II SA/Kr 3312/00

II SA/Kr 3312/00 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2004-07-26
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2000-12-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Andrzej Irla /przewodniczący/
Mariusz Kotulski /sprawozdawca/
Renata Detka
Symbol z opisem
632  Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Sentencja
Sygn. akt. II SA/Kr 3312 /00 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 lipca 2004r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący : Sędzia NSA Andrzej Irla Sędziowie : AWSA Mariusz Kotulski / spr. / NSA Grażyna Jarmasz Protokolant : Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lipca 2004r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] 2000r. Nr [...] w przedmiocie bezzwrotnego zasiłku celowego - skargę oddala -
Uzasadnienie
Syg.akt II SA/Kr 3312/00
Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] września 2000r. A.C. (zwany dalej skarżącym) zwrócił się Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K. o udzielenie pomocy finansowej na opłacenie zaległych rachunków za gaz na łączną kwotę [...] zł wraz z odsetkami, spłatę zaległości czynszowych, a wnioskiem z [...] września 2000r. także o refundację kosztów naprawy roweru. W uzasadnieniu wniosku skarżący opisał swoją sytuację rodzinną i materialną. Podniósł, iż ze względu na zaległości w opłacaniu rachunków prawdopodobne jest pozbawienie go dopływu gazu i prądu do mieszkania, w związku zaś z zaległościami w opłacaniu czynszu grozi mu eksmisja, a w konsekwencji bezdomność. W przypadku konieczności refundacji kosztów naprawy roweru wskazuje, iż rower jest dla niego jedynym środkiem lokomocji, gdyż jako bezrobotnego nie stać go na zakup biletów autobusowych, a nadto jazda na rowerze służy mu jako element jego rehabilitacji.
Z przeprowadzonej następnie aktualizacji wywiadu środowiskowego wynika, iż mieszka wspólnie z żoną i dwójką dzieci w jednym mieszkaniu. Jednak z żoną (która wraz z dziećmi zajmuje osobne pomieszczenie) pozostaje w faktycznej separacji i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe (pozostaje na własnym utrzymaniu). Skarżący jest bezrobotnym zarejestrowanym w Powiatowym Urzędzie Pracy od [...]1996r. (od [...].1998r. bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych).
Kierownik Działu Pomocy Środowiskowej i Realizacji Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K. decyzją z dnia [...] października 2000r., nr [...] odmówił udzielenia pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego bezzwrotnego z przeznaczeniem na uregulowanie zaległych rachunków za gaz i czynsz oraz pokrycie kosztów naprawy roweru. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż odmowa przyznania zasiłku celowego na wskazane cele podyktowana jest ograniczonymi środkami finansowymi pozostającymi w dyspozycji organu oraz niemożnością zaspokojenia wszystkich potrzeb życiowych osób ubiegających się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. Wskazano także, że "jakkolwiek naprawa roweru dla wnioskodawcy ma duże znaczenie, ponieważ jak podaje użytkuje go jako środek lokomocji oraz do celów rehabilitacyjnych, na co przedstawił stosowne zaświadczenie lekarskie, to jednak po zasięgnięciu opinii konsultanta MOPR do spraw rehabilitacji medycznej nie można uznać, że jazda na rowerze jest jedynym i niezastąpionym elementem procesu rehabilitacji w przypadku żylaków podudzi. Dodać należy, że wnioskodawca korzysta z różnych form pomocy społecznej w postaci zasiłków okresowych i celowych oraz bezpłatnych obiadów w barze [...]".
Skarżący odwołał się od w/w decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. W swoim odwołaniu skarżący wskazał, iż swoją decyzją organ I instancji całkowicie bezzasadnie odmówił mu pomocy w trzech różnych sprawach podnoszonych w różnych pismach. Takie postępowanie organu uważa za karygodne i nacechowane zarówno niekompetencją jak i złą wolą. W uzasadnieniu odwołania skarżący opisał stan faktyczny sprawy dotyczący zaległości czynszowych w Spółdzielni Mieszkaniowej oraz refundacji kosztów naprawy roweru.
Decyzją z dnia [...] listopada 2000r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. , na podstawie art. 138 § l pkt l k.p.a., utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium omówiło przebieg dotychczasowego postępowania w przedmiotowej sprawie oraz stan faktyczny sprawy. Podniesiono także, iż "żądanie odwołującego się, aby każdy z jego wniosków był rozpatrzony odrębnie, jest bezzasadne. W ramach racjonalnych zasad postępowania wskazanym było, aby otrzymane wnioski w sprawie zasiłku celowego, były rozpatrzone jedna konkretna decyzją. Nie można bowiem mylić potrzeb wnioskodawcy z charakterem świadczenia, w tym wypadku zasiłku celowego. Zasiłek taki może bowiem być przyznany (bądź nie) w związku z wieloma potrzebami wnioskodawcy, a nie tylko na każdą z potrzeb odrębnie."
Organ do spraw pomocy społecznej, z uwagi na brak środków finansowych nie ma możliwości zabezpieczenia wszystkich potrzeb osób oczekujących pomocy. "W tym miejscu wyjaśnić należy także, że nie jest zadaniem pomocy społecznej przejęcie ciężaru wszystkich potrzeb osób i rodzin, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej i życiowej. Pomoc społeczna z założenia winna mieć charakter doraźny, a jej podstawowym celem jest udzielanie wsparcia osobom i rodzinom, które na skutek różnych niekorzystnych zdarzeń, w sposób przejściowy nie mogą sobie poradzić z problemami dnia codziennego. Pomoc ta nie może być traktowana jako stałe źródło dochodu." Wskazano, iż skarżący objęty jest stałą i systematyczną pomocą społeczną świadczoną w różnych, dostępnych w danych warunkach formach. "Odwołujący się powinien dołożyć wszelkich starań, aby przezwyciężyć trudności materialne. Przede wszystkim, skoro nie może znaleźć pracy zgodnie z posiadanym wykształceniem, słusznym byłoby w jego sytuacji podejmowanie jakichkolwiek prac zarobkowych, nawet o charakterze sezonowym." Nadto organ I instancji nie posiada środków na refundację kosztów naprawy roweru, który jest jedynie jednym z elementów rehabilitacji medycznej skarżącego.
Decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] listopada 2000r. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego A.C. W uzasadnieniu swojej skargi skarżący powtórzył swoje zarzuty zawarte w odwołaniu skierowanym do SKO w K. Zarzuca, iż jedną decyzją administracyjną odmówiono mu pomocy w trzech bardzo ważnych dla niego sprawach tj. zapłaty rachunków za gaz i energię elektryczną oraz refundację kosztów niezbędnej naprawy roweru - o co wnosił w kilku swoich wnioskach. Zatem włączono w jedno kilka postępowań wywołanych różnymi wnioskami skarżącego. Nie przeprowadzono również rozprawy administracyjnej, czego się domagał w swoich pismach.
Zwraca uwagę na błąd w uzasadnieniu decyzji, dotyczący utraty przez niego prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Uznaje postępowanie organów administracji publicznej w jego sprawie za pełne złej woli i złośliwości. Nadto "doradztwo" Kolegium, aby podjął jakakolwiek pracę (nawet dorywczą), uznaje - przy obecnym rynku pracy - jako namawianie do uzyskania pracy "w szarej strefie", zwłaszcza że toczą się jego postępowania w przedmiocie prawa do wykonywania zawodu urzędnika państwowego. Także sugestie, aby podjął starania o uzyskanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności skoro jest chory i wymaga stałej rehabilitacji, są dla skarżącego nie do przyjęcia, ponieważ nie czuje się aż tak chory. W konsekwencji uważa, iż Kolegium nie przeprowadziło poprawnie postępowania w jego sprawie, działa arbitralnie, pozbawia się go szans na uczestniczenie w postępowaniu, przedstawienie swoich racji i obrony przysługujących praw.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi powtarzając motywy zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Do akt sprawy dołączono zestawienie zakresu pomocy społecznej udzielonej skarżącemu w roku 2000.
Zgodnie z brzmieniem art.97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi wniesione zostały do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Na wstępie wskazać należy, iż sądy administracyjne dokonują wyłącznie kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie (art.3 § l ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Dlatego też przedmiotem kontroli Sądu w przedmiotowej sprawie była wyłącznie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2000r., nr [...] -prawidłowość jej wydania oraz zastosowanych uregulowań prawnych.
Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie przed organami administracji publicznej była kwestia przyznania zasiłku celowego na wskazane przez wnioskodawcę cele.
Zgodnie z brzmieniem art.32 ust. l ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej.
Rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.). Przepis ten bowiem upoważnia organ do przyznania tej formy pomocy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak wynika z art. 7 kpa, załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwianiu sprawy, ale nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela, (por. wyrok NSA z dnia 26.09.2000r., sygn. I SA 945/00)
Celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwianie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc społeczna powinna w miarę możliwości doprowadzić do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art.2 ust. l ustawy o pomocy społecznej). Sam rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art.2 ust.3 i 4 ustawy o pomocy społecznej). Na podstawie art.13 cyt. ustawy gmina powinna udzielić schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania osobie tego pozbawionej. Przepis ten zakreśla podstawowe minimum niezbędnych potrzeb życiowych osób, które korzystają z pomocy społecznej.
Jak wynika z analizy akt sprawy organy administracji publicznej przeprowadziły postępowanie wyjaśniające w przedmiotowej sprawie, w wyniku którego ustalona została sytuacja rodzinna, majątkowa i dochodowa skarżącego. Ustalono, iż skarżący w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku nie uzyskiwał żadnego dochodu w stosunku do kryterium dochodowego wynoszącego w tym przypadku 401 zł. Okoliczność ta umożliwia rozważenie wniosku o przyznanie świadczeń z zakresu pomocy społecznej.
Przyznawanie zasiłków celowych należy do zadań własnych gminy, w ramach których organy gminy są zobowiązane zaspokoić najbardziej pilne i konieczne potrzeby jej mieszkańców. Możliwość zaspokojenia tych potrzeb jest niewątpliwie determinowana posiadanymi przez gminę środkami pieniężnymi. Nie może ona dać więcej niż posiada. W sytuacji, kiedy środki są ograniczone, a potrzebujących wielu, jest rzeczą naturalną, iż gmina w pierwszej kolejności zaspokaja potrzeby osób o najniższych dochodach. Mając to na uwadze, ustawodawca w art. 32 ust. l ustawy o pomocy społecznej pozostawił ocenę tych potrzeb rozeznaniu gminy, używając w tym przepisie określenia "może zostać przyznany zasiłek celowy", (por. wyrok NSA z dnia 22.02.1995r., sygn. SA/Gd 2497/94)
Co więcej organy pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach realizować muszą swe ustawowe cele. Wymaga to realistycznej oceny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do świadczeń. Racjonalne gospodarowanie posiadanymi środkami finansowymi wymaga określenia, które z potrzeb muszą być zaspokojone niezbędnie i w jaki sposób, (wyrok z dnia 17.04.2002, sygn. II S A/Gd 4332/01)
Ponieważ ani przepisy art. 32 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1993 r. Nr 13, poz. 60), określające okoliczności, w których może być przyznany zasiłek celowy, ani też inne przepisy dotyczące udzielania pomocy ze środków opieki społecznej nie określają wysokości zasiłku celowego i nie podają kryteriów ustalania tej wysokości, to wyznacznikami ustalania wysokości zasiłku celowego są - z jednej strony -sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej, (por. wyrok NSA z dnia 12.01.1994r., sygn. I S.A. 1649/93)
Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że zarzuty skarżącego, iż odmowa przyznania zasiłku celowego jest nieuzasadniona w stosunku do jego potrzeb i oczekiwań - mają charakter subiektywny. Pomoc społeczna jest przyznawana w wysokości, którą ograniczają pozostające w dyspozycji organów środki finansowe. Nadto świadczenia z zakresu pomocy społecznej nie mają za zadanie zaspokajać wszelkich potrzeb podopiecznych. W szczególności zasiłek celowy może zostać przyznany jedynie w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej (zakupu lekarstw, żywności, ubrania, opału, drobnych napraw itp.). Stanowczo poza tą granicą leży żądanie skarżącego przyznania z zakresu pomocy społecznej zasiłku na pokrycie jego zobowiązań w opłatach mieszkaniowych. Podzielić należy ugruntowane poglądy orzecznictwa wyrażone m.in. już w wyroku NSA z 18.02.1998r., sygn. akt I SA 1174/97, iż konieczność pokrycia zaległości w opłatach za mieszkanie nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej, o którym mowa w art. 32 ustawy z 1990r. o pomocy społecznej (podobnie w wyroku NSA z 15.10.1996r., sygn. akt SA/Ka 2772/95). Spłata zadłużenia z tytułu czynszu mieszkaniowego nie może być więc uznana za niezbędną potrzebę bytową uzasadniającą przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej.
Odnośnie kwestii uregulowania w drodze pomocy społecznej zaległych rachunków skarżącego za gaz i refundację kosztów naprawy roweru, to możliwość i zakres pomocy ze strony organów pomocy społecznej jest bezpośrednio uzależniony od ich możliwości finansowych. O ile zatem po zapewnieniu podstawowych celów pomocy społecznej organy te posiadają środki finansowe, to mogą je przeznaczyć na pomoc wnioskodawcy w uregulowaniu jego rachunków za gaz lub naprawę roweru, którego użytkowanie stanowi zresztą jeden z elementów rehabilitacji schorzeń skarżącego.
Jak wynika z akt sprawy w 2000r. skarżącemu przyznano zasiłki okresowe w łącznej kwocie 1350 zł, zasiłki celowe w łącznej kwocie 1558 zł oraz pomoc w formie bezpłatnych obiadów w barze "[...]" w łącznej kwocie 1045,35 zł -.co daje kwotę 3953,35 zł. Średnia wysokość miesięcznej pomocy wyniosła zatem ok. 390 zł miesięcznie. Skarżący objęty jest więc stałą pomocą społeczną, która wprawdzie w jego osobistym odczuciu jest niewystarczająca, lecz uznać ją należy za adekwatną do możliwości finansowych MOPR w K.
Dodać także należy, iż świadczenia z pomocy społecznej mają jedynie wspomagać osoby z nich korzystające, a nie je utrzymywać - to jest bowiem podstawowym zadaniem każdego obywatela, który w tym zakresie winien przejawiać racjonalną aktywność w ramach swoich możliwości i współpracować z właściwymi instytucjami, w tym organami pomocy społecznej. W konsekwencji w pojęciu niezbędnej potrzeby nie mieści się konieczność pokrycia zaległości w opłatach za mieszkanie.
Nie znajdują uzasadnienia także zarzuty skarżącego dotyczące prowadzonego postępowania administracyjnego. Zasadnie bowiem, kierując się zasadą szybkości i prostoty postępowania, a także ekonomiką prowadzonego postępowania, organy administracji publicznej jedną decyzją rozpatrzyły żądania skarżącego wnoszone w kilku pismach poprzedzających jej wydanie.
W postępowaniu administracyjnym, w przeciwieństwie do postępowania sądowego, przewagę ma zasada pisemności. Stąd też w zasadzie całość materiału dowodowego w toku postępowania administracyjnego gromadzona jest przy pomocy pism i dokumentów. Skarżący również mógł w toku prowadzonego postępowania wnieść na piśmie dodatkowe uwagi i wskazać dodatkowe okoliczności, a także przeglądać akta. Dlatego też - zgodnie z zapisami art.89 k.p.a. - rozprawę administracyjną organ prowadzący postępowanie przeprowadzi w każdym przypadku, gdy zapewni to przyśpieszenie lub uprowadzenie postępowania bądź osiągnięcie celu wychowawczego albo gdy wymaga tego przepis prawa. Żadna z tych przesłanek nie miała miejsca w przedmiotowej sprawie. A zatem samo żądanie przez skarżącego przeprowadzenia rozprawy, zwłaszcza, że swoje stanowisko mógł on przekazać również pisemnie oraz nie przeprowadzenie jej przez organ administracyjny nie stanowiło uchybienia procedurze administracyjnej i nie wpłynęło na merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy.
Całość materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie została zgromadzona i przeprowadzenie rozprawy administracyjnej nie było potrzebne do jej wyjaśnienia.
Także błąd zawarty w uzasadnieniu decyzji Kolegium w dacie utraty przez skarżącego prawa do zasiłku dla bezrobotnych nie ma wpływu na treść zaskarżonej decyzji.
Podsumowując stwierdzić należy, że odmowa przyznania skarżącemu zasiłku celowego była uzasadniona, nastąpiło to na podstawie obowiązującego prawa i nie przekracza granic uznania administracyjnego. Zatem wobec braku podstaw o uwzględnienia skargi na podstawie art.151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono o jej oddaleniu.