II SA/Kr 30/03

II SA/Kr 30/03 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2006-12-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-01-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Aldona Gąsecka-Duda /przewodniczący/
Mariusz Kotulski
Wojciech Jakimowicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 grudnia 2006r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Aldona Gąsecka -Duda Sędziowie AWSA Wojciech Jakimowicz (spr) WSA Mariusz Kotulski Protokolant Grażyna Grzesiak. po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi W. A. i B. A. na decyzję Wojewody z dnia 26 listopada 2002r., nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania I uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego W. A. kwotę [...] zł ([...] złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania .
Uzasadnienie
Pismem z dnia [...].1998 r. W. A. i B. A. wystąpili do Wojewody z wnioskiem o zwrot nieruchomości znajdujących się na terenie miasta O. oraz na terenie gminy D., których właścicielką była spadkodawczyni wnioskodawców M. D. Wnioskodawcy wskazali, że nie wnoszą żadnych zastrzeżeń do gruntów zakupionych przez Skarb Państwa, natomiast za pozostałe grunty chcieliby otrzymać odszkodowanie.
W aktach sprawy znajduje się prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w Gliwicach z dnia 22 listopada 1988 r., sygn. akt: II Ns 682/88 stwierdzające, że spadek po M. D. nabyli B. A. A. i W. R. A. po połowie.
W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawców przez Starostę Powiatu O., któremu wniosek z dnia [...].1998 r. przekazano jako organowi właściwemu do rozstrzygnięcia sprawy, o sprecyzowanie wniosku poprzez podanie numerów ewidencyjnych wywłaszczonych nieruchomości, podstawę nabycia prawa spadkowych po M. D. oraz kopii dokumentów potwierdzających przejęcie gruntów przez Państwo po II wojnie światowej, W. A. i B. A. przesłali wykaz wywłaszczonych nieruchomości przejętych przez Państwo po II wojnie światowej oraz pozostałe dokumenty znajdujące się w posiadaniu wnioskodawców, a dotyczące przedmiotowych nieruchomości.
Na podstawie zgromadzonej dokumentacji Starosta Powiatu O. ustalił, iż wniosek W. A. i B. A. jest wnioskiem o odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości położone w O. obręb B. składające się z parceli gruntowych: [...], [...], [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. O wszczęciu postępowania w sprawie odszkodowania za powyższe nieruchomości zawiadomiono wnioskodawców pismem z dnia [...]..2000 r.
Ostateczną decyzją Starosty Powiatu O. z dnia [...].2000 r., znak: [...] zostało umorzone postępowanie administracyjne w części dotyczącej wypłaty odszkodowania za parcele nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] położone w O. obręb B.
W odpowiedzi na zawiadomienie z dnia [...]2000 r. W. A. i B. A. poinformowali pismem z dnia [...].2000 r., że nie wnoszą o odszkodowanie za parcele nr [...], [...] i [...] ze względu na to, że parcele powyższe zostały wykupione przez Skarb Państwa na rzecze RPRB w O. w 1974 r.
Ostateczną decyzją Starosty Powiatu O. z dnia [...].2000 r., znak: [...] zostało umorzone postępowanie administracyjne w części dotyczącej wypłaty odszkodowania za parcele nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] .
Ostateczną decyzją Starosty Powiatu O. z dnia [...].2001 r., znak: [...] zostało umorzone postępowanie administracyjne w części dotyczącej wypłaty odszkodowania za parcele nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...].
Decyzją z dnia [...].2002 r., znak: [...] Starosta Powiatu O. działając na podstawie art. 128 ust. 1, 129 ust. 1, art. 130, art. 132 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. jedn.: Dz. U. z 2000 r., Nr 46, poz. 54 z póżn. zm.) oraz na postawie art. 104, art. 107 oraz art. 109k.p.a.
- ustalił odszkodowanie za wywłaszczoną pgr. [...] o pow. 820 m2 na kwotę [...] zł. (słownie: [...] złote) oraz orzekł o wypłacie tego odszkodowania uprawnionym W. A. i B. A. owi po 1/2 części,
- umorzył postępowanie w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za pgr. [...] pow. o 169 m2, pgr. [...] o pow. 5306 m2, pgr. [...] o pow. 5810 m2, pgr. [...] o pow. 2933 m2, pgr. [...] o pow. 1503m2, pgr. [...] o pow. 973 m2, pgr. [...] o pow. 987 m2, pgr. [...] o pow. 1567 m2, które zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa - Zakładów Napraw Samochodów na podstawie orzeczenia z dnia [...].1963 r. Ministra Komunikacji nr [...] w oparciu o przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1958r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11 poz. 37 ze Z111. wynikającymi z Dz. U. z 1968r. Nr 3 poz. 6).
W. A. i B. A. w ustawowym terminie złożyli odwołanie od powyższej decyzji Starosty Powiatu O. z dnia [...].2002 r., w części umarzającej postępowanie w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za pgr. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...].
Wojewoda decyzją z dnia 26 listopada 2002 r., znak: [...] działając na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania W. A. i B. A. od pkt. 2 decyzji Starosty Powiatu O. z dnia [...].2002 roku, nr [...] w sprawie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomości oznaczone jako pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...] położone w O. przejęte na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Ministra Komunikacji z dnia [...].1963 r., nr [...], uchylił pkt 2 decyzji Starosty Powiatu O. z dnia [...].2002 roku nr [...] i orzekł o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomości oznaczone jako pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...] położone w O. przejęte na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Ministra Komunikacji z dnia [...]1963 r., nr [...].
W uzasadnieniu decyzji Wojewoda wskazał, że uzasadniając rozstrzygnięcie z dnia [...].2002 r. Starosta Powiatu O. ustalił, że Minister Komunikacji orzeczeniem z dnia [...].1963 r., nr [...], wydanym w trybie ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11 poz. 37) orzekł o przejściu na własność Państwa nieruchomości, oznaczonej jako pgr. [...], pgr, [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], [...], pgr. [...], pgr. [...], położonej w O. Jak wskazano w uzasadnieniu tego orzeczenia, przedmiotowa nieruchomość pozostawała w faktycznym władaniu Zakładów Naprawy Samochodów.
W. A. i B. A. pismem z dnia [...].1998 r. wystąpili o ustalenie odszkodowania z tytułu przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości, oznaczonej jako pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr: [...], położonej w O., stanowiącej własność M. D.. Wnioskodawcy wykazali nabycie praw do spadku po poprzednie właścicielce nieruchomości w oparciu o postanowienie Sądu Rejonowego w Gliwicach z dnia 22 listopada 1988 r., sygn. akt II Ns. 682/88.
W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, w tym w oparciu o zachowany wniosek Zakładów Naprawy Samochodów z dnia [...].1961 r. adresowany do Ministra Komunikacji o wydanie w trybie ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym orzeczenia o przejściu nieruchomości na własność Państwa Starosta Powiatu O. ustalił, iż jedynie parcela l.kat. [...] w chwili jej przejęcia stanowiła działkę budowlaną, za którą należy ustalić odszkodowanie. Odnośnie pozostałych pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...] położonych w O., a które również zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Ministra Komunikacji z dnia [...].1963 r. nr [...] organ pierwszej instancji ustalił, iż parcele te jako grunty orne nie stanowiły zgodnie z art 19 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. przedmiotu własności osobistej, działki budowlanej ani domu jednorodzinnego, za które z tytułu przejścia własności na rzecz Skarbu Państwa przysługiwało poprzedniemu właścicielowi odszkodowanie. W świetle tych ustaleń Starosta w pkt. 2 decyzji z dnia [...].2002 r., nr [...] orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr.[...] położone w O.. Od punktu 2 decyzji Starosty Powiatu O. odwołanie złożyli W. A. i B. A. uznając zaskarżoną część decyzji organu pierwszej instancji za niezgodną z prawem i krzywdzącą.
Odwołujący się podnoszą, że obowiązująca ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. nie uzależnia wypłaty odszkodowania od charakteru nieruchomości i jej przeznaczenia. Zauważają ponadto, iż zarówno pod rządami ustawy z 1958 r., jak i obowiązującego ówcześnie kodeksu zobowiązań, a nawet obecnie na gruncie kodeksu cywilnego nie istnieje pojęcie własności osobistej.
Wojewoda stwierdził, że art. 19 nadal obowiązującej ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym w ustępie 1 stanowi, iż w przypadku przejścia na własność Państwa na podstawie tej ustawy domu jednorodzinnego, działki budowlanej albo innego mienia stanowiącego własność osobistą, właścicielowi przysługuje prawo do odszkodowania. W zakresie sposobu ustalania odszkodowania z tytułu przejścia własności nieruchomości w trybie omawianej ustawy, ustęp 2 art. 19 odwołuje się do właściwości organu oraz odpowiednio zastosowanych zasad i trybu ustalania odszkodowania, obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości.
Podniesiono, że przedmiotowe orzeczenie Ministra Komunikacji nr [...] zostało wydane w dniu [...].1963 r. Z regulacji zawartych w ustawie z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym wynika, że przedmiotowe nieruchomości stały się własnością Skarbu Państwa z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, tj. z dniem 8 marca 1958 r. (art. 17 ustawy w związku z art. 2). Biorąc pod uwagę fakt, iż zgodnie z obowiązującymi zasadami wywłaszczania nieruchomości pozbawienie podmiotu, przysługującego mu prawa własności może nastąpić jedynie za odszkodowaniem, a obowiązek odszkodowania powstaje z chwilą wyrządzenia szkody, czyli orzeczenia o wywłaszczeniu nieruchomości, należy w odniesieniu do przepisów omawianej i nadal obowiązującej ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym, ustalić czy w przypadku przejęcia na rzecz Skarbu Państwa takiej nieruchomości, jakimi były pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...] położone w O., powstał obowiązek odszkodowawczy Skarbu Państwa. W tym zakresie zauważono, iż wspomniana ustawa wskazuje, że jej postanowienia stosuje się również do przejęcia na rzecz Państwa "innego mienia", władanie którym osoby uprawnione utraciły, w okresie do dnia 31 grudnia 1954 r., a które pozostawało w faktycznym władaniu państwowych jednostek organizacyjnych (art. 17). Wobec powyższego niniejsza ustawa znalazła zastosowanie do przejęcia na własność Państwa przedmiotowych pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr.[...], pgr.[...], pgr.[...], pgr.[...] położonych w O.
Organ odwoławczy wskazał, że omawiana ustawa w art. 19 ust. 1 wskazuje, za co przysługuje właścicielowi w przypadku przejęcia na rzecz Skarbu Państwa odszkodowanie, a więc należy zauważyć, iż omawiana ustawa w tym artykule zakreśla zakres przedmiotowy postępowań o ustalenie odszkodowania. Omawiany art. 19 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia, pozostającego pod zarządem państwowym w ustępie 1 wskazuje, iż właścicielowi przysługuje prawo do odszkodowania w przypadku przejścia na własność Państwa na podstawie tej ustawy domu jednorodzinnego, działki budowlanej albo innego mienia stanowiącego własność osobistą. Natomiast dopiero ustęp 2 art. 19 odwołuje się do właściwości organu oraz odpowiednio zastosowanych zasad i trybu ustalania odszkodowania, obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości w kwestii sposobu ustalania odszkodowania z tytułu przejścia własności nieruchomości w trybie omawianej ustawy.
Mając powyższe na uwadze, oraz biorąc pod uwagę fakt, iż omawiany art. 19 ustawy nadal obowiązuje w omówionym wyżej kształcie, organ stwierdził, że należy zbadać, czy w tak ukształtowanym stanie prawnym powstał obowiązek odszkodowania z tytułu przejęcia na rzecz Państwa przedmiotowych parceli. Ustaleniu podlegało, czy omawiane pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...] zawierają się w zakresie przedmiotowym pojęcia "innego mienia", za przejęcie którego zgodnie z art. 19 ust. 1 przysługiwało właścicielowi prawo do odszkodowania.
Wojewoda stwierdził, iż organy orzekające w niniejszej sprawie nie ustaliły, aby omawiana nieruchomość stanowiła dom jednorodzinny, albo była w 1958 r. parcelą budowlaną. Ponadto nie mieściła się również w pojęciu "innego mienia stanowiącego własność osobistą". Zgodnie z ukształtowanym na podstawie wprowadzonego w 1965 r., art. 132 i następne, kodeksu cywilnego pojęciem "własności osobistej" - ziemia nie była zaliczana do przedmiotów własności osobistej. Jedynie w przypadkach, gdy nieruchomość była zabudowana domem jednorodzinnym, uważanym za przedmiot własności osobistej (art. 134 k.c. w ówczesnym brzmieniu) wyrażany był wówczas pogląd, iż wobec zasady "superficies solo cedit" również grunt stanowił własność osobistą. Natomiast sama ziemia nie stanowiła własności osobistej.
Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy uznał, iż wobec faktu przejęcia na rzecz Skarbu Państwa pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...] .w trybie ustawy z dnia 25 lutego 1958 r., nie powstał z tego tytułu obowiązek odszkodowawczy Skarbu Państwa, a tym samym W. A. i B. A. nie przysługuje odszkodowanie za przejęcie na rzecz Skarbu Państwa pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. 857/I, pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...] położonych w O.
Wskazano, że poczynione przez organy obu instancji ustalenia, iż za przedmiotowe parcele nie przysługuje odszkodowanie z tytułu ich przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nie uzasadniają, jak to uczynił w kwestionowanej decyzji organ pierwszej instancji, umorzenia postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomości, oznaczone jako pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...] położone w O. przejęte na rzecz Skarbu Państwa. Zgodnie bowiem z przepisem art. 105 k.p.a. postępowanie podlega umorzeniu, gdy z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Podniesiono, że przedstawione powyżej ustalenia nie czynią przeprowadzonego postępowania bezprzedmiotowym, uzasadniają natomiast wydanie merytorycznej decyzji o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomości oznaczone jako pgr. [...], pgr, [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...] położone w O.
Skargę na decyzję Wojewody z dnia 26 listopada 2002 r., znak: [...] w części orzekającej o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomości oznaczone jako pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...] położone w O. przejęte na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Ministra Komunikacji z dnia [...].1963 r., nr [...] złożyli do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodka Zamiejscowego w Krakowie B. A. i W. A., przy czym skarga została podpisana przez B. A. z adnotacją, że działa on również z upoważnienia brata W. A.
Skarżący zarzucili powyższej decyzji błędną ocenę zebranego w sprawie materiału, a w konsekwencji wydanie decyzji z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami i wnieśli o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez ustalenie i wypłatę odszkodowania za wyżej wymienione parcele gruntowe.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że decyzja Wojewody z dnia 26 listopada 2002 r., znak: [...] w zakresie zaskarżenia jest krzywdząca dla skarżących, albowiem zgodnie z ustawą z 1997 r. o gospodarce nieruchomościami właścicielom gruntów należy się wypłata odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości bez względu na charakter nieruchomości i ich przeznaczenie. Ze względu na to, że chodzi o nieruchomości rolnicze przeznaczone do zamieszkania prze ich właścicieli, jak również o działki budowlane oraz nieruchomości, które mają służyć prowadzeniu działalności gospodarczej przez ich właścicieli, zaskarżona decyzja nie może się ostać.
Skarżący podnoszą także, ze sformułowania użyte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji są niezgodne z prawem cywilnym z roku 1958. Również aktualnie w kodeksie cywilnym nie istnieje pojęcie własności osobistej. Własność wskazuje na prawne władanie nieruchomością i na władztwo to nie ma wpływu charakter przeznaczenia tej nieruchomości oraz sposób jej używania przez właściciela.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Jednocześnie z pisma Wojewody z dnia [...].2003 r. wynika, że akta sprawy obejmują dwa tomy. Dwa tomy akt administracyjnych nadesłano wraz z odpowiedzią na skargę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w, Krakowie zważył, co następuje:
Zgodnie z brzmieniem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi wniesione zostały do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone - czyli również w sytuacji niniejszej sprawy ze skargi B. A. i W. A. - podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz.1269), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, iż sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Z istoty kontroli wynika, że zasadność zaskarżonego postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia, przy czym - zgodnie z art. 133 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2.
Pod pojęciem "akt sprawy" należy rozumieć materiał faktyczny i dowodowy sprawy zgromadzony przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed tymi organami, tj. w postępowaniu w obu instancjach, zakończonym zaskarżonym aktem lub czynnością (zob.: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym. Komentarz, Warszawa 2005, s. 425).
W niniejszej sprawie ze skargi B. A. i W. A. na decyzję Wojewody z dnia 26 listopada 2002 r., znak: [...] w części orzekającej o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomości oznaczone jako pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...] położone w O. organ odwoławczy przekazał sądowi skargę wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w dniu [...].2003 r. Oznacza to, że dokumentacja przekazana przez organ odwoławczy pismem z dnia [...].2003 r. stanowi "akta sprawy" w rozumieniu art. 133 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Ze względu na powyższą zasadę kontroli oraz treść art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym sąd rozstrzyga w
granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, konieczne jest podkreślenie, że przedmiotem kontroli Sądu była wyłącznie decyzja Wojewody z dnia 26 listopada 2002 r., znak: [...] w części rozstrzygającej sprawę odszkodowania za nieruchomości oznaczone jako pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], gdyż tylko w tej części została zaskarżona decyzja Wojewody z dnia 26 listopada 2002 r., znak: [...]. Podkreślić należy, że w świetle art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd nie ma obowiązku, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).
Z akt sprawy wynika, że po wszczęciu postępowania na wniosek W. A. i B. A. z dnia [...].1998 r. o odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości położone w O. obręb B. składające się z parceli gruntowych: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] (zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie odszkodowania za powyższe nieruchomości z dnia [...].2000 r. w aktach sprawy), a przed wydaniem zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Starosty Powiatu O. z dnia [...].2002 roku, nr [...], zapadły w sprawie trzy decyzje administracyjne dotyczące wszystkich parceli objętych wnioskiem W. A. i B. A.
Starosta Powiatu O. decyzją z dnia [...].2000 r., znak: [...] umorzył postępowanie administracyjne w części dotyczącej wypłaty odszkodowania za parcele nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] położone w Oświęcimiu obręb Brzezinka, decyzją z dnia 2 listopada 2000 r., znak: [...] umorzył postępowanie administracyjne w części dotyczącej wypłaty odszkodowania za parcele nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], a decyzją z dnia 2 marca 2001 r., znak: [...] umorzył postępowanie administracyjne w części dotyczącej wypłaty odszkodowania za parcele nr: [...], [...], [...], [...], [...],[...],[...],[...].
Wszystkie trzy wskazane wyżej decyzje Starosty Powiatu Oświęcimskiego zawierają adnotację opatrzoną podpisem Naczelnika Wydziału Geodezji, Kartografii i Budownictwa Starostwa Powiatowego w Oświęcimiu działającego z upoważnienia Starosty Powiatu Oświęcimskiego, z której wynika, że decyzje te wobec ich niezaskarżenia stały się decyzjami ostatecznymi.
Oznacza to, że postępowanie z wniosku W/ A. i B. A. o odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości położone w O. obręb B. składające się z parceli gruntowych: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] zostało zakończone ostatecznymi decyzjami przed wydaniem zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Starosty Powiatu O. z dnia [...].2002 roku, nr [...]. W takiej sytuacji wydanie kolejnej decyzji kończącej postępowanie w sprawach wszczętych na wniosek W. A. i B. A. i ostatecznie zakończonych nie miałoby podstaw prawnych.
Materiał zgromadzony w aktach sprawy budzi jednak poważne wątpliwości co do ostatecznego charakteru decyzji Starosty Powiatu O. z dnia [...].2000 r., znak: [...]. Ze znajdujących się w aktach sprawy pism z dnia [...].2000 r. Zastępcy Dyrektora Wydziału Nadzoru Geodezyjnego i Nieruchomości Urzędu Wojewódzkiego, pisma wnioskodawców z dnia .1 września 2000 r. adresowanego do Urzędu Wojewódzkiego, pisma Naczelnika Wydziału Geodezji, Kartografii i Budownictwa Starostwa Powiatowego w O. z dnia [...].2000 r., pisma Zastępcy Dyrektora Wydziału Urzędu Wojewódzkiego z dnia [...].2000 r., wynika bowiem, że W. A. i B. A. składali odwołanie od decyzji Starosty Powiatu O. z dnia [...].2000 r., znak: [...], jednak w aktach sprawy nie znajduje się żadne rozstrzygnięcie, jakie zapadło na skutek złożenia tego odwołania. Z kolei w uzasadnieniu decyzji z dnia [...].2000 r., znak: [...] przyjęto, że umorzenie postępowania administracyjnego w części dotyczącej wypłaty odszkodowania za parcele nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] położone w O. obręb B. nastąpiło na mocy decyzji Starosty Powiatu O. z dnia [...].2000 r., znak: [...], a w uzasadnieniu decyzji z dnia [...]2001 r., znak: [...] zaznaczono, że sprawa roszczeń o wypłatę odszkodowania za parcele nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] położone w O. obręb B. dopiero zostanie rozstrzygnięta odrębną decyzją. Również z postanowień Starosty Powiatu O. z dnia [...].2001 r., znak: [...], z dnia [...].2001 r., znak: [...] i z dnia [...]2002 r., znak: [...] wynika, że sprawa roszczeń o wypłatę odszkodowania za parcele nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] położone w O. obręb B. zostanie rozstrzygnięta odrębną decyzją. W uzasadnieniu tych postanowień organ powołuje się na decyzje z dnia [...].2000 r., znak: [...] i z dnia [...].2001 r., znak: [...] pomijając zupełnie fakt wydania przez Starostę Powiatu O. decyzji z dnia [...].2000 r., znak: [...].
Wyjaśnienie, czy decyzja Starosty Powiatu O. z dnia [...].2000 r., znak: [...] o umorzeniu postępowania administracyjnego w części dotyczącej wypłaty odszkodowania za parcele nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] położone w O. obręb B., uzyskała walor ostateczności lub nawet prawomocności jest konieczne dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, gdy weźmie się pod uwagę, że zaskarżona decyzja dotyczy tych samych parceli, co do których orzeczono w decyzji Starosty Powiatu O. z dnia [...].2000 r., znak: [...].
Wyjaśnienia wymaga także, czy zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zapadły w postępowaniu wszczętym na wniosek W. A. i B. A. z dnia [...].1998 r., tak jak decyzje Starosty Powiatu O. z dnia [...].2000 r., z dnia [...].2000 r. i z dnia [...]2001 r. W decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...].2002 r. podniesiono, że została ona wydana w postępowaniu wszczętym na wniosek W. A. i B. A. z dnia [...].1998 r. Wniosku z dnia [...].1998 r. nie ma w aktach sprawy. Ustalenie, czy decyzje Starosty Powiatu O. z dnia [...].2000 r., z dnia [...].2000 r. i z dnia [...].2001 r. zapadły w tym samym postępowaniu, w którym wydano zaskarżoną decyzję pozwoli na ocenę, czy zaskarżona decyzja kończy postępowanie w tej samej sprawie, co decyzja Starosty Powiatu O. z dnia [...].2000 r., a tym samym czy jest zgodna z prawem. Nie jest bowiem dopuszczalne w świetle obowiązującego prawa zakończenie postępowania w jednej sprawie administracyjnej dwoma decyzjami: jedną umarzającą postępowanie w sprawie, a drugą rozstrzygającą tę sprawę co do istoty. Należy dodatkowo zauważyć, że znajdujące się w aktach sprawy pismo Zastępcy Dyrektora Wydziału Urzędu Wojewódzkiego z dnia [...].2000 r. może sugerować, że W. A. i B. A. składali jeszcze dodatkowy wniosek o ustalenie odszkodowania za nieruchomości przejęte na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Ministra Komunikacji z dnia [...].1963 r. kierowany bezpośrednio do Wojewody.
Wyjaśnienie powyższych okoliczności było niezbędne dla wydania decyzji w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomości oznaczone jako pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...] położone w O. przejęte na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Ministra Komunikacji z dnia [...].1963 r., nr [...].
Należy stwierdzić, że brak wyjaśnienia przez organy administracji wskazanych wyżej okoliczności stanowi uchybienie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sytuacji, gdy organ pierwszej instancji wydał decyzję bez wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy, tj. bez uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części, organ odwoławczy powinien był wydać decyzję kasacyjną w oparciu o art. 138 § 2 k.p.a. i uchylić w całości decyzję organu pierwszej instancji, a sprawę przekazać do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W przedmiotowej sprawie organy obydwu instancji naruszyły zatem zasady ogólne postępowania administracyjnego, zwłaszcza te określone w art. 7, zgodnie z którymi w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Zasygnalizować należy, że decyzja organu pierwszej instancji, która została zaakceptowana przez organ odwoławczy, w ogóle nie zawiera wyjaśnienia wskazanych wyżej okoliczności, a istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Organy obydwu instancji naruszyły konkretyzujące powyższe zasady ogólne art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.
W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem prawa, co obliguje sąd do wyeliminowania tych decyzji z obrotu prawnego. Charakter uchybień organów administracji nie daje podstaw do merytorycznej oceny stanowiska zaprezentowanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Zgodnie z treścią art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
W przedmiotowej sprawie należy stwierdzić, iż decyzje organów obydwu instancji zapadły z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, a uchybienia tego rodzaju nie mogą być konwalidowane w postępowaniu przed organem drugiej instancji, gdyż działanie takie naruszałoby zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. W związku z tym uchylenie w postępowaniu sądowoadministracyjnym również decyzji organu pierwszej instancji jest niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.
W tym stanie rzeczy - mając na uwadze treść art. 145 § 1 pkt 1c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270), należało uchylić decyzję Wojewody z dnia 26 listopada 2002 r., znak: [...] w zaskarżonym zakresie, tj. w części odmawiającej ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomości-oznaczone jako pgr. [...], pgr, [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...] położone w O. przejęte na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Ministra Komunikacji z dnia [...].1963 r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatu O. z dnia [...].2002 r., znak: [...] w części umarzającej postępowanie w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za pgr. za pgr. [...], [...], [...], [...],[...],[...],[...],[...].
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania nastąpiło na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270).