II SA/Kr 270/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KrakowieKraków2009-05-29
NSAbudowlaneWysokawsa
prawo budowlanerozbiórkasamowola budowlananakaz rozbiórkiwarunki technicznegranica działkipostępowanie administracyjneuchylenie decyzjiWSA

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję nakazującą rozbiórkę ustępu, uznając, że organy nie wykazały w sposób niebudzący wątpliwości przesłanek do zastosowania art. 37 Prawa budowlanego z 1974 r.

Sprawa dotyczyła nakazu rozbiórki murowanego ustępu, który został wybudowany w 1961 r. Organy nadzoru budowlanego uznały, że obiekt narusza przepisy techniczne i nakazały jego rozbiórkę. Skarżąca podnosiła, że ustęp został wybudowany zgodnie z ówczesnymi przepisami, w granicy działki, obok podobnego obiektu sąsiada. Sąd uchylił decyzje organów, stwierdzając, że nie wykazały one w sposób wystarczający, iż obiekt powoduje niebezpieczeństwo lub niedopuszczalne pogorszenie warunków użytkowych dla otoczenia, co jest warunkiem koniecznym do orzeczenia rozbiórki na podstawie art. 37 Prawa budowlanego z 1974 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzje organów nadzoru budowlanego nakazujące rozbiórkę murowanego ustępu suchego, wybudowanego w 1961 r. na posesji skarżącej. Organy obu instancji uznały, że obiekt został wzniesiony z naruszeniem obowiązujących przepisów, w tym przepisów dotyczących odległości od granicy działki, i nakazały jego rozbiórkę na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego z 1974 r. Skarżąca kwestionowała te ustalenia, twierdząc m.in., że ustęp został wybudowany w granicy działki obok podobnego obiektu sąsiada, a jego lokalizacja nie pogarsza warunków użytkowych dla otoczenia. Sąd administracyjny uznał, że organy nie wykazały w sposób niebudzący wątpliwości, iż spełnione zostały przesłanki do orzeczenia nakazu rozbiórki. Podkreślono, że sam fakt naruszenia warunków technicznych nie jest wystarczający; organ musi udowodnić, że obiekt powoduje niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia, albo niedopuszczalne pogorszenie warunków użytkowych dla otoczenia. Sąd wskazał również na potrzebę zbadania możliwości zastosowania art. 40 Prawa budowlanego z 1974 r., który przewiduje nakaz wykonania zmian lub przeróbek w celu doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z prawem, zamiast nakazu rozbiórki. Z uwagi na braki w postępowaniu wyjaśniającym i naruszenie przepisów proceduralnych (art. 7, 75, 77 kpa), sąd uchylił zaskarżoną decyzję.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, samo naruszenie przepisów technicznych nie jest wystarczające. Organ musi wykazać, że obiekt powoduje niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia, albo niedopuszczalne pogorszenie warunków użytkowych dla otoczenia.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że celem przepisów o samowoli budowlanej nie jest represja, lecz usunięcie skutków. Nakaz rozbiórki może być orzeczony tylko w sytuacjach, gdy udowodniono istnienie konkretnych przesłanek negatywnego wpływu obiektu na otoczenie lub bezpieczeństwo.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (21)

Główne

pr. bud. z 1974 r. art. 37 § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane

Nakaz rozbiórki obiektu budowlanego wybudowanego niezgodnie z przepisami obowiązującymi w dacie jego budowy, jeżeli powoduje niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia. Wymaga to wykazania tych okoliczności w sposób niebudzący wątpliwości.

Pomocnicze

pr. bud. z 1994 r. art. 103 § ust. 2

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Do obiektów, których budowa została zakończona przed wejściem w życie ustawy lub w stosunku do których przed tym dniem zostało wszczęte postępowanie administracyjne, nie stosuje się art. 48 ustawy z dnia 7. 07. 1994 r. Stosuje się przepisy dotychczasowe, tj. przepisy ustawy z 1974 r.

pr. bud. z 1994 r. art. 48

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Nie stosuje się do obiektów budowanych przed wejściem w życie ustawy.

pr. bud. z 1994 r. art. 40

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

W wypadku wybudowania obiektu budowlanego niezgodnie z przepisami, jeżeli nie zachodzą okoliczności określone w art. 37, właściwy organ wyda decyzję nakazującą wykonanie w oznaczonym terminie zmian lub przeróbek niezbędnych do doprowadzenia obiektu budowlanego do stanu zgodnego z prawem.

pr. bud. z 1974 r. art. 37 § ust. 1 pkt. 1

Ustawa z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane

Nie ustalono okoliczności mających znaczenie dla oceny zgodności z prawem obiektu w odniesieniu do tej przesłanki.

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy.

k.p.a. art. 75

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do zebrania i rozpatrzenia wszelkich dowodów.

k.p.a. art. 77

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

k.p.a. art. 144

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy może przeprowadzić dodatkowe postępowanie dowodowe lub przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

p.p.s.a. art. 3 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej.

p.p.s.a. art. 1 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

p.p.s.a. art. 134

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany granicami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt. 1 lit. a)

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy jako podstawa uwzględnienia skargi.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt. 1 lit. c)

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jako podstawa uwzględnienia skargi.

p.p.s.a. art. 152

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana.

Dz. U. Nr 23, poz. 202

Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli

Przedmiotowy ustęp nie spełnia wymogów określonych w tym rozporządzeniu.

Dz. U. Nr 7, poz. 46

Ustawa z dnia 31 stycznia 1961 r. Prawo budowlane

Przedmiotowy ustęp nie spełnia wymogów określonych w tej ustawie.

Dz. U. Nr 33, poz. 197

Rozporządzenie Przewodniczącego Komitetu Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia 27 lipca 1961 r. w sprawie państwowego nadzoru budowlanego nad budową, rozbiórką i utrzymaniem obiektów budowlanych budownictwa powszechnego

Przedmiotowy ustęp nie spełnia wymogów określonych w tym rozporządzeniu.

Dz. U. Nr 15 poz. 140 art. 36 § ust. 2 pkt 2

Rozporządzenie Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 14 grudnia 1994r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie

Naruszenie przepisu dotyczącego odległości pokryw i wylotów wentylacji ze zbiorników na nieczystości ciekłe, dołów ustępów nie skanalizowanych od granicy działki sąsiedniej w terenach zabudowy zagrodowej (min. 2 m).

Dz. U. Nr 15 poz. 140 art. 36 § ust. 5

Rozporządzenie Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 14 grudnia 1994r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie

Naruszenie przepisu dopuszczającego sytuowanie dołów ustępowych na granicy działek, gdy będą przylegać do tego samego rodzaju urządzeń na działce sąsiedniej lub co najmniej 1 m od granicy pod warunkiem zachowania odległości określonych w § 31.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy nie wykazały w sposób niebudzący wątpliwości, że obiekt powoduje niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia, albo niedopuszczalne pogorszenie warunków użytkowych dla otoczenia. Organy nie zbadały możliwości zastosowania art. 40 Prawa budowlanego z 1974 r. (nakaz wykonania zmian lub przeróbek) zamiast nakazu rozbiórki. Organy nie przeprowadziły wystarczającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia stanu faktycznego, co narusza przepisy kpa.

Odrzucone argumenty

Argumenty organów opierające się na naruszeniu przepisów technicznych bez wykazania negatywnych skutków dla otoczenia lub bezpieczeństwa. Ustalenie, że ustęp został wybudowany 16 cm od granicy działki, podczas gdy skarżąca podnosiła inne ustalenia dotyczące przebiegu granicy. Stwierdzenie, że na sąsiedniej działce nie było podobnego obiektu, podczas gdy skarżąca twierdziła inaczej i powoływała świadków.

Godne uwagi sformułowania

Nakaz rozbiórki może być orzeczony wyłącznie w nie budzących wątpliwości i jednoznacznych pod względem stanu faktycznego sytuacjach, które determinują istnienie prawnych przesłanek do jego orzeczenia. Nie wystarczy, że organ poda tylko, że nastąpiło niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia, względnie, że obiekt powoduje niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia. Należy adekwatnie do rozpatrywanego przypadku i stwierdzonego stanu faktycznego podać, na czym konkretnie polega owo pogorszenie, czy też niebezpieczeństwo dla ludzi i otoczenia. Nakaz przymusowej rozbiórki z przyczyn określonych w art. 37 ust. 1 pkt. 2 ustawy Prawo budowlane z 1974 r. powinien być stosowany tylko wówczas, gdy brak jest możliwości usunięcia określonych w tym przepisie zagrożeń lub pogorszeń na zasadzie art. 40 tej ustawy.

Skład orzekający

Barbara Pasternak

sprawozdawca

Izabela Dobosz

członek

Krystyna Daniel

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 37 Prawa budowlanego z 1974 r. w kontekście obowiązku wykazania negatywnych skutków obiektu budowlanego dla otoczenia lub bezpieczeństwa, a także stosowania art. 40 Prawa budowlanego jako alternatywy dla rozbiórki."

Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego z 1974 r. i późniejszych przepisów przejściowych, ale zasady interpretacyjne dotyczące przesłanek rozbiórki i możliwości wykonania zmian są nadal aktualne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest dokładne udowodnienie przez organy administracji negatywnych skutków obiektu budowlanego, a nie tylko samo stwierdzenie naruszenia przepisów. Pokazuje też, że prawo budowlane przewiduje alternatywy dla rozbiórki.

Czy naruszenie przepisów budowlanych zawsze oznacza nakaz rozbiórki? Sąd wyjaśnia, kiedy można uniknąć wyburzenia.

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Kr 270/09 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2009-05-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2009-02-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Barbara Pasternak /sprawozdawca/
Izabela Dobosz
Krystyna Daniel /przewodniczący/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 1974 nr 38 poz 229
art. 71
Ustawa z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 7 , 75, 77
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Daniel Sędziowie NSA Izabela Dobosz WSA Barbara Pasternak (spr) Protokolant Grażyna Grzesiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2009r. sprawy ze skargi D. N. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 12 grudnia 2008r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji , II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana .
Uzasadnienie
Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w M. decyzją z dnia 13 kwietnia 2000r. znak: [....] , wydaną na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 24 października 1974r. Prawo budowlane (Dz. U. Nr 38, poz. 229 ze zm.) w związku z art. 103 ust. 2, art. 81 ust. 1 pkt 2 i art. 83 ustawy z dnia 7 lipca 1994r. Prawo budowlane -(Dz. U. Nr 89 poz. 414 ze zm.) oraz art. 104 kpa, po rozpatrzeniu sprawy murowanego budynku ustępu suchego na posesji D.N. w miejscowości : [....] gmina : [....] , nakazał D.N. wykonać przymusową rozbiórkę w/w budynku, polegającą na rozebraniu dachu budynku, murowanych ścian oraz elementów wykonanych w gruncie.
W uzasadnieniu organ l instancji podał, że na wniosek M.J. w dniu : [....] kwietnia 1999r. wszczęto postępowanie administracyjne w sprawie murowanego budynku ustępu na posesji D.N. w miejscowości : [....] . Z zebranych materiałów wynika, że budynek ustępu usytuowany jest w odległości około 0,16 m od ogrodzenia dzielącego sąsiadujące nieruchomości D.N. i J.J. , Budynek posiada wymiary 1,14 x 1,10 m, w całości jest murowany, ściana od strony nieruchomości sąsiada jest pełna, dach ustępu o spadku w kierunku nieruchomości sąsiada, połać pokryta płytami falistymi azbestowo -cementowymi. Pełnomocnik D.N. , J.N. oświadczył, że murowany ustęp został wybudowany razem z budynkiem inwentarskim w roku 1961 r., a pozostałe strony postępowania nie wniosły zastrzeżeń do podanej daty budowy obiektu. Organ ustalił, że pozwolenia na budowę ustępu na nieruchomości w : [....] od roku 1969 nie wydano.
Organ wskazał, że przedmiotowy ustęp nie spełnia wymogów określonych w przepisach Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928r. o prawie" budowlanym i zabudowaniu osiedli (Dz. U, R.P. Nr 23, poz. 202 ze zm.), ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. Prawo budowlane (Dz. U. Nr 7, poz. 46 ze zm.) ani też rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia 27 lipca 1961 r. w sprawie państwowego nadzoru budowlanego nad budową, rozbiórką i utrzymaniem obiektów budowlanych budownictwa powszechnego (Dz. U. Nr 33, poz. 197 ze zm.) Zatem został on wybudowany z naruszeniem obowiązującego w okresie budowy porządku prawnego oraz nie spełnia wymogów obowiązującego rozporządzenia Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 14 grudnia 1994r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 15 poz. 140) i narusza 36 ust. 2 pkt 2 dotyczący odległości pokryw i wylotów wentylacji ze zbiorników na nieczystości ciekłe, dołów ustępów nie skanalizowanych od granicy działki sąsiedniej w terenach zabudowy zagrodowej, która powinna wynosić co najmniej 2 m oraz § 36 ust. 5, który dopuszcza sytuowanie dołów ustępowych na granicy działek, gdy będą przylegać do tego samego rodzaju urządzeń na działce sąsiedniej lub co najmniej 1 m od granicy pod warunkiem zachowania odległości określonych w § 31. Przedmiotowy obiekt ustępu suchego nie spełnia również przepisów wykonawczych obecnie obowiązujących, co stanowi pomimo faktu, że został on wybudowany przed wejściem w życie obowiązującej Ustawy o braku prawnej możliwości jego legalizacji.
Odwołanie od powyższej decyzji do : [....] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. wnieśli J.N. i D.N. , zarzucając jej naruszenie art. 49 Prawa budowlanego oraz podnosząc, że ustęp został zbudowany obok podobnego obiektu należącego do sąsiada za zgodą właścicieli sąsiadujących nieruchomości.
: [....] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w K. decyzją z dnia 12 grudnia 2008r. znak: : [....] , wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 kpa oraz na podstawie art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2006r., Nr 156, poz. 1118 ze zm.), utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
Zdaniem organu odwoławczego postępowanie przeprowadzone przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w M. było prawidłowe, a rozstrzygnięcie wydane na jego podstawie jest zgodne z prawem. Ponieważ z analizy przepisów techniczno - budowlanych obowiązujących w trakcie budowy suchego ustępu jak i obowiązujących w dacie orzekania wynika, że była dopuszczalna budowa ustępu suchego w granicy działki jedynie pod warunkiem, że ustęp ten przylega do podobnego obiektu znajdującego się na działce sąsiedniej, a na podstawie dokonanych ustaleń organ stwierdził, że na sąsiedniej działce takiego obiektu nie było, zasadne było orzeczenie rozbiórki na podstawie art. 37 ust. 1 Prawa budowlanego z 1974r.
Zdaniem organu odwoławczego podniesiony w odwołaniu argument, że na sąsiedniej działce znajdował się również ustęp suchy, który został rozebrany w roku 1992 r., nie znajduje potwierdzenia, gdyż w aktach sprawy znajduje się mapa orientacyjna, stanowiąca cześć dokumentacji projektowej z roku 1973r., na której to mapie nie został uwidoczniony ustęp w granicy z działką D.N.
Skargę na powyższą decyzję : [....] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła D.N. , podnosząc, że ustęp zlokalizowany jest na działce przeznaczonej pod taką zabudowę, nadto w najbardziej ustronnym miejscu tj. niewidocznym z drogi publicznej (ok. 35 m). Budynek znajduje się pomiędzy dwoma ścianami (bez otworów okiennych i drzwiowych) sąsiedzkich budynków inwentarskich. Długość tych budynków po obu stronach granicy działek wynosi ok. 40 m, a przestrzeń między tymi budynkami od 2,5 do 4 m. Opisany pas terenu nie jest użytkowany przez obu sąsiadów. Skarżąca podkreśliła, że ustęp przylega do ściany budynku inwentarskiego, a wszystkie elewacje są schludnie otynkowane. Zatem stwierdzenie przez Nadzór Budowlany, iż przez przedmiotowy ustęp pogarsza warunki użytkowe dla otoczenia, jest wielkim nieporozumieniem. Skarżąca zarzuciła błędne ustalenie, że ustęp wybudowano 16 cm od granicy działki, ponieważ PINB przebieg linii płotu uznał za granicę działek, a na tą okoliczność istnieje stosowny wyrok Sądu Rejonowego w M. z dnia 26 listopada 2001 sygn. akt I NS 279/1. Zdaniem skarżącej ustalenia co do czasu wybudowania ustępu PINB dokonał wbrew szczegółowemu jej wyjaśnieniu, iż ustęp wybudowano w 1957r obok już istniejącego po drugiej stronie granicy na działce sąsiada. Nadto zignorowano oświadczenia czterech świadków, tj.. osób, które uczestniczyły w budowie chlewa w 1957r. Skarżąca podniosła, że mapa orientacyjna sporządzona do projektu z 1973r., na której podobnego obiektu w ogóle na działce sąsiada J. nie naniesiono nie jest przekonujący, gdyż na innych mapach nie naniesiono także ustępu znajdującego się na działce skarżącej.
W odpowiedzi na skargę : [....] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), w skrócie p.p.s.a. , sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta, jak wynika z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sad rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany granicami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną - art. 134 p.p.s.a. Przesłankami uwzględnienia skargi na decyzję lub postanowienie są : naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) ustawy), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b) ustawy), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy).
Skargę należało uwzględnić, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa.
W pierwszym rzędzie za prawidłowe należy uznać ustalenia organów, że w stanie faktycznym sprawy zakończonej zaskarżoną decyzją znajduje zastosowanie przepis art. 37 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane (Dz.U. nr 38, poz. 229 ze zm.), co wynika z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t. jednol. Dz.U. z 2006 r. nr 156, poz. 1118 ze zm.), ponieważ obiekt, w stosunku do którego orzeczono nakaz rozbiórki został wzniesiony przed wejściem w życie ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane. Na mocy ust. 2 powołanego wyżej art. 103 ustawy z 1994 r., do obiektów, których budowa została zakończona przed wejściem w życie ustawy lub w stosunku do których przed tym dniem zostało wszczęte postępowanie administracyjne, nie stosuje się art. 48 ustawy z dnia 7. 07. 1994 r. Do takich obiektów stosuje się przepisy dotychczasowe, tj. przepisy ustawy z 1974 r. Zgodnie z jej art. 37 ust. 1 pkt. 2, stanowiącym podstawę prawną zaskarżonej decyzji, obiekt budowlany wybudowany niezgodnie z przepisami obowiązującymi w dacie jego budowy podlega przymusowej rozbiórce, jeżeli powoduje niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia. Organ administracji obowiązany jest do orzeczenia nakazu rozbiórki w oparciu o art. 37 ust. 1 pkt. 2 tylko w razie stwierdzenia istnienia okoliczności objętych hipotezą powyższej normy. Jak wielokrotnie podkreślano w jednolitym w tej kwestii orzecznictwie, przepisy dotyczące samowoli budowlanych nie mają charakteru przepisów karnych. Ich celem nie jest represja, lecz usunięcie skutków samowoli budowlanej. Dlatego nakaz rozbiórki może być orzeczony wyłącznie w nie budzących wątpliwości i jednoznacznych pod względem stanu faktycznego sytuacjach, które determinują istnienie prawnych przesłanek do jego orzeczenia. Do przesłanek orzeczenia nakazu rozbiórki w oparciu o art. 37 ust. 1 pkt. 2 ustawy Prawo budowlane z 1974 r. należy powodowanie przez obiekt wzniesiony bez wymaganego zezwolenia niebezpieczeństwa dla ludzi lub mienia, albo niedopuszczalnego pogorszenia warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia. Ze wskazanego wyżej charakteru i celu powyższego przepisu wynika zatem, że wystąpienie przesłanek z art. 37 ust. 1 pkt. 2 powinno być wykazane w sposób nie budzący wątpliwości. Nie wystarczy, że organ poda tylko, że nastąpiło niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia, względnie, że obiekt powoduje niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia. Należy adekwatnie do rozpatrywanego przypadku i stwierdzonego stanu faktycznego podać, na czym konkretnie polega owo pogorszenie, czy też niebezpieczeństwo dla ludzi i otoczenia. Brzmienie art. 37 ust. 1 pkt. 2 wskazuje, iż nie jest wystarczające stwierdzenie przez organ, że obiekt został wybudowany z naruszeniem przepisów o warunkach technicznych. Konieczność takiej interpretacji nie budzi wątpliwości także wobec stanowiska wyrażanego w licznych orzeczeniach sądów administracyjnych dotyczących stosowania tego przepisu, l tak w Wyroku z dnia 23 kwietnia 2007 r. VII SA/Wa 224/07 WSA w Warszawie stwierdził: "Do zastosowania przepisu art. 37 ust. 1 pkt. 2 Prawa budowlanego z 1974 r. nie wystarczy stwierdzenie przez organ naruszenia warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki. Organ nadzoru budowlanego (.....) zobowiązany jest wykazać, że dalsze akceptowanie samowolnie posadowionych obiektów mogłoby spowodować groźbę dla życia lub zdrowia przebywających w pobliżu osób lub realne niebezpieczeństwo powstania szkody w mieniu". (łex nr 334853). Podobnie w Wyroku z dnia 6 grudnia 2006 r. VII SA/Wa 1721/06 WSA w Warszawie orzekł: "Do zastosowania przepisu art. 37 ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane, niezbędne jest wykazanie, że spełnione zostały równocześnie obie przesłanki. Wystąpienie tych przesłanek powinno być wykazane w sposób nie budzący wątpliwości, przy czym nie wystarczy podać, że nastąpiło na przykład pogorszenie warunków użytkowych dla otoczenia, lecz niezbędne jest podanie, w jakich okolicznościach organ upatruje tego pogorszenia".(lex. nr 302421). Odnośnie natomiast do przesłanki niedopuszczalnego pogorszenia warunków użytkowych dla otoczenia, Naczelny Sąd Administracyjny w Wyroku z dnia 21 czerwca 2006 r. II OSK 911/05 wyraził następujący pogląd :
"Przesłanka pogorszenia warunków użytkowych dla otoczenia, o której mowa w art. 37 ust. 1 pkt. 2 Prawa budowlanego w 1974 r. będzie spełniona wówczas, gdy samowolnie wzniesiony obiekt budowlany zlokalizowany został w sposób uniemożliwiający lub istotnie ograniczający możliwość zabudowy sąsiedniej nieruchomości. Organ administracji publicznej orzekający w sprawie nakazu rozbiórki na tej podstawie musi zbadać i wykazać, czy zabudowa sąsiedniej działki stała się rzeczywiście niemożliwa lub czy nastąpiło znaczne jej ograniczenie".(lex. nr 265785).
Analiza akt administracyjnych wskazuje, że organy prowadzące postępowanie poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji nie dokonały wszystkich koniecznych ustaleń w celu wykazania, że spełnione zostały przesłanki do orzeczenia nakazu rozbiórki w oparciu o art. 37 ust. 1 pkt. 2 pr. bud. z 1974 r. Nie zbadały bowiem, czy w związku z wybudowaniem bez pozwolenia przedmiotowego obiektu w 1961 r., wystąpiła którakolwiek z sytuacji, o których mowa w przepisie. Organ pierwszej instancji poprzestał jedynie na ustaleniu, że obiekt nie spełnia warunków przewidzianych w przepisach wykonawczych (obowiązujących w dacie budowy, jak i w dacie orzekania), a więc wskazał tylko na okoliczności dotyczące naruszenia prawa, natomiast organ odwoławczy uznał, że wybudowanie ustępu w bezpośredniej bliskości od granicy powoduje "bez wątpienia niedopuszczalne pogorszenie warunków użytkowych dla otoczenia". Ustalenia te nie są wystarczające, zważywszy na rodzaj i umiejscowienie zabudowy na działce sąsiedniej. Działka stanowiąca własność pp. H .i M. J. na odcinku przylegającym do granicy zachodniej jest zagospodarowana - zabudowana, jak wynika z akt sprawy, od 1973 r. , obiekty budowlane posadowione w bezpośredniej bliskości granicy z działką skarżącej. Nie wiadomo zatem, na czym polega owo niedopuszczalne pogorszenie warunków użytkowych dla otoczenia. Stwierdzenie powyższej okoliczności wymaga przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego, którego organy z naruszeniem art. 7, 75 i 77 kpa nie przeprowadziły. W tym miejscy należy zwrócić także uwagę na umiejscowienie przepisu art. 37 pr. bud. z 1974 r. względem przepisu art. 40 tej ustawy. Otóż, jak zasadnie podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w Wyroku z dnia 17 kwietnia 1989 r., IV SA 83/89, : "1. Nakaz przymusowej rozbiórki z przyczyn określonych w art. 37 ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 24 . 10 1974 r. Prawo budowlane powinien być stosowany tylko wówczas, gdy brak jest możliwości usunięcia określonych w tym przepisie zagrożeń lub pogorszeń na zasadzie art. 40 tej ustawy. 2. W wypadku samowoli budowlanej art. 37 ust. 1 pkt. 2 pr. bud. znajdzie zastosowanie nie wtedy, gdy zajdzie taka możliwość, lecz wówczas, gdy występuje taka konieczność." (ONSA 1989/1/38). Należy zgodzić się z poglądem wyrażonym przez NSA w tym Wyroku, że nakaz przymusowej rozbiórki z przyczyn określonych w art. 37 ust. 1 pkt. 2 pr. bud. z 1974 r. powinien być stosowany tylko wówczas, gdy brak jest możliwości usunięcia określonych w tym przepisie zagrożeń lub pogorszeń przez wprowadzenie zmian i przeróbek na zasadzie art. 40 pr. bud. , który stanowi, iż w wypadku wybudowania obiektu budowlanego niezgodnie z przepisami, jeżeli nie zachodzą okoliczności określone w art. 37, właściwy organ wyda decyzję nakazującą wykonanie w oznaczonym terminie zmian lub przeróbek niezbędnych do doprowadzenia obiektu budowlanego do stanu zgodnego z prawem. Oznacza to, że gdy samowolnie wzniesiony obiekt, odpowiadający hipotezie art. 37 ust. 1 pkt. 2 pr. bud. można w drodze zmian lub przeróbek doprowadzić do stanu, w którym ustałoby niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia (także przy wzięciu pod uwagę zmiany funkcji obiektu), nakaz rozbiórki nie powinien być orzekany, lecz powinna być wydana decyzja przewidziana w art. 40 pr. bud. Z podanych wyżej przyczyn stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 37 ust. 1 pkt. 2 pr. bud. z 1974 r. Do naruszenia prawa materialnego doszło nie tylko z powodu błędnej interpretacji tego przepisu, ale również dlatego, że organ nie dokonał istotnych w sprawie ustaleń w sposób zgodny z przepisami kpa, tj. art. 7, 75 i 77 kpa. Braki w ustaleniach dotyczą nie tylko istnienia przesłanek orzeczenia nakazu rozbiórki, o których mowa w ust. 2 przepisu, o czym była mowa wyżej, ale i zaniechania ustalenia, czy z całą pewnością sporny obiekt wzniesiony został niezgodnie z przepisami dopuszczającymi jego lokalizację bezpośrednio przy wspólnej granicy, przy istniejącym takim samym obiekcie na działce sąsiedniej. Istniejący w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał zdaniem sądu na formułowanie kategorycznego stwierdzenia, że stan taki należy wykluczyć. Okoliczność ta powinna być ustalona na podstawie wszelkich dostępnych środków dowodowych, w zgodzie z art. 75 kpa, zaś organ nie powinien poprzestać na analizie zalegającej w aktach mapy. Tym bardziej, że skarżąca wskazywała w toku postępowania na okoliczności mogące mieć znaczenia dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego. Jest to o tyle istotne, że okoliczność ta ma znaczenia przesądzające w ogóle o dopuszczalności orzekania w sprawie w oparciu o art. 37 pr. bud. Fakt, że oświadczenia, w których twierdzi się o czasie o wzniesienia i sposobie zlokalizowania spornego obiektu podniesione zostały dopiero w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej nie może zwalniać organów od obowiązku wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności, ani pozbawiać strony postępowania administracyjnego możliwości przedstawienia wniosków dowodowych zmierzających do ochrony jej interesów. Podnieść także należy, że organy wbrew treści art. 37 pr. bud. nie ustaliły żadnych okoliczności mających znaczenie dla oceny zgodności z prawem spornego obiektu w odniesieniu do przesłanki wynikającej z ust art. 37 ust. 1 pkt. 1. Jest to o tyle istotne, że w sytuacji zaistnienia tej przesłanki brak jakichkolwiek możliwości zalegalizowania obiektu wybudowanego bez pozwolenia , na podstawie przepisów ustawy Prawo budowlane z 1974 r. Uchybienie to również stanowi o naruszeniu przepisów art. 7 i 77 kpa.
Jak wynika z powyższego zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego polegającym na niewłaściwej interpretacji art. 37 ust. 1 pkt. 2 ustawy Prawo budowlane z 1974 r. mającym niewątpliwie wpływ na wynik sprawy, co wyżej wskazano, oraz z naruszeniem art. 7, 75 i 77 kpa mogącym mieć istotny wpływ na jej wynik. Naruszenie przepisów postępowania doprowadziło do wydania decyzji w oparciu o niepełny materiał dowodowy, który mógł okazać się istotny dla zastosowania przepisu, w oparciu o który wydano zaskarżoną decyzję.
Dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art. 152 ustawy sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI