II SA/Kr 3000/01

II SA/Kr 3000/01 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2005-12-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2001-10-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Andrzej Irla /przewodniczący/
Grażyna Firek
Kazimierz Bandarzewski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą
Sentencja
WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 grudnia 2005r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Irla Sędziowie: WSA Grażyna Firek AWSA Kazimierz Bandarzewski( spr.) Protokolant Joanna Kłos po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2005r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 9 września 2001r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień wdowy po kombatancie I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia [...] kwietnia 2001 r. II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Warszawie na rzecz skarżącej A. S. kwotę 10 zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
W dniu [...] marca 2001 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób represjonowanych wysłał, działając na podstawie art. 61 § 4 k.p.a. w związku z art. 21 i 25 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity z 1997r. Dz. U. Nr 142, poz. 950 ze zm.), do A. S. zawiadomienie o wszczęciu postępowania weryfikacyjnego w celu wydania decyzji w sprawie prawa do świadczeń przysługujących wdowie po kombatancie.
W aktach sprawy nie ma dowodu doręczenia tego zawiadomienia, znajduje się jednak pismo Strony będące odpowiedzią na to zawiadomienie, a także dowody przekazane przez A. S. (np. kopia legitymacji członkowskiej ZBoWiD i dowodu osobistego), przez co należy domniemywać, że zawiadomienie to Strona otrzymała.
B. S. (mąż Skarżącej) zmarły w 1987r. Uzyskał on uprawnienia kombatanckie w 1981 r. z tytułu udziału w walkach o utrwalenie władzy ludowej w służbie w Milicji Obywatelskiej w okresie od [...] lutego 1945 do [...] grudnia 1947.
W życiorysie sporządzonym w 1976r. (data pierwszego starania się o przyznanie uprawnień kombatanckich) B. S. wskazał nie tylko na służbę w MO, ale również na fakt złożenia w lecie 1944r. przysięgi (pseudonim "[...]") w organizacji ruchu oporu, przekazywania informacji organizacji, uzyskania broni, postrzelenia. Wskazał na zwolnienie z Milicji Obywatelskiej z końcem 1949r. za rzekomą przynależność do AK.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] kwietnia 2001 r. pozbawił Skarżącą uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie, uzasadniając to przyznaniem uprawnień kombatanckich mężowi Skarżącej tylko z tytułu utrwalania władzy ludowej w służbie Milicji Obywatelskiej. W ocenie organu administracji, jakakolwiek działalność w Milicji Obywatelskiej jako organie chroniącym bezpieczeństwo i porządek publiczny, nie może być uznana za działalność kombatancką.
Decyzję otrzymała A. S. w dniu [...] kwietnia 2001 r.
W dniu [...] maja 2001 r. Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, iż pracując w Milicji Obywatelskiej jej mąż narażał życie dla zaprowadzenia porządku w mieście. "Kulą u nogi" była wcześniejsza przynależność do ruchu oporu i z tego powodu w MO pracował tylko 4 lata. Powodem kilkukrotnej odmowy przyjęcia do byłego ZBoWiD było właśnie uczestnictwo w ruchu oporu. Strona wskazała na osoby, które mogą potwierdzić przynależność do organizacji ruch oporu.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w decyzji z dnia 9 września 2001 r., wydanej na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję w przedmiocie pozbawienia uprawnień wdowy po kombatancie.
W uzasadnieniu powtórzono argumentację zawartą w decyzji l-instancyjnej dodając, iż uprawnienia kombatanckie B. S. otrzymał tylko z tytułu "utrwalania władzy ludowej" w okresie 1945-1947. Wskazano na charakter praw przysługujących wdowie po kombatancie (uprawnienia pochodne) i wyjaśniono, że w przypadku, w którym kombatanta pozbawiono by takich uprawnień, należy pozbawić uprawnienia osobie, która wywodzi swoje prawa z racji bycia małżonkiem kombatanta.
Decyzję tą otrzymała Strona w dniu [...] września 2001 r. W dniu [...] października 2001 r. Strona złożyła skargę na tą decyzję, wnosząc ojej uchylenie. W uzasadnieniu zarzucono zaskarżonej decyzji, że jest krzywdząca. Skarżąca podniosła, że słusznie otrzymała uprawnienia jako wdowa po kombatancie. Jej mąż złożył wszystkie oryginały dokumentów świadczących nie tylko o służbie w Milicji Obywatelskiej, ale również o przynależności do AK. Wprawdzie część z tych dokumentów zaginęła, ale Skarżąca uzasadniając przynależność swojego męża do AK dołączyła do skargi notarialnie potwierdzone dwa oświadczenia świadków potwierdzających przynależność w 1944r. B. S. do AK, a także kopię zaświadczenia Komisji Likwidacyjnej b. A.K. z [...] października 1945r. o ujawnieniu się B. S. jako żołnierza [...] dywizji piechoty AK (akta sprawy, karta nr 26/5).
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej odrzucenie w stosunku do decyzji l-instancyjnej i oddalenie wobec decyzji podjętej w wyniku złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W całości podtrzymano swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarżąca wniosła skargę na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w dniu 9 września 2001 r. Zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.
Wojewódzkie sądy administracyjne w ramach kontroli nad działalnością organów administracji publicznej, uprawnione są do badania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zobowiązany jest do zbadania, czy w trakcie prowadzenia postępowania administracyjnego bądź wydania zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia obowiązujących wówczas przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania. Sąd te nie jest przy tym związany granicami skargi (art. 134 P.p.s.a.).
W niniejszej sprawie bezspornym jest okoliczność wszczęcia przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (zwanego dalej w skrócie Kierownikiem Urzędu) postępowania weryfikacyjnego, w ramach którego wydano decyzje pozbawiające A. S. uprawnień wdowy po kombatancie.
Skarżącej przysługiwały uprawnienia mające charakter pochodny w stosunku do uprawnień przysługujących jej mężowi, będącemu kombatantem. Trafnie organ administracji uznał, iż Skarżącej przysługują tzw. prawa pochodne, stąd uznanie, że uprawnienia kombatanckie nie przysługiwałyby kombatantowi, stanowi wystarczającą podstawę do pozbawienia tych praw również wdowy (wdowcowi) po kombatancie. Posiadanie uprawnień wdowy po kombatancie uzależnione jest od wykazania, iż istniałyby również uprawnienia kombatanckie przysługujące zmarłemu mężowi. Stąd nie tylko dopuszczalnym, ale koniecznym było badanie w toku postępowania administracyjnego w sprawie weryfikacji uprawnień wody po kombatancie tytułu bądź tytułów, będących postawą uprawnień kombatanckich. Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (np. w wyroku NSA z 9 sierpnia 2001 r., V SA 387/00, opub. w LEX nr 50161).
Prowadząc postępowanie wyjaśniające w sprawie, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał, iż jedynym tytułem na podstawie którego B. S. uzyskał status kombatanta było utrwalanie władzy ludowej w okresie od [...] lutego 1945r. do [...] grudnia 1947r. w służbie w Milicji Obywatelskiej.
Takie ustalenie stanu faktycznego sprawy nie wyjaśnia wszystkich występujących w sprawie wątpliwości. Zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji ma obowiązek ocenić daną okoliczność na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Dokonana zaś w tej sprawie ocena dotycząca tytułów na podstawie których B. S. przysługiwałyby uprawnienia kombatanckie jest jedynie fragmentaryczna.
Z akt zgromadzonych w sprawie wynika, że B. S. już w 1978r. złożył deklarację członkowską do ZBoWiD, która zawiera kopię arkusza ewidencyjnego z [...] października 1945r. zaświadczającego o przynależności do [...] dywizji piechoty AK, posiadanym pseudonimie, stopniu w konspiracji (akta sprawy administracyjnej, karta nr 26). W kolejnej deklaracji członkowskiej do ZBoWiD z 1981 r. B. S. wprost wskazuje na swoją przynależność do AK (akta sprawy administracyjnej, karta nr 2).
Mimo tak zgromadzonych w sprawie dokumentów Kierownik Urzędu nie wyjaśnił w zaskarżonej decyzji, dlaczego tym dowodom nie dał wiary i dlaczego nie mogły one stanowić podstawy przyznania uprawnień wdowie po kombatancie. Tym samym naruszono art. 78 § 1 k.p.a. poprzez odmowę uwzględnienia podawanych przez Skarżącą dowodów, zawierających okoliczności mające istotne znaczenie w sprawie.
Treść art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity z 1997r. Dz. U. Nr 142, poz. 950 ze zm.) - zwanej dalej w skrócie ustawą o kombatantach - nie wyłącza możliwości przyznania danej osobie uprawnień kombatanckich z innych tytułów niż dotychczas przyznane. Artykuł 25 ust. 2 pkt 2 zdanie 1 ustawy o kombatantach powinien być interpretowany w sposób restrykcyjny (zawężający), jako mający zastosowanie jedynie do tych osób, które wprost spełniają zawarte w tym artykule przesłanki. Pozbawienie uprawnień kombatanckich następuje więc w stosunku do osób, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckiej wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 ustawy o kombatantach. Oznacza to więc, iż powoływanie się na uczestnictwo męża Skarżącej (B. S.) w polskiej podziemnej formacji (jaką była AK), walczącej z okupantem w okresie II wojny światowej, mogło stanowić inny tytuł pozwalający na zachowanie przez Skarżącą uprawnień wody po kombatancie.
Sąd nie podziela stanowiska zajętego w tej sprawie przez Kierownika Urzędu, stosownie do którego wykonywanie jakichkolwiek zadań podczas zatrudnienia w Milicji Obywatelskiej i bez względu na zajmowane stanowisko służbowe - stanowi obligatoryjną podstawę do pozbawienia danej osoby uprawnień kombatanckich i powinno być traktowane jako przeszkoda do uzyskania uprawnień kombatanckich z innego tytułu. Sąd orzekając w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie sądowym, zgodnie z którym sam fakt zatrudnienia lub pełnienia służby w Milicji Obywatelskiej nie skutkuje automatycznym pozbawieniem uprawnień kombatanckich osoby, jeżeli w trakcie postępowania weryfikacyjnego lub postępowania w sprawie świadczeń kombatanckich dla wdowy po kombatancie zostanie wykazane, że zmarły kombatant uzyskałby uprawnienia z innego tytułu, wymienionego w art. 1 ust. 2, art. 2 i 4 ustawy o kombatantach (por. np. wyrok NSA z 23 maja 2001 r., sygn. akt V SA 1149/00, opub. W LEX nr 84346; wyrok NSA z 7 marca 2002r., sygn. akt V SA 1886/01, opub. w LEX nr 81828).
Okolicznością pozbawiającą uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie byłoby wykazanie w decyzji właściwego organu administracyjnego, że kombatant podczas i w związku ze służbą w Milicji Obywatelskiej wykonywał zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio z likwidacją organizacji niepodległościowych.
Fakt służby w MO i tym samym pozbawienie takiej osoby z możliwości uzyskania uprawnień kombatanckich na podstawie ustawy o kombatantach był przedmiotem .orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego. W wykonaniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 lutego 1994 r. sygn. K 15/93 oraz uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 października 1993 r. (Dz. U. Nr 105, poz. 481), Prezes TK ogłosił utratę mocy obowiązującej art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach w części, w jakiej artykuł ten nie przyznawał uprawnień kombatantom i represjonowanym osobom spoza struktur Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, które nie wykonywały zadań związanych ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej (Obwieszczenie Prezesa TK z dnia 9 września 1994 r. o utracie mocy obowiązującej art. 21 ust. 2 pkt4 lit. a) ustawy o kombatantach. Osobami poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa byli również funkcjonariusze Milicji Obywatelskiej.
W niniejszej sprawie do skargi wniesionej przez Skarżącą zostały dołączone dwa oświadczenia świadków potwierdzających fakt uczestniczenia męża Skarżącej w AK oraz kopia zaświadczenia Komisji Likwidacyjnej z dnia [...] października 1945r. dla byłej AK stwierdzającej, że mąż Skarżącej dobrowolnie ujawnił się jako były członek AK okręgu Śląsk.
Jeżeli skarżąca jako wdowa po kombatancie powołuje się na fakty, z którymi ustawa o kombatantach pozwala wiązać jej uprawnienia nie tylko dopuszczalnym jest, ale koniecznym dla zgodnego z prawem prowadzenia postępowania administracyjnego dokonanie ponownej oceny uprawnień kombatanckich przysługujących jej mężowi. Tylko bowiem w ten sposób wdowa po kombatancie może wykazać, iż jej mężowi przysługiwałyby uprawnienia kombatanckie a tym samym nie byłoby możliwym pozbawienie statutu wdowy po kombatancie danej osoby. Ustalenie, czy mężowi Skarżącej przysługiwałby status kombatanta stanowi jedną z zasadniczych przesłanek rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie pozbawienia bądź dalszego przyznania uprawnień wdowie po kombatancie.
Mając powyższe na uwadze należy wskazać, iż Kierownik Urzędu prowadząc postępowanie administracyjne zarówno l-instancyjne jak i wszczęte na skutek złożenia wniosku o ponowne załatwienie sprawy nie ustalił w należyty sposób stanu faktycznego sprawy. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku każdego postępowania administracyjnego organ je prowadzący ma obowiązek podjąć wszelkie czynności zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy pozwala na jej załatwienie zgodnie z obowiązującym prawem. Specyfika postępowań obejmujących sprawy w zakresie weryfikacji dotychczasowych uprawnień wdów (wdowców) po kombatancie polega, między innymi, na dokonaniu analizy spełniania przesłanek pozwalających na uznanie współmałżonka-kombatanta Skarżącej za kombatanta na podstawie przepisów ustawy o kombatantach.
W niniejszej sprawie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie wziął pod uwagę żadnych okoliczności i dowodów przedstawionych zarówno przez Skarżącą, jak i znajdujących się w aktach administracyjnych, które dotyczyły służby B. S. w Armii Krajowej w okresie okupacji hitlerowskiej.
Podnoszone bądź przedkładane przez uczestnika postępowania w sprawie potwierdzenia bądź cofnięcia wcześniej przyznanych uprawnień wdowy po kombatancie okoliczności i dowody, wskazujące na członkostwo kombatanta w organizacjach walczących z niepodległość Polski, rodzi po stronie organu administracji obowiązek ustalenia, czy okoliczności podnoszone przez stronę mogą stanowić podstawę pozbawienia uprawnień kombatanckich.
Zaniechanie postępowania wyjaśniającego w tym zakresie stanowi w tej sprawie naruszenie przepisu art. 75 § 1, art. 77 § 1 i 4 k.p.a. oraz art. 78 § 1 k.p.a., które mogło mieć wpływ na wynik sprawy administracyjnej, czyli na treść rozstrzygnięcia zawartego w decyzji. Organ administracji nie tylko nie dopuścił jako dowodu w tej sprawie oświadczeń świadków oraz kopii dokumentu dotyczące wprost służby B. S. w AK.
Okoliczności związane z brakiem podstaw do pozbawiania uprawnień kombatanckich nie mogą być ustalane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, ponieważ Sąd ten nie prowadzi postępowania merytorycznego w sprawie administracyjnej. Kompetencje kontroli sądowoadministracyjnej wykonywane są w drodze orzeczeń o charakterze kasatoryjnych, a nie załatwiających sprawy co do ich meritum. Mając powyższe na uwadze należy uznać, iż organ administracyjny dokonał oceny w przedmiotowej sprawie nie na podstawie całokształtu materiału dowodowego, ale jedynie części tego materiału, czym naruszono art. 107 § 3 k.p.a., skutkiem czego uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera wyjaśnienia tych okoliczności, które wskazują na potencjalne zachowanie uprawnień wdowy po kombatancie przez Skarżącą.
Zgodnie z art. 141 § 4 P.p.s.a. ponownie rozpatrując sprawę, Kierownik Urzędu powinien wyjaśnić okoliczności dotyczące ewentualnego członkostwa męża Skarżącej w AK. Treść decyzji rozstrzygającej sprawę winna uwzględniać wymóg wynikający z art. 107 § 3 k.p.a., to znaczy zawierać uzasadnienie stanu faktycznego i prawnego w oparciu o całokształt zebranych dowodów w sprawie, wraz z wyjaśnieniem ewentualnego nie przyznania waloru wiarogodności niektórych dowodom.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt c P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku, ponieważ stwierdzono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżoną decyzję, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.