II SA/Kr 3062/01

II SA/Kr 3062/01 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2005-12-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2001-10-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Janusz Kasprzycki
Kazimierz Bandarzewski /sprawozdawca/
Renata Czeluśniak /przewodniczący/
Symbol z opisem
634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Sygn. powiązane
II OSK 900/06 - Wyrok NSA z 2007-06-14
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie: AWSA Janusz Kasprzycki AWSA Kazimierz Bandarzewski ( spr.) Protokolant Joanna Kłos po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi Z.D. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] września 2001 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień wdowy po kombatancie skargę oddala
Uzasadnienie
W dniu [...] lipca 1989 r. przyznano Z.D. uprawnienia przysługujące wdowie po kombatancie (akta, karta nr 5). Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób represjonowanych w dniu 9 marca 2001 r. wysłał, działając na podstawie art. 61 § 4 k.p.a. w związku z art. 21 i 25 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity z 1997r. Dz. U. Nr 142, poz. 950 ze zm.), do Z.D. zawiadomienie o wszczęciu postępowania weryfikacyjnego w celu wydania decyzji w sprawie prawa do świadczeń przysługujących wdowie po kombatancie (akta, karta nr 14). Na zawiadomienie to strona udzieliła pisemnej odpowiedzi, dołączając kopię dowodu osobistego oraz informację o pobieranej emeryturze (tzw. "odcinek" emerytury).
Mąż skarżącej - T.D. zmarły w 19[...]r. (akta, karta nr 10). Uzyskał on uprawnienia kombatanckie z tytułu udziału w walkach o utrwalenie władzy ludowej w służbie w Milicji Obywatelskiej w okresie od [...] sierpnia 1947r. do [...] grudnia 1947r. (akta, karta nr 8 i 12).
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] kwietnia 2001 r., wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, pozbawił skarżącą uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie, uzasadniając to przyznaniem uprawnień kombatanckich mężowi skarżącej tylko z tytułu utrwalania władzy ludowej w służbie w Milicji Obywatelskiej. W ocenie organu administracji, jakakolwiek działalność w Milicji Obywatelskiej jako organie chroniącym bezpieczeństwo i porządek publiczny, nie może być uznana za działalność kombatancką w rozumieniu ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Stwierdzono ponadto, że uprawnienia wdowy po kombatancie mają charakter pochodny, a w związku z tym tylko wówczas przysługują one pozostającemu przy życiu małżonkowi kombatanta, gdyby sam kombatant zachował uprawnienia kombatanckie.
Decyzję ta otrzymała skarżąca w dniu 18 maja 2001 r. (akta, karta nr 19).
W dniu 20 maja 2001 r. skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując na krzywdzący charakter tej decyzji. Podniesiono, że zarówno sama skarżąca jak i jej mąż byli ciągle narażeni na niebezpieczeństwo ze strony band. Jej mąż brał udział w walkach z reakcyjnym podziemiem (m.in. z bandą [...]) i został ranny w czasie ochrony pociągu przed bandą [...] (akta, karta nr 22).
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w decyzji z dnia [...] września 2001 r., wydanej na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję w przedmiocie pozbawienia skarżącej uprawnień wdowy po kombatancie.
W uzasadnieniu powtórzono argumentację zawartą w decyzji l-instancyjnej dodając, iż uprawnienia kombatanckie T.D. otrzymał tylko z tytułu udziału w walce zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej w służbie w Milicji Obywatelskiej. Wskazano, że MO stanowiła organ chroniący bezpieczeństwo i porządek publiczny, nie była służbą zmilitaryzowaną i działalność strukturach Milicji Obywatelskiej nie może być uznana za działalność kombatancką. Wyjaśniono treść art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, zgodnie z którym pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uzyskały te uprawnienia jedynie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej.
Decyzję tą otrzymała skarżąca w dniu 14 września 2001 r. (akta, karta nr 23).
W dniu 12 października 2001 r. strona złożyła skargę na tą decyzję, wnosząc o jej uchylenie. Skarżąca wskazała na okoliczność pracy jej męża w Milicji Obywatelskiej i grożące z tego tytułu niebezpieczeństwo. Podniosła, że razem z mężem musieli ukrywać się, została porwana przez bandę [...]. Po raz pierwszy skarżąca oświadczyła, że jej mąż walczył z różnymi bandami, w tym również z bandami Ukraińskiej Powstańczej Armii.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał uzasadnienie zawarte w zaskarżonej decyzji. Ponownie wskazano na okoliczność pełnienia służby męża skarżącej w MO oraz charakter uprawnień skarżącej - zależnych od posiadania uprawnień kombatanckich przez kombatanta. W ocenie organu administracyjnego mężowi skarżącej nie przysługiwałyby uprawnienia kombatanckie, a w związku z tym w tej sprawie uprawnienia wdowy po kombatancie nie mogą przysługiwać Z.D.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarżąca wniosła skargę na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w dniu 12 października 2001 r. Zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 . Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.
Wojewódzkie sądy administracyjne w ramach kontroli nad działalnością organów administracji publicznej, uprawnione są do badania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zobowiązany jest do zbadania, czy w tej sprawie nie doszło do naruszenia obowiązujących wówczas przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania. Sąd nie jest przy tym związany granicami skargi (art. 134 P.p.s.a.).
W niniejszej sprawie bezspornym jest okoliczność wszczęcia przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (zwanego dalej w skrócie Kierownikiem Urzędu) postępowania weryfikacyjnego, w ramach którego wydano decyzje pozbawiające Z.D. uprawnień wdowy po kombatancie.
Uprawnienia, które przysługiwały skarżącej, miały charakter pochodny w stosunku do uprawnień przysługujących jej mężowi będącemu kombatantem. Trafnie więc organ administracji uznał, iż skarżącej przysługują tzw. prawa pochodne, stąd wykazanie w toku postępowania administracyjnego, że uprawnienia kombatanckie nie przysługiwałyby kombatantowi, stanowi wystarczającą podstawę do pozbawienia praw przysługujących również wdowie po kombatancie. Tym samym posiadanie uprawnień wdowy po kombatancie uzależnione jest od wykazania, iż uprawnienia kombatanckie przysługiwałyby zmarłemu mężowi. Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (np. w wyroku NSA z 9 sierpnia 2001r., V SA 387/00, opub. w LEX nr 50161). Stąd nie tylko dopuszczalnym, ale koniecznym było w tej sprawie zbadanie w toku postępowania administracyjnego tytułu bądź tytułów, będących postawą przyznania uprawnień kombatanckich przysługujących T.D.
Nie ulega wątpliwości, że w postępowaniu weryfikacyjnym, dotyczącym uprawnień wdowy po kombatancie, na Kierowniku Urzędu ciąży obowiązek zgromadzenia materiału dowodowego niezbędnego do ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a., art. 75 § 1 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a.). Jednakże w tych sprawach obowiązek przedłożenia dowodów nie obciąża tylko organu administracyjnego. Specyfika postępowań obejmujących sprawy w zakresie weryfikacji dotychczasowych uprawnień wdów po kombatantach (jak i uprawnień kombatanckich) polega, między innymi, na rozłożeniu ciężaru dowodu co do okoliczności (dowodów) mających w tego typu sprawach znaczenie. Również obowiązkiem strony było przedłożenie wszystkich dowodów, mających znaczenie w zakresie ustalenia statusu kombatanta bądź zakresu świadczeń kombatanckich. Taki obowiązek wynika wprost z § 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 22 września 1997r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień (Dz. U. z 1997r. Nr 116, poz. 745). Taka też informacja znajduje się w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania weryfikacyjnego (akta, karta nr 14).
W toku całego postępowania administracyjnego, zarówno l-instancyjnego, jak i odwoławczego, skarżąca nie tylko nie przedłożyła żadnego dokumentu, ale nawet nie podniosła jakiejkolwiek informacji wskazującej na możliwość uzyskania przez męża skarżącej uprawnień kombatanckich z innego tytułu niż służba w Milicji Obywatelskiej. Jedynie w skardze do sądu administracyjnego skarżąca podniosła, że wśród wielu band z którymi walczył jej mąż, były również bandy Ukraińskiej Powstańczej Armii. Jednakże ta okoliczność nie została w żaden sposób potwierdzona jakimkolwiek dowodem.
Treść art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity z 1997r. Dz. U. Nr 142, poz. 950 ze zm.) - zwanej dalej w skrócie ustawą o kombatantach - wyłącza możliwości przyznania danej osobie uprawnień kombatanckich w przypadku, gdy osoba ta uzyskała te uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", chyba że taka osoba również uczestniczyła w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939, lub uzyskała uprawnienia kombatanckie z art. 1-4 ustawy o kombatantach, bądź była żołnierzem z poboru pełniącym służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 do 30 czerwca 1947r.
Mąż skarżącej uzyskał uprawnienia kombatanckie jedynie z tytułu uczestniczenia w ustanowieniu i utrwaleniu władzy ludowej. Prowadząc postępowanie wyjaśniające w sprawie, Kierownik Urzędu prawidłowo uznał, że jedynym tytułem na podstawie którego T,D. uzyskał status kombatanta było właśnie utrwalanie władzy ludowej w służbie w Milicji Obywatelskiej. Wprawdzie w zaskarżonej decyzji nie podano okresu służby w MO, za który przyznano te uprawnienia, jednakże z posiadanych dokumentów (zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych z [...].08.1988r. - karta nr 8 oraz deklaracji członkowskiej do ZBoWiD skarżącej - karta nr 12) wynika, że uprawnienia kombatanckie przyznano za okres od [...] sierpnia 1947r. do [...] grudnia 1947r.
Ustawa o kombatantach - w przeciwieństwie do wcześniej obowiązujących aktów prawnych - nie uznała za działalność kombatancką udziału w walkach z reakcyjnym podziemiem lub utrwalanie władzy ludowej w czasie służby w Milicji Obywatelskiej.
Niezależnie więc od tego, jak bardzo niebezpieczna była służba w latach 1947-1951 w MO i ile oddziałów bądź band zlikwidowała w tym czasie MO -ustawodawca nie uznał tego typu działalności za działalność kombatancką.
Należy przy tym wyjaśnić, że Milicja Obywatelska była w okresie od 1944r. do 1956r. częścią aparatu bezpieczeństwa publicznego, strukturą podporządkowaną Urzędowi Bezpieczeństwa Publicznego (do 1945r.), później zaś Ministrowi Bezpieczeństwa Publicznego. W przypadku, gdy funkcjonariusz MO podczas pełnienia swojej służby i w związku z tą służbą wykonywał zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej -wówczas ustawodawca nakazuje pozbawienie w stosunku do takiej osoby uprawnień kombatanckich niezależnie od tego jaką jeszcze inną działalność osoba ta wykonywała (art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c w związku z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o kombatantach).
Milicja Obywatelska, w której służył mąż skarżącej była prawno-publiczną formacją służby Bezpieczeństwa Publicznego (art. 1 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 7 października 1944r., Dz. U. z 1944r., Nr 7, póz. 33). Nie była zmilitaryzowaną służbą państwową (za takim poglądem opowiedziało się orzecznictwo sądowe, np. wyrok NSA z 22 listopada 2001 r., sygn. akt V SA 3827/00, opub. w LEX nr 84362, wyrok SN z 9 lutego 2001 r, sygn. akt III RN 59/00, opub. w OSNP 2001, nr 19, póz. 572), a więc nawet ewentualne uczestnictwo męża skarżącej jako funkcjonariusza MO w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii nie stanowi spełnienia przesłanki pozwalającej na uznanie takiej działalności za działalność kombatancką. Art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach wyraźnie bowiem stanowi, iż za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Werhwolfu.
Stąd też w niniejszej sprawie Kierownik Urzędu nie naruszył prawa uznając, iż mężowi skarżącej nie przysługiwałyby uprawnienia kombatanckie z tytułu walki o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Organ administracyjny właściwie zastosował w tej sprawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach w związku z art. 20 ust. 3 tejże ustawy. Również w orzecznictwie sądowym prezentowany jest pogląd, iż pełnienie służby w MO ani jakakolwiek działalność w MO nie stanowią działalności kombatanckiej w rozumieniu ustawy o kombatantach (tak np. NSA w wyroku z dnia 4 września 2001 r., sygn. akt V SA 41/01, opub. w LEX nr 50157). Przy tym w aktach sprawy nie ma żadnych dowodów ani żadnych informacji wskazujących na inne tytuły, z których wynikałoby uzyskanie uprawnień kombatanckich przez męża skarżącej.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku, ponieważ zaskarżona decyzja nie zawiera naruszeń prawa uzasadniających jej uchylenie bądź stwierdzenie nieważności. Zgodnie zaś z art. 151 P.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala.