II SA/KR 237/25

II SA/Kr 237/25 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-04-24
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-03-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Jacek Bursa
Joanna Człowiekowska /przewodniczący/
Magda Froncisz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6099 Inne o symbolu podstawowym 609
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Skarżony organ
Minister Środowiska
Treść wyniku
uchylono decyzję organu II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1087
art 16 pkt 61 lit e , pkt 74 , art 35 , art 78 , art 267  pkt 1 , art 268 ust 1 , art 270 ust 8 i ust 8  , art 272 ust 6 , art 279 pkt 3
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j.)
Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
art 7 , art 8 art 77 , art 107
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art 145 par 1 pkt 1 lit a i lit c w zw z art 135 , art 206
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Człowiekowska Sędziowie: Sędzia WSA Magda Froncisz (spr.) Sędzia WSA Jacek Bursa Protokolant: starszy referent sądowy Katarzyna Opiłka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi Kopalni D. Spółki Akcyjnej w S. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Krakowie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 19 grudnia 2024 r. znak K.RUT.4701.2.2024 w przedmiocie określenia wysokości opłaty zmiennej za wprowadzanie ścieków przemysłowych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Krakowie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie na rzecz Kopalni D. Spółki Akcyjnej w S. kwotę 1458 zł (jeden tysiąc czterysta pięćdziesiąt osiem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Pismem z 23 lipca 2024 r., znak: KS.ZUT.4701.704.OZ.2024.AK, Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Zarząd Zlewni w S., na podstawie art. 272 ust. 17 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (Dz.U. z 2024 r., poz. 1087 ze zm.), dalej "P.w.", ustaliło i przekazało Kopalniom [...] S.A. w S., jako podmiotowi obowiązanemu do ponoszenia opłat za usługi wodne, wysokość opłaty zmiennej za usługi wodne w formie informacji kwartalnej nr [...], OZ/I kwartał/2024. Wysokość opłaty została ustalona w oparciu o dane wykazane przez ww. spółkę w "Oświadczeniu podmiotu obowiązanego do ponoszenia opłat za usługi wodne w celu ustalenia wysokości opłaty zmiennej za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi (art. 552 ust. 2h, 2ha, 2i, 2r i 2s P.w.). Opłatę zmienną za okres I kwartału 2024 ustalono w wysokości 6 007 zł za wprowadzenie ścieków przemysłowych - mieszaniny wód z odwodnienia zakładu górniczego "B. " i wód opadowych i roztopowych do ziemi – rowu.
Wobec nieuiszczenia opłaty, Dyrektor Zarządu Zlewni w S. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie decyzją z 25 września 2024 r., znak KS.ZUT.4701.704.OZ.2024.AK, określił ww. spółce opłatę zmienną w wysokości 6 007 zł za wprowadzenie ścieków przemysłowych - mieszaniny wód z odwodnienia zakładu górniczego "B. " i wód opadowych i roztopowych do ziemi – rowu, na podstawie decyzji Marszałka Województwa Ś. z 27 listopada 2017 r., znak: OWŚ-VII.7322.44.2017.
Od powyższej decyzji Dyrektora z 25 września 2024 r. ww. spółka wniosła odwołanie, zarzucając naruszenie szeregu przepisów prawa materialnego i procesowego. Spółka w szczególności argumentowała, że wbrew twierdzeniom organu I instancji wody z odwadniania zakładu górniczego nie są ściekami przemysłowymi, lecz powinny być zakwalifikowane do niezanieczyszczonych wód pochodzących z odwodnienia zakładu górniczego, w rozumieniu art. 16 pkt 61 lit. e P.w.
Zdaniem skarżącej organ I instancji błędnie ponadto przyjął, że spółka wprowadza do wód ścieki przemysłowe nie będące wodami zasolonymi, podczas gdy faktycznie wody z odwodnienia kopalni są zasolone. Organ złamał również przewidzianą w art. 9 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000r. ustanawiającej ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej zasadę "zanieczyszczający płaci", poprzez uznanie, że zasada ta nie ma zastosowania do podmiotu, który wprawdzie wprowadza ścieki do wód, ale nie spowodował ich zanieczyszczenia substancjami, ponieważ występowały one naturalnie w tych wodach.
Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Krakowie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z 19 grudnia 2024 r., znak K.RUT.4701.2.2024, utrzymał w mocy ww. decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni w S. z 25 września 2024 r.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy opisał mające zastosowanie w sprawie przepisy i wskazał, że art. 9 ust. 1 dyrektywy 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 23 października 2000 r. ustanawiającej ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej, tzw. Ramowej Dyrektywy Wodnej (Dz. Urz. WE L 327 ze zm., Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 5), dalej: "dyrektywa", statuuje zasadę "zanieczyszczający płaci".
Z kolei przepisy Prawa wodnego z 2017 r. w oparciu o zapisy zawarte w art. 268 wprowadzają opłaty za usługi wodne, w tym za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi (art. 268 ust. 1 pkt 2 P.w.). Opłata za usługi wodne za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi składa się z opłaty stałej oraz opłaty zmiennej zależnej od ilości i jakości ścieków wprowadzanych w ramach pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego (art. 270 ust. 8 P.w.). Natomiast art. 16 P.w. definiuje pojęcia: - ścieków - pkt 61, ścieków przemysłowych - pkt 64 oraz substancji zanieczyszczających - pkt 58. Podstawą zaś nakładania opłaty zmiennej za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi jest art. 272 ust. 6 P.w.
Dalej organ II instancji zwrócił uwagę, że analizy prawnej wymaga następująca kwestia: czy zasadne są zastrzeżenia podmiotu o przyjęciu przez organ I instancji "błędnej wykładni polegającej na niezasadnym przyjęciu, że Odwołujący korzysta z usługi wodnej polegającej na wprowadzeniu ścieków przemysłowych będących mieszaniną wód z odwodnienia kopalni b. oraz wód opadowych i roztopowych do ziemi - rowu, co oznacza, że zgodnie z art. 298 pkt 1) oraz art. 272 ust. 6 p.w. jest obowiązany ponosić opłaty za usługi wodne".
Organ odwoławczy podzielił podważane przez spółkę stanowisko organu I instancji, zgodnie z którym spółka korzysta z usługi wodnej polegającej na wprowadzeniu ścieków przemysłowych do ziemi – rowu.
Na poparcie powyższej tezy organ wskazał, że z przedłożonych w aktach sprawy oświadczeń podmiotu i sprawozdań z badania wody wynika, że ścieki odprowadzane przez spółkę składają się z zawiesiny ogólnej oraz wody z zawartością chlorków i siarczanów.
Wprawdzie spółka utrzymuje, że prowadzenie działalności przemysłowej, jaką jest "...wydobycie wapienie i dolomitów ze złoża B. sposobem odkrywkowym, systemem ścianowym, sześcioma poziomami eksploatacyjnymi.", nie będzie powodowało wprowadzania do wód podziemnych dopływających do wyrobiska eksploatacyjnego na poziomie VI o rzędnej +180 n n.p.m. oraz wód opadowych lub roztopowych, zanieczyszczeń pochodzących z działalności przemysłowej, jednak zdaniem organu proces wydobycia wapieni wiąże się z mechanicznym usuwaniem materiału.
Oddziaływanie kopalni na środowisko naturalne wynikać będzie bezpośrednio i pośrednio z działań podejmowanych przez zakład, tj. eksploatacji złoża, istnienia urządzeń, infrastruktury oraz technologii eksploatacji. Niekorzystne oddziaływanie na środowisko pojawiające się w wyniku prowadzonych prac będzie wiązało się z dodatkowa emisją pyłu podczas udostępniania złoża i jego eksploatacji. Emisje związane z funkcjonowaniem samej kopalni, pylenie o różnym natężeniu i zasięgu w trakcie prac wydobywczych, załadunku i transportu, w sposób bezpośredni przekładać się będą na jakość wód podziemnych dopływających do wyrobiska eksploatacyjnego oraz wód opadowych lub roztopowych z terenu wyrobiska, ujmowanych w dnie wyrobiska (rząpiu).
O tym, że rodzaj działalności prowadzonej przez odwołującego się może mieć znaczący negatywny wpływ na środowisko, świadczy zdaniem organu fakt, że ustawodawca zaliczył ją do przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko w § 2 ust. 1 pkt 27 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko z dnia 10 września 2019 r. (Dz.U. z 2019 r. poz. 1839): "wydobywanie kopalin ze złoża metodą:
a) odkrywkową na powierzchni obszaru górniczego nie mniejszej niż 25 ha,
b) podziemną o wydobyciu kopaliny nie mniejszym niż 100 000 m3 na rok".
W przypadku osiągnięcia przez przedsiębiorcę prowadzącego ten rodzaj działalności, wielkości określonych w § 2 ust. 1 pkt 27 ww. rozporządzenia, podlega on dodatkowemu obowiązkowi przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko przed uzyskaniem pozwolenia wodnoprawnego.
Kolejno organ odwoławczy wskazał, że ocena tego, czy można określone wody uznać za ścieki, zależy nie tylko od rozumienia (wykładni) art. 16 pkt 61 lit. e P.w., ale także od ustaleń faktycznych, obejmujących choćby bliższą charakterystykę działalności przedsiębiorcy oraz celu i sposobu korzystania przez niego z wód.
W omawianym stanie faktycznym dodatkowym zanieczyszczeniem, niewystępującym pierwotnie w zwiększonych ilościach, w "niezanieczyszczonych wodach" - będzie zawiesina ogólna, pochodząca z pyłów wydzielających się podczas procesów eksploatacyjnych/przeróbczych, która skutkować będzie zanieczyszczeniem wód napływających do wyrobiska, a w konsekwencji wód z odwodnienia kopalni. Ponadto mogą pojawić się w odprowadzanych wodach, ze względu na pracujący w kopalni sprzęt mechaniczny, węglowodory ropopochodne. Przed odprowadzaniem wody z kopalni do ziemi - rowu, będą musiały być one bezwzględnie oczyszczone w osadnikach ziemnych i nie będą mogły być zrzucane bezpośrednio po odpompowywaniu do odbiornika. Potwierdzenie powyższych faktów znajdujemy w zapisach pozwolenia wodnoprawnego. Są to zapisy zwracające uwagę na specyfikację zakładu górniczego i stwierdzenia podkreślające konieczność oznaczania wskaźnika zanieczyszczeń, którego oznaczanie jest ze wszech miar uzasadnione, tj. zawiesiny ogólnej.
W związku z powyższym organ nie zgodził się ze stanowiskiem podmiotu zawartym w odwołaniu, że wody te należy zaliczyć do kategorii "wód niezanieczyszczonych".
Powołując się na treść udzielonego spółce decyzją Marszałka Województwa Świętokrzyskiego z 27 listopada 2017 r., znak: OWŚ-VII.7322.44.2017 pozwolenia wodnoprawnego organ II instancji wskazał, że pozwolenia udzielono na:
"- pkt 1. odwadnianie zakładu górniczego z wód podziemnych dopływających do VI poziomu eksploatacyjnego kopalni B. o rzędnej +180 m n.p.m., na potrzeby wydobycia złoża wapieni i dolomitów ". ", (...),
- pkt 2. wprowadzenie ścieków przemysłowych – mieszaniny wód z odwodnienia zakładu górniczego "B. " i wód opadowych i roztopowych do ziemi – rowu, (...)".
W treści wskazanego wyżej pozwolenia określono dla ww. pkt. 1 maksymalny dopuszczalny do zrzutu stan i skład ścieków, tj.: zawiesin ogólnych.
Ustalono warunki wykonania uprawnień wynikających z udzielonego pozwolenia: "przed wprowadzeniem do odbiornika ścieki oczyszczane będą w osadnikach ziemnych o pojemności 400 m3 każdy".
W pkt III udzielonego pozwolenia zobowiązano uprawnionego do prowadzenia pomiarów i rejestrowania ilości i jakości odprowadzanych ścieków przemysłowych, w następujący sposób:
"1. Prowadzenie badań jakości ścieków w regularnych odstępach czasu, z częstotliwością, co najmniej raz na dwa miesiące, w zakresie wymienionym w pkt.II.1) niniejszej decyzji (...),
2. Prowadzenia pomiaru ilości ścieków odpompowywanych z rząpia, zlokalizowanego na spągu VI poziomu wydobywczego (...), z częstotliwością 1 x na tydzień (...)"
3. Utrzymywania we właściwym stanie technicznym oraz prowadzenia bieżącej konserwacji urządzeń służących do oczyszczania i odprowadzania ścieków."
Powyższe zdaniem organu oznacza, że osadniki poddawane są okresowym przeglądom i czyszczeniu z osadzonej na dnie zawiesiny celem wyeliminowania ewentualnego gromadzenia substancji mineralnych i wtórnego zanieczyszczania wód. Produkt uboczny procesu oczyszczania, tj. osuszone osady pochodzące z oczyszczania, deponowane są na zwałowisku.
Proces oczyszczania, czyli sedymentacji zawiesiny (dwustopniowy system oczyszczania wód kopalnianych), ma gwarantować osiągnięcie wymaganego przepisami prawa stopnia oczyszczenia wód. Dopiero z osadników, a więc po procesie oczyszczania, wody z odwodnienia kopalni "B. " wprowadzane są do ziemi. Nie występuje tutaj sytuacja bezpośredniego odpompowywania wód wprost do odbiornika, jako wód niezanieczyszczonych, przez co nie może znaleźć zastosowania wyjątek, o którym mowa w art. 16 pkt 61 lit. e P.w., z którego wynika, że nie są ściekami wody pochodzące z odwodnienia kopalni, będące "wodami niezanieczyszczonymi".
Idąc dalej organ odwoławczy stwierdził, że w niniejszej sprawie nie znajdzie zastosowania art. 279 pkt 3 P.w., który stanowi, że zwolnione z opłat za usługi wodne jest wprowadzanie do wód lub do ziemi - ścieków będących wodami zasolonymi, jeżeli wartość sumy chlorków i siarczanów (Cl+SO4) w tych wodach nie przekracza 500 mg/l.
Przywołane przepisy mają charakter rozłączny - niezanieczyszczone wody pochodzące z odwodnienia zakładów górniczych, o których mowa art. 16 pkt 61 lit. e in fine P.w., nie są ściekami w jej rozumieniu, natomiast art. 279 pkt 3 P.w. dotyczy ścieków i przewiduje zwolnienie z opłat określonej ich kategorii.
Według organu spółka na żadnym etapie prowadzonego postępowania administracyjnego nie wykazała, by odprowadzane wody kopalniane były wodami zasolonymi. Wręcz przeciwnie - występując do organu I instancji o wydanie pozwolenia lub o ustalenie kolejnego okresu jego obowiązywania, na korzystanie z usługi wodnej polegającej na wprowadzeniu ścieków przemysłowych będących mieszaniną wód z odwodnienia zakładu górniczego/kopalni oraz wód opadowych i roztopowych do rzeki/ziemi, przedkładała dokumenty świadczące, że wody kopalniane nie są wodami zasolonymi, ponieważ zawartości chlorków i siarczanów osiągają wartości typowe dla płytkich wód strefy hipergenicznej, a ze względu na budowę geologiczną regionu nie jest możliwe wystąpienie wód zasolonych, których zawartość chlorków przekraczałaby 1000 mg/dm3 lub zawartość siarczanów osiągnęłaby wartość przekraczającą 500 mg/dm3.
Powyższe zapisy organ zestawił z definicją "Słownika hydrogeologicznego", zgodnie z którą woda zasolona to woda o podwyższonej mineralizacji i wyraźnym słonawym smaku, o zawartości jonu Cl co najmniej 1000 mg/dm3.
W związku z powyższym organ II instancji stwierdził, że nie ma znaczenia w stanie faktycznym prowadzonej sprawy kwestia wartość sumy chlorków i siarczanów w tych wodach, jeśli chodzi o zwolnienie z opłaty (art. 279 pkt 3 P.w.). W świetle powyższego niezasadne jest w ocenie organu odwoławczego wykazywanie przez spółkę wprowadzanych do odbiornika ścieków również jako wód zasolonych.
Następnie organ odwoławczy wskazał, że w omawianym przypadku nie znajdzie zastosowanie zwolnienia z opłaty, o którym mowa w art. 279 ust. 3 P.w., które dotyczy wyłącznie wprowadzania do wód lub do ziemi ścieków będących wodami zasolonymi. Ścieki wprowadzane do ziemi przez spółkę nie są takimi wodami.
Finalnie organ odwoławczy nie zgodził się z zarzutem złamania zasady "zanieczyszczający płaci". Stwierdził, że działalność spółki jest nieobojętna dla środowiska, w związku z czym winna się liczyć z ponoszeniem kosztów środowiskowych. Koszty te są sumą opłat i kar ponoszonych przez kopalnie z tytułu gospodarczego korzystania ze środowiska i wprowadzania w nim zmian. Opłaty za zrzut wody nie rekompensują przy tym wszystkich negatywnych dla środowiska zmian.
Spółka Kopalnie D. S.A. w S. wniosła na opisaną wyżej decyzję Dyrektora RZGW w Krakowie z 19 grudnia 2024 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając jej naruszenie przepisów:
I. prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:
1. art. 16 pkt 61 lit. e w zw. z art. 16 pkt 58 oraz art. 16 pkt 74 P.w. i w związku z art. 3 pkt 4 ustawy z dnia z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. 2024 r., poz. 54 ze zm., dalej: "P.o.ś.") poprzez błędną ich wykładnię polegającą na niezasadnym przyjęciu, że wody z odwodnienia zakładu górniczego skarżącej stanowią "ścieki przemysłowe", więc nie można ich zakwalifikować do kategorii "niezanieczyszczonych wód pochodzących z odwodnienia zakładów górniczych", ponieważ dodatkowym zanieczyszczeniem nie występującym pierwotnie w zwiększonych ilościach, w "niezanieczyszczonych wodach" - będzie zawiesina ogólna pochodząca z pyłów wydzielających się podczas procesów eksploatacyjnych/przeróbczych, która skutkować będzie zanieczyszczeniem wód napływających do wyrobiska, a w konsekwencji wód z odwodnienia kopalni oraz możliwym pojawieniem się w odprowadzanych wodach węglowodorów ropopochodnych i koniecznością ich oczyszczenia w osadnikach ziemnych, co skutkowało błędnym uznaniem, że wody z odwodnienia kopalni B. odprowadzane przez skarżącej w stanie niezmienionym (naturalnym) stanowią ścieki przemysłowe i nie mogą stanowić "niezanieczyszczonych wód" w rozumieniu art. 16 pkt 61 lit. e P.w., podczas gdy pojęcie "niezanieczyszczonych wód" nie jest zdefiniowane w P.w. i nie ma wyraźnej podstawy prawnej, żeby uznać wody z odwodnienia kopalni B. za ścieki przemysłowe;
2. art. 279 pkt 3) w zw. z art. 35 ust. 3 pkt 5 w zw. z art. 278 ust. 1 i 3 oraz art. 272 ust. 6 w zw. z art. 268 ust. 1 pkt 2 i art. 272 ust. 6 P.w. oraz § 10 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne (Dz.U. z 2023 r., poz. 2471) poprzez ich błędną wykładnię, w tym przede wszystkim art. 279 pkt 3 P.w., skutkującą niezastosowaniem tego przepisu w niniejszej sprawie i błędnym przyjęciem, że skarżąca posiada aktualne pozwolenie wodnoprawne, na podstawie którego wprowadza ścieki do ziemi, które nie są wodami zasolonymi, zatem odwołanie nie może zostać uwzględnione, ponieważ zgodnie z pozwoleniem skarżąca faktycznie dokonuje wprowadzania ścieków do ziemi, za co zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa zobowiązany jest uiszczać opłatę wskazaną przez organ I instancji w decyzji z 25 września 2024 r., tj. opłatę w wysokości 6 007 zł, wyliczoną na podstawie wskaźnika najwyższego, jakim jest wskaźnik chlorków i siarczanów, podczas gdy skarżąca odprowadza do ziemi wody zasolone z odwodnienia kopalni B. i korzysta ze zwolnienia, o którym mowa w art. 279 pkt 3 P.w.;
3. art. 16 pkt 64 w zw. z art. 16 pkt 61 lit e P.w., poprzez błędne przyjęcie, iż wody pochodzące z odwodnienia kopalni B. odprowadzane przez skarżącą do ziemi są ściekami przemysłowymi, podczas gdy są one niezanieczyszczonymi naturalnymi wodami z odwodnienia kopalni B. które są wyłączone z definicji ścieków w rozumieniu art. 16 pkt 61 lit e P.w.;
4. art. 7 P.o.ś. w zw. z art. 86 Konstytucji RP oraz w zw. z art. 9 ust. 1 dyrektywy w zw. z art. 279 pkt 3 P.w. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż zasada "zanieczyszczający płaci" nie ma zastosowania do skarżącej, ponieważ działalność prowadzona przez skarżącego jest działalnością nieobojętną dla szeroko pojętego środowiska naturalnego, w związku z tym skarżąca musi liczyć się z ponoszeniem kosztów środowiskowych (zgodnie z zasadą zanieczyszczający płaci), co skutkowało uznaniem, że skarżąca powinna ponieść opłatę zmienną wobec tego, że wprowadza ścieki zawierające chlorki i siarczany oraz zawiesinę ogólną do ziemi mimo, że skarżąca nie spowodowała zanieczyszczenia chlorkami i siarczanami, czy zawiesiną wód z odwodnienia kopalni B. ;
II. postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy:
1. art. 8 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie Dz.U. z 2024 r., poz. 572), dalej: "K.p.a.", w zw. z art. 14 ust.2 P.w., art. 14 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2024r., poz. 236 ze zm.), a także art. 2 oraz art. 7 Konstytucji RP, poprzez odstąpienie bez uzasadnionej przyczyny od utrwalonej praktyki polegającej na nieustalaniu, po wydaniu pozwolenia wodnoprawnego, opłat zmiennych wobec skarżącej za wprowadzanie ścieków przemysłowych do ziemi, do momentu wydania informacji za IV kwartał 2023 roku, podczas gdy nie doszło do zmiany stanu faktycznego ani prawnego w tym zakresie, a także nie ma uzasadnionej przyczyny, dla której można było odstąpić od nieustalania skarżącej opłat zmiennych;
2. art. 7, art. 7a § 1 i art. 77 § 1 K.p.a., do którego naruszenia doszło w następstwie zaniechania właściwego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, w szczególności wskutek niezbadania przez organ czy wody z kopalni B. odprowadzane przez skarżącego do ziemi są niezanieczyszczonymi wodami z odwodnienia zakładu górniczego kopalni B. ;
3. art. 7, art. 7a § 1 i art. 77 § 1 K.p.a., do którego naruszenia doszło w następstwie zaniechania właściwego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, w szczególności wskutek niezbadania przez organ czy wody z kopalni B. odprowadzane przez skarżącą do ziemi są ściekami będącymi wodami zasolonymi.
Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości wraz z poprzedzającą decyzją organu I instancji, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego zgodnie z obowiązującymi przepisami oraz o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z następujących dokumentów:
1) wydruku obwieszczenia Dyrektora Zarządu Zlewni w S. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z 10 lipca 2024 r., znak KS.ZUZ.4210.20.2024.AK (wydruk ze strony http[...] w aktach sprawy),
- na wykazanie następujących faktów: wydania w roku 2024 przez Dyrektora Zarządu Zlewni pozwolenia wodnoprawnego na wprowadzanie wód z odwodnienia zakładu górniczego kopalni W. do wód powierzchniowych rzeki W. , a nie ścieków przemysłowych,
2) sprawozdania z badań wody nr 24/2/6 z 26.02.2024 r. (w aktach sprawy),
3) kserokopii sprawozdania z badań wody nr 24/4/6 z 26 kwietnia 2024 r.,
4) kserokopii sprawozdania z badań wody nr 24/6/6 z 19 czerwca 2024 r.,
5) kserokopii sprawozdania z badań wody nr 24/10/6 z 21 października 2024 r.,
- wszystkie na wykazanie następujących faktów: wartości zawiesiny ogólnej, węglowodorów ropopochodnych oraz chlorków i siarczanów w wodach z odwodnienia kopalni B. w roku 2024; bardzo dobrej jakości wód z odwodnienia zakładu górniczego kopalnia B. , lepszej niż wody rzeczne, występowania w wodach podziemnych napływających do wyrobiska z odwodnienia kopalni B. wyłącznie zanieczyszczeń naturalnych
6) wydruku decyzji Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w G. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z 30 kwietnia 2024 r., znak GL.RUZ.4210.188.2023.10.BS (wydruk ze strony https://wodypolskie.bip.gov.pl),
- na wykazanie następujących faktów: udzielenia dla spółki T. Spółka Akcyjna pozwoleń wodnoprawnych na: usługę wodną polegającą na trwałym odwadnianiu zakładu górniczego kopalni dolomitu "N. W." w S., długotrwałe obniżenie poziomu zwierciadła wody podziemnej, związane z trwałym odwodnieniem zakładu górniczego Kopalni D. "N. W." w S. do rzędnej +259 m n.p.m., szczególne korzystanie z wód, tj. korzystanie z wód dla potrzeb działalności gospodarczej polegające na wprowadzaniu wód z odwodnienia zakładu górniczego Kopalni D. "[...]" w S. do rowu melioracyjnego, nie zaś ścieków przemysłowych, składania raz do roku do organu wydającego pozwolenie wyników pomiarów ilości i jakości wód z odwodnienia zakładu górniczego.
W obszernym i szczegółowym uzasadnieniu autor skargi wskazał w szczególności na to, że P.w. częstokroć rozróżnia ścieki przemysłowe od wód z odwodnienia zakładów górniczych. Tymczasem organ potraktował wody z odwodnienia zakładu jako ścieki przemysłowe, choć ściekami takimi nie są. Zaznaczono, że z punktu widzenia zgodności z prawem skarżonej decyzji nie ma znaczenia, że skarżąca nie odwoływała się od wydanego pozwolenia wodnoprawnego w zakresie zakwalifikowania wód z odwodnienia do ścieków przemysłowych.
Z punktu widzenia technologicznego, wody pochodzące z odwodnienia kopalni są wodami niezanieczyszczonymi, gdyż są to naturalne wody podziemne, a jedynym oddziaływaniem na nie jest ich przepompowanie z rząpia do osadników ziemnych. Twierdzenia organów o ich zanieczyszczeniu pyłami są całkowicie gołosłowne. Spółka powołała się na wyniki badań wód z odwodnienia, z których wynika, że zawiesina ogólna występuje w nich w zakresie 2-4 mg/l. W celu eliminacji zawiesiny zastosowano odwodnienie wyposażone w osadniki.
Skarżąca zarzuciła, że organy nie dokonały żadnych ustaleń faktycznych, opierając się wyłącznie na operacie wodnoprawnym i pozwoleniu wodnoprawnym.
Co więcej, zdaniem skarżącej, odprowadzane wody są lepszej jakości niż jakość wody w rzece K. (potok wyżynny węglanowy z substratem drobnoziarnistym na lessach i skałach lessopodobnych), ponieważ posiada ona stan ekologiczny poniżej dobrego oraz zły stan ogólny wód.
Skarżąca wskazała też na nieprawidłowe określenie usługi wodnej w pierwotnie wydanym pozwoleniu wodnoprawnym jako wprowadzanie do ziemi ścieków przemysłowych - mieszaniny wód z odwodnienia zakładu górniczego "B. i wód opadowych i roztopowych. Odwodnienie bowiem dotyczy wód podziemnych naturalnie występujących na terenie zakładu górniczego prowadzonego przez skarżącą. Błędną kwalifikację wód z odwodnienia kopalni B. , jako ścieków przemysłowych, Dyrektor Zarządu Zlewni w S. zmienił w decyzji z 10 lipca 2024 r, znak KS.ZUZ.4210.20.2024.AK, opisanej w dalszej części skargi w pkt. III ppkt 15.
Za arbitralną skarżąca uznała ocenę organu, który o braku podstaw do zastosowania zwolnienia spółki z opłaty za usługi na podstawie art. 279 pkt 3 P.w. wywodzi z jednej z strony z uznania, że wody z odwodnienia są ściekami przemysłowymi, a z drugiej z twierdzenia, iż nie są to wody zasolone, choć w pozwoleniu wodnoprawnym zobowiązano spółkę do kontrolowania zawartości siarczanów i chlorków.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor RZGW w Krakowie wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), dalej: "P.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie między innymi w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, lit. b i lit. c P.p.s.a.).
W niniejszej sprawie skarga okazała się zasadna, choć nie wszystkie argumenty w niej podniesione zasługują na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja o wymierzeniu skarżącej opłaty zmiennej za wprowadzenie mieszaniny wód z odwodnienia zakładu górniczego "B. " i wód opadowych i roztopowych do ziemi – rowu znajdującego się w zlewni K. lewostronnego dopływu W..
Zaskarżona decyzja wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji podlegały uchyleniu, bowiem organy obu instancji nie wyjaśniły wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych. W szczególności nie ustalono podstawowej przesłanki ustalenia opłaty wodnoprawnej, a mianowicie tego, czy odprowadzane z zakładu górniczego wody stanowią ściekami w rozumieniu P.w., który to element był zasadniczym przedmiotem sporu w sprawie.
W celu wyjaśnienia podstawy prawnej zaskarżonej decyzji należy wskazać, że zgodnie z art. 267 pkt 1 P.w. opłaty za usługi wodne stanowią jeden z instrumentów ekonomicznych służących gospodarowaniu wodami.
W myśl art. 268 ust. 1 P.w. opłaty za usługi wodne uiszcza się za:
1) pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych;
2) wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi;
3) odprowadzanie do wód:
a) wód opadowych lub roztopowych ujętych w otwarte lub zamknięte systemy kanalizacji deszczowej służące do odprowadzania opadów atmosferycznych albo systemy kanalizacji zbiorczej w granicach administracyjnych miast,
b) wód pochodzących z odwodnienia gruntów w granicach administracyjnych miast;
4) pobór wód podziemnych i wód powierzchniowych na potrzeby chowu i hodowli ryb oraz innych organizmów wodnych;
5) wprowadzanie do wód lub do ziemi ścieków z chowu lub hodowli ryb oraz innych organizmów wodnych.
Stosownie do art. 35 ust. 3 P.w. usługi wodne obejmują wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi, obejmujące także wprowadzanie ścieków do urządzeń wodnych (pkt 5) oraz trwałe odwadnianie gruntów, obiektów lub wykopów budowlanych oraz zakładów górniczych, a także odprowadzanie do wód - wód pochodzących z odwodnienia gruntów w granicach administracyjnych miast (pkt 8). Powyższe usługi wodne podlegają opłacie (art. 268 ust. 1 pkt 2 P.w.).
Dalsze przepisy wskazują, że opłata za usługi wodne za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi składa się z opłaty stałej oraz opłaty zmiennej zależnej od ilości i jakości ścieków wprowadzanych w ramach pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego (art. 270 ust. 8 P.w.). Wysokość opłaty za wprowadzanie ścieków do wód lub ziemi zależy od rodzaju substancji zawartych w ściekach i ich ilości, rodzaju ścieków, a w przypadku ścieków przemysłowych lub wody pochodzące z odwodnienia zakładów górniczych, zawierających chlorki i siarczany - także od ilości ścieków lub wód oczyszczonych lub podczyszczonych w systemie oczyszczania lub podczyszczania ścieków zasolonych, odprowadzanych z zakładu, zastosowania w zakładzie systemu retencyjno-dozującego lub innego systemu pozwalającego uzyskać ten sam efekt, co system retencyjno-dozujący (art. 270 ust. 9 P.w.).
Art. 272 ust. 6 P.w. dodatkowo precyzuje, że wysokość opłaty zmiennej za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi ustala się jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty i wyrażonej w kg ilości substancji wprowadzanych ze ściekami do wód lub do ziemi, w tym substancji wyrażonych jako wskaźnik:
1) pięciodobowego biochemicznego zapotrzebowania tlenu (BZT5);
2) chemicznego zapotrzebowania tlenu;
3) zawiesiny ogólnej;
4) sumy chlorków i siarczanów (Cl+SO4).
Stosownie do art. 78 P.w. ścieki wprowadzane do wód lub do ziemi w ramach zwykłego korzystania z wód albo usług wodnych powinny być oczyszczone w stopniu wymaganym przepisami ustawy.
W myśl art. 16 pkt 61 lit. e P.w. ilekroć w ustawie tej mowa jest o ściekach - rozumie się przez to wprowadzane do wód lub do ziemi wody pochodzące z odwodnienia zakładów górniczych, z wyjątkiem wód wtłaczanych do górotworu, jeżeli rodzaje i ilość substancji zawartych w wodzie wtłaczanej do górotworu są tożsame z rodzajami i ilościami substancji zawartych w pobranej wodzie, z wyłączeniem niezanieczyszczonych wód pochodzących z odwodnienia zakładów górniczych. Z treści tego przepisu wynika, że niezanieczyszczone wody pochodzące z odwodnienia zakładów górniczych nie stanowią ścieków. Odpowiada to zresztą treści przytoczonego wyżej art. 35 ust. 3 pkt 5 i 8 ustawy, gdzie odprowadzanie ścieków oraz odwadnianie zakładów górniczych wymienione są jako dwie odrębne usługi wodne.
Z kolei w myśl art. 16 pkt 74 P.w., pod pojęciem zanieczyszczenia rozumie się emisję w rozumieniu art. 3 pkt 4 P.o.ś., która może być szkodliwa dla zdrowia ludzi lub stanu środowiska, w tym jakości ekosystemów wodnych lub ekosystemów lądowych bezpośrednio zależnych od ekosystemów wodnych, powodować szkodę w dobrach materialnych, pogarszać walory estetyczne środowiska lub kolidować z uzasadnionymi sposobami korzystania ze środowiska, w szczególności powodować zanieczyszczenie wód powierzchniowych i wód podziemnych.
Z powyższych przepisów wynika zatem podstawowy wniosek, że opłata pobierana jest za odprowadzanie ścieków, a wysokość opłaty zmiennej jest uzależniona od ich jakości.
Na tle powyższej definicji pojawił się pierwszy spór pomiędzy stronami. Skarżąca twierdziła, że poddaje wody pochodzące z odwodnienia kopalni efektywnemu oczyszczaniu, w wyniku którego uzyskuje wodę czystą i niezanieczyszczoną, która w świetle ww. definicji nie stanowi ścieków. Ściekami nie są bowiem "wody niezanieczyszczone".
Organy twierdziły natomiast, że fakt poddawania wody procesowi oczyszczania sprawia, że mamy do czynienia z "wodą oczyszczoną", które to pojęcie należy odróżnić od pojęcia "wód niezanieczyszczonych".
Sąd wskazuje, że ww. pogląd zaprezentowany przez organy w sprawie niniejszej był niekiedy akceptowany w orzecznictwie (por. wyrok WSA w Poznaniu z 25 września 2019 r., sygn. IV SA/Po 534/19).
Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela jednak stanowisko innej linii orzeczniczej, która znalazła wyraz m.in. w wyroku NSA z 16 grudnia 2021 r., sygn. III OSK 575/21. Zgodnie z tym stanowiskiem pojęcie "wód niezanieczyszczonych" swoim zakresem obejmuje nie tylko wody pierwotnie niezanieczyszczone, ale również wody oczyszczone. NSA w uzasadnieniu ww. judykatu przeprowadził bardzo rozległą i szczegółową analizę przepisów P.w. oraz dyrektywy wodnej, sięgając do różnorakich zasad wykładni prawa, w tym również odnosząc się do zasady "zanieczyszczający płaci". Podkreślił, że ostatecznie celem oczyszczania wód jest pozbawienie ich zanieczyszczeń, co sprawia, że wody oczyszczone mają właściwości tożsame z wodami niezanieczyszczonymi.
W konsekwencji należało uznać, że ustalenie organów, iż wody z odwodnienia są ściekami w rozumieniu ustawy, z tego względu, że nie stanowią "wód niezanieczyszczonych", stanowią naruszenie art. 16 pkt 61 lit. e P.w., poprzez błędną wykładnię tego przepisu.
Konkluzję o tym, że odprowadzane z kopalni wody są w istocie ściekami, organy oparły na dwóch dodatkowych elementach. Po pierwsze, powołały się na udzielone spółce pozwolenie wodnoprawne na odprowadzanie ścieków przemysłowych, a po drugie na ocenę jakości tych wód. W obu powyższych aspektach rozumowanie organów było błędne.
Poza sporem w niniejszej sprawie pozostaje, że decyzją Marszałka Województwa Ś. z 27 listopada 2017 r., znak: OWŚ-VII.7322.44.2017 udzielono skarżącej pozwolenia wodnoprawnego na usługę wodną obejmującą m.in. odwadnianie zakładu górniczego z wód podziemnych dopływających do VI poziomu eksploatacyjnego kopalni B. o rzędnej +180 m n.p.m., na potrzeby wydobycia złoża wapieni i dolomitów "B. " oraz wprowadzenie ścieków przemysłowych – mieszaniny wód z odwodnienia zakładu górniczego "B. i wód opadowych i roztopowych do ziemi – rowu.
Choć decyzji tej z niewyjaśnionych przez organ II instancji przyczyn nie ma w aktach sprawy, co powinno zostać uzupełnione w razie ewentualnej skargi od ponownie wydanego rozstrzygnięcia, to jej zasadnicza treść nie była sporna.
Sąd nie wzywał o uzupełnienie akt administracyjnych w zakresie ww. decyzji i operatu wodnoprawnego, bowiem ich brak nie miał wpływu na wynik sprawy na tym etapie. Wadliwość zaskarżonej decyzji wynikała z innych okoliczności stwierdzonych przez Sąd. Jednocześnie, nie dysponując pełnymi aktami administracyjnymi, Sąd nie mógł odnieść się do niektórych zarzutów skargi. Np. skarżąca odmiennie niż organ interpretuje zapisy operatu wodnoprawnego dotyczące zasolenia wód. Na obecnym etapie postępowania analiza tych zarzutów byłaby jednak przedwczesna - z powodów, które zostaną wskazane w dalszej części uzasadnienia. Jednakże w przyszłości, po ponownym rozpoznaniu sprawy i wydaniu decyzji zgodnie z poniższymi wskazaniami, w razie jej ewentualnego zaskarżenia do sądu administracyjnego, akta sprawy przesłane do sądu winny zawierać również pozwolenie wodne i operat, na którym się opiera. Dopiero bowiem komplet dokumentów, na które powołuje się organ oraz strona skarżąca pozwoli zweryfikować prawidłowość wydanej decyzji.
Jednocześnie należy podkreślić, że sam fakt pozostawania w obrocie prawnym tej decyzji, udzielającej pozwolenia na odprowadzanie ścieków, nie oznacza automatycznie, że istnieje podstawa do wymierzenia opłaty za odprowadzanie ścieków. Wynika z niej jedynie, że skarżąca spółka ma prawo działać na podstawie pozwolenia wodnoprawnego, określającego graniczne warunki, które nie muszą być przecież przez spółkę osiągnięte.
Dobitnym potwierdzeniem tego wniosku jest treść art. 270 ust. 8 i ust. 9 oraz art. 272 ust. 6 P.w., które to przepisy wysokości opłaty w żaden sposób nie uzależniają od treści pozwolenia wodnoprawnego, lecz od rodzaju substancji zawartych w ściekach, ich ilości i rodzaju, a zatem od ustaleń faktycznych dotyczących parametrów odprowadzanych wód z odwodnienia, jak zresztą słusznie podnosiła skarżąca.
Z jednej strony zatem nie miał racji organ traktując treść pozwolenia wodnoprawnego niejako jako przesłankę dla ustalenia, czy odprowadzane z kopalni wody stanowią ścieki. Z drugiej strony, przedłożona przez skarżącą treść udzielonego pozwolenia wodnoprawnego na rzecz podobnej, ale innej kopalni, w żaden sposób nie może rozstrzygać, czy w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia ze ściekami.
Kluczowym natomiast dla niniejszej sprawy ustaleniem musi być rzeczywisty stopień oczyszczenia wód, który może sprawić, że przestają one być oczyszczonymi ściekami, a stają się - zgodnie z ww. wyjaśnieniami NSA - tożsame z wodami niezanieczyszczonymi. Mimo, że już w odwołaniu skarżąca stanowczo podnosiła, że poziom ten jest przez nią osiągany, a wody kopalniane są czystsze od cieku wodnego, w którego zlewni są odprowadzane, organ okoliczności tej w rzetelny sposób nie zweryfikował.
Zamiast tego organ odwoławczy posłużył się oceną wyciągniętą z nieuprawnionych domniemań faktycznych. Dyrektor opisał proces wydobycia surowca zaznaczając, że dochodzi przy tym do emisji w postaci pylenia, co "w sposób bezpośredni" ma się przekładać na jakość wód podziemnych dopływających do wyrobiska eksploatacyjnego oraz wód opadowych lub roztopowych z terenu wyrobiska, ujmowanych w dnie wyrobiska (rząpiu). Organ stwierdził, że dodatkowym zanieczyszczeniem, niewystępującym pierwotnie w zwiększonych ilościach, w "niezanieczyszczonych wodach" - będzie zawiesina ogólna, pochodząca z pyłów wydzielających się podczas procesów eksploatacyjnych/przeróbczych, która skutkować będzie zanieczyszczeniem wód napływających do wyrobiska, a w konsekwencji wód z odwodnienia kopalni. Ponadto mogą pojawić się w odprowadzanych wodach, ze względu na pracujący w kopalni sprzęt mechaniczny, węglowodory ropopochodne.
Zdaniem Sądu ww. stwierdzenia organu należy uznać za bardzo ogólnikowe, a do tego hipotetyczne. Sam organ pisze bowiem jedynie o prawdopodobieństwie wystąpienia pewnych zanieczyszczeń.
Chybiony był również argument, że działalność kopalni jest zaliczona do przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko w świetle § 2 ust. 1 pkt. 27 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko.
Okoliczność ta nie przekłada się przecież na ocenę faktycznej jakości odprowadzanych wód.
Co istotne, organ w żaden sposób nie odniósł się też do przedstawionych przez spółkę wyników badań wody - a jest to kluczowy dowód na okoliczność jakości wód odprowadzanych przez skarżącą. Dopiero analiza wyników tych badań (do których regularnego prowadzenia skarżąca została przecież zobowiązana w pozwoleniu wodnoprawnym) w kontekście przytoczonych wcześniej rozważań NSA, nakazującego wody oczyszczone traktować tak samo jak wody niezanieczyszczone – pozwoli na stwierdzenie, czy w sprawie mamy do czynienia z odprowadzaniem ścieków, a w konsekwencji, czy istniały podstawy do nałożenia opłaty za tę usługę wodną.
W tym miejscu Sąd podkreśla, że nie przesądza na tym etapie, iż wody z odwodnienia kopalni "B. nie są ściekami w rozumieniu P.w. Powyższa kwalifikacja wymaga bowiem ustaleń faktycznych, bazujących na badaniach odprowadzanej wody, których w przedmiotowej sprawie zabrakło. Braki te uniemożliwiły merytoryczną sądową kontrolę wskazywanej kwestii.
Jednocześnie, z ww. przyczyn na obecnym etapie przedwczesne byłoby odnoszenie się do zarzutu dotyczącego kwestii zasolenia ścieków. Zgodnie bowiem z art. 16 pkt 73a P.w., ilekroć w ustawie jest mowa o zakładzie odprowadzającym ścieki o zwiększonym zasoleniu - rozumie się przez to zakład wprowadzający do śródlądowych wód powierzchniowych płynących ścieki przemysłowe o sumarycznym stężeniu chlorków i siarczanów powyżej 1500 mg/l lub wody pochodzące z odwodnienia zakładów górniczych, zawierające chlorki i siarczany, niezależnie od sumy stężeń chlorków i siarczanów, jeżeli sumaryczna zawartość stężeń chlorków i siarczanów w odbiornikach tych ścieków lub wód, wyliczona przy założeniu pełnego wymieszania, przekracza 1000 mg/l. W myśl art. 278 ust. 3 P.w. opłatę za wprowadzanie do wód lub do ziemi ścieków będących wodami zasolonymi ponosi się za sumę chlorków i siarczanów (Cl+SO4), zaś w art. 279 pkt 3 P.w. ustawodawca wprowadził zwolnienie z opłat za usługi wodne za wprowadzanie do wód lub do ziemi - ścieków będących wodami zasolonymi, jeżeli wartość sumy chlorków i siarczanów (Cl+SO4) w tych wodach nie przekracza 500 mg/l.
Należy podkreślić, że aby w ogóle rozważać możliwość zastosowania tego zwolnienia, w pierwszej kolejności trzeba ustalić, że w sprawie mamy do czynienia ze ściekami. Jeżeli bowiem organ ustali, że oczyszczona woda nie stanowi ścieków, to omawiane zwolnienie w ogóle nie będzie mogło mieć zastosowania w sprawie.
Skoro powyższa kwestia musi zostać ustalona w ramach ponownie przeprowadzonego postępowania, rozważanie zastosowania powyższego zwolnienia jest na obecnym etapie przedwczesne i niecelowe.
Niemniej jednak warto zaznaczyć już w chwili obecnej w tym zakresie następujące kwestie:
1) nieuprawnione jest kategoryczne odnoszenie się do pozaustawowej definicji wody zasolonej, zawartej w bliżej nieokreślonym "Słowniku hydrogeologicznym", jako wody o stężeniu zawartości Cl co najmniej 1000 mg/dm3,
2) nieuprawnione jest przeprowadzone przez organ wnioskowanie, że skoro spółka w operacie wodnoprawnym wskazała, że nie jest możliwe wystąpienie wód zasolonych, w których zawartość chlorków przekroczyłaby 1000 mg/dm3 (a tylko takie zgodnie z ww. definicją słownikową stanowią wody zasolone), to nie może znaleźć zastosowania zwolnienie, o którym mowa w art. 279 ust. 3 P.w. Zwolnienie to dotyczy wyłącznie ścieków będących wodami zasolonymi. Jeśli nie mamy do czynienia z wodami zasolonymi, to ww. przepis nie może znaleźć zastosowania.
Zauważyć trzeba, że organ pominął wnioski z treści ww. przepisu, który stanowi, że zwolnione z opłaty są ścieki, jeżeli wartość sumy chlorków i siarczanów w tych wodach nie przekracza 500 mg/l. Wynika z tego jednoznacznie, że ustawodawca zwolnieniem objął wody zasolone o zawartości poniżej 500 mg/l.
A contrario, gdyby rozumowanie organu – że zwolnienie dotyczy wyłącznie wód zasolonych, a te stanowią wody o zawartości minimalnej zawartości chlorków 1000 mg/dm3 – było poprawne, analizowana norma byłaby pusta. Wody zasolone w stopniu przekraczających poziom 500 mg/l, siłą rzeczy nie byłyby zwolnione z opłaty. Z kolei wody zasolone na niższym poziomie, nie korzystałyby ze zwolnienia z tego powodu, że nie stanowią wód zasolonych.
Jak już zaznaczono na wstępie rozważań, powyższa, krytyczna ocena zaskarżonej decyzji nie oznacza, że wszystkie zarzuty i argumenty skargi są trafne.
W szczególności, choć jak już wspomniano powyżej, o zasadności nałożenia opłaty zmiennej za odprowadzanie wód kopalnianych nie decyduje treść udzielonego skarżącej pozwolenia wodnoprawnego, a tym bardziej treść pozwolenia udzielonego innemu podmiotowi, w którym zdaniem strony dokonano prawidłowej kwalifikacji wód z odwodnienia, tym nie mniej trzeba też pamiętać, że pozwolenie wodnoprawne dla skarżącej zostało wydane na jej wniosek i nie kwestionowała ona wówczas jego treści, zwłaszcza w zakresie, w jakim zezwala ono na wprowadzenie ścieków przemysłowych – mieszaniny wód z odwodnienia zakładu górniczego "B. i wód opadowych i roztopowych do ziemi – rowu.
Skarżąca zarzuciła również naruszenie zasady zaufania sformułowanej w art. 8 K.p.a. oraz odstąpienie od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw polegające na tym, że po raz pierwszy naliczono opłatę za odprowadzanie ścieków za IV kwartał 2023, pomimo, że pozwolenie wodne zostało wydane w roku 2017.
Zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie. Okoliczność, że organy państwa wcześniej nie pobierały daniny publicznej co do zasady nie rodzi po stronie podmiotu zobowiązanego roszczenia o dalsze zaniechanie poboru tej daniny. Niemniej jednak podstawy faktyczne i prawne jej pobrania winny być w takich okolicznościach przed wydaniem decyzji ustalone w sposób niebudzący wątpliwości, podczas gdy w niniejszej sprawie organ oparł się w głównej mierze na ogólnikach i domniemaniach.
Dodatkowo nie jest prawdziwe twierdzenie skarżącej, że ustawodawca traktuje wody z odwodnienia zakładów górniczych zawierające chlorki i siarczany jako ścieki będące wodami zasolonymi, w myśl definicji zawartej w art. 16 pkt 61 lit. e oraz pozostałych przepisów P.w. Argumentacja ta jest zresztą sprzeczna z twierdzeniami skarżącej, że nie odprowadza ona ścieków, lecz "niezanieczyszczone wody z odwodnienia zakładów górniczych".
Na marginesie Sąd wskazuje, że podobne do niniejszej sprawy, z analogicznym problemem prawnym, były przedmiotem orzekania przez WSA w Krakowie w wyrokach z 23 kwietnia 2025 r. sygn. II SA/Kr 236/25 i sygn. II SA/Kr 238/25. Sąd w sprawie niniejszej, podzielając stanowisko zawarte w uzasadnieniach ww. wyroków, posłużył się częściowo zawartą w nich argumentacją.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ winien dokonać ustaleń w zakresie szczegółowo wyżej wskazanym.
Przede wszystkim organ administracji publicznej rozważy, czy w sprawie mamy do czynienia ze ściekami, czy też z niezanieczyszczoną wodą pochodzącą z odwodnienia zakładu górniczego. Jeżeli dojdzie do wniosku, że są to jednak ścieki - przeanalizuje ewentualną możliwość zastosowania zwolnienia, o którym mowa w art. 279 pkt 3 P.w. W razie wniesienia skargi na wydaną decyzję, organ winien przesłać wraz ze skargą komplet akt administracyjnych, w tym również pozwolenie wodne i operat wodnoprawny.
Wobec stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji bez wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, co stanowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. oraz błędnej wykładni art. 16 pkt 61 lit. e P.w., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a., orzekając jak w pkt I sentencji.
O kosztach orzeczono w pkt II sentencji na zasadzie art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd I instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.
Na zasądzone koszty w wysokości 1 458 zł składają się: kwota uiszczonego przez skarżącą wpisu od skargi w wysokości 241 zł, kwota 17 zł tytułem uiszczonej opłaty skarbowej za złożony dokument pełnomocnictwa (art. 1 ust. 1 pkt 2 w związku z cz. IV załącznika do ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej, Dz.U. z 2016 r. poz. 1827) oraz kwota 1 200 zł tytułem wynagrodzenia radcy prawnego reprezentującego stronę skarżącą, ustalona na podstawie art. 205 § 2 w zw. z art. 206 P.p.s.a. przy zastosowaniu § 14 ust. 1 pkt. 1 lit. a i § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).
W myśl bowiem art. 206 P.p.s.a. sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu.
Z uwagi na złożenie przez profesjonalnego pełnomocnika strony skarżącej do tut. Sądu dziesięciu skarg o bardzo zbliżonej treści, z których już cztery zostały uwzględnione, za właściwe Sąd uznał miarkowanie kosztów zastępstwa procesowego strony skarżącej. Spowodowało to ustalenie wysokości wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika strony skarżącej – radcy prawnego na poziomie kwoty 1 200 zł, odpowiadającej dwóm/trzecim stawki minimalnej przewidzianej w § 14 pkt 1 ppkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 4 ww. rozporządzenia (1 800 zł). Kwota ta jest adekwatna do niezbędnego nakładu pracy pełnomocnika strony skarżącej w niniejszej sprawie i wpisuje się w "uzasadniony przypadek" miarkowania kosztów postępowania, o jakim mowa w art. 206 P.p.s.a.