II SA/Kr 277/07

II SA/Kr 277/07 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2007-08-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-03-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewa Rynczak /sprawozdawca/
Joanna Tuszyńska
Mariusz Kotulski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 sierpnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariusz Kotulski Sędziowie NSA Joanna Tuszyńska WSA Ewa Rynczak (spr) Protokolant Grażyna Grzesiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi C. O. i J. O. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]stycznia 2007 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty odszkodowania - skargę oddala - WSA/wyr. l — sentencja wyroku
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...]listopada 2006 r. znak: [...] na podstawie art. 73 ust. 2, 4, 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. z 1998 r., Nr 133, poz. 872 ze zm.) i art. 129 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.) oraz art. 104 kpa, Starosta B. odmówił ustalenia odszkodowania na rzecz J. i C. O. za nieruchomość oznaczoną jako działka nr "1" o pow. 0,0086ha objęta KW nr[...] Sądu Rejonowego w B., Wydział Ksiąg Wieczystych stanowiąca od dnia 16 sierpnia 2004r. własność J. i C. O. - na prawach wspólności.
Starosta Brzeski w uzasadnieniu swojej decyzji podał, że Wojewoda [...] na podstawie przepisów ustawy z dnia 13 października 1998r. Przepisy wprowadzające ustawę reformujące administrację publiczną (Dz.U. z 1998 r., Nr 133, poz. 872 ze zm.) decyzją z dnia 27 września 2006 r. stwierdził o nabyciu z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999r. na rzecz Powiatu B. własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr: "1" o pow. 0,0086 ha, położonej w B. przy ulicy S.
Zgodnie z art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) odszkodowanie za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne wypłacane jest na wniosek właściciela tej nieruchomości złożony w okresie od 1 stycznia 2001r. do dnia 31 grudnia 2005r. Po upływie tego terminu roszczenie wygasa. J. i C. O. w ustawowym terminie - w dniu 26 października 2004r. złożyli wniosek o wypłatę odszkodowania za nieruchomości oznaczone jako działki: "2" i "3" (oznaczenia przed podziałami) - zajęte pod drogę publiczną - ulicę S. w B. Jednak J. i C. O. dla działki nr: "1" (oznaczenie po podziale) nie byli w dniu 31 grudnia 1998 r. właścicielem niniejszej nieruchomości, właścicielami gruntu stali się w dniu 16 sierpnia 2004 r. tj. z chwilą podpisania umowy przenoszącej własność z dotychczasowego właściciela J. S. na J. i C. O.. Na podstawie zgromadzonych materiałów organ l instancji ustalił, iż na dzień 31 grudnia 1998 r. właścicielem niniejszej nieruchomości był J.M.S. i tylko on był upoważniony do złożenia stosownego wniosku o wypłatę odszkodowania za działkę numer "1" o pow. 0,0086 ha położoną w pasie drogi ulicy S. w B. Działka numer "1" o pow. 0,0086 ha została następnie sprzedana J. i C.O. przez J.M.S. na podstawie umowy przenoszącej własność z dnia 16 sierpnia 2004r. Rep. A Nr [...].
W dniu 26 października 2004 r. J. i C.O złożyli w przepisanym terminie stosowny wniosek, jednakże w myśl art. 73 ust. 1 w/w ustawy odszkodowanie przysługuje stronie, która na dzień 31 grudnia 1998 r. była właścicielem nieruchomości.
Organ l instancji zaznaczył, że właścicielem gruntu na dzień 31 grudnia 1998r. był J. S., który nie złożył stosownego wniosku o odszkodowanie.
Na marginesie organ l instancji zauważył, że wnioskodawca J. i C. O. formalnie mogą ponownie ubiegać się o przyznanie odszkodowania pod warunkiem, że przedstawią umowę cesji roszczeń z tytułu odszkodowania za przedmiotową nieruchomość - mocą której poprzedni właściciel przeniesie na nich prawo do odszkodowania.
W dniu 11 grudnia 2006 r. odwołanie od powyższej decyzji wnieśli C. O. i J. O., podnosząc w nim, że są właścicielami działki nr "2" o pow. 0,2143 ha (z podziału, której powstała działka nr "1" o pow. 0,0086 ha), którą nabyli na podstawie aktu notarialnego z dnia [...]sierpnia 2004r. Rep. A Nr[...] oraz, że poprzedni właściciel J.M.S. otrzymał zapłatę za całą powierzchnię nabytej działki, w tym również za tę część, która została zajęta pod drogę.
Decyzją z dnia [...]stycznia 2007 r. znak:[...] na podstawie art. 127 § 2 i 138 § 1 pkt. 1 kpa, Wojewoda[...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Wojewoda [...] w uzasadnieniu podał, że zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące
ich własności, a zajęte po drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Dzień 31 grudnia 1998 r. stanowi tutaj datę graniczną, na którą należy określić skutki prawne normy zawartej w cytowanym przepisie art. 73 w/w ustawy. Przejście własności nieruchomości zajętych pod drogę publiczną, następuje bowiem nie na podstawie określonej czynności prawnej, lecz na podstawie woli ustawodawcy z mocy samego prawa już w dniu 1 stycznia 1999 r. Organ orzekający zobowiązany jest wykazać i udowodnić w stosownej decyzji, mającej jedynie charakter deklaratoryjny, łączne spełnienie się przesłanek wynikających z cytowanego na wstępie przepisu.
Organ odwoławczy zaznaczył, że w omawianym przypadku wszystkie w/w przesłanki zostały spełnione, w związku z czym Wojewoda [...] wydał w tej sprawie stosowną decyzję. Odjęcie własności w trybie art. 73 ust. 4 następuje za odszkodowaniem, które ustalane jest i wypłacone według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości (art. 129 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603), na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005r.
Organ odwoławczy zauważył, że skoro należy się odnieść do konkretnej daty: 31 grudnia 1998 r., "szczególnie istotną sprawą jest ustalenie, kto w dniu 31 grudnia 1998 r. był właścicielem nieruchomości zajętej pod drogę publiczną" (wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 czerwca 2004 r. l SA 2776/02). Bezsporne jest, iż w tej dacie C.O. i J.O. nie byli właścicielami przedmiotowej nieruchomości -umowę przenoszącą własność zawarli bowiem dopiero w dniu 16 sierpnia 2004 r.
W dniu 31 grudnia 1998 r. właścicielami byli J.S. i B.S., a nie jak wskazał w swojej decyzji Starosta B. J.M.S., który stał się właścicielem przedmiotowej nieruchomości już po w/w dacie, na podstawie umowy darowizny z dnia [...]czerwca 1999 r. Rep. A Nr[...].
Ponieważ przejście prawa własności w myśl przepisu art. 73 w/w ustawy następuje z mocy prawa w określonej dacie - 1 stycznia 1999 r. - to w tym zakresie powinno być wyłączone nabywanie gruntów już zajętych pod drogi publiczne, w trybie wszelkich umów cywilnoprawnych, a taką właśnie umowę odwołujący się od decyzji Starosty B. zawarli. Reasumując Wojewoda podał, że nie powinno było dojść do zawarcia umowy kupna - sprzedaży przedmiotowej nieruchomości, w części zajętej pod odcinek drogi powiatowej - ulicę S. w B. Skoro jednak doszło do zawarcia aktu notarialnego sprzedaży, a obecnym właścicielom nieruchomości nie można wypłacić odszkodowania w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracja publiczną, z uwagi na to, iż nie byli oni właścicielami w dniu 31 grudnia 1998 r., to możliwe jest zastosowanie innych norm prawnych stanowiących podstawę do wynagrodzenia nie za odjęcie własności, lecz za sam fakt pozbawienia właścicieli nieruchomości korzystania z niej w granicach art. 140 kodeksu cywilnego czyli za tzw. bezumowne korzystanie. Organ odwoławczy powołał się w tym zakresie na wyrok Sądu Najwyższego, zgodnie z którym wystarczy, że w odniesieniu do danej nieruchomości zapadnie ostatecznie negatywna decyzja Wojewody w przedmiocie zastosowania art. 73 ustawy p.w.r.a., wówczas obecny właściciel nieruchomości nie traci swoich roszczeń i uprawnień (glosa do wyroku SN z dnia 27 czerwca 2001 r. II CKN 601/00).
Przedstawione roszczenie ma charakter autonomiczny, jednakże z uwagi na jego "charakter cywilnoprawny dochodzone być może wyłącznie w postępowaniu przed sądem powszechnym" (art. 2 § 1 kpc), a nie w trybie postępowania administracyjnego.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w dniu 14 lutego 2007 r. wnieśli C. O. i J. O., podnosząc że winni otrzymać odszkodowanie za całą działkę nr "1" o pow. 0,0086 ha, pomimo iż tylko część tej działki była zajęta pod drogę przed dniem 31 grudnia 1998 r., natomiast pozostała jej część o pow. "około 0,0040 ha", przeznaczona jest pod planowany do wykonania chodnik i nadal jest przez nich użytkowana. Stwierdzają również, że płacą podatek gruntowy od całej powierzchni działki nr "2" tj. od 0,2143ha, zakupionej na podstawie aktu notarialnego kupna-sprzedaży z dnia 16 sierpnia 2004r. Rep. A[...] zgodnie z wypisem z rejestru gruntów. Skarżący podnieśli również, że czują się pokrzywdzeni, ponieważ odmowa wypłaty odszkodowania jest sprzeczna z zasadą państwa prawa oraz Konstytucją RP.
Wojewoda[...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, wyjaśnił też, że sprawa płacenia podatku przez skarżących należy do zadań własnych gminy i strony w tej sprawie powinny zwrócić się do Burmistrza B.. Wojewoda w pozostałym zakresie podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia [...]stycznia 2007r.
Wojewódzki Sad Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ustawą o p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy o p.p.s.a.).
Orzekanie w myśl art. 135 p.p.s.a. następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Przepisy ustawy przewidując jedynie uprawnienia kontrolne sądów administracyjnych nie dają im kompetencji do zastępowania organów administracji publicznej w wykonywaniu ich zadań orzeczniczych. Wady postępowania administracyjnego, skutkujące koniecznością: uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności bądź stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Natomiast w wypadku nieuwzględnienia skargi, sąd w myśl art.151 p.p.s.a. skargę oddala.
Skarga jest nieuzasadniona.
Sąd dokonując takiej oceny legalności zaskarżonej decyzji uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Materialnoprawną podstawą do wydania zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 73 ust.1, ust.2, ust. 4-5 ustawy z dnia 13.10.1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. 1998r., Nr 138, poz. 872 ze zm.) stosownie do którego nieruchomości pozostające w dniu 31.12.1998r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Odszkodowanie to wypłaca gmina w odniesieniu do dróg będących w dniu 31.12.1998r. drogami gminnymi lub Skarb Państwa w odniesieniu do pozostałych dróg - ustęp 2.
Natomiast odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 i ust. 2, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa - ustęp 4.
Ustęp 5- podstawę do wypłacenia wysokości odszkodowania stanowi wartość nieruchomości według stanu z dnia wejścia w życie ustawy (29.10.1998r.), przy czym nie uwzględnia się wzrostu cen wartości nieruchomości spowodowanego trwałymi nakładami poczynionymi po utracie przez osobę uprawnioną prawa władania gruntem.
Odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, o której mowa w art. 73 ust. 4 ustala starosta w myśl art. 129 ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2004r, Nr 261, poz.2603 ze zm.).
W związku z powyższym rozważania należy zacząć od ustalenia jakie przesłanki muszą być łącznie spełnione na dzień 31.12.1998r., aby nabyć własność nieruchomości z mocy samego prawa na podstawie cytowanego art. 73.
Tymi przesłankami są: 1) zajęcie nieruchomości pod drogę publiczną, 2) pozostawanie nieruchomości we władaniu Skarbu Państwa, bądź jednostek samorządu terytorialnego, 3) brak przysługiwania prawa własności nieruchomości Skarbowi Państwa lub jednostkom samorządu terytorialnego.
Wszystkie przesłanki do stwierdzenia nabycia własności nieruchomości z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego muszą być spełnione na dzień: 31.12.1998r. - stosownie do art. 73 cyt. ustawy.
Istotną kwestią w niniejszej sprawie jest ustalenie właściciela przedmiotowej nieruchomości nr "1" zajętej pod drogę publiczną, któremu przysługuje prawo do wypłaty odszkodowania z tego tytułu.
W ocenie Sądu taką datą graniczną ustalającą właściciela nieruchomości jest data 31.12.1998r. w myśl art. 73 ust. 1 cyt. ustawy. Jak wynika z akt sprawy administracyjnej bezsporną okolicznością jest, że właścicielami przedmiotowej nieruchomości na dzień: 31.12.1998r. byli J. S. i B. S.
Następnie nieruchomość ta stała się z mocy prawa własnością Powiatu B. od dnia 1 stycznia 1999r. na podstawie ostatecznej decyzji Wojewody[...] z dnia [...]9.2006r., [...] wydanej na podstawie art. 73 ust. 1, 3 oraz art. 103 ust.3 ustawy z dnia 13.10.1998r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, art. 2 "a" ustawy z dnia 21.03.1985r. o drogach publicznych (Dz.U. 2004r., Nr 204, poz. 2086 ze zm.) oraz art. 104 i 107 k.p.a. (k. 18 akt adm.).
Skarżący C.O. i J.O. stali się właścicielami przedmiotowej nieruchomości dopiero w dniu 16.08.2004r. na podstawie umowy sprzedaży warunkowej z dnia [...]07.2004r. Rep.[...] i umowy przenoszącej własność z dnia [...]08.2004r. Rep. A Nr [...] zawartej z J.M.S. (k.12 akt. adm.).
Odnośnie zarzutu skarżących żądających wypłaty im odszkodowania za przedmiotową nieruchomość zajętą pod drogę publiczną, ponieważ są oni właścicielami przedmiotowej nieruchomości, to stwierdzić należy, że zarzut ten jest bezzasadny.
Po pierwsze, uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o odszkodowanie przysługuje właścicielowi ustalonemu według stanu własności na dzień: 31.12.1998r., o czym jest mowa w art. 73 ust. 1 i ust. 4 cytowanej ustawy.
Skarżący nie byli właścicielami przedmiotowej nieruchomości nr "1" położonej w B. w dniu 31.12.1998r., co jest okolicznością bezsporną, a zatem o ocenie Sądu, nie posiadają oni prawa do wystąpienia jako właściciele o wypłatę im odszkodowania w rozumieniu cytowanego wyżej przepisu ustawy.
Kolejny zarzut skarżących, że pozbawienie ich prawa własności bez odszkodowania jest sprzeczny z zasadą państwa prawa, Konstytucji RP, ponieważ narusza zaufanie obywateli do państwa, jest również nietrafny, gdyż skarżący mają możliwość dochodzenia swoich praw w drodze powództwa cywilnego, przed sądem powszechnym, z roszczeniem wypłaty im wynagrodzenia za tzw. bezumowne korzystanie z nieruchomości w trybie z art. 140 k.c.
W podobnej kwestii, co do zgodności cyt. art. 73 ustawy z Konstytucją, wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 14.03.2000r. P 5/99 OTK 2000/2/60 w którym stwierdził, cytuję: "Artykuł 73 ust. 1 i ust. 5 ustawy z dnia 13.10.1998r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną ( Dz.U. Nr 133, poz. 872; zm. Nr 162, poz. 1126; z2000r. Nr 6, póz. 70) jest zgodny z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP oraz z art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o Ochronie Prawa Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1995r, Nr 36, poz. 175; zm. : z 1998r. Nr 147, poz. 962) i nie jest niezgodny z art. 21 ust.1 i art. 64 ust.3 Konstytucji RP".
Odnośnie kolejnego zarzutu skarżących, że przed dniem 31.12.1998r. tylko część działki nr "1" była zajęta pod drogę, natomiast pozostała jej część o pow. ok. 0,0040 ha przeznaczona została pod planowany chodnik i nadal jest przez nich użytkowana, to w ocenie Sądu zarzut ten jest również bezpodstawny, ponieważ w obiegu prawnym pozostaje ostateczna decyzja z dnia [...].09.2006r. [...] stwierdzająca nabycie z mocy prawa z dniem 1.01.1999r. całej nieruchomości nr "1" o pow. 0,0086 ha położonej w B., a nie jej części. Skarżący, jako strony biorące udział w tym postępowaniu, miały możliwość składania w określonym terminie stosownych środków odwoławczych od tej decyzji.
Natomiast co do zarzutu skarżących, że opłacają podatek rolny od całej nieruchomości nr "1" co miałoby świadczyć, że przysługuje im prawo do odszkodowania jest również bezzasadny, gdyż sprawa opłacenia podatków nie ma znaczenia w niniejszej sprawie o wypłatę odszkodowania, a ponadto tego rodzaju sprawy należą do kompetencji własnych gminy, czyli Burmistrza B.
Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu wszystkie zarzuty skarżących są bezpodstawne.
Organy obu instancji w sposób prawidłowy przeprowadziły postępowanie wyjaśniające, dokonały przy tym prawidłowych ustaleń faktycznych i prawnych wskazując właściwe przepisy stanowiące podstawę do wydania zaskarżonej decyzji.
W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę jako bezzasadną oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.