II SA/Kr 302/18

II SA/Kr 302/18 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2018-09-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-03-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Jacek Bursa
Mirosław Bator
Paweł Darmoń /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 1012/19 - Wyrok NSA z 2022-04-28
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Dz.U. 2016 poz 2147
art. 136 i 137
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Darmoń (spr.) Sędziowie : WSA Mirosław Bator WSA Jacek Bursa Protokolant : Katarzyna Krawczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 września 2018 r. sprawy ze skargi L. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] kwietnia 2017 r. znak: [...], Starosta Krakowski orzekł:
< w pkt l o zwrocie nieruchomości oznaczonej, jako działki nr [...], nr [...] i nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] w granicach wywłaszczonej parceli l. kat. [...] b. gm. kat. [...] na rzecz: S. J. w 24/720 cz., L. B. w 60/720 cz., D. B. w 60/720 cz., W. A. w 75/720 cz., A. W. w 45/720 cz., A. M. w 24/720 cz., T. M. w 24/720 cz., J. M. w 24/720 cz., B. G. w 36/720 cz., G. M. w 36/720, M. T. w 36/720 cz., W. T. w 36/720 cz., S. M. w 16/720 cz., M. M. w 24/720 cz., J. M. w 32/720 cz., G. M. w 24/720 cz., A. M. w 24/720 cz., B. W. w 24/720 cz., B. B. w 24/720 cz., K. G. w 24/720 cz., B. J. w 12/720 cz., A. S. w 12/720 cz., P. S. w 12/720 cz. i M. B. w 12/720 cz.,
< w pkt 2 o zobowiązaniu ww. osób do zwrotu kwoty 179,96 zł odpowiadającej kwocie zwaloryzowanego odszkodowania ustalonego z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, w wysokości odpowiadającej przypadającym im udziałom w nieruchomości,
< w pkt 3 o tym, że wymienione w pkt 2 należności należy wpłacić w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja Starosty Krakowskiego stanie się ostateczna na wskazane w decyzji konto lub w kasie Urzędu [...] oraz o tym, że do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie należności stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu Cywilnego,
< w pkt 4 o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] oraz część działki nr [...], obręb [...], jedn. ewid. [...], w granicach wywłaszczonej parceli katastralnej l. kat. [...], b. gm. kat. [...] na rzecz ww. osób,
< w pkt 5 o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], obręb [...], jedn. ewid. [...], w granicach wywłaszczonej parceli katastralnej l. kat. [...], b. gm. kat. [...] na rzecz ww. osób.
Odwołanie od tej decyzji złożyła Gmina Kraków podnosząc, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany, a w konsekwencji przedmiotowe nieruchomości nie powinny podlegać zwrotowi. Powołano się przy tym na orzecznictwo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (wyroki z dnia 14 października 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 270/08 i z dnia 20 listopada 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 978/08, a także na wyrok Naczelnego Sądu z dnia 8 marca 2017 r. sygn. akt I OSK 1958/16.
Wojewoda decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r., znak [...] uchylił zaskarżoną decyzję Starosty Krakowskiego w całości i orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonych jako działki: nr [...], [...], nr [...], nr [...] , nr [...] oraz części działki nr [...], położonych w obrębie [...] jednostka ewidencyjna [...], m. Kraków w granicach wywłaszczonej parceli l. kat. [...] b. gm. kat. [...] na rzecz: S. J., L. B., D. B., W. A., A. W., A. M. , T. M. J. M. , B. G., G. M., M. T., W. T., S. M. , M. M., J. M. , G. M., A. M., B. W. , B. B., K. G., B. J., A. S., P. S. i M. B..
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z dokumentacją geodezyjną zgromadzoną w przedmiotowej sprawie, parcela l. kat. [...] b. gm. kat. [...] odpowiada obecnie m. in. działkom: nr [...], [...], nr [...], nr [...] , nr [...] oraz części działki nr [...] obr. [...], jedn. ewid. [...] m. Kraków.
W pierwszej kolejności zwrócono uwagę, iż z wnioskiem o zwrot wystąpili spadkobiercy poprzednich właścicieli nieruchomości M. M. i J. A., a objęta wnioskiem nieruchomość może zostać uznana za wywłaszczoną w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż jej przejęcie nastąpiło na mocy orzeczenia Województwa Krakowskiego z [...] października 1929 r. znak [...], wydanego na podstawie przepisów ustawy z dnia 18 lutego 1878 r. o wywłaszczeniu w celu budowania i utrzymywania w ruchu kolei żelaznych (Dz. U. Pr. Austr. Nr 30) - zgodnie z art. 171 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanem i zabudowaniu osiedli (Dz. U. z 1928 r. Nr 23, poz. 202). Celem wywłaszczenia było rozszerzenie lotniska wojskowego w Czyżynach.
Legalną definicję stanu zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu ustawodawca sformułował w art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm.) – dalej "u.g.n." – zgodnie z którym nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.
Przypomniano, że przy dokonywaniu oceny zbędności wywłaszczonej nieruchomości na cel wywłaszczenia koniecznym jest uwzględnienie oceny prawnej, zawartej w wydanym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11, w którym stwierdzono, iż art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu - jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Starosta Krakowski wskazał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (w szczególności zaś fragment opracowania autorstwa Mieczysława Mikulskiego pt. "Monografia Cywilnego Portu Lotniczego Kraków-Czyżyny" oraz treść publikacji "Atlas Lotnisk Polskich"), jak i ocena prawna zawarta w wydanym w analogicznej sprawie wyroku WSA w Krakowie z 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Kr 1118/08, zgodnie z którym parcela w tym wyroku wskazana została wywłaszczona na cele rozszerzenia lotniska wojskowego w Czyżynach ww. orzeczeniem Województwa Krakowskiego z [...] października 1929 r. znak [...], przemawiały, zdaniem organu I instancji za uznaniem, iż funkcjonujący do momentu wybuchu II wojny światowej port lotniczy w Czyżynach był w istocie lotniskiem cywilnym, a tym samym nie można uznać go za realizację celu wywłaszczenia. Sąd wskazał bowiem, że "nie ma tożsamości między wywłaszczeniem terenu na cele lotniska wojskowego, a wywłaszczeniem na cele lotniska cywilnego lub na cele cywilne istniejącego lotniska". W związku z powyższym, organ I instancji orzekł o zwrocie na rzecz spadkobierców poprzednich właścicieli działek: nr [...], nr [...] i nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...], w granicach wywłaszczonej parceli l. kat. [...], b. gm. kat. [...].
W przedmiocie działki nr [...] i części działki nr [...], w granicach ww. parceli, organ I instancji orzekł stosownie do art. 2a ustawy o drogach publicznych z dnia 21 marca 1985 r. o odmowie ich zwrotu na rzecz spadkobierców poprzednich właścicieli z uwagi na zajęcie przedmiotowych działek w całości pod pas drogowy drogi publicznej - ul. M. .
Podobnie z uwagi na objęcie działki nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] ostateczną decyzją Prezydenta Miasta Krakowa znak: [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pn. "Budowa drogi publicznej — etap 4, ID — odcinek drogi wraz z włączeniem do ulicy K. oraz infrastrukturą techniczna, oświetleniem ulicznym i kanalizacją opadową", organ I instancji orzekł o odmowie zwrotu tej działki.
Wojewoda kwestię realizacji celu wywłaszczenia ocenił odmiennie. Powołano się przy tym na pogląd prawny zawarty w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 marca 2017 r. sygn. akt I OSK 1958/16, w którym Sąd wskazał m. in., iż: "(...) z uwagi na bezsporny postęp myśli technologicznej, jaki nastąpił pomiędzy datą wywłaszczenia a czasami obecnymi, nie można takiej samej miary stosować do lotnisk, które powstawały w latach 20-tych i 30-tych ub. wieku, jak do lotnisk budowanych aktualnie. Jest rzeczą oczywistą dla wszystkich, że w tamtym okresie czasu w Polsce zarówno ilość samolotów pasażerskich jak i wojskowych a także ich wymagania techniczne, a co za tym idzie, wymagania dotyczące lotnisk, są nieporównywalne z obecnymi. Z tego powodu, chociaż dawne przepisy prawne - ze względów w pełni zrozumiałych - różnicowały podział na lotniska cywilne i wojskowe, to jednak należy wspomnianą wyżej specyfikę w niniejszej sprawie uwzględnić. Decydujące, bowiem w tej sytuacji znaczenie ma w zasadzie jedynie ustalenie, czy doszło do wybudowania (rozbudowania, poszerzenia) lotniska. Okoliczność zaś, kto był jego w danym momencie dysponentem i jaki zakres ta dyspozycja miała — w realiach analizowanego stanu faktycznego — jest rzeczą wtórną. Wskazać w tym miejscu należy, że orzecznictwo sądowoadministracyjne, oceniając zasadność decyzji, wydanych w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, wielokrotnie, a zwłaszcza w ostatnich latach, odwoływało się do pojęcia modyfikacji celu wywłaszczenia, traktując go jako sytuację, w której pierwotny cel wywłaszczenia nie uległ likwidacji a poddano go jedynie pewnej zmianie. Kategoria ta ma z pewnością charakter ocenny, tym niemniej może mieć ona zastosowanie w sytuacjach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza, gdy cel wywłaszczenia dotyczył dużych założeń lub inwestycje były planowane jako wieloletnie czy wieloetapowe (vide wyroki NSA z dnia: 18 grudnia 2014 r. sygn. akt I OSK 1417/13, 27 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 846/13, 18 grudnia 2014 r. sygn. akt IOSK 1417/13, 9 marca 2016 r. sygn. akt I OSK 1281/14 i 20 stycznia 2016 r. I OSK 1186/15 i I OSK 3237/14)."
Wojewoda wskazał, iż zaprezentowane przez NSA w Warszawie stanowisko jest zbieżne z tym zawartym w odwołaniu Gminy Kraków od decyzji Starosty Krakowskiego, w którym to odwołująca się podniosła, że w jej ocenie cel wywłaszczenia został zrealizowany, bowiem lotnisko powstało, co zostało udowodnione w zebranym materiale dowodowym. Natomiast kwestia czy było to lotnisko wojskowe, cywilne czy też cywilne w ramach infrastruktury wojskowego jest kwestią drugorzędną, która nie ma istotnego znaczenia w rozstrzygnięciu. W związku z powyższym aprobując poglądy prawne Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażone w sprawie zasadniczo o tożsamym stanie faktycznym i prawnym przytoczony zarzut odwołania uznano za zasadny i zasługujący na uwzględnienie przez organ odwoławczy.
Jak wynika z mapy ewidencyjnej (karta akt nr 135), na której zaznaczono kolorem żółtym wywłaszczoną parcelę katastralną l. kat. [...], b. gm. kat. [...] i granice lotniska (wrysowane zgodnie z mapą nr 7 załączoną do opracowania M. Mikulskiego, zawierającą opis znajdujących się w granicach lotniska obiektów tj. dworca lotniczego oraz dróg: łączących miasto z lotniskiem oraz "Dworzec lotniczy" z polem wzlotów, bocznicy kolejowej stanowiącej dojazd do nowego dworca lotniczego - karta akt nr 230) działki: nr [...], nr [...], nr [...] (powstałe z działki nr [...]) oraz działki: nr [...], nr [...] i część działki nr [...], obr. [...] jedn. ewid. [...] w granicach wywłaszczonej parceli l. kat. [...] znajdowały się w terenie powyżej bocznicy kolejowej i w jej bezpośrednim sąsiedztwie.
Jak wynika z pozyskanego przez organ I instancji pisma Dyrektora Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie z dnia [...] sierpnia 2001 r. "zarówno działki faktycznie wywłaszczone, jak i dopiero oczekujące na wywłaszczenie w roku 1939 (pozostające poza granicami lotniska, czy przyległe do nich) traktowane były jako jedna całość pod względem funkcjonalnym. Lotnicza eksploatacja wyprzedzała wykupy gruntów, te z kolei poprzedzały nieraz wieloletnie dzierżawy". W ww. piśmie określono funkcje lotnicze poszczególnych działek, wyjaśniając, że działka nr [...] (z podziału której powstały działki: nr [...] i nr [...] - mapa podziału - karta akt nr 264) znajdowała się w terenie, który był użytkowany jako pas przyłączy komunikacyjnych portu (droga, bocznica kolejowa, pasy zieleni), zaś działka nr [...] (z której powstała działka nr [...]- mapy - karta akt nr 264 i nr 138) znajdowała się w zasadniczej części portu, od 1931 roku w użytkowaniu.
Również analiza dokumentów pozyskanych przez Starostę Krakowskiego [...] kwietnia 2016r. z Centralnego Archiwum Wojskowego potwierdza zajęcie terenów w południowo-wschodniej części lotniska przez Ministerstwo Komunikacji, pod rozbudowę cywilnego portu lotniczego.
W związku z powyższym, w ocenie Wojewody zgodzić należy się z Gminą Kraków, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, bowiem na przedmiotowej nieruchomości powstało lotnisko, natomiast kwestia, czy było to lotnisko wojskowe, cywilne czy też cywilne w ramach infrastruktury wojskowego jest kwestią drugorzędną, niemającą istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Możliwa jest, bowiem modyfikacja przeznaczenia nieruchomości określonego w decyzji wywłaszczeniowej, mieszcząca się w celu uzasadniającym wywłaszczenie, a niezmieniająca jego charakteru.
Mając na uwadze powyższe Wojewoda stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość, oznaczona jako działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i część działki nr [...] w granicach wywłaszczonej parceli katastralnej l. kat. [...] b. gm. kat. [...]), poł. w obr. [...], jedn. ewid. [...] m. Kraków, została wówczas wykorzystana pod budowę lotniska cywilnego w ramach infrastruktury lotniska wojskowego, co stanowi dopuszczalną modyfikację celu wskazanego w orzeczeniu Województwa Krakowskiego z [...] października 1929 r. znak [...] Tym samym, oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy w świetle przywołanych wyżej i aprobowanych przez organ odwoławczy poglądów judykatury, jak również wykładni prawa zaprezentowanej w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11, nie można uznać przedmiotowej nieruchomości za zbędną na cel wskazany w orzeczeniu o wywłaszczeniu.
Opisaną wyżej decyzję Wojewody zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie L. B., zarzucając jej naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., nierozpatrzenie całości materiału dowodowego zebranego w sprawie i nieuzasadnione przyjęcie, iż na nieruchomości zrealizowano cel wywłaszczenia. Następnie naruszenie art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez ich błędną wykładnię prowadzącą do wydania wadliwego orzeczenia o odmowie zwrotu nieruchomości, a także art. 21, art. 32 i art. 64 Konstytucji. Skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentu – opracowania naukowego autorstwa Krzysztofa Wielgusa pt. "Rakowice Czyżyny Lotnisko Krakowa" – na okoliczność, że sporne działki nie były wykorzystywane dla celów lotniczych przed wybuchem II Wojny Światowej, nie stanowiły jakiejkolwiek infrastruktury lotniska, nie były ogrodzone i znajdowały się na granicy terenów wywłaszczonych. Kserokopie fragmentów tego opracowania zostały dołączone do skargi. Wniesiono również o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie o zwrocie przedmiotowych nieruchomości, ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi II instancji.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a zarzuty skargi nie mogą odnieść skutku.
Nie ulega wątpliwości, że będąca przedmiotem postępowania nieruchomość jest nieruchomością wywłaszczoną, a zatem spadkobiercy poprzednich właścicieli mogli – stosownie do przepisu art. 136 ust. 2 – domagać się jej zwrotu.
Prawidłowo również ustalono, że wywłaszczona parcela katastralna l. kat. [...], b. gm. kat. [...] przekształciła się w działki nr [...], [...] i [...] oraz część działek nr [...] i [...] – wszystkie położone w obr. [...], jedn. ewid. [...]. Z kolei działka nr [...] podzieliła się na działki nr [...], [...] i [...].
Sprawa zwrotu części działki nr [...] jest rozpoznawana w odrębnym postępowaniu, natomiast kontrolowana decyzja obejmuje kwestię zwrotu działek nr [...], [...], [...], a także [...] oraz [...] i [...].
Prawidłowo również ustalono krąg następców prawnych byłych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości.
Organy obu instancji rozstrzygające sprawę jednolicie oceniły, że niedopuszczalny jest zwrot działki nr [...] oraz [...] i [...] – z uwagi na przepisy szczególne, które uniemożliwiają obrót tymi nieruchomościami, w tym również ich zwrot poprzednim właścicielom. Sąd całkowicie podziela to stanowisko. W odniesieniu do tych nieruchomości nie było podstaw do badania przesłanek ich zwrotu poprzednim właścicielom.
Działka nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] ostateczną decyzją Prezydenta Miasta Krakowa znak: [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pn. "Budowa drogi publicznej — etap 4, ID — odcinek drogi wraz z włączeniem do ulicy K. oraz infrastrukturą techniczna, oświetleniem ulicznym i kanalizacją opadową". Zwrot takich nieruchomości nie jest możliwy, na co wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 13 maja 2016 r., sygn. I OSK 1888/14 (dostępnym w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych): "(...) rację miał sąd I instancji dopatrując się negatywnej przesłanki do zwrotu uprzednio wywłaszczonej nieruchomości, która stała się zbędna na ten cel. Wątpliwości budzić nie może, że wydana na podstawie ustawy z dnia 10 kwietnia 2003r o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych decyzja zezwalająca na realizację inwestycji drogowej wyklucza zwrot nieruchomości nią objętej w sytuacji, gdy decyzja ta ma przymiot ostateczności. Od tego momentu objęte nią nieruchomości stają się bowiem własnością jednostki samorządu terytorialnego, do której wybudowana droga należeć będzie. Zwrot takiej nieruchomości czyniłby w istocie niemożliwym zastosowanie przepisów ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, a to pozostawałoby w oczywistej sprzeczności z normą kolizyjną zawartą w art. 2 pkt 11 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w myśl której ustawa ta nie narusza innych ustaw w zakresie dotyczącym gospodarki nieruchomościami, w tym ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych".
Z kolei zwrot działki nr [...] i części działki nr [...], w granicach wywłaszczonej parceli uniemożliwia brzmienie art. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych. Działki te zajęte są pod pas drogowy drogi publicznej - ul. M. . W powołanym wyżej wyroku NSA wskazał w tym zakresie: "(...) nie budzi wątpliwości w orzecznictwie, że niedopuszczalny jest zwrot wywłaszczonych nieruchomości, stanowiących drogi publiczne. Z treści art. 2a ustawy o drogach publicznych wynika zakaz przenoszenia własności nieruchomości zajętych pod rogi publiczne na rzecz innych podmiotów niż wskazane w jego treści. (...) Zgodzić należało się z sądem I Instancji, iż nikt poza Skarbem Państwa j jednostkami samorządu terytorialnego nie może być właścicielem gruntu przeznaczonego pod drogi publiczne".
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny przesłanek zwrotu w zakresie pozostałych działek tj. działek nr [...], [...], [...]. Przesłanką zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, stosownie do art. 136 ust. 3 u.g.n., jest jej zbędność na cel wywłaszczenia.
Na podstawie mapy nr 7 załączonej do opracowania M. Mikulskiego "Monografia Cywilnego Portu Lotniczego Kraków – Czyżyny", zawierającej opis znajdujących się w granicach lotniska obiektów tj. dworca lotniczego oraz dróg: łączących miasto z lotniskiem oraz "Dworzec lotniczy" z polem wzlotów, bocznicy kolejowej stanowiącej dojazd do nowego dworca lotniczego - karta akt nr 230) organy administracji publicznej ustaliły, że nieruchomości te znajdowały się w terenie powyżej bocznicy kolejowej i w jej bezpośrednim sąsiedztwie. Nie budzi też wątpliwości, że celem ich wywłaszczenia było rozszerzenie lotniska cywilnego w Czyżynach.
W tym miejscu trzeba zwrócić uwagę, że sprawy zwrotów nieruchomości wywłaszczonych na cele rozszerzenia lotniska cywilnego w Czyżynach orzeczeniem Województwa Krakowskiego z [...] października 1929 r. znak [...] były już wielokrotnie przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego. We wszystkich tych sprawach stan faktyczny przedstawiał się identycznie: celem wywłaszczenia było rozszerzenie lotniska wojskowego w Czyżynach, natomiast od 1929 r. istniało w Czyżynach lotnisko cywilne. Sporne we wszystkich tych sprawach było natomiast, czy lokalizację na wywłaszczonej nieruchomości lotniska cywilnego można uznać za realizację celu wywłaszczenia w rozumieniu art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
W skardze powołano się na wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2018 r., sygn. I OSK 1417/17, w którym przyjęto, że lotnisko cywilne oraz lotnisko wojskowe to dwa, całkowicie odmienne cele publiczne. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził: "Zasadnie, bowiem tak organy, jak i Sąd uznał, że wywłaszczenie na lotnisko wojskowe nie może być utożsamiane z wywłaszczeniem pod lotnisko cywilne. Nie są to cele identyczne, są to zupełnie odmienne cele wywłaszczenia, już wynikające z samej istoty tych lotnisk".
Ten pogląd jest jednak odosobniony w aktualnym orzecznictwie NSA w Warszawie dotyczącym omawianej kwestii. Przeciwne stanowisko – tożsame ze stanowiskiem Wojewody przedstawionym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - zostało zaprezentowane w wyrokach: z dnia 8 marca 2017 r., sygn. I OSK 1958/16, z 14 lutego 2018 r., sygn. I OSK 822/16 oraz z tej samej daty sygn. I OSK 687/16. Pierwsze z wymienionych orzeczeń zostało zresztą szeroko zacytowane przez Wojewodę w zaskarżonej decyzji, jak również przywołane w dwóch pozostałych wymienionych wyrokach NSA. Z kolei w uzasadnieniu wyroku sygn. I OSK 1958/16 powołano się również na wcześniejsze orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, dotyczące dopuszczalności modyfikacji celu wywłaszczenia.
W uzasadnieniach wyroków sygn. I OSK 822/16 i 687/16 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie zawarł następujące stwierdzenia: "Niewątpliwe jest, że budowa lotniska o charakterze cywilnym nastąpiła w ramach infrastruktury lotniska wojskowego i po uzgodnieniu tej inwestycji z odpowiednimi władzami wojskowymi. Materiały zgromadzone w tej sprawie, w tym znajdująca się w aktach sądowych notatka służbowa Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z 1963 r., wskazują, że pod względem rodzajowym nie nastąpiło odstąpienie od zamierzonego celu wywłaszczenia. Rozbudowa lotniska wojskowego nastąpiła w zwartym kompleksie. Ponieważ w bezpośrednim sąsiedztwie obiektów wojskowych, które wymagały rozbudowy znajdowały się obiekty lotniska cywilnego, skutkowało to koniecznością ich przeniesienia na obrzeża zasadniczego lotniska wojskowego. Z dołączonej notatki służbowej wynika, że lotnictwo wojskowe użytkowało lotnisko Kraków- Rakowice do połowy lat pięćdziesiątych dwudziestego wieku. W 1951 r. decyzją Dowódcy Wojsk Lotniczych przystąpiono do wydłużenia istniejącej drogi startowej.
Zauważyć należy, że przepisy przedwojenne dopuszczały funkcjonowanie lotnisk wojskowo-cywilnych. Według § 5 rozporządzenia Ministra Komunikacji z 15 lutego 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrami Spraw Wojskowych i Spraw Wewnętrznych, zaś co do § 6 pkt 1 lit. a), § 17 punkt 2, § 66 lit. b i c i w porozumieniu z Ministrem Skarbu, a co do § 6 punkt 1 lit. b) i § 17, punkt 2 również w porozumieniu z Ministrem Opieki Społecznej, wreszcie co do § 66 lit. c) w porozumieniu z Ministrami Spraw Zagranicznych oraz Przemysłu i Handlu - o podziale lotnisk na kategorie oraz o warunkach zakładania, urządzania i korzystania z lotnisk oraz urządzeń pomocniczych (Dz. U. z 1934 r. Nr 18, poz. 142) dzielono lotniska na wojskowe, cywilne i wspólne (wojskowo-cywilne). Dodać też należy, że infrastrukturę lotniska stanowić może także teren niezabudowany i nienasycony urządzeniami, o ile jego obszar wolny od zabudowy jest niezbędny do korzystania z lotniska zgodnie z charakterem potrzeb, którym lotnisko ma służyć.
Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażony w wyroku z dnia 8 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 1958/16 na tle analogicznej sprawy, że z uwagi na postęp myśli technologicznej, jaki nastąpił pomiędzy datą wywłaszczenia a czasami obecnymi, nie można takiej samej miary stosować do lotnisk, które powstawały w latach 20-tych i 30-tych ub. wieku, jak do lotnisk budowanych aktualnie. Jest rzeczą oczywistą dla wszystkich, że w tamtym okresie czasu w Polsce zarówno ilość samolotów pasażerskich jak i wojskowych a także ich wymagania techniczne, a co za tym idzie, wymagania dotyczące lotnisk, są nieporównywalne z obecnymi. Z tego powodu decydujące znaczenie w zakresie rozstrzygnięcia o istnieniu podstaw prawnych do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości miało ustalenie, czy doszło do wybudowania (rozbudowania, poszerzenia) lotniska. W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że lotnisko zostało wybudowane i służyło ono także celom wojskowym do połowy lat pięćdziesiątych, a wywłaszczone działki służyły infrastrukturze związanej z obsługą lotniska.
Dodać też należy, że orzecznictwo sądowoadministracyjne, oceniając zasadność decyzji, wydanych w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, wielokrotnie, a zwłaszcza w ostatnich latach, odwoływało się do pojęcia modyfikacji celu wywłaszczenia, traktując go, jako sytuację, w której pierwotny cel wywłaszczenia nie uległ likwidacji a poddano go jedynie pewnej zmianie. Kategoria ta ma z pewnością charakter ocenny, tym niemniej może mieć ona zastosowanie w sytuacjach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza, gdy cel wywłaszczenia dotyczył dużych założeń lub inwestycje były planowane, jako wieloletnie czy wieloetapowe (vide wyroki NSA z dnia: 18 grudnia 2014 r. sygn. akt I OSK 1417/13, 27 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 846/13, 18 grudnia 2014 r. sygn. akt I OSK 1417/13, 9 marca 2016 r. sygn. akt I OSK 1281/14 i 20 stycznia 2016 r. I OSK 1186/15 i I OSK 3237/14)".
Rozstrzygając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie podzielił ten pogląd, jako przeważający w najnowszym orzecznictwie NSA, a także WSA w Krakowie (wyroki sygn. II SA/Kr 1083/ 17, II SA/Kr 633/17, II SA/Kr 571/17 i II SA/Kr 200/17 i II SA/Kr 1187/17 – z 2017 roku, jak również pochodzące z 2018 roku orzeczenia w sprawach o sygn. II SA/Kr 839/17 i II SA/Kr 1186/17).
Uwzględniając wszystkie wskazane wyżej okoliczności Sąd zaaprobował stanowisko Wojewody zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.).