II SA/Kr 292/09
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Krakowie uchylił decyzje odmawiające zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, uznając, że organy administracji nieprawidłowo zbyły nieruchomość, która stała się zbędna, ignorując obowiązek doprowadzenia do jej zwrotu.
Sprawa dotyczyła wniosku o zwrot nieruchomości wywłaszczonej na cele budowy zajezdni autobusowej, która stała się zbędna. Organy administracji odmówiły zwrotu, argumentując, że nieruchomość została zbyta osobie trzeciej (Giełdzie "A" S.A.) przed dniem 1 stycznia 1998 r. WSA w Krakowie uchylił te decyzje, wskazując, że organy administracji nieprawidłowo zbyły nieruchomość z naruszeniem przepisów, ignorując obowiązek doprowadzenia do jej zwrotu poprzednim właścicielom. Sąd podkreślił, że naruszenie prawa przy zbyciu nieruchomości nie może obciążać byłego właściciela.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznał sprawę ze skargi R.K. na decyzję Wojewody odmawiającą zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na cele budowy zajezdni autobusowej. Nieruchomość ta, pierwotnie należąca do S.K., J.K. i M.K., została wywłaszczona w 1985 r. na rzecz Skarbu Państwa. Po tym, jak nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia, spadkobiercy poprzednich właścicieli wystąpili z wnioskiem o jej zwrot. Organy administracji odmówiły zwrotu, powołując się na fakt, że nieruchomość została zbyta przez Gminę K. na rzecz Giełdy "A" S.A. w 1997 r. jako aport, a prawo własności zostało ujawnione w księdze wieczystej. Organy uznały, że zgodnie z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zwrot nie jest możliwy, jeśli nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste lub stanowi własność osób trzecich przed 1 stycznia 1998 r. WSA w Krakowie uchylił decyzje organów obu instancji, uznając, że naruszyły one przepisy postępowania. Sąd podkreślił, że organy administracji nie wyjaśniły wyczerpująco wszystkich istotnych okoliczności. W szczególności, WSA odwołał się do orzecznictwa NSA, zgodnie z którym Skarb Państwa lub gmina, które z naruszeniem prawa utraciły własność wywłaszczonej nieruchomości, nie mogą przerzucać skutków tych działań na byłego właściciela. Obowiązkiem organu jest doprowadzenie do stanu, w którym nieruchomość wraca do władania i własności gminy. Sąd wskazał, że umowa zbycia nieruchomości z 1997 r. była sprzeczna z prawem (art. 47 ust. 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości), a organy administracji powinny były podjąć działania zmierzające do odzyskania nieruchomości przez gminę, ewentualnie zawieszając postępowanie. Sąd zauważył również, że w międzyczasie zapadł wyrok stwierdzający nieważność umowy zbycia nieruchomości, co zasadniczo zmienia stan faktyczny sprawy. WSA uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, nakazując ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem wskazanych przez sąd okoliczności.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli organ administracji zbył wywłaszczoną nieruchomość z naruszeniem przepisów, nie może przerzucać skutków tego działania na byłego właściciela. Obowiązkiem organu jest doprowadzenie do stanu, w którym nieruchomość wraca do władania gminy.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że organy administracji naruszyły przepisy postępowania, nie wyjaśniając wyczerpująco okoliczności sprawy. Zbycie nieruchomości przez gminę na rzecz osoby trzeciej z naruszeniem art. 47 ust. 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nie może skutkować odmową zwrotu na rzecz byłego właściciela. Organ powinien podjąć działania zmierzające do odzyskania nieruchomości przez gminę.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (16)
Główne
p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
u.g.n. art. 229
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 136 § 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 137 § 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 142
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 9a
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
k.p.a. art. 97 § 1 pkt 4
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 138 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
u.g.g.i.w.n. art. 47 § 4
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości
u.n.s.a. art. 55 § 1
Ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 97 § 2
k.c. art. 58 § 1
Kodeks cywilny
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowa zbycia nieruchomości z 1997 r. była sprzeczna z prawem (art. 47 ust. 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości). Organy administracji miały świadomość toczącego się postępowania o zwrot nieruchomości i zobowiązały się do zaspokojenia roszczeń osób trzecich. Naruszenie prawa przy zbyciu nieruchomości nie może obciążać byłego właściciela. Prawo do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości ma charakter konstytucyjny.
Odrzucone argumenty
Organy administracji argumentowały, że zwrot nieruchomości nie jest możliwy, ponieważ została ona zbyta osobie trzeciej przed 1 stycznia 1998 r. (argument oparty na art. 229 u.g.n.). Organ odwoławczy stwierdził, że nie jest właściwy do rozpatrywania kwestii nieważności uchwał Rady Miasta K. ani roszczeń wynikających z umowy zbycia.
Godne uwagi sformułowania
Organy administracji publicznej, które orzekały w niniejszej sprawie nie wyjaśniły bowiem w sposób wyczerpujący wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Skarb Państwa lub gmina, które z naruszeniem zakazu przewidzianego w art. 136 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami (...) utraciły własność wywłaszczonej nieruchomości, nie mogą skutków tych niezgodnych z prawem działań przerzucać wyłącznie na byłego właściciela (spadkobiercę) nieruchomości. To przede wszystkim na organie spoczywa obowiązek doprowadzenia do stanu, w którym Skarb Państwa lub gmina na powrót władają i są właścicielami nieruchomości podlegającej zwrotowi. Prawo do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu ma charakter prawa konstytucyjnego.
Skład orzekający
Jan Zimmermann
przewodniczący
Małgorzata Brachel - Ziaja
sprawozdawca
Mariusz Kotulski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, odpowiedzialność organów administracji za niezgodne z prawem działania przy zbyciu nieruchomości, oraz konstytucyjny charakter prawa do żądania zwrotu nieruchomości."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z przepisami o gospodarce nieruchomościami obowiązującymi w określonym czasie oraz z konkretnym stanem faktycznym dotyczącym zbycia nieruchomości.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak błędy organów administracji w procesie zbywania nieruchomości mogą prowadzić do długotrwałych sporów sądowych i jak prawo chroni konstytucyjne prawa obywateli.
“Nieruchomość wywłaszczona i sprzedana z naruszeniem prawa – czy można ją odzyskać?”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Kr 292/09 - Wyrok WSA w Krakowie Data orzeczenia 2009-04-28 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2009-02-27 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie Sędziowie Jan Zimmermann /przewodniczący/ Małgorzata Brachel - Ziaja /sprawozdawca/ Mariusz Kotulski Symbol z opisem 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane Hasła tematyczne Wywłaszczanie nieruchomości Administracyjne postępowanie Sygn. powiązane I OSK 1069/09 - Wyrok NSA z 2010-05-31 Skarżony organ Wojewoda Treść wyniku Uchylono decyzje I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity Dz.U. 2000 nr 46 poz 543 Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn. Dz.U. 1991 nr 30 poz 127 Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - tekst jedn. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Zimmermann Sędziowie: WSA Małgorzata Brachel- Ziaja (spr.) WSA Mariusz Kotulski Protokolant: Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi R.K. na decyzję Wojewody z dnia 11 maja 2001 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego R.K. kwotę 30.00 (trzydzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] lipca 1985 r. nr [...] Urząd Dzielnicowy [...] wywłaszczył na rzecz Skarbu Państwa na cele realizacji Bazy Zajezdni Autobusowej MPK w K. przy ul. [...] nieruchomość oznaczoną jako działka nr 1 obr. [...] o powierzchni 0,4597 ha, ujawnioną w Lwh 91. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia powołano ustawę z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10 poz. 64). Wywłaszczona działka stanowiła własność S. K., J. K. i M. K. Pismem z dnia 11 grudnia 2000 r. spadkobiercy poprzednich właścicieli wystąpili z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, ponieważ stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia. Decyzją z dnia [...] lutego 2001 r. znak [...] Prezydent Miasta K. orzekł o odmowie zwrotu części działek nr 2, nr 3 i nr 4 obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K. (w granicach wywłaszczonej działki nr 1 obr. [...]) na rzecz poprzednich właścicieli i ich spadkobierców. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia powołano art. 4 pkt 9b, art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 142, art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r., Nr 46 poz. 543) oraz Upoważnienie Nr [...] Prezydenta Miasta K. i § 3 ust. 1 Zarządzenia Nr 94/99 z dnia 6 lipca 1999 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wywłaszczona działka nr 1 o pow. 0,4597 ha obr. [...] przeszła na własność Gminy K. decyzją Wojewody [...] znak [...] z dnia [...] stycznia 1992 r., a prawo to zostało ujawnione w KW [...]. Następnie operatem [...] z dnia 11 maja 1992 r. nieruchomość ta zniosła się wraz z innymi działkami do działki nr 5 o pow. 1,5863 ha obr. [...], która później zmieniła oznaczenie i powierzchnię na działkę nr 6 o pow. 7,5373 ha i została podzielona na mniejsze działki (7, 8, 9). Działka nr 9 weszła w skład działki nr 2 o pow. 9,3070 ha obr. [...] jedn. ewid. [...], działka nr 7 weszła w skład działki nr 3 o pow. 0,8947 ha, a działka nr 8 weszła w skład działki nr 4 o pow. 260,0826 ha. W chwili obecnej wywłaszczonej nieruchomości odpowiada część działek nr 2, 3 i 4 obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K. Gmina K. umową notarialną z dnia [...] września 1997 r. Rep. A nr [...] przeniosła własność działek nr 2, nr 3, nr 4 oraz nr 10 obr. [...] jedn. ewid. [...] na rzecz [...] Giełdy "A" S.A. z siedzibą w K. Prawo to ujawnione zostało w KW [...]. Podkreślono, że w myśl art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie jest możliwy, jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot została oddana w użytkowanie wieczyste lub stanowi własność osób trzecich i prawa te ujawnione zostały w księdze wieczystej. Działki nr 2, nr 3, nr 4 nie stanowią własności Skarbu Państwa lub innej jednostki samorządu terytorialnego, gdyż na mocy umowy notarialnej stały się własnością osoby trzeciej, a prawo własności ujawnione zostało w księdze wieczystej. Z tego powodu brak jest podstaw prawnych do orzeczenia o zwrocie nieruchomości na rzecz poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców, nawet wówczas gdyby wywłaszczona nieruchomość nie została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia. Od decyzji tej odwołanie złożył R. K. żądając ponownego rozpatrzenia sprawy. Skarżący podkreślił, że w umowie notarialnej z dnia [...] września 1997 r. znajduje się zapis: "stawający oświadczają, że znany im jest fakt, iż przed Urzędem Rejonowym w K. toczy się postępowanie dotyczące zwrotu części działki nr 2 na rzecz poprzedniego właściciela i Przedstawiciele Gminy oświadczają, że jeżeli w tym przypadku zaistnieją roszczenia ze strony osób trzecich Gmina K. zobowiązuje się do zaspokojenia tych roszczeń we własnym zakresie i na własny koszt". Przeniesienie własności nieruchomości, co do której toczyło się postępowanie o zwrot naruszało art. 47 § 4 obowiązującej wówczas ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Ponadto R. K. wniósł o stwierdzenie nieważności uchwał Rady Miasta K. nr [...] z dnia 17 lipca 1996 r. w sprawie przystąpienia Gminy K. do Giełdy "A" S.A. i nr [...] z dnia 4 grudnia 1996 r., a także o wypłatę odszkodowania w wysokości różnicy pomiędzy obecną wartością nieruchomości a wysokością odszkodowania wypłaconego poprzednim właścicielom. Skarżący podkreślił również, że o treści decyzji nie została powiadomiona F. K. Decyzją z dnia 11 maja 2001 r. znak [...] Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia powołano art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda wskazał, że zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest możliwy tylko wtedy, gdy nieruchomość okazała się zbędna na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu i równocześnie aktualny w chwili orzekania stan prawny nieruchomości nie stanowi przeszkody dla jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi. Jeżeli Skarb Państwa lub gmina nie jest właścicielem nieruchomości, organ orzekający w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie może odebrać nieruchomości aktualnemu właścicielowi i wydać decyzji o jej zwrocie, choćby uznał, że stały się zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Działki nr 2, nr 3, nr 4 stanowią własność Giełdy "A" S.A. z siedzibą w K., dlatego decyzja o odmowie ich zwrotu była prawidłowa. Zadysponowanie przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego wywłaszczoną nieruchomością poprzez jej zbycie umową cywilnoprawną na rzecz osób trzecich powoduje, że roszczenie o zwrot przysługujące byłemu właścicielowi stało się bezskuteczne, a wnioskowana do zwrotu nieruchomość nie może zostać zwrócona. Organ odwoławczy stwierdził jednocześnie, iż w niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż własność działek nr 2, nr 3, nr 4 została przeniesiona przez Gminę K. na rzecz Giełdy "A" S.A. jako aport w celu pokrycia części podwyższonego kapitału akcyjnego spółki na podstawie umowy przeniesienia prawa własności zawartej w formie aktu notarialnego z dnia [...] września 1997 r. Nieruchomość ta nie została więc sprzedana, ani nie ustanowiono na niej prawa użytkowania wieczystego przed dniem 1 stycznia 1998 r. Tym samym stan prawny nie odpowiada hipotezie art. 229 ustawy. Podkreślono również, że wnioski dotyczące zaspokojenia roszczeń wnioskodawców wynikających z treści umowy z dnia [...] września 1997 r. należy zgłaszać do Zarządu Miasta K., bowiem jak wynika z umowy Gmina K. zobowiązała się zaspokoić ewentualne roszczenia na własny koszty i we własnym zakresie. Wojewoda nie jest uprawniony do orzekania w tej kwestii, która również nie ma wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Wnioski o stwierdzenie nieważności uchwały Rady Miasta K. nr [...] oraz [...] także nie mogą zostać rozpoznane w toku postępowania odwoławczego. Stan prawny nieruchomości został ukształtowany na podstawie ważnego aktu notarialnego - umowy przeniesienia własności nieruchomości z dnia [...] września 1997 r. Rep. A. [...]. Organ odwoławczy nie powziął wiadomości o wyeliminowaniu tego aktu notarialnego z obrotu prawnego, a tym samym ukształtowany na jego podstawie stan prawny nieruchomości pozwala obecnie na podjęcie rozstrzygnięcia przedstawionego w sentencji decyzji. Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa przy zawieraniu umowy z dnia [...] września 1997 r. organ odwoławczy wyjaśnił, że również ta kwestia leży poza zakresem postępowania odwoławczego, bowiem kontrola prawidłowości aktu notarialnego leży jedynie w gestii sądów powszechnych. Skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego wniósł R. K. domagając się stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] lutego 2001 r. Skarżący zarzucił, że decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa, gdyż o treści decyzji nie została powiadomiona strona – F. K., a ponadto podstawą wydania decyzji był art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który nie ma w niniejszej sprawie zastosowania. Skarżący podkreślił również, że Gmina K. posiada w spółce "A" S.A. 41% udziałów i jako akcjonariusz większościowy może zwrócić własność skarżącemu kosztem udziałów w przedsięwzięciu Giełdy "A". Na terenie, w skład którego wchodziła wywłaszczona działka, nie poczyniono obecnie żadnych nowych inwestycji, a grunt przeznaczony jest pod budownictwo wielorodzinne. Ponadto Gmina K. jako udziałowiec większościowy wraz z Wojewodą [...] pragnie sprzedać tę nieruchomość - ogłoszono przetarg. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a ponadto wskazując, że decyzja Prezydenta Miasta K. z dnia [...] lutego 2001 r. została doręczona pełnomocnikowi F. K., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia doręczenia decyzji, które znajduje się w aktach sprawy. Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie ze względu na śmierć uczestnika M. J.. Po wskazaniu jego następców prawnych podjęto zawieszone postępowanie postanowieniem z dnia 27 lutego 2009 r. W trakcie postępowania Sąd ustalił również, że uczestnik postępowania Giełda "A" S.A. jako spółka przejmowana połączyła się ze spółką z ograniczoną odpowiedzialnością pod firmą "B" LTD (spółka przejmująca) na mocy uchwały podjętej w dniu 11 października 2005 r. (k. 115 akt sądowych). W dniu 9 lutego 2009 r. skarżący przedłożył do akt sprawy wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] czerwca 2006 r. sygn. [...] (k. 82 - 88), wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 2008 r. sygn. akt III CSK 19/08 (k. 71 - 74) oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] października 2008 r. sygn. akt I ACa [...] (k. 75 - 81). W pierwszym z tych wyroków stwierdzono nieważność umowy przeniesienia własności działki o dawnym numerze 1 o pow. 4597 jedn. ewid. P. przez Gminę K. na rzecz Giełdy "A" S.A. z siedzibą w K. jako aport (umowa z dnia [...] września 1997 r. w formie aktu notarialnego Rep. A nr [...]). Sąd uznał, że powyższa umowa jest nieważna zgodnie z art. 58 § 1 kodeksu cywilnego, bowiem narusza bezwzględnie obowiązujący przepis art. 47 ust. 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Sąd Apelacyjny w K. wyrokiem z dnia 29 marca 2007 r., sygn. akt [...] zmienił orzeczenie Sądu Okręgowego i powództwo o stwierdzenie nieważności oddalił. Sąd II instancji uznał, że umowa z dnia [...] września 1997 r. narusza art. 47 ust. 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, jednakże naruszenie to nie daje podstawy do stwierdzenia nieważności tej umowy, bowiem wniosek o zwrot wywłaszczonych nieruchomości został złożony po jej zawarciu. Wyrok Sądu Apelacyjnego został uchylony wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 2008 r. sygn. akt III CSK 19/08, a sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie. Sąd Najwyższy stwierdził, że umowa zawarta z naruszeniem art. 47 ust. 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości jest nieważna bez względu na to, czy do jej zawarcia doszło przed, czy po złożeniu przez poprzedniego właściciela wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Będąc związanym stanowiskiem Sądu Najwyższego Sąd Apelacyjny w Krakowie wyrokiem z dnia [...] października 2008 r. sygn. akt [...] oddalił apelacje od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] czerwca 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy postępowania w sposób, który powoduje konieczność ich uchylenia. Organy administracji publicznej, które orzekały w niniejszej sprawie nie wyjaśniły bowiem w sposób wyczerpujący wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. W odwołaniu R. K. zwracał uwagę, że umowa z dnia [...] września 1997 r., na mocy której Gmina K. wyzbyła się własności objętej wnioskiem nieruchomości, jest sprzeczna z prawem tj. z art. 47 § 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. W szczególności skarżący zwracał uwagę na zapis umowy, z którego wynika, że przedstawiciele Gminy K. mieli świadomość toczącego się postępowania o zwrot nieruchomości i w imieniu gminy zobowiązali się do zaspokojenia ewentualnych roszczeń osób trzecich z tego tytułu. W odwołaniu wskazywano również na niezgodność z prawem uchwał Rady Miasta K. w sprawie przystąpienia Gminy K. do Giełdy "A" S.A. R. K. wniósł o stwierdzenie nieważności tych uchwał. Wszystkie te okoliczności Wojewoda pominął stwierdzając, że nie jest właściwy do ich rozpatrzenia, a ponadto nie mają one wpływu na wynik rozstrzygnięcia sprawy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. O ile stwierdzenie o braku właściwości Wojewody do rozpoznawania powyższych kwestii w trybie odwoławczym jest prawidłowe, to błędne jest ustalenie, iż brak jest związku pomiędzy nimi a kwestią zwrotu nieruchomości. Trzeba w tym miejscu przytoczyć stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażone w wyroku z dnia 29 sierpnia 2006 r., sygn. akt I OSK 879/05. Sąd stwierdził wówczas, że Skarb Państwa lub gmina, które z naruszeniem zakazu przewidzianego w art. 136 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami (jego treść zasadniczo odpowiada treści art. 47 ust. 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości), utraciły własność wywłaszczonej nieruchomości, nie mogą skutków tych niezgodnych z prawem działań przerzucać wyłącznie na byłego właściciela (spadkobiercę) nieruchomości. To przede wszystkim na organie spoczywa obowiązek doprowadzenia do stanu, w którym Skarb Państwa lub gmina na powrót władają i są właścicielami nieruchomości podlegającej zwrotowi. Do czasu zakończenia takich działań, postępowanie w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości powinno zostać zawieszone na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Z kolei w wyroku z dnia 10 lipca 2008 r. sygn. akt I OSK 557/07 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził: "po wejściu w życie Konstytucji prawo do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu ma charakter prawa konstytucyjnego (art. 21 ust. 2 oraz art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji), które nie może by ograniczane w sposób naruszający istotę tego prawa ani przez ustawodawcę, ani tym bardziej przez organy administracji publicznej stosujące prawo. Zasada zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli nieruchomość ta nie została użyta na ten cel publiczny, który był przesłanką jej wywłaszczenia, ma rangę konstytucyjną i jest "oczywistą konsekwencją art. 21 ust. 2 Konstytucji", na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny, między innymi w wyroku z dnia 24 października 2001 r. sygn. akt SK 22/01, OTK nr 7/2001, poz. 216 oraz w wyroku z dnia 3 kwietnia 2008 r., sygn. akt K 6/05, OTK-A 2008/3/41. Realizacja tej zasady wyraża się w tym, że w razie zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, właściwy organ jest zobowiązany zawiadomić o tym poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców, którym przysługuje roszczenie o zwrot nieruchomości. Naruszenie tego obowiązku przez organ nie może prowadzić do podważenia samej istoty konstytucyjnego prawa żądania zwrotu nieruchomości i uzasadniać przerzucenia skutków tego naruszenia wyłącznie na poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców". W zaskarżonej decyzji doszło do takiego właśnie przerzucenia skutków niezgodnego z prawem działania organów administracji - przedstawicieli Gminy K. na stronę postępowania. Fakt, że naruszenie prawa miało miejsce przy zawieraniu umowy cywilnoprawnej (dominium), a nie przy działaniach o charakterze władczym (imperium) tej oceny nie zmienia. Umowa z dnia [...] września 1997 r. o przeniesieniu własności działek nr 2, nr 3 i nr 4 obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K. wywołała bowiem określone skutki w sferze prawa cywilnego, ale również wykluczyła możliwość zwrotu wywłaszczonej nieruchomości spadkobiercom poprzednich właścicieli. Podzielając opisane wyżej stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego należy uznać, że organy obu instancji naruszyły art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. oraz art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Skoro bowiem istniały podstawy do uznania, że umowa przenosząca własność nieruchomości została zawarta z naruszeniem prawa, należało podjąć działania zmierzające do doprowadzenia do stanu, w którym gmina na powrót włada i jest właścicielem nieruchomości podlegającej zwrotowi. W chwili obecnej w obrocie prawnym funkcjonuje wyrok stwierdzający nieważność przedmiotowej umowy. Jeżeli wyrok ten jest prawomocny, to nie byłoby potrzeby zawieszania postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w trybie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy mieć na uwadze art. 142 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości orzeka starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, jednakże w sprawach, w których stroną postępowania jest gmina lub powiat, prezydent miasta na prawach powiatu sprawujący funkcję starosty podlega wyłączeniu na zasadach określonych w rozdziale 5 działu I Kodeksu postępowania administracyjnego. Zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta K. naruszają przepisy postępowania tj. art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stwierdzenie nieważności umowy z dnia [...] września 1997 r. zasadniczo zmienia stan faktyczny podlegający ocenie w niniejszej sprawie, a jej prawidłowe rozstrzygnięcie wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części. Jak trafnie stwierdził organ odwoławczy przepis art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie ma zastosowania w niniejszej sprawie wobec braku zaistnienia wymaganych tym przepisem przesłanek. Sprawę należało więc rozpoznać zgodnie z przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczącymi przesłanek zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Jeśli zaś idzie o zarzut niedoręczenia decyzji I instancji F. K. okazał się on chybiony wobec znajdującego się w aktach sprawy potwierdzenia doręczenia decyzji jej pełnomocnikowi. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zarówno zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). O kosztach orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74 poz. 368 z późn. zm.) w zw. z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI