II SA/Kr 2744/01

II SA/Kr 2744/01 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2004-08-30
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2001-09-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Joanna Tuszyńska /przewodniczący/
Mariusz Kotulski /sprawozdawca/
Stanisław Biernat
Symbol z opisem
632  Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 sierpnia 2004r Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Joanna Tuszyńska Sędziowie : NSA Stanisław Biernat AWSA Mariusz Kotulski(spr) Protokolant : Grażyna Grzesiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2004r sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] 2001 r. , Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego skargę oddala
Uzasadnienie
Pismem z dnia 5 lipca 2001 r. A.C. (zwany dalej skarżącym) zwrócił się o przyznanie zasiłku okresowego na co najmniej 3 miesiące po 400 zł, zasiłku celowego w kwocie 1800 zł na opłaty związane z utrzymaniem mieszkania, jak również zasiłku na pokrycie kosztów sądowych związanych z wniesieniem kasacji od wyroku Sądu Okręgowego. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał na swoją trudną sytuację materialną.
Z przeprowadzonej w dniu 3.07.2001r. aktualizacji wywiadu środowiskowego wynika, iż mieszka wspólnie z żoną i dwójką dzieci w jednym mieszkaniu. Jednak z żoną (która wraz z dziećmi zajmuje osobne pomieszczenie) pozostaje w faktycznej separacji i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe (pozostaje na własnym utrzymaniu). Skarżący jest bezrobotnym zarejestrowanym w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku.
Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K. decyzją z dnia [...] lipca 200lr., nr [...] odmówił udzielenia pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego w kwocie 1800 zł z przeznaczeniem na utrzymanie mieszkania oraz zasiłku na pokrycie kosztów wniosku kasacyjnego od wyroku Sądu Okręgowego. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż odmowa przyznania zasiłku celowego na wskazane cele podyktowana jest ograniczonymi środkami finansowymi pozostającymi w dyspozycji organu oraz niemożnością zaspokojenia wszystkich potrzeb życiowych osób ubiegających się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. Wskazano także, że spłata zadłużeń w opłatach mieszkaniowych nie może być uznana za niezbędną potrzebę bytową uzasadniająca przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. Podobnie wniosek o zasiłek celowy na pokrycie kosztów wniesienia kasacji od wyroku sądowego jest sprzeczny z zapisem art. 32 ustawy o pomocy społecznej.
Skarżący odwołał się od w/w decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W swoim odwołaniu skarżący stwierdził, iż "uchylono się od udzielenia mnie realnej pomocy na najpilniejsze wydatki związane z utrzymaniem mieszkania" oraz "całkowicie bezpodstawnie oddalono mój wniosek o pokrycie kosztów kasacji uznając, że jest to sprzeczne z celami pomocy." Powoływanie się na orzeczenia sądowe -wydane w konkretnej sprawie - jest rażącym nadużyciem prawa. Oświadcza także, iż wniesienie kasacji od wyroku jest dla niego najpilniejszą potrzebą życiową.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 200lr., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 138 § l pkt l k.p.a., utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium omówiło przebieg dotychczasowego postępowania w przedmiotowej sprawie oraz stan faktyczny sprawy. Podniesiono także, iż "trudna sytuacja materialna i życiowa Pana A.C. jest dobrze znana organom obydwu instancji. Organy te nie negują ani potrzeb wskazanych we wniosku o udzielenie pomocy, ani też faktu, że Pan A.C. ma podmiotowe prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej." Jednak organ do spraw pomocy społecznej, z uwagi na brak środków na zabezpieczenie wszystkich potrzeb osób oczekujących pomocy, miarkuje udzielaną pomoc kierując się celami, ale i możliwościami pomocy społecznej. Gmina bowiem nie może wydać więcej niż posiada. "Jakkolwiek wyroki w innych indywidualnych sprawach nie mają mocy powszechnie obowiązującej, to jednak orzecznictwo organów obydwu instancji nie powinno pozostawać w sprzeczności z linia orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zauważyć w tym miejscu należy, że w przypadku zasiłków celowych mamy do czynienia z uznaniową formą pomocy społecznej." Wskazano nadto, iż skarżący objęty jest stałą i systematyczną pomocą społeczną świadczoną w różnych, dostępnych w danych warunkach formach.
Decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2001 r. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego A.C. W uzasadnieniu swojej skargi skarżący powtórzył swoje zarzuty zawarte w odwołaniu skierowanym do SKO. Zarzuca, iż Kolegium nie przeprowadziło postępowania odwoławczego, w szczególności nie rozpatrywana sprawy na rozprawie administracyjnej - czego skarżący się domagał. Uważa, że działania ze strony organu władzy publicznej są wobec niego bezprawne i rażące. Opieranie się na linii orzeczniczej NSA uznaje za rażące nadużycie prawa. Oburzony jest stwierdzeniami Kolegium zawartymi na stronie 5 uzasadnienia zaskarżonej decyzji, które jawnie go "dyskryminują". Dlatego wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji, zobowiązanie Samorządowego Kolegium Odwoławczego do prowadzenia postępowania zgodnie z Konstytucja i k.p.a. oraz "dostosowania orzeczeń do Europejskiej Karty Społecznej ratyfikowanej przez Rzeczypospolitą Polską", a także "uznanie, że moje podmiotowe prawo do realnej pomocy materialnej przez obydwa organy zostało podeptane i że jestem traktowany w sposób poniżający."
Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi powtarzając motywy zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Zgodnie z brzmieniem art. 97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi wniesione zostały do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem l stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Na wstępie wskazać należy, iż sądy administracyjne dokonują wyłącznie kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie (art. 3 § l ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Dlatego też przedmiotem kontroli Sądu w przedmiotowej sprawie była wyłącznie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 200lr, nr [...] - prawidłowość jej wydania oraz zastosowanych uregulowań prawnych.
Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie przed organami administracji publicznej była kwestia przyznania zasiłku celowego na wskazane przez wnioskodawcę cele.
Zgodnie z brzmieniem art. 32 ust. l ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej.
Rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza art. 32 ust. l ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.). Przepis ten bowiem upoważnia organ do przyznania tej formy pomocy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak wynika z art. 7 kpa, załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwianiu sprawy, ale nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela, (por. wyrok NSA z dnia 26.09.2000r., sygn. I SA 945/00)
Celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwianie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc społeczna powinna w miarę możliwości doprowadzić do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 2 ust. l ustawy o pomocy społecznej). Sam rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art.2 ust.3 i 4 ustawy o pomocy społecznej). Na podstawie art. 13 cyt. ustawy gmina powinna udzielić schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania osobie tego pozbawionej. Przepis ten zakreśla podstawowe minimum niezbędnych potrzeb życiowych osób, które korzystają z pomocy społecznej.
Jak wynika z analizy akt sprawy organy administracji publicznej przeprowadziły postępowanie wyjaśniające w przedmiotowej sprawie, w wyniku którego ustalona została sytuacja rodzinna, majątkowa i dochodowa skarżącego. Ustalono, iż skarżący w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku nie osiągnął żadnego dochodu w stosunku do kryterium dochodowego wynoszącego w tym przypadku 447 zł. Okoliczność ta umożliwia rozważenie wniosku o przyznanie świadczeń z zakresu pomocy społecznej.
Przyznawanie zasiłków celowych należy do zadań własnych gminy, w ramach których organy gminy są zobowiązane zaspokoić najbardziej pilne i konieczne potrzeby jej mieszkańców. Możliwość zaspokojenia tych potrzeb jest niewątpliwie determinowana posiadanymi przez gminę środkami pieniężnymi. Nie może ona dać więcej niż posiada. W sytuacji, kiedy środki są ograniczone, a potrzebujących wielu, jest rzeczą naturalną, iż gmina w pierwszej kolejności zaspokaja potrzeby osób o najniższych dochodach. Mając to na uwadze, ustawodawca w art. 32 ust. l ustawy o pomocy społecznej pozostawił ocenę tych potrzeb rozeznaniu gminy, używając w tym przepisie określenia "może zostać przyznany zasiłek celowy", (por. wyrok NSA z dnia 22.02.1995r., sygn. SA/Gd 2497/94).
Co więcej organy pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach realizować muszą swe ustawowe cele. Wymaga to realistycznej oceny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do świadczeń. Racjonalne gospodarowanie posiadanymi środkami finansowymi wymaga określenia, które z potrzeb muszą być zaspokojone niezbędnie i w jaki sposób, (wyrok z dnia 17.04.2002, sygn. II SA/Gd 4332/01)
Ponieważ ani przepisy art. 32 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1993 r. Nr 13, poz. 60), określające okoliczności, w których może być przyznany zasiłek celowy, ani też inne przepisy dotyczące udzielania pomocy ze środków opieki społecznej nie określają wysokości zasiłku celowego i nie podają kryteriów ustalania tej wysokości, to wyznacznikami ustalania wysokości zasiłku celowego są - z jednej strony -sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej, (por. wyrok NSA z dnia 12.01.1994r., sygn. I S.A. 1649/93)
Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że zarzuty skarżącego, iż odmowa przyznania zasiłku celowego jest nieuzasadniona w stosunku do jego potrzeb i oczekiwań - mają charakter subiektywny. Pomoc społeczna jest przyznawana w wysokości, którą ograniczają pozostające w dyspozycji organów środki finansowe. Nadto świadczenia z zakresu pomocy społecznej nie mają za zadanie zaspokajać wszelkich potrzeb podopiecznych. W szczególności zasiłek celowy może zostać przyznany jedynie w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej (zakupu lekarstw, żywności, ubrania, opału, drobnych napraw itp.). Poza tą granicą leży żądanie skarżącego przyznania z zakresu pomocy społecznej zasiłku na pokrycie opłat związanych z ogólnie pojętym utrzymaniem mieszkania, których skarżący w swoim wniosku nawet nie określił i wykazał (np. rachunkami). Także żądanie uregulowania kosztów wniesienia skargi kasacyjnej nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby bytowej uzasadniającej przyznanie zasiłku celowego na zasadzie art.32 ustawy o pomocy społecznej z 1990r. Żądanie zastosowania prawa pomocy w postępowaniu przed sądami powszechnymi wnieść należało do właściwego sądu w prowadzonym postępowaniu na zasadzie art. 111 k.p.c. i następne.
Nie znajdują uzasadnienia także zarzuty skarżącego dotyczące prowadzonego postępowania administracyjnego. W postępowaniu administracyjnym, w przeciwieństwie do postępowania sądowego, przewagę ma zasada pisemności. Stąd też w zasadzie całość materiału dowodowego w toku postępowania administracyjnego gromadzona jest przy pomocy pism i dokumentów. Skarżący również mógł w toku prowadzonego postępowania wnieść na piśmie dodatkowe uwagi i wskazać dodatkowe okoliczności. Dlatego też - zgodnie z zapisami art. 89 k.p.a. - rozprawę administracyjną organ prowadzący postępowanie przeprowadzi w każdym przypadku, gdy zapewni to przyśpieszenie lub uprowadzenie postępowania bądź osiągnięcie celu wychowawczego albo gdy wymaga tego przepis prawa. Żadna z tych przesłanek nie miała miejsca w przedmiotowej sprawie. A zatem samo żądanie przez skarżącego przeprowadzenia rozprawy, zwłaszcza, że swoje stanowisko mógł on przekazać również pisemnie oraz nie przeprowadzenie jej przez organ administracyjny nie stanowiło uchybienia procedurze administracyjnej i nie wpłynęło na merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy. Całość materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie została zgromadzona i przeprowadzenie rozprawy administracyjnej nie było potrzebne do jej wyjaśnienia.
Podsumowując stwierdzić należy, że odmowa przyznania skarżącemu zasiłku celowego była uzasadniona, nastąpiło to na podstawie obowiązującego prawa i nie przekracza granic uznania administracyjnego. Zatem wobec braku podstaw o uwzględnienia skargi na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono o jej oddaleniu.