II SA/Gd 795/24

II SA/Gd 795/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-07-16
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-07-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz
Jakub Chojnacki
Krzysztof Kaszubowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 1538/25 - Postanowienie NSA z 2025-10-15
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 344
art. 136 ust. 3a
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Jakub Chojnacki Protokolant Specjalista Marta Sankiewicz po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2025 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi A. P., A. P., I.i T., M. R., K. D. i R. R. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 19 czerwca 2024 r. nr NSP-VIII.7581.1.359.2023.DL w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 28 listopada 2023 r. nr WS-I.6821.32.2022.ER; 2. zasądza od Wojewody Pomorskiego solidarnie na rzecz skarżących A. P., A. P., I.i T., M. R., K. D. i R. R. kwotę 977 (dziewięćset siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
A. P., J. R., I. T., M. R., R. R., A. B. i K. D. (dalej jako: "wnioskodawcy", "skarżący") zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzję Wojewody Pomorskiego (dalej jako: "Wojewoda", "organ odwoławczy") w przedmiocie odmowy zwrotu udziałów, na skutek spadkobrania po byłym właścicielu, w prawie własności nieruchomości.
Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Orzeczeniem z dnia 24 kwietnia 1956 r. nr SWS.II.w.1/4/55, sprostowanym postanowieniem z dnia 1 lutego 1964 r. nr U.S.W.III w 1/4/55, Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku, działając na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (tekst jedn.: Dz. U. z 1952 r. nr 4, poz. 31) orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Państwa – [...] części parceli nr [...] o pow. 4.108 m2 i części parceli nr [...] o pow. 207 m2, zapisanych w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w Gdyni KW [...], stanowiących własność A. S.
Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Gdyni Wydział I Cywilny z dnia 20 grudnia 1991 r., sygn. akt I. Ns. 1979/91, spadek po zmarłym w dniu 3 sierpnia 1949 r. A. S. nabyli: Z. S. w 1/4 części i F. S. w 3/4 części. Na mocy tego samego postanowienia, spadek po zmarłym w dniu 12 sierpnia 1950 r. F. S., nabyła matka Z.S. w całości.
Na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego w Gdyni z dnia 16 lipca 1958 r., sygn. akt II Ns II 155/58, zmienionego postanowieniem Sądu Okręgowego w Gdańsku Wydział III Cywilny Odwoławczy z dnia 13 maja 2011 r., sygn. akt III Cz 683/11, spadek po zmarłej w dniu 16 stycznia 1956 r. Z. S. nabyli: M. R., W.R., J. P., A. P. - każde w 1/5 części spadku oraz w miejsce zmarłej J. K. z domu R., jej dzieci, tj.: E.K., A. N., P. O., G. R., J. K., K. K., H. K. - każdy po 1/35 części spadku.
Spadek po zmarłej w dniu 22 października 1965 r. M. R., zgodnie z postanowieniem Sądu Powiatowego w Wejherowie z dnia 22 marca 1972 r. sygn. akt Ns 40/72, nabyli: S. R., H. T., J. R., M. S. i M. R. - każde w 1/5 części spadku. Zaś na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Kościerzynie Wydział I Cywilny z dnia 3 września 1999 r., sygn. akt INs. 273/99, spadkobiercami zmarłego w dniu 22 lutego 1999 r. S. R., zostały I. R. i B. R. (zgodnie z odpisem aktu małżeństwa nr [...], zmieniła nazwisko na R.-K.) - każda w 1/2 części.
Na mocy aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia 18 stycznia 2018 r., Repertorium A nr [...] na rok 2018, spadkobiercami zmarłej w dniu 9 stycznia 2018 r. H. T., zostali H. R., A. T. i M. T. - każdy w 1/3 części spadku. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Wejherowie Wydział I Cywilny z dnia 19 grudnia 2012 r., sygn. akt I Ns 1366/12, spadek po zmarłym w dniu 4 września 2012 r. M. R., nabył brat J. R., w całości.
Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Gdyni Wydział I Cywilny z dnia 23 stycznia 1990 r., sygn. akt I Ns 11/90, spadek po zmarłym w dniu 22 października 1972 r. W. R. nabyli: żona T. R. - w 5/20 części spadku; córka J. R. - w 3/20 częściach spadku; syn R.R.- w 3/20 części spadku; córka I. T. - w 3/20 spadku; córka M. S. - w 3/20 spadku; wnuczka A. H. - w 1/20 części spadku, wnuk C. W. - w 1/20 części spadku; wnuk R. W. - w 1/20 części spadku. Na podstawie tego samego postanowienia spadek po zmarłej w dniu 29 października 1976 r. T. R.nabyli: córka J. R., syn R. R., córka I. T., córka M. S. - każdy w 3/15 częściach spadku oraz wnuczka A. H., wnuk C. W., wnuk R. W. - każdy w 1/15 częściach spadku.
Na podstawie bazy PESEL ustalono, że M. R., córka W. i T., w dniu 16 lipca 1977 r. zmieniła nazwisko na R.-S.
Postanowieniem Sądu Rejonowego w Gdyni Wydział VII Cywilny z dnia 19 stycznia 2000 r. sygn. akt VII Ns 1003/96, spadek po zmarłej w dniu 20 maja 1996 r. A. P. nabyli: A.P. i K. D. - każde z dniach w 1/2 części spadku.
Spadek po zmarłej w dniu 18 listopada 2005 r. A.N., zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Gdyni Wydział VII Cywilny z dnia 22 marca 2006 r., sygn. akt VII Ns 165/06, nabyli: córka H. M., syn S. N. - każde z nich w 1/3 części spadku oraz wnuczka J. K., wnuczka A. B. - każda w 1/6 części spadku.
Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Gdyni z dnia 12 marca 1981 r. sygn. akt I Ns. 158/81, spadek po zmarłej w dniu 6 lutego 1981 r. J. P. nabył A. P. w całości. Zaś na mocy postanowienia Sądu Rejonowego Gdańsk – Południe w Gdańsku z dnia 27 czerwca 2006 r. sygn. akt IX 120/06, spadek po zmarłym w dniu 5 marca 2006 r. A. P. nabyły: żona A. P. oraz córka M. P. - każda w 1/2 części spadku.
Jak wynika z pisma Urzędu Miasta Gdyni z dnia 19 listopada 2020 r. dawna parcela nr [...] o pow. 0,4108 ha podzieliła się, w wyniku czego powstała m. in. działka nr [...] o pow. 0,2837 ha (vide: wykaz zmian gruntowych). Działka nr [...] połączyła się natomiast z działką nr [...] o pow. 0,0207 ha, a następnie uległy one podziałowi, w wyniku którego powstały działki nr [...] o pow. 0,0282 ha i [...] o pow. 0,2762 ha (vide: wykaz zmian gruntowych z dnia 5 lipca 1976 r.) Na skutek modernizacji ewidencji gruntów i budynków na terenie miasta G. w 2015 r. działka nr [...] zmieniła numer na [...], obręb [...] (vide: wykaz synchronizacyjny).
Pismem z dnia 21 kwietnia 2020 r. A. P., J. R., I. T., M. R., R. R., A. B. i K. D., wystąpili do Prezydenta Miasta Gdyni, wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej, o zwrot m. in. działek nr [...] o pow. 4 108 m2 i [...] o pow. 207 m2, objętych księgą wieczystą nr [...].
Postanowieniem z dnia 29 stycznia 2021 r., sprostowanym postanowieniem z dnia 28 lipca 2021 r., Wojewoda Pomorski wyłączył Prezydenta Miasta Gdyni od rozpatrzenia sprawy zwrotu m. in. działki nr [..] i wyznaczył do jej załatwienia Prezydenta Miasta Gdańska, wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej.
Decyzją z dnia 28 listopada 2023 r. Prezydent Miasta Gdańska (dalej jako: organ I instancji) orzekł o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej aktualnie jako działka nr [...], położonej w G., obręb [...], KW nr [...], będącej własnością Gminy Miasta G.
Wojewoda Pomorski, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia 19 czerwca 2024 r. uchylił rozstrzygnięcie organu I instancji i orzekł o odmowie zwrotu udziałów przysługujących A. P., J. R., I. T., M. R., R. R., A. B. i K. D., na skutek spadkobrania po byłym właścicielu, tj. A. S., w prawie własności nieruchomości położonej w G., oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działki nr: [...] i [...], stanowiącej obecnie działkę nr [...], obręb [...], KW nr [...] oraz umorzył postępowanie przed organem I instancji w zakresie zwrotu udziałów nieprzysługujących ww. osobom w prawie własności ww. nieruchomości.
W uzasadnieniu, w pierwszej kolejności organ odwoławczy wyjaśnił, że problematyka zwrotu nieruchomości wywłaszczonych została uregulowana w rozdziale 6 działu III ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 344 ze zm.; dalej jako: "u.g.n.").
Następnie, wyjaśniając przyczyny uchylenia rozstrzygnięcia organu I instancji Wojewoda, przywołując treść przepisu art. 136 ust. 3 u.g.n., orzecznictwo sądowoadministracyjne oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 lipca 2015 r. sygn. akt SK 26/14 wskazał, że osoby występujące w niniejszej sprawie z wnioskiem o zwrot nie są jedynymi spadkobiercami byłego właściciela, co wynika z postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku oraz aktów poświadczenia dziedziczenia. Organ I instancji, pismem z dnia 6 września 2021 r. zawiadomił strony o wszczęciu postępowania w sprawie wniosku z 21 kwietnia 2020 r. o zwrot nieruchomości położonych w G., obręb Ś. (...) w zakresie części obecnych działek: (...) nr [...], nie wskazując jednocześnie, że dotyczy ono jedynie udziałów przysługujących wskazanym wyżej osobom.
Następnie, decyzją z dnia 28 listopada 2023 r. organ I instancji orzekł o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie zawężając swojego rozstrzygnięcia do udziałów w prawie własności przedmiotowej nieruchomości, które przysługują wnioskodawcom. Wojewoda zwrócił uwagę, że organ I instancji nie wezwał wnioskodawców do sprecyzowania żądania zawartego we wniosku (w którym wnioskowano o zwrot całej nieruchomości) i wszczął postępowanie co do całego udziału w prawie własności przedmiotowej działki i tak też orzekł w zaskarżonej decyzji, nawiązując do udziałów jedynie na końcu uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia.
W konsekwencji, w ocenie Wojewody, z tego powodu konieczne było uchylenie rozstrzygnięcie organu I instancji i umorzenie postępowania w zakresie udziałów po byłym właścicielu wywłaszczonej nieruchomości, których nie objął wniosek z dnia 21 kwietnia 2020 r.
Przechodząc do meritum Wojewoda wyjaśnił, że w niniejszej sprawie bezspornym jest, że orzeczeniem z dnia 24 kwietnia 1956 r. nr SWS II w 1/4/55, sprostowanym postanowieniem z dnia 1 lutego 1964 r. nr U.S.W.III w 1/4/55, Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Państwa – [...] parceli nr [...] o pow. 4 108 m2 i parceli nr [...] opow. 207 m2, zapisanych w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w Gdyni KW [...], stanowiących własność A. S. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że na skutek przekształceń geodezyjnych wywłaszczonych parcel nr [...] i [...] powstały działki nr [...] (poprzednio nr [...]), która jest przedmiotem niniejszego postępowania i [...] (poprzednio nr [...]).
W dalszej kolejności Wojewoda wskazał, że w niniejszej sprawie wywłaszczenia dokonano pod rządami dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Akt ten nie posługiwał się pojęciem zbędności nieruchomości przyjętym w aktualnie obowiązującej ustawie. Zastąpiła go ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tekst jedn.: Dz. U. z 1961 r., nr 18, poz. 94). Zgodnie z aktualnym orzecznictwem sądowoadministracyjnym w przypadku ustalenia, że na nieruchomości został zrealizowany cel jej wywłaszczenia przed dniem 1 stycznia 1998 r., to okoliczność, kiedy ten cel zrealizowano, nie ma znaczenia prawnego, a terminy określone w art. 137 ust. 1 u.g.n. nie znajdują zastosowania.
Ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wynika, że wywłaszczona nieruchomość, stanowiąca część obecnej działki nr [...] znajduje się w pasie drogowym ulicy A. (vide: pisma Zarządu Dróg i Zieleni w Gdyni z dnia 11 lipca 2022 r.). Potwierdza to załącznik graficzny do miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Ponadto w części opisowej tego planu zapisano "159 KD-D 1/2 - ulica dojazdowa - ul. A." (w planie wskazano również, że "KD-D j/p — Drogi i ulice publiczne dojazdowe (j - liczba jezdni, p - liczba pasów ruchu ").
Przywołując treść przepisu art. 1, art. 2a, art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 320; dalej jako: "u.d.p.") oraz art. 2 u.g.n. Wojewoda wskazał, że w przedmiotowej sprawie należy dokonać analizy stanu nieruchomości, w ww. zakresie, tj. części działki nr [...] (o pow. około 802 m2, objętej wnioskiem o zwrot. Analiza ta jest niezbędna w celu ustalenia, czy ta część podlega ona ochronie, jako nieruchomość specjalna, jaką jest droga publiczna.
Z protokołu z oględzin nieruchomości z dnia 19 października 2022 r. wynika, że "mniej więcej w połowie jezdni jest granica działki, orientacyjnie do środka jezdni. Wzdłuż działki, od strony ulicy są wejścia do klatek, są wyłożone kostką brukową, są miejsca parkingowe, oświetlenie po prawej stronie ulicy, pojedyncze znaki drogowe".
Zdaniem Wojewody zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, że część działki nr [...], będącej przedmiotem niniejszego postępowania, stanowi drogę w znaczeniu ustawy o drogach publicznych tj.: "budowlę wraz z drogowymi obiektami inżynierskimi, urządzeniami oraz instalacjami, stanowiącą całość techniczno-użytkową, przeznaczoną do prowadzenia ruchu drogowego, zlokalizowaną w pasie drogowym". Definicję tę uzupełnia ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1047 ze zm.) gdzie art. 2 pkt 1, wskazuje, że drogą jest "wydzielony pas terenu składający się z jezdni, pobocza, chodnika, drogi dla pieszych lub drogi dla rowerów, łącznie z torowiskiem pojazdów szynowych znajdującym się w obrębie tego pasa, przeznaczony do ruchu lub postoju pojazdów, ruchu pieszych, jazdy wierzchem lub pędzenia zwierząt".
Elementy wchodzące w skład drogi, w sposób wyczerpujący określa rozporządzanie Ministra Infrastruktury z dnia 24 czerwca 2022 r. w sprawie przepisów techniczno-budowlanych dotyczących dróg publicznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1518 ze zm.).
W dalszej kolejności Wojewoda podniósł, że kolejnym aspektem, jaki musi zaistnieć aby zaliczyć daną drogę do miana dróg publicznych jest zaliczenie do określonej kategorii dróg publicznych na podstawie ustawy o drogach publicznych. Część działki objęta postępowaniem stanowi pas drogowy ul. A. Przedmiotowa ulica została zaliczona do kategorii dróg gminnych na podstawie rozporządzenia nr 3/96 Wojewody Gdańskiego z dnia 15 kwietnia 1996 r. w sprawie zaliczenia dróg w województwie gdańskim do kategorii dróg lokalnych miejskich i dróg gminnych (Dz. U. Województwa Gdańskiego z dnia 20 czerwca 1996 r, nr 15, poz. 48).
Następnie Wojewoda wyjaśnił, że usytuowanie nieruchomości stanowiącej część działki nr [...] oraz znajdująca się na niej infrastruktura (część jezdni, parking, latarnie, znaki drogowe) wskazują, że stanowi ona ciąg komunikacyjny umożliwiający dojazd do zabudowań osiedla mieszkaniowego (w planie zagospodarowania przestrzennego zapisano: karta terenu o numerze 26, karta terenu o numerze 27 - zabudowa usługowa/zabudowa wielorodzinna - zasady obsługi infrastrukturą "dojazd od ulicy 59 KD-D 1/2 - A."). W ocenie organu odwoławczego wskazane powyżej fakty jednoznacznie potwierdzają, że ze spornych nieruchomości może korzystać każdy zgodnie z ich przeznaczeniem, co wyczerpuje dwie ostatnie przesłanki wskazane w definicji drogi publicznej.
Reasumując Wojewoda stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że nieruchomość objęta postępowaniem zwrotowym — część działki nr [...] (o pow. około 802 m2) stanowi drogę publiczną w znaczeniu u.d.p. W związku powyższym za błędne uznał organ odwoławczy twierdzenie zawarte w odwołaniu, że fragment nieruchomości nie znajduje się w pasie drogowym i może stanowić działkę budowlaną.
W konsekwencji Wojewoda uznał, że rozstrzygnięcie organu I instancji w zakresie odmowy zwrotu części działki nr [...], która stanowi drogę publiczną, jest prawidłowa (choć powinna dotyczyć jedynie udziałów przysługujących wnioskodawcom w prawie własności części działki), ponieważ zgodnie z orzecznictwem i stanowiskiem doktryny, niemożliwy jest zwrot nieruchomości, która w dniu wydania decyzji zwrotowej, stanowi drogę publiczną. Wojewoda wyjaśnił również, że w sytuacji, gdy nieruchomość stanowi drogę publiczną, byłemu właścicielowi lub jego spadkobiercom nie przysługuje roszczenie o jej zwrot, bez względu na to czy cel wywłaszczenia został zrealizowany, czy nie. Oznacza to, że dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawie nie ma znaczenia kwestia realizacji celu, na jaki przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona.
Przechodząc do oceny realizacji celu na pozostałej części działki nr [...], Wojewoda zauważył, że w orzeczeniu z dnia 24 kwietnia 1956 r. wskazano, iż wywłaszczona nieruchomość jest niezbędna dla realizacji narodowych planów gospodarczych. We wniosku o wywłaszczenie z dnia 19 lutego 1955 r. D. wskazała, że "objęte wnioskiem o wywłaszczenie nieruchomości wyż. opisane stanowią tereny inwestycyjne przeznaczone pod budowę osiedla Ś. G.". Potwierdza to protokół opisu nieruchomości spisany w dniu 11 marca 1955 r., w którym wyjaśniono, że "opis nieruchomości zarządzony został na skutek wniosku wywłaszczeniowego z dnia 19 lutego br. Nr.P-22/3-1061/55 i P.22/3-1065/55 złożonym przez D. w trybie art. 17 dekretu z dnia 26.IV. 1949 r. (...) zmierzającego do odjęcia prawa własności wskazanej dalej nieruchomości na rzecz D. z przeznaczeniem ich pod budowę osiedla mieszkaniowego" oraz, że "wymienione parcele [m. in. [...] i [...]] w niniejszym protokole znajdują się w strefie zabudowy wielokondygnacyjnej".
W aktach sprawy znajduje się plan zatytułowany "[...]", zgodnie z którym na części parceli nr [...] planowano część budynku, natomiast pozostała jej część oraz część dawnej parceli nr [...] - w zakresie parceli nr [...] miały być niezabudowane. Dokument ten stanowił załącznik do zezwolenia Państwowej Komisji Planowania z dnia 11 stycznia 195... (data nieczytelna) nr IN6/C-2/11/29/55 dla "Dyrekcji Budowy Osiedli [...] jako wykonawcy narodowych planów gospodarczych na nabycie pod budowę bloku [...] os. Ś. nieruchomości położonej w G. przy ul. A. i ul. Ś. oznaczonej na załączonym planie sytuacyjnym obwódką koloru czerwonego oraz literami (...)" - parcele nr [...] i [...] według tego załącznika.
W dniu 3 marca 1955 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku zezwoliło D. na objęcie nieruchomości położonych w G. m. in. część parceli nr [...] o powierzchni 3851 m2, część parceli nr [...] o powierzchni 282 m2.
Przy piśmie z dnia 14 marca 1955 r. D. przedłożyła po 1 egzemplarzu odpisu wezwania właścicieli nieruchomości w G. przy ul. A. nr [...] i ul. Ś. nr [...], o zawarcie umowy kupna-sprzedaży nieruchomości przeznaczonych pod budownictwo mieszkaniowe, jako załączniki do wniosków o wywłaszczenie nieruchomości z dnia 19 lutego 1955 r. nr P 22/3-1061.55 oraz P 22/3-1065/55.
W świetle powyższego Wojewoda uznał, że celem wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości była budowa osiedla mieszkaniowego G.
W dalszej kolejności organ odwoławczy wyjaśnił, że w aktach sprawy znajduje się także dokumentacja projektowa boksów garażowych w G. przy ul. A. [...], które były planowane na sąsiedniej nieruchomości, również przeznaczonej pod wskazane osiedle. W opisie technicznym do projektu planu realizacyjnego zagospodarowania terenu wnętrza blokowego przy ul. A. nr [...] wskazano, że "istotna zmiana polega na zmniejszeniu powierzchni boiska, przewidzianego uprzednio jako boisko do piłki ręcznej. (...) W nowej wersji projektowej utrzymuje się dwa zespoły gospodarcze /śmietnik i trzepaki/". Z graficznego projektu planu realizacyjnego zagospodarowania terenu wnętrza blokowego – G. ul A. [...] oraz planu sytuacyjnego wynika, że na terenie obecnej działki nr [...] była część jezdni ul. A., teren zielony z częścią boiska, uliczka wewnątrzblokowa oraz chodniki. W projekcie zagospodarowania terenu wnętrza blokowego przy ul. A. [..] opisano istniejące urządzenia terenu, tj. "wnętrze blokowe posiada ponadto wewnętrzne drogi o nawierzchni z trylinki i chodniki. W części północnej istnieją dwa urządzone trawniki z obrzeżem z kamienia naturalnego".
W decyzji z dnia 8 listopada 1968 r. nr AB-601/152/19/61/68, Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Gdyni udzieliło pozwolenia na dobudowę drugiego boksu garażowego do istniejącego zespołu na nieruchomości stanowiącej własność M., położonej w G. przy ul. A. [..]. Zdaniem organu odwoławczego powyższe oznacza, że już w tym czasie wnętrze blokowe było zagospodarowane zgodnie z wcześniejszymi planami. Potwierdza to projekt planu realizacyjnego zagospodarowania terenu wnętrza blokowego – G. ul. A., na którym zaznaczono budynki istniejące.
Wojewoda wskazał ponadto, że do akt sprawy dołączono dokumentację dotyczącą budynku nr [...] przy ul. A. - blok [...]. Z protokołu odbioru z dnia 19 marca 1957 r. - załączonego do niego wykazu braków dopuszczalnych stwierdzonych przy odbiorze wynika, że teren obecnej działki nr [...], przylegającej do tych budynków zagospodarowany został w trakcie ich budowy, jednakże nie w całości - "brak definitywnego urządzenia terenu". Pozostały teren tej działki został zagospodarowany dalszymi planami realizacyjnymi, opracowanymi wraz z projektami kolejnych boksów garażowych lokalizowanych we wnętrzu kwartału zabudowy, co potwierdza załączona do akt sprawy dokumentacja. Wskazane budynki zostały oddane do użytku w dniu 28 marca 1958 r., co potwierdza protokół. Zaświadczenie nr 1171/51 potwierdza dokonanie odbioru w dniu 27 marca 1958 r. instalacji wodociągowo-kanalizacyjnej przy ul. A. róg K. [..]. W dniu 10 stycznia 1958 r. został spisany protokół ostatecznego odbioru robót - budynku mieszkalnego blok [..].
W aktach organu I instancji znajduje się ponadto zdjęcie lotnicze z 1967 r., na którym geodeta uprawniony A. M. naniosła granice obecnej działki nr [...]. Wynika z niego, że na tym terenie osiedle już istniało, a obszar wewnątrzblokowy był zagospodarowany. Na terenie przedmiotowej nieruchomości, w części znajdowała się ulica A., a pozostały teren wzdłuż zabudowań był zagospodarowany prawdopodobnie zielenią - wyraźnie widać przecinające go dojścia od ulicy do klatek budynku.
Taki stan rzeczy trwa do dnia dzisiejszego, co potwierdza protokół z przeprowadzonych oględzin nieruchomości.
Mając na uwadze powyższe Wojewoda podzielił stanowisko organu I instancji, że "opisane zagospodarowanie przedmiotowej działki, tj. znajdujący się w obszarze działki nr [...] fragment budynku mieszkalnego, droga publiczna, zieleń miejska, garaż, wiata śmietnikowa, budynek techniczny, latarnie, znaki drogowe, chodniki - jest charakterystyczne dla terenów mieszkaniowych, w tym obszarów przylegających do budynków wielomieszkaniowych na osiedlach. Przedstawione zagospodarowanie przedmiotowej nieruchomości na całym jej obszarze stanowi typową zorganizowaną przestrzeń miejską i pełni rolę mieszkalną i użytkową dla mieszkańców. (...) opisany stan faktyczny przedmiotowej działki i jej położenie potwierdza również jej funkcjonalne związanie z działkami sąsiednimi oraz wspomnianym budynkiem mieszkalnym, który w przeważającej części wzniesiony jest na działkach sąsiednich".
Wojewoda zwrócił także uwagę, że przez przedmiotową działkę przebiega podziemna infrastruktura wodociągowa, kanalizacyjna, energetyczna, ciepłownicza, telekomunikacyjna i gazowa, dochodząca do okolicznych zabudowań, stanowiących elementy osiedla mieszkaniowego, co również mieści się w celu wywłaszczenia, jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego.
Reasumując Wojewoda uznał, że cel wywłaszczenia w postaci osiedla mieszkaniowego na wywłaszczonej nieruchomości został zrealizowany i nastąpiło to, najpóźniej w latach 60-tych ubiegłego wieku. W takiej sytuacji, zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych terminy określone w art. 137 ust. 1 u.g.n. nie znajdują zastosowania.
Następnie, odnosząc się do zarzutu odwołania że ze zgromadzonej przez organ I instancji dokumentacji wynika, tylko i wyłącznie aktualny stan zagospodarowania na dzień przeprowadzenia oględzin, a nie stan z chwili złożenia wniosku o zwrot w niniejszej sprawie, w szczególności w zakresie fragmentu nieruchomości zaznaczonego na mapce stanowiącej załącznik do odwołania, tj. działki znajdującej się po prawej stronie ul. A. patrząc w kierunku północnym Wojewoda wyjaśnił, że z dokumentów archiwalnych ani obecnych nie wynika, czy na przedmiotowym terenie powstało boisko, które miało w części znajdować się na terenie obecnej działki nr [...]; prawdopodobnie był i jest to teren zielony. Okoliczność ta, zdaniem organu, stanowiłaby jedynie modyfikację celu wywłaszczenia, a nie brak realizacji celu wywłaszczenia.
Ustosunkowując się natomiast do zarzutu związanego z tym, że "na dzień złożenia wniosku o zwrot nieruchomości działka ta nie była zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia, a zatem była zbędna na ten cel. Obecnie działka sąsiadująca z fragmentem nieruchomości, o którym mowa powyżej jest zabudowana nowym budynkiem wielorodzinnym przez firmę Y. Budowa przedmiotowej inwestycji została zakończona w II kwartale 2021 roku. Do tej daty tenże fragment nieruchomości nie był zagospodarowany w taki sposób, na jaki wskazuje organ I instancji, nie istniały tam nasadzenia, nie był urządzony, nie służył mieszkańcom okolicznych bloków, w szczególności mieszkańcom bloków, którego realizacja była przyczyną wywłaszczenia", Wojewoda wyjaśnił, że obszar ten był terenem zielonym już na zdjęciu lotniczym z 1967 r. Taki stan zagospodarowania potwierdza również zdjęcie z 2008 r., które znajduje się w aktach organu II instancji.
Organ odwoławczy zwrócił także uwagę, że "sposób zagospodarowania działki sąsiedniej, tj. zabudowa budynku Y. wskazuje jednoznacznie, że Gmina Miasta Gdyni wymogła na inwestorze, by południowa elewacja nie posiadała okien, a zatem dopuszcza w przyszłości zabudowę tejże nieruchomości innym budynkiem, co wynika chociażby z planu zagospodarowania przestrzennego, zgodnie z którym omawiany fragment przedmiotowej działki przeznaczony jest pod zabudowę mieszaną, usługową lub wielorodzinną, z wyznaczonymi nieprzekraczalnymi liniami zabudowy obecnie znajdującego się tam trawnika z drzewami", nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, ponieważ dotyczy innej nieruchomości niż działka nr [...], a ponadto, jeżeli cel wywłaszczenia został już zrealizowany, to późniejsza zmiana przeznaczenia tego terenu nie stanowi o zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia.
Dodatkowo ustosunkowując się do zarzutu, że organ I instancji nie odniósł się do kwestii, czy znajdujące się po lewej stronie ulicy w kierunku północnym trawniki i inne urządzenia są niezbędne do korzystania dla mieszkańców bloków w tak szerokim zakresie, w jakim nastąpiło wywłaszczenie, Wojewoda wyjaśnił, że przedmiotem niniejszego postępowania nie jest analizowanie planów zagospodarowania tego terenu w okresie wywłaszczenia pod względem zaplanowanych powierzchni danego przeznaczenia. Dokumenty te przewidywały zagospodarowanie osiedla terenami zielonymi w przestrzeniach między budynkami i to jest istotna informacja, która ma znaczenie w niniejszej sprawie. Obowiązkiem organu w sprawie zwrotu nie jest ocenianie tych planów - czy powierzchnia terenu zielonego była za duża, czy za mała.
Wojewoda zaznaczył, że niezagospodarowanie przestrzeni terenu osiedla w 100 procentach inwestycją (budynkami, infrastrukturą, urządzeniami itd.) - zwłaszcza, że plany nie przewidywały zabudowy obszaru przedmiotowej działki, co z punktu widzenia prawa budowlanego, czy faktycznego procesu realizacji inwestycji jest niemożliwe do spełnienia, nie wyklucza realizacji celu wywłaszczenia poprzez korzystanie z terenu na cele związane z funkcjonowaniem osiedla mieszkaniowego (w tym tereny zielone, rekreacyjne) dla mieszkańców, zwłaszcza, że takie właśnie było przeznaczenie tego fragmentu, na który wskazują odwołujący się.
W opinii Wojewody organ I instancji słusznie uznał, że na działce nr [...], w zakresie pozostałej części poza drogą publiczną, został zrealizowany cel wywłaszczenia, a więc nie podlega ona zwrotowi (choć jego rozstrzygnięcie w tym zakresie powinno dotyczyć jedynie udziałów wnioskodawców).
Reasumując Wojewoda wskazał, że ponieważ zgodnie z przepisami, niemożliwy jest zwrot nieruchomości, która stanowi drogę publiczną oraz nieruchomości, na której został zrealizowany cel wywłaszczenia, zaskarżona decyzja Prezydenta Miasta Gdańska odpowiada prawu, jednakże jej osnowa powinna odnosić się jedynie do udziałów w prawie własności działki, przysługujących wnioskodawcom. Z tego powodu było konieczne jej uchylenie, a z uwagi na zebranie przez organ I instancji materiału dowodowego, pozwalającego na wydanie orzeczenia w niniejszej sprawie, organ II instancji orzekł co do istoty sprawy w zakresie udziałów wnioskodawców i umorzył niniejsze postępowanie w pozostałym zakresie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżący, reprezentowani przez pełnomocnika zawodowego, wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie o zwrocie udziałów w nieruchomości, położonej w G., oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] o pow. 0,2762 ha, obręb [...], dla której Sąd Rejonowy w Gdyni Wydział V Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą numer KW Nr [..], będącej własnością Gminy Miasta G., wywłaszczonej orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 24 kwietnia 1956 roku, nr SWS.II.w.1/4/55, sprostowanym postanowieniem z dnia 1 lutego 1964 roku oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie art. 142 ust. 1, art. 136 ust. 3 oraz art. 137 i art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami, a także art. 104 § 1 k.p.a poprzez ich błędne zastosowanie i uznanie, że w niniejszej sprawie należało odmówić zwrotu udziałów w wywłaszczonej nieruchomości.
Wojewoda Pomorski w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację i stanowisko, jak w zaskarżonej decyzji.
Uczestnik postępowania, Gmina Miasta Gdynia, w piśmie procesowym z dnia 16 września 2024 r. wniosła o oddalenie skargi.
Na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2025 r. Sąd zobowiązał pełnomocnika skarżących do przedstawienia, w terminie 14 dni, informacji, czy toczy się postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 24 kwietnia 1956 r., ewentualnie w jaki sposób zostało zakończone.
Naczelny Sąd Administracyjny w piśmie z dnia 26 maja 2025 r., stanowiącym odpowiedź na pismo tut. Sądu z dnia 19 maja 2025 r., poinformował, że sprawa o sygn. akt I OSK 994/24 ze skarg kasacyjnych Prezydenta Miasta Gdyni oraz Ministra Rozwoju i Technologii od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 października 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 20243/19 oczekuje na wyznaczenie terminu rozprawy.
W piśmie procesowym z dnia 22 kwietnia 2025 r. (data wpływu do Sądu 9 czerwca 2025 r.) pełnomocnik skarżących, w wykonaniu zobowiązania Sądu, poinformował, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 24 kwietnia 1956 r. o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w G., oznaczonej jako część parceli nr [...] o pow. 3.851 m2 oraz część parceli nr [...] o pow. 282 m2 oraz stwierdzenia nieważności postanowienia tego organu z dnia 1 lutego 1964 r. o sprostowaniu orzeczenia z dnia 24 kwietnia 1956 r., na skutek wniesienia skarg kasacyjnych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 października 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 2043/19, obecnie toczy się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie aczkolwiek nie z powodów w niej wskazanych.
Przeprowadzona przez Sąd, na podstawie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.) oraz art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej jako: "P.p.s.a.) kontrola legalności wykazała, że decyzja Wojewody z dnia 19 czerwca 2024 r. wydana została z istotnym naruszeniem prawa.
Kontrolowana decyzja Wojewody z dnia 19 czerwca 2024 r. wydana została po rozpoznaniu odwołania wniesionego od decyzji Prezydenta Miasta Gdańska, wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej z dnia 28 listopada 2023 r., wydanej po rozpoznaniu wniosku skarżących o zwrot m. in. działek nr [...] o pow. 4 108 m2 i [...] o pow. 207 m2, objętych księgą wieczystą nr [...] (według aktualnej numeracji dz. nr [...]) położonej w G., obręb [...], wywłaszczonej poprzednikowi prawnemu skarżących A. S. na rzecz Skarbu Państwa na podstawie orzeczenia z dnia 24 kwietnia 1956 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku (dalej jako: "orzeczenie wywłaszczeniowe"). Wskazane orzeczenie wydane zostało na podstawie dekretu z dna 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (tekst jedn.: Dz. U. z 1952 r., nr 4, poz. 31).
Materialnoprawną podstawę zgłoszonych w niniejszej sprawie żądań o zwrot wywłaszczonej nieruchomości stanowią przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 344 ze zm.; dalej jako: "u.g.n.").
Przepis art. 216 u.g.n. zawiera zamknięty katalog nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa, do których mają zastosowanie przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n. zatytułowanego "Zwrot wywłaszczonych nieruchomości". Zgodnie zaś z treścią art. 216 ust. 2 pkt 2 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III tej ustawy dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. poz. 31).
Z tego względu żądanie skarżących podlegało rozpoznaniu w trybie art. 136 u.g.n., który w ust. 1 stanowi, że nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie z art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.
Z powołanych przepisów wynika, że pierwszym i podstawowym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest obiektywnie stwierdzona jej zbędność dla realizacji celu wywłaszczenia. Wykładnia pojęcia "zbędności" wywłaszczonej nieruchomości, o którym mowa w art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 u.g.n., prowadzi do wniosku, że o zwrocie nie decyduje wyłącznie niedochowanie wskazanych tam terminów. Podstawową przesłanką zwrotu jest bowiem w ogóle niezrealizowanie celu. Dopiero wówczas, gdy nie doszło do jego zrealizowania, ma miejsce ocena czy upłynął już siedmioletni okres dla rozpoczęcia realizowania celu albo dziesięcioletni dla jego ukończenia, przy czym ten drugi termin ma zastosowanie tylko wówczas gdy doszło do rozpoczęcia realizacji celu. Zrealizowanie celu w każdym przypadku wyklucza możliwość zwrotu chociażby do niego doszło z naruszeniem terminów wskazanych w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. (por. wyrok NSA z dnia 4 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 991/18, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Określone w punktach 1 i 2 terminy 7 i 10 lat stanowią tylko dopełnienie przesłanki zbędności. Istota "zbędności" polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest (i nie był) zrealizowany. Użyte w przepisie sformułowanie "pomimo upływu" znaczy tylko tyle, że zgłoszone przed upływem wyżej wymienionych terminów roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie będzie mogło zostać zaspokojone.
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 13 marca 2014 r., w sprawie o sygn. akt P 38/11 (Dz. U. z 2014 r. poz. 376), rozstrzygając kwestię wstecznego działania art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n., w sytuacji gdy cel wywłaszczenia zrealizowano przed 22 września 2004 r., wskazał również, że w literalnej wykładni tego przepisu nacisk należy położyć w pierwszej mierze na ustaleniu przesłanki "cel wywłaszczenia nie został zrealizowany", a dopiero na drugim etapie i w razie niespełnienia pierwszej przesłanki - na ustaleniu, czy celu nie zrealizowano "pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna". Skoro zatem podstawowym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest jej zbędność na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, to ocenę zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia należy w pierwszej kolejności odnieść do okoliczności realizacji celu wywłaszczenia. Tym samym terminy 7 i 10 lat należy traktować jako dopełnienie przesłanki zbędności, a organ rozpatrujący żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jedynie w sytuacji, gdy ta nie została jeszcze wykorzystana na cel wywłaszczenia, winien ustalić, czy upłynęły już ww. terminy i w razie dokonania pozytywnego ustalenia wydać decyzję o zwrocie, w przeciwnym razie - o odmowie zwrotu. Wtedy to bowiem do oceny czy dana nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia konieczne jest zbadanie przesłanek zawartych w art. 137 ust. 1 u.g.n.
Jednakże w sytuacji, gdy cel wywłaszczenia został zrealizowany, zwrot nie jest możliwy bez względu na to, kiedy realizacja ta nastąpiła. Przy czym ocenę realizacji celu wywłaszczenia należy dokonywać na dzień złożenia wniosku o jej zwrot. Przyjmuje się, że w przypadku pomyślnej realizacji celu wywłaszczenia przed dniem złożenia wniosku nie jest możliwy zwrot nieruchomości niezależnie od terminu, kiedy ta realizacja nastąpiła. W świetle powyższego obowiązkiem organów orzekających w niniejszej sprawie było ustalenie, na jaki cel nieruchomość objęta wnioskiem skarżącego została wywłaszczona, a następnie czy cel ten został zrealizowany, czy też wywłaszczona nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Punktem wyjścia dla oceny, czy istnieje stan zbędności powinno być zatem w pierwszym rzędzie precyzyjne ustalenie celu wywłaszczenia.
Należy też zauważyć, że u.g.n. zawiera szczególną, odrębną od przewidzianej w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r poz. 572) regulację proceduralną. Zgodnie z brzmieniem art. 136 ust. 3a u.g.n. w przypadku gdy postępowanie w sprawie zwrotu dotyczy udziału w wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w jej części, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, zawiadamia pozostałych uprawnionych o możliwości zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości albo udziału w jej części. Jak podkreśla się w nauce prawa przywołana regulacja służy rozpatrzeniu wszystkich wniosków w ramach jednego postępowania, bez konieczności wszczynania odrębnych postępowań w reakcji na każdy wniosek (mimo że każda uprawniona osoba może złożyć swój wniosek dotyczący zwrotu udziału niezależnie od zachowań i wiedzy innych osób uprawnionych do złożenia takiego wniosku). Złożenie wniosku przez jednego (lub kilku) z uprawnionych powinno powodować zastosowanie przewidzianej w art. 136 u.g.n. procedury powiadamiania wszystkich uprawnionych, a w konsekwencji przeprowadzenie w ramach jednego postępowania rozpatrzenia wszystkich złożonych wniosków (por. E. Klat – Górska (red.), Gospodarka nieruchomościami. Komentarz, Lex 2025). Tym samym, zasadą jest orzekanie w sprawie zwrotu w jednym postępowaniu całej wywłaszczonej nieruchomości. Jeżeli jednak z ustalonego stanu faktycznego wynika, że nie jest możliwe procedowanie odnośnie całej wywłaszczonej nieruchomości, organ powinien procedować w stosunku do udziałów w wywłaszczonej nieruchomości, objętych żądaniem uprawnionych osób (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 21 kwietnia 2020 r., II SA/Kr 36/20).
W sprawie zakończonej poddaną sądowej kontroli decyzją wniosek o zwrot nieruchomości złożyło siedmioro spadkobierców A. S., wywłaszczonego właściciela. Wbrew jednoznacznej regulacji art. 136 ust. 3a u.g.n. organ I instancji nie podjął żadnych czynności procesowych mających na celu zadośćuczynienie obowiązkowi zawiadomienia pozostałych uprawnionych o możliwości zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości. Z nadesłanych akt sprawy wynika jedynie to, że organ I instancji wystosował zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości. Zostało ono jednak doręczone jedynie wnioskodawcom (zawiadomienie o wszczęciu postępowania z 6 września 2021 r. – w aktach administracyjnych). Takie działanie nie znajduje żadnego uzasadnienia z uwagi na przewidziany w przywołanym wyżej przepisie obowiązek procesowy.
Należy podkreślić, że w toku postępowania sądowego ujawniono, że w odniesieniu do orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z 24 kwietnia 1956 r. Minister Inwestycji i Rozwoju decyzją z dnia 5 sierpnia 2019 r. odmówił stwierdzenia nieważności tego aktu. Po wniesieniu przez 36 spadkobierców A. S. skargi do WSA w Warszawie Sąd ten wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2021 r. uchylił decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju (I SA/Wa 2043/19). Od wyroku wywiedziono skargi kasacyjne w następstwie których WSA działając w trybie autokontroli uchylił swój wyrok i decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju (wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 października 2023 r., I SA/Wa 2043/19). Od tego wyroku Gmina Miasta Gdyni oraz Minister Rozwoju i Technologii (następca Ministra Inwestycji i Rozwoju) wnieśli skargi kasacyjne, które nie zostały jeszcze rozpoznane (pismo pełnomocnika skarżących z dnia 22 kwietnia 2025 r. – k. 162 akt sądowych).
Z powyższego wynika, że w sprawie nie występowały żadne okoliczności uniemożliwiające zawiadomienie pozostałych uprawnionych o możliwości zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości. Tym bardziej, że brali oni udział w "równoległym" postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego. Nie można zatem przyjąć, że nie było możliwe procedowanie odnośnie całej wywłaszczonej nieruchomości, wobec czego zdecydowano o procedowaniu jedynie co do udziałów w wywłaszczonej nieruchomości, objętych żądaniem uprawnionych osób. Powyższy wniosek znajduje także potwierdzenie w treści decyzji Wojewody, w której przez trzy pierwsze strony rozważa on kwestie następstwa prawnego po A. S. W ocenie Sądu wydanie decyzji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. mimo naruszenia nakazu wynikającego z art. 136 ust. 3a u.g.n. i braku zawiadomienia pozostałych uprawnionych o możliwości zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości stanowiło naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Przywołany przepis będący niewątpliwie przepisem prawa materialnego został błędnie zastosowany w wadliwie ustalonym stanie faktycznym sprawy.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a.
W ponownym postępowaniu organy administracyjne powinny także ustalić czy wobec uchylenia decyzji o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej toczy się postępowanie w tej sprawie oraz mieć na uwadze ewentualny wynik postępowania przed NSA.