego zespołu pałacowo-parkowego na W. J., w skład którego wchodził budynek pałacu, oficyny i otaczający je park.
Powyżej opisany cel wywłaszczenia prawidłowo ustalono na podstawie treści umowy sprzedaży z 12 lipca 1985 r., decyzji Dyrektora Wydziału Ochrony Zabytków Urzędu Miasta K. z 9 lipca 1985 r. znak: [...], wniosku Urzędu Miasta K. Wydziału Ochrony Zabytków z 8 lipca 1985 r. nr [...], opinii rzeczoznawcy mgr inż. T. F. sporządzonej w wyniku oględzin budynku "[...]" 24 października 1983 r., akt postępowania, w którym Wojewódzki Konserwator Zabytków wydał decyzję z 1 marca 1984 r. nr [...], nakazując współwłaścicielom przeprowadzenie remontu zabezpieczającego zabytkowy pałac poprzez wykonanie niezbędnych robót, pism A. B. z 14 kwietnia 1982 r., 2 maja 1983 r. i 16 maja 1983 r.
Jak słusznie bowiem wskazał organ odwoławczy, cel wywłaszczenia, o którym mowa w art. 136 i art. 137 u.g.n., należy w pierwszej kolejności odczytywać z decyzji wywłaszczeniowej (umowy sprzedaży). Ze względu jednak na fakt, że cel wywłaszczenia w decyzji lub umowie sprzedaży często jest określony w sposób ogólnikowy bądź też brakuje określenia przeznaczenia nieruchomości, niezbędna jest w takich przypadkach prawidłowa ocena celu wywłaszczenia na podstawie podobnych kryteriów co jej niezbędność w postępowaniu wywłaszczeniowym. Będzie to przede wszystkim analiza dokumentacji projektowej, a w szczególności planu zagospodarowania terenu inwestycji, projektów powstałych w wyniku zatwierdzenia planu realizacyjnego, itp.
Nie ulega wątpliwości, że powodem przejęcia był zły stan techniczny zabytku (np.: nieszczelność pokrycia dachowego, niszczenie rynien i rur spustowych, co doprowadza do zamakania budynku i szybkiego procesu destrukcji, wybite okna, zaniedbane otoczenie Pałacu, niepielęgnowane drzewa parkowe).
Zatem, zdaniem Sądu, organ I instancji wywiązał się z nałożonego nań obowiązku dokonania oceny celu wywłaszczenia w związku z treścią decyzji z 9 lipca 1985 r.
Jak już wyżej wskazano, prawidłowo ustalonym celem wywłaszczenia była ochrona przed zniszczeniem, uszkodzeniem i dewastacją zabytkowego zespołu pałacowo-parkowego na W. J., w skład którego wchodził budynek pałacu, oficyny i otaczający je park, a nie udostępnienie ogółowi. Natomiast środkiem do realizacji tego celu była opisana przez organy rewaloryzacja obiektu. Powyższe nie przeczy oczywistej konstatacji, że nieruchomości przejęte przez Skarb Państwa, czy też następnie Gminę K., winny służyć ogółowi mieszkańców.
Należy zaznaczyć, że pojęcie rewaloryzacji w odniesieniu do obiektów architektury zawiera połączenie zabiegów konserwatorskich (takich jak oczyszczenie, rekompozycja, reintegracja czy odbudowa) z całym repertuarem zabiegów adaptacyjnych. Rezultatem tych działań jest dostosowanie istniejących lub zdegradowanych założeń, z możliwie maksymalnym zachowaniem walorów historycznych, do wymogów współczesnych użytkowników, dostosowanie funkcjonalne oraz integrację z kontekstem urbanistycznym.
Jak słusznie wskazał organ, przewidywany zakres prowadzonych prac, czyli w jaki sposób realizowany miał być cel przejęcia, wynika m.in. z dokumentacji (np. organów odpowiedzialnych za nadzór nad zabytkami) poprzedzającej przejęcie (wywłaszczenie) nieruchomości. W latach 1985–1990 opracowano dokumentację projektową, w latach 1990–1995 wydana została decyzja o pozwoleniu na wykonanie prac remontowo-konserwatorskich, a począwszy od 1995 r. sukcesywnie dokonywano odbiorów końcowych wykonanych robót.
Odnosząc się do kwestii wybudowania nowej oficyny - [...]", należy wskazać, że organy słusznie ustaliły, iż był to nie tyle cel wywłaszczenia, a jeden ze środków do realizacji tego celu. Oprócz bowiem przeprowadzenia prac remontowych i zabezpieczających zabytkowy obiekt uznano za konieczne dodanie do istniejącej zabudowy zespołu pałacowo-parkowego nowej oficyny, która zapewniłaby prawidłowe funkcjonowanie zespołu. Od lat 80-tych XX wieku prowadzono działania mające na celu rewaloryzację całego zespołu pałacowo-parkowego. Działania władz publicznych obejmowały trzy kierunki działań: uratowanie obiektów historycznych willi i oficyny [...], rewaloryzację całego zespołu parkowego z poszczególnymi ogrodami, oraz nadanie zespołowi pałacowo-parkowemu nowych funkcji oraz uzupełnieniu go o niezbędne nowe kubatury odpowiednio do historycznego charakteru i potrzeb kulturalnych K.. Po zmianach ustrojowych 1989 r. rozwinięto koncepcję rewaloryzacji zespołu [...] przyjmując koncepcję Akademii Europejskiej. Budowa nowej oficyny była koniecznością wynikająca z programu rewaloryzacji zespołu pałacowo-parkowego. Funkcja konferencyjna i instytutu studiów zaawansowanych (Akademii Europejskiej) nie byłaby możliwa do zrealizowania w zespole [...] zgodnie z obowiązującymi normami funkcjonalnymi i budowlanymi wyłącznie przy wykorzystaniu istniejącej substancji budynków historycznych.
Wbrew stanowisku skarżącej, rewaloryzacja obiektu zabytkowego ma na celu nie tylko jego remont i konserwację, ale także zabezpieczenie i zachowanie w stanie niepogorszonym na przyszłość. Nie można w tym zakresie abstrahować od uwarunkowań ekonomicznych, co może uzasadniać m.in. rozwijanie zespołu poprzez dobudowywanie nowych obiektów w celu nie przekształcania, a uzupełnienia jego funkcji i sposobu zagospodarowania, również z wykorzystaniem funkcji komercyjnych, o ile uzyskane środki przeznaczane są na utrzymanie zabytku. Wyrazem dbałości o trwałość prawidłowego użytkowania i zabezpieczenia obiektu jest m.in. umowa ze Stowarzyszeniem "[...]" zobowiązująca użytkownika do przeprowadzania remontów oraz bieżącego utrzymywania zabytkowego obiektu w taki sposób, aby po zakończeniu użytkowania budynek został zwrócony Gminie K. w stanie niepogorszonym, a wszelkie prace instalacyjne, remontowe i konserwatorskie w obiekcie, w zakresie wymaganym przez obowiązujące przepisy, powinny być wyprzedzająco, szczegółowo uzgodnione z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków i Gminą K. oraz prowadzone w oparciu o zatwierdzone projekty i stosowne zezwolenia.
Odnosząc się do oficyny – "[...]" należy podkreślić, że w ww. umowie wpisano, że pożytki uzyskane z prowadzenia działalności zarobkowej, będą przeznaczane w całości na utrzymanie budynku oraz prowadzenie działalności statutowej Stowarzyszenia. Obowiązkiem użytkownika jest przedkładanie Zarządowi Miasta K., corocznych sprawozdań z dochodów uzyskanych z wyżej opisanej działalności zarobkowej i ich rozdysponowania.
Przechodząc do oceny realizacji celu wywłaszczenia w aspekcie wykonania remontów i konserwacji należy wskazać, że organy zgromadziły obszerny materiał dowodowy i szczegółowo opisały prace, których zamierzenie i duża część wykonania nastąpiła przed złożeniem wniosku o zwrot w 1998 r.
W szczególności zgromadzono wykaz dokumentacji konserwatorsko-architektonicznej zrealizowanej na terenie zespołu pałacowego [...], a z pisma zatytułowanego "Realizacja" (karta akt 414) wynika, iż wykonano: "piwnice - odgruzowanie, podbicia fundamentów, zbicie tynków, spoinowanie, kanały c.o. i wentylacyjne; parter - kanał osuszający wzdłuż ściany południowej i zachodniej, całość prac konstrukcyjnych; I, II, III i strych - całość przemurowań ścian, kanały wentylacyjne, nadproża, odsłonięcia stropów drewnianych, ścianki kolankowe na poddaszu (...) oraz kominy w przestrzeni strychu; na zewnątrz - całkowicie wyburzono taras północny i wykonano nową konstrukcję wraz z odtworzeniem lica zewnętrznego tarasu. Elementy kamienne tarasu północnego i wschodniego opisano i zakonserwowano do ponownego wbudowania".
Z materiału dowodowego wynika, że począwszy od roku 1995 r. sukcesywnie dokonywano końcowych odbiorów poszczególnych robót, na dowód czego, wbrew twierdzeniom skarżących, w aktach sprawy znajduje się szereg dokumentów, w tym protokołów końcowych odbiorów robót. Przykładowo w zakresie: rekonstrukcji fryzu na fasecie klatki schodowej K-l, 4 stropów drewnianych polichromowanych, polichromii w pomieszczeniach I piętra, polichromii klatki schodowej K-l, prac zabezpieczających polichromię w pom. [...], zabytkowych tynków elewacji, zabytkowej stolarki okiennej i drzwiowej, balustrady, loggi II piętra, rekonstrukcji belek stropowych, naprawy belek stropowych 3 stropów polichromowanych, schodów w klatce schodowej K-l, konserwacji i rekonstrukcji zabytkowych elementów metalowych stolarki okiennej i drzwiowej (okucia, klamki, szyldy), konserwacji ściąg metalowych w loggiach, konserwacji elementów metalowych kominka, okładzina ceramiczna loggi, konserwacja zabytkowej kamieniarki elewacji wschodniej, konserwacja i rekonstrukcja kominków we wnętrzach, konserwacja wątków kamiennych i portali w piwnicach, wymiany pokrycia dachowego (karty akt 457 – 461 akt adm.). Co istotne, pracami konserwatorsko-remontowymi objęte zostało również otoczenie willi, tj. ogród gotycki, mur wschodni ogrodzeniowy, ścieżki, mur parkowy z bramą. W konsekwencji należy stwierdzić, że wbrew zarzutom skarżących, organy dokonały wystarczająco rzeczowego i precyzyjnego ustalenia prac remontowo-konserwatorskich wykonanych w obiekcie i ich związku z realizacją celu wywłaszczenia.
Wątpliwości w zakresie rzeczywistego i należytego przeprowadzenia rewaloryzacji obiektu nie pozostawia także pozostały materiał dowodowy, jak np.: oględziny przeprowadzone 20 grudnia 2016 r., dokumentacja fotograficzna i zdjęcia lotnicze. Wnioski płynące z całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego są jednoznaczne.
Odnosząc się do zarzutów skarżących dotyczących braku otrzymania jakiejkolwiek rekompensaty w postaci mienia zamiennego lub zwrotu należnych właścicielom pieniędzy z zatrzymywanych czynszów, należy zauważyć, jak słusznie wskazał organ odwoławczy, że ustawodawca w przepisach u.g.n. stworzył jedynie możliwość przywrócenia stanu prawnego na nieruchomości istniejącego przed wywłaszczeniem. Zgodnie z tymi przepisami nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy na ich wniosek, jeżeli stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Dlatego przy spełnieniu przesłanek zwrotu nieruchomości istnieje możliwość restytucji w naturze prawa własności utraconego przez byłych właścicieli. Natomiast w chwili obecnej prawo polskie nie przewiduje możliwości przyznania uprawnionym podmiotom rekompensaty za nieruchomości wywłaszczone, których stan faktyczny albo prawny nie daje możliwości zwrócenia ich byłym właścicielom. Skarżący mogą jedynie próbować zakwestionować postanowienia umowy dotyczące ceny sprzedanej nieruchomości, co jednak wykracza poza ramy niniejszego postępowania.
Również zarzuty dotyczące długotrwałości postępowania (przewlekłości), przeznaczenia czynszów za okres przed wywłaszczeniem oraz sytuacji i działań poprzedzających zawarcie umowy sprzedaży, nie mogły przynieść zamierzonego skutku, jako niedotyczące okoliczności mających istotny wpływ na wynik sprawy.
Wobec powyższej oceny prawnej przedstawionej przez Sąd jako bezzasadne należy ocenić sformułowane zarzuty dotyczące naruszenia przepisów K.p.a., u.g.n. oraz art. 153 P.p.s.a., w szczególności w kwestii nieuwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu stron.
Końcowo, w kontekście zbiorczego odniesienia się do sformułowanych zarzutów Sąd wskazuje, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem wojewódzki sąd administracyjny nie ma obowiązku odnosić się w uzasadnieniu swego wyroku do wszystkich zarzutów zawartych w skardze. Sąd ma obowiązek odnieść się w motywach wyroku jedynie do tych aspektów sprawy, które są istotne dla przeprowadzenia oceny, czy zaskarżony akt był zgodny z obowiązującymi przepisami prawnymi (por. wyrok NSA z 25 maja 2009 r., sygn. I OSK 23/09).
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skargi nie zasługiwały na uwzględnienie, a Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, nie dostrzegł uchybień uzasadniających wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Organy prowadzące postępowanie prawidłowo ustaliły stan faktyczny i prawny sprawy oraz dokonały właściwej wykładni przepisów prawa.
Sąd uchyla zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. tylko w razie zaistnienia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, jeżeli mogły one mieć wpływ na wynik sprawy lub w razie naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie Sąd nie stwierdził takich wad i uchybień, dlatego orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 151 P.p.s.a.