II SA/Kr 2205/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KrakowieKraków2006-08-22
NSAnieruchomościŚredniawsa
nieruchomościwywłaszczeniezwrot nieruchomościgospodarka nieruchomościamicel wywłaszczeniaterminyprawa osób trzecichsąd administracyjny

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę na decyzję Wojewody utrzymującą w mocy odmowę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, uznając cel wywłaszczenia za zrealizowany i brak podstaw do zwrotu zgodnie z ustawą o gospodarce nieruchomościami.

Skarżąca domagała się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, twierdząc, że nie została ona wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia. Organy administracji odmówiły zwrotu, wskazując na realizację celu (budowa kotłowni) oraz na ustanowienie praw osób trzecich (użytkowanie wieczyste) przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Sąd administracyjny uznał te argumenty za zasadne, oddalając skargę.

Sprawa dotyczyła skargi B. W.-N. na decyzję Wojewody, która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta odmawiającą zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości. Nieruchomość ta, pierwotnie należąca do matki skarżącej, M. W., została wywłaszczona na cele budowy kotłowni dla osiedla mieszkaniowego w latach 50. i 60. XX wieku. Skarżąca podnosiła, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, a część nieruchomości pozostała niezabudowana. Organy administracji obu instancji odmówiły zwrotu, opierając się na przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami. W odniesieniu do części nieruchomości, które weszły w skład działek oddanych w użytkowanie wieczyste osobom trzecim przed 1 stycznia 1998 r. i ujawnionych w księgach wieczystych, zastosowano art. 229 ustawy, który wyłącza możliwość zwrotu. W odniesieniu do działki, na której znajdowała się kotłownia, organy uznały, że cel wywłaszczenia został zrealizowany w terminie (budowa i oddanie do eksploatacji kotłowni w latach 1957-1961, czyli przed upływem 7 lat od wywłaszczenia), a także zrealizowano niezbędną infrastrukturę. Sąd administracyjny, rozpoznając skargę, podzielił stanowisko organów, uznając, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, a przesłanki do zwrotu nieruchomości, określone w art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie zostały spełnione. Sąd podkreślił również, że postępowanie o zwrot nieruchomości nie jest kontynuacją postępowania wywłaszczeniowego i nie bada się w nim legalności pierwotnej decyzji wywłaszczeniowej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, nieruchomość nie podlega zwrotowi, jeśli została sprzedana lub ustanowiono na niej użytkowanie wieczyste na rzecz osoby trzeciej przed 1 stycznia 1998 r. i zostało to ujawnione w księdze wieczystej (art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami).

Uzasadnienie

Sąd uznał, że w przypadku części nieruchomości, które weszły w skład działek oddanych w użytkowanie wieczyste przed 1 stycznia 1998 r. i ujawnionych w księgach wieczystych, zastosowanie ma art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który wyłącza możliwość zwrotu. W odniesieniu do pozostałej części, sąd stwierdził, że cel wywłaszczenia (budowa kotłowni) został zrealizowany w terminie, a niezbędna infrastruktura również powstała, co wyklucza uznanie nieruchomości za zbędną w rozumieniu art. 136 i 137 ustawy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (14)

Główne

u.g.n. art. 229

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 136 § ust. 3

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 137

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 137 § ust. 1

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 137 § ust. 1 pkt 1

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 137 § ust. 1 pkt 2

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 136 § ust 3

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Pomocnicze

u.g.n. art. 9a

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

k.p.a. art. 138 § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Dekret o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych art. 17 § ust. 2 pkt 5

Dekret o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych art. 17 § ust. 3

Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 97 § par 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 134 § par 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 151

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste osobom trzecim przed 1 stycznia 1998 r. i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej, co wyłącza możliwość zwrotu na podstawie art. 229 u.g.n. Cel wywłaszczenia (budowa kotłowni) został zrealizowany przed upływem 7 lat od daty wywłaszczenia. Zrealizowano niezbędną infrastrukturę dla funkcjonowania kotłowni. Postępowanie o zwrot nieruchomości nie bada legalności pierwotnej decyzji wywłaszczeniowej.

Odrzucone argumenty

Nieruchomość nie została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia. Część nieruchomości pozostała niezabudowana. Decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji utraciła moc. Wywłaszczenie było wadliwe prawnie z uwagi na wydanie zezwolenia przed wywłaszczeniem.

Godne uwagi sformułowania

Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący i nie ma od niego wyjątków. Postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie stanowi kontynuacji postępowania wywłaszczeniowego. W postępowaniu o zwrot nieruchomości nie bada się legalności decyzji wywłaszczeniowej i dla rozstrzygnięcia tej sprawy nie ma znaczenia, czy wywłaszczenie było zgodne z prawem.

Skład orzekający

Anna Szkodzińska

przewodniczący

Andrzej Niecikowski

sędzia

Małgorzata Brachel - Ziaja

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, w szczególności art. 229 u.g.n. oraz przesłanek zbędności nieruchomości (art. 136-137 u.g.n.), a także kwestia znaczenia prawomocności decyzji wywłaszczeniowej w postępowaniu o zwrot."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych przepisów i stanu prawnego z okresu wywłaszczeń (dekret z 1949 r.) oraz przepisów przejściowych ustawy o gospodarce nieruchomościami. Może być mniej bezpośrednio stosowalne do współczesnych wywłaszczeń.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, które często budzi emocje i wątpliwości prawne. Choć fakty są złożone i historyczne, interpretacja przepisów ma znaczenie praktyczne dla właścicieli i spadkobierców.

Czy można odzyskać ziemię wywłaszczoną dekady temu? Sąd wyjaśnia kluczowe zasady zwrotu nieruchomości.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Kr 2205/03 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2006-08-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-09-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Andrzej Niecikowski
Anna Szkodzińska /przewodniczący/
Małgorzata Brachel - Ziaja /sprawozdawca/
Symbol z opisem
618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJPOLSKIEJ Dnia 22 sierpnia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Szkodzińska Sędziowie NSA Andrzej Niecikowski WSA Małgorzata Brachel-Ziaja (spr) Protokolant Grażyna Grzesiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi B. W. –N. na decyzję Wojewody z dnia 7 sierpnia 2003r., [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości skargę oddala
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 7. 08. 2003 r., znak [...], Wojewoda na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 46 poz. 543 z 2000 roku - tekst jednolity) oraz art. 138 par 1 pkt 1 k.p.a. - po rozpatrzeniu odwołania B. W. –N. od decyzji Prezydenta Miasta - miasta na prawach powiatu, z dnia [...].2003 roku Nr: [...] orzekającej o odmowie na jej rzecz zwrotu części działek: nr [...] o pow. 0,4706 ha, nr [...] o Pow. 0,2292 ha, nr [...] o pow. 0,0148 ha, nr [...] o pow. 0,7572 ha, nr [...] pow. 0,3722 ha i nr [...] o pow. 0,0676 ha obr. [...] jedn. ewid. K. miasta K., w granicach części wywłaszczonej parceli l. kat. [...] b.gm.kat. K., - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji Wojewoda stwierdził, co następuje: Według ustaleń dokonanych przez organ I instancji nieruchomość będąca przedmiotem postępowania stanowiła część nieruchomości oznaczonej jako parcela l. kat. [...] obj. Lwh [...] b.gm.kat, K. i stanowiła własność M. W., której spadkobierczynią jest skarżąca B. W. –N.. Wywłaszczona część parceli l. kat, [...] była objęta zezwoleniem Zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...].1955 roku Nr [...], zgodnie z którym między innymi ta nieruchomość była przeznaczona na cele budowy kotłowni dla osiedla mieszkaniowego położonego przy ulicy [...], a została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniami:
- Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...].1958 r., Nr: [...] na cele realizacji narodowych planów gospodarczych,
- Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...].1954 r., [...] na cele realizacji narodowych planów gospodarczych,
- Prezydium Rady Narodowej z dnia [...].1959 r., znak : [...] z przeznaczeniem pod skład opału dla kotłowni c.o.,
- Prezydium Rady Narodowej z dnia [...].1970 roku Nr [...] pod budowę budynku techniczno-produkcyjnego dla Przedsiębiorstwa D. w K.
Po wywłaszczeniach na cele realizacji narodowych planów gospodarczych pozostała część parceli l.kat. [...] uległa podziałowi na parcele l.kat. [...] i l.kat. [...]. Dalej parcela l.kat. [...] została podzielona na l.kat [...] o pow. 0,0109 ha i l.kat. [...]. Z czego parcela l.kat. [...] o pow. 0,0109 ha weszła w skład działki nr [...], która nie stanowi przedmiotu omawianej decyzji, jako wyłączona do odrębnego postępowania.
Parcela l.kat. [...] uległa podziałowi na parcele l.kat. [...] i l.kat. [...] o pow. 0,0200 ha. Ponadto ustalono, że parcela l.kat. [...] o pow. 0,0200 ha weszła w skład działki nr [...] i nie stanowiła przedmiotu wywłaszczenia, a zatem orzeczono o odmowie jej zwrotu.
Parcela l.kat. [...] stanowi obecnie część działki [...] i odpowiada części parceli l.kat. [...] wywłaszczonej Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...].1956 roku Nr: [...] na cele realizacji narodowych planów gospodarczych z przeznaczeniem pod budowę kotłowni osiedlowej. Pozostałe części parceli l.kat. [...] wywłaszczone kolejnymi wyżej wymienionymi orzeczeniami weszły w skład działek nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...].
Działka nr [...] obj. kw [...] stanowi własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym Przedsiębiorstwa P.
Działka nr [...] obj. kw [...] stanowi własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym Małopolskiej Kasy Chorych, a uprzednio Przedsiębiorstwa P.
Działka nr [...] obj. kw [...] stanowi własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym Zakładu Energetycznego.
Działka nr [...] obj. kw [...] stanowi własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym Firmy H. spółki z o.o. w K.
Wobec opisanego powyżej stanu prawnego nieruchomości Prezydent Miasta orzekł o odmowie zwrotu wymienionych działek na podstawie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Natomiast działka nr [...] obr. [...]-K., która stanowi własność Gminy K., pozostaje w użytkowaniu Wytwórni Sprzętu K. S.A., po
przejęciu protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia [...].1983 roku od Przedsiębiorstwa Energetyki. Obszar tej części byłej parceli l.kat. [...] aktualnie jest zabudowany w części budynkiem nieczynnej kotłowni wykorzystywanej na cele handlowo-usługowe przez osoby trzecie, a pozostała część stanowi parking. Zgodnie z powołanym wyżej protokołem zdawczo-odbiorczym przedmiotem przekazania był między innymi: budynek kotłowni, plac składowy z trylinki, tory, obrotnica i plac. Zgodnie z protokołem zdawczo-odbiorczym [...] kotłownia została przekazana do eksploatacji protokołami z dnia [...].1961 roku i z dnia [...].1961 roku. W przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym stwierdzono, iż inwestycja budowy kotłowni na działce nr [...] została przeprowadzona w latach 1957-1959, a eksploatację kotłowni rozpoczęto w sezonie grzewczym 1960/1961. W takim stanie rzeczy, powołując się na treść art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami, Prezydent Miasta orzekł o odmowie zwrotu części parceli l.kat, [...], uznając cel wywłaszczenia za zrealizowany, niezależnie od obecnego stanu faktycznego zagospodarowania.
Od powyższej decyzji Prezydenta Miasta - miasta na prawach powiatu z dnia [...].2003 r, odwołanie złożyła B. W. –N. Zarzucając naruszenie przepisów art. 136 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami zarzucając, odwołująca się podniosła, że wątpliwości budzi fakt wykupienia nieruchomości przez Wytwórnię Sprzętu K. S. A. od Przedsiębiorstwa Energetyki w roku 1983, gdyż Przedsiębiorstwu temu nie przysługiwało do omawianej nieruchomości żadne prawo podlegające zbyciu. Ponadto strona podnosi, iż pomijając problem samego budynku kotłowni, nie została wyjaśniona kwestia zbędności placu, gdzie brak jest dowodów na rozpoczęcie prac inwestycyjnych przed upływem 7 lat od daty wywłaszczenia, jak i decyzja lokalizacyjna inwestycji utraciła ważność, W odwołaniu podniesiono także zarzut o niepełnym rozstrzygnięciu kwestionując wyłączenie części nieruchomości do odrębnego postępowania.
Wojewoda po rozpatrzeniu odwołania uznał, iż należy zbadać dopuszczalność roszenia o zwrot nieruchomości w świetle art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Stosownie do treści art. 229 tej ustawy roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy (1 stycznia 1998 roku) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to
zostało ujawnione w księdze wieczystej. Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący i nie ma od niego wyjątków. W odniesieniu do działek nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], w skład których weszła część wywłaszczonej parceli l.kat. [...] zachodzą wszystkie przesłanki wyłączające dopuszczalność roszczenia określone w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Nieruchomości te zostały oddane osobom trzecim w użytkowanie wieczyste przed dniem 1 stycznia 1998 roku, a prawa te również przed dniem 1 stycznia 1998 roku zostały ujawnione w księgach wieczystych. Wobec tego Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję orzekającą o odmowie zwrotu części działek: nr [...] o pow, 0,4706 ha, nr [...] o pow. 0,2292 ha, nr [...] o pow. 0,0148 ha, nr [...] o pow. 0,7572 ha, uznając to rozstrzygnięcie za prawidłowe i znajdujące oparcie w obowiązujących przepisach.
Następnie organ odwoławczy analizując kwestię odmowy zwrotu części działki nr [...] obr. [...] jedn. ewid. K. miasta K. obj. Lwh [...]-K., w skład której wchodzi parcela l.kat. [...] o pow. 0,0200 ha. stwierdził, iż nieruchomość ta nie została nigdy wywłaszczona prawomocnym orzeczeniem i w dalszym ciągu jako jej właścicielka pozostaje ujawniona w Lwh [...]-K. M. z S. W. Skoro przedmiotowa działka nie mieści się w kategorii nieruchomości podlegających zwrotowi w trybie i na zasadach określonych w przepisach rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami, to organ administracji publicznej ma obowiązek wydać decyzję o odmowie zwrotu nieruchomości z powodu braku podstawowej materialnoprawnej przesłanki zwrotu nieruchomości, jaką jest umieszczenie konkretnej nieruchomości w którejś z kategorii nieruchomości z art. 136 ust. 3 lub 4 albo z art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2002 roku sygn. akt II SA/Kr 1408/01- niepublikowany). Także i w tym przypadku organ II instancji uznał decyzję Prezydenta Miasta - miasta na prawach powiatu z dnia z dnia [...].2003 roku Nr: [...] za prawidłową.
Natomiast działka nr [...] obr. [...] jedn. ewid. K. miasta K. obj. Kw [...] stanowiąca własność Gminy K., w części odpowiadającej parceli l.kat. [...] została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczania. Wywłaszczenie tej nieruchomości nastąpiło orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...].1956 roku Nr [...] na cele realizacji narodowych planów gospodarczych, natomiast uszczegółowienie celu wywłaszczenia zostało zawarte w zezwoleniu Zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z
dnia [...].1955 roku Nr [...], zgodnie z którym między innymi ta nieruchomość była przeznaczona na cele budowy kotłowni dla osiedla mieszkaniowego położonego przy ulicy [...]. Z treści art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika, że wywłaszczona nieruchomość podlega zwrotowi, jeżeli stała się zbędna na cel jej wywłaszczenia, stosownie do art. 137 tej ustawy. Na podstawie art. 137 nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:
1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo
2) utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany.
Zgromadzony przez organ pierwszej instancji materiał dowodowy pozwala na ustalenie, iż obiekt kotłowni został zrealizowany przed upływem siedmiu lat od daty wydania orzeczenia o wywłaszczeniu. Wskazuje na ten fakt jednoznacznie protokół zdawczo-odbiorczy [...], którym kotłownia została przekazana przez inwestora -Dyrekcję Budowy Osiedli Robotniczych, użytkownikowi - Ciepłowni, a z którego z kolei wynika, że kotłownię tą przyjęto do eksploatacji protokołami z dnia [...].1961 roku i z dnia [...].1961 roku. Odnośnie pkt 2 powołanego wyżej przepisu zauważyć należy, że wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło w oparciu o przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 roku o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, który to akt prawny nie wymagał dla potrzeb wywłaszczenia sporządzania szczegółowych planów inwestycji ani wydawania decyzji lokalizacyjnych i zatwierdzających plany realizacyjne, Art. 17 ust. 2 pkt 5 dekretu nakazywał jedynie wnioskodawcy wywłaszczenia wskazać w sposób ogólny cel wywłaszczenia. W ust. 3 tego przepisu w pkt 1 został zawarty nakaz dołączenia do wniosku o wywłaszczenie zezwolenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, który to dokument został wydany w sprawie przedmiotowego wywłaszczenia dnia [...].1955 roku. Określa on, iż celem nabycia między innymi części parceli l.kat. [...], była budowa kotłowni. Załącznik graficzny do zezwolenia wskazuje jedynie granice inwestycji naniesione na mapie katastralnej w skali 1:2880. Organ rozpatrujący sprawę podkreślił, że wobec braku decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania
terenu brak jest możliwości weryfikacji przesłanek zbędności tej nieruchomości według kryterium ustalonego w art. 137 ust. 1 pkt 2, przy czym dokumenty wymienione w tym przepisie mogą stanowić o zbędności nieruchomości jedynie w przypadku, gdy były one podstawą wywłaszczenia i powstały dla potrzeb postępowania wywłaszczeniowego przed jego wszczęciem i z pewnością przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie wywłaszczenia. Równocześnie w rozpatrywanej sprawie nie ma możliwości precyzyjnego ustalenia części składowych inwestycji stanowiącej cel wywłaszczenia i ich miejsca realizacji. Skutkiem opisanego stanu, wobec braku wymagania decyzji lokalizacyjnej inwestycji stanowiącej cel wywłaszczenia, jest konieczność uznania w takim przypadku przepisu art. 137 ust. 1 pkt 2 za nie mający zastosowania w mniejszym postępowaniu, a co za tym następuje, bezprzedmiotowość badania przesłanki zbędności wynikającej z tej normy prawnej. Kolejną konsekwencją usankcjonowanego prawem braku decyzji lokalizacyjnej inwestycji stanowiącej cel wywłaszczenia jest konieczność odwołania się przez organ prowadzący sprawę do ogólnych zasad logiki i doświadczenia życiowego oraz dowodów pośrednich wskazujących na zamierzenia inwestycyjne. Celem wywłaszczenia była budowa kotłowni dla osiedla mieszkaniowego położonego przy ulicy [...], a budynek kotłowni został zrealizowany i oddany do eksploatacji w roku 1961 r. czyli przed upływem siedmiu lat od daty wywłaszczenia. Niewątpliwie dla potrzeb funkcjonowania kotłowni niezbędna jest odpowiednia infrastruktura zewnętrzna, składająca się między innymi z ciągów komunikacyjnych, placu manewrowego, składu opału, składu odpadków i innych oraz uzbrojenia podziemnego terenu, o czym świadczy mapa sytuacyjno-wysokościowa. O powstaniu takiej infrastruktury świadczy z pewnością już sam fakt oddania obiektu kotłowni do eksploatacji, gdyż trudno przyjąć, iż realizacja wspomnianej infrastruktury następowała po przyjęciu kotłowni do użytkowania. Konsekwencją tego jest przyjęcie, iż również cała infrastruktura została zrealizowana bądź rozpoczęto prace związane z jej realizacją przed upływem terminu zakreślonego przepisem art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W takim stanie rzeczy rozstrzygnięcie dotyczące odmowy zwrotu działki nr [...] obr. [...] jedn. ewid. K. miasta K. zawarte w decyzji Prezydenta Miasta - miasta na prawach powiatu z dnia z dnia [...].2003 roku Nr: [...] należy uznać za zgodne z obowiązującym stanem prawnym.
Odnosząc się do zarzutu pominięcia w decyzji działki [...] w granicach byłej parceli l.kat. [...] o pow. 0,0109 ha i wyłączenia jej do odrębnego postępowania organ odwoławczy
stwierdził, iż brak jest podstawy prawnej do zajmowania stanowiska w tym zakresie w trybie postępowania odwoławczego z uwagi na brak rozstrzygnięcia merytorycznego w stosunku do wskazanej nieruchomości. Wojewoda jako organ odwoławczy w sprawach dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości uzyskuje bowiem kompetencje do zajęcia stanowiska dopiero z chwilą złożenia środka odwoławczego od już wydanych orzeczeń w tych sprawach przez starostę (prezydenta miasta) wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej. Tak więc rozstrzyganie przez Wojewodę kwestii podniesionej w odwołaniu, a dotyczącej zwrotu części działki nr [...], stanowiłoby naruszenie zasad praworządności.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego B. W. –N. wniosła uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej odmowy zwrotu całości lub części wywłaszczonej działki nr [...] obr. [...] jedn. ewid. K. miasta K. obj. Kw [...] stanowiącej własność Gminy K. w zakresie odpowiadającym parceli 1.kat. [...]. W uzasadnieniu skargi podniosła, że decyzja narusza przepis art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zdaniem skarżąca uważa, że bezprawnym jest, iż jeszcze przed wywłaszczeniem tj. [...].1955 r. Zastępca Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego wydał zezwolenie Nr [...] na cele budowy kotłowni dla osiedla mieszkaniowego. W ten sposób bezprawnie rozporządził on mieniem nie stanowiącym własności Skarbu Państwa, a więc mieniem, co do którego takiego zezwolenia w ocenie skarżącej nie miał prawa wydawać. Wskutek tego cała operacja została dotknięta wadą prawną i wszystkie późniejsze zaszłości dotyczące tej nieruchomości są nieskuteczne jako naruszające porządek prawny. Ponadto skarżąca zwróciła uwagę, że kotłownia została wybudowana tylko na niewielkiej części wywłaszczonej nieruchomości, zaś pozostała jej część do dzisiaj nie została zabudowana, a decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji i warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu utraciła moc, gdyż kotłownię zlikwidowano, a teren jest przeznaczony pod budownictwo mieszkaniowe. Zdaniem skarżącej oznacza to, że zostały spełnione wszystkie przesłanki art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W dalszej części skargi podnosi, że skoro nie było możliwe zweryfikowanie przesłanek zbędności nieruchomości według kryterium ustalonego w art. 137 ust. 1 pkt 2 ani też ustalenie części składowych inwestycji stanowiącej cel wywłaszczenia i miejsce realizacji, to należało orzec o zwrocie przynajmniej tej części
nieruchomości, która nigdy nie została zabudowana. Brak jest jakichkolwiek dowodów na to by na nieruchomości znajdowała się infrastruktura techniczna wykonana przed upływem 7 lat, o których mowa w art. 137 ust. 1 pkt 1 i aby ta część nieruchomości była kiedykolwiek potrzebna.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Zaznaczył, że skutki zdarzeń zaistniałych przed wejściem w życie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości należy oceniać według prawa obowiązującego w dacie zaistnienia tych zdarzeń. Dekret o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych wymagał, aby podmiot ubiegający się o wywłaszczenie wskazał w sposób ogólny cel wywłaszczenia, a także dołączył do niego zezwolenie Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego (art. 17 par. 2 pkt 5 i par. 3 pkt 1). Orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej o wywłaszczeniu określiło cel wywłaszczenia w sposób ogólny (realizacja narodowych programów gospodarczych). Cel ten został sprecyzowany w zezwoleniu Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...].1955 r. jako budowa kotłowni dla osiedla mieszkaniowego. Wojewoda zaznaczył, że powyższy dekret nie wymagał wydania decyzji lokalizacyjnej inwestycji stanowiącej cel wywłaszczenia, a zatem bezprzedmiotowy jest zarzut badania przesłanki zbędności wynikającej z art. 137 par. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W odpowiedzi na skargę podkreślono także, że cel wywłaszczenia, to jest budowa kotłowni, został zrealizowany przed upływem ustawowego terminu 7 lat od momentu wydania decyzji o wywłaszczeniu. Zarzut zlikwidowania kotłowni i przeznaczenia terenu na cele budownictwa mieszkaniowego jest bezzasadny, gdyż zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 1996 r. w sytuacji, gdy nieruchomość została użyta na cel jej przejęcia, a w późniejszym terminie zmienił się sposób jej użytkowania, nie powstaje obowiązek jej zwrotu.
Rozpatrując skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zgodnie z przepisem art. 97 par 1 ustawy z dnia 30.08. 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o
postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 12717 - sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1.01.2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne . Właściwym przeto do rozpoznania niniejszej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie .
Stosownie do treści art. 134 par 1 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga nie jest zasadna i mogła być przez Sąd uwzględniona.
Jak wynika z akt sprawy i co jest zarazem bezsporne parcela gruntowa 1. kat [...] obj. Iwh [...] b. gm. kat. K. stanowiąca własność M. W. została wywłaszczona wymienionymi na wstępie decyzjami Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...].1954 r. Nr [...] oraz z dnia [...].1956 r. Nr [...], a nadto decyzjami Prezydium Rady Narodowej z dnia [...].1959 r. Nr: [...] i z dnia [...].1970 r. Nr [...].
Skarżąca B. W. – N. jako wykazana spadkobierczyni poprzedniej właścicielki (swojej matki) wniosła o zwrot całej wywłaszczonej nieruchomości, twierdząc, że nie została ona wykorzystania zgodnie z celem wywłaszczenia.
Organy obu instancji orzekające w sprawie zwrotu ustaliły w oparciu o zebrany w sprawie a nie budzący wątpliwości materiał dowodowy, że przedmiotowa działka, wywłaszczana kolejnymi decyzjami ulegała podziałom, a następnie działki te weszły w skład nowoutworzonych działek oznaczonych obecnie numerami, [...], nr [...], nr [...],[...] i [...].
- Działka [...] obj. kw [...] stanowi własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym Przedsiębiorstwa P. Prawo użytkowania wieczystego zostało ujawnione w księdze wieczystej z dniem [...].1994 r..
- Działka nr [...] obj. kw [...] stanowi własność Skarbu Państwa w
użytkowaniu wieczystym Małopolskiej Kasy Chorych, a uprzednio
Przedsiębiorstwa P.
Prawo użytkowania wieczystego zostało ujawnione w księdze wieczystej w dniu [...].1994 r.
- Działka [...] obj. kw [...] stanowi własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym Firmy H. sp. z o.o w K., a przednio w użytkowaniu wieczystym Przedsiębiorstwa Handlowego O. w K. Wpis tego prawa do księgi wieczystej nastąpił w dniu [...].1995 r.
- Działka nr [...] stanowi własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym Zakładu Energetycznego ,a wpis tego prawa w księdze wieczystej nastąpił w dniu [...].1995 r.
W stosunku do tych działek organ I instancji zastosował przepis art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami stwierdzając, iż zachodzą tu kumulatywnie ustawowe warunki konieczne, stanowiące łącznie przesłankę negatywną zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w postaci ustanowionych i ujawnionych do nich praw osób trzecich przed dniem wejścia w życie tej ustawy tj. przed dniem 1.01.1998 r.
Skarga dotyczy rozstrzygnięcia w przedmiocie odmowy zwrotu działki nr [...] w granicach wywłaszczonej części d. parceli gruntowej 1. kat [...], po podziale odpowiadającej 1. kat [...]
Bezspornym jest; że wywłaszczenie tej części nieruchomości o pow. 723 m2 nastąpiło orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...].1956 r. Nr; [...] na podstawie dekretu z dnia 26.04.1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych /Dz. U. R. P. Nr 4, poz.31 z r. 1952/ - na cele realizacji planów gospodarczych. Skonkretyzowanie celu wywłaszczenia zostało zawarte w zezwoleniu Zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...].1955 r., Nr [...] /por. k..69/ zgodnie, z którym m. in. ta nieruchomość była przeznaczona na cele budowy kotłowni c.o. dla osiedla mieszkaniowego położonego przy ul. [...] w K., co wynika również z zaświadczenia lokalizacyjnego Nr [...] z dnia [...].1955 r., znak [...]. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej, Miejskiego Zarządu Architektoniczno - Budowlanego w K.. / por. k.230/
Bezsporną też jest okoliczność, że inwestycja p.n. osiedlowa kotłownia c.o. przy ul. [...] została zrealizowana w latach 1957-1959 i oddana do użytku w sezonie grzewczym 1960/61. Prócz budynku kotłowni na terenie wywłaszczonej działki
zrealizowano infrastrukturę w postaci drogi dojazdowej, miejsc postojowych dla samochodów oraz placu składowego na opał. /por. protokół, przekazania /k. 82-767, rozprawy adm. połączonej z oględzinami nieruchomości /k. 174-172/ , zdawczo -odbiorczy /k. 2947
Stosownie do postanowień przepisu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami z dn. 21. 08. 1997 r. ( Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) materialnoprawną przesłanką zwrotu nieruchomości jest jej zbędność na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Organ prowadzący postępowanie jest obowiązany ustalić czy ta przesłanka zaistniała, a poczynione ustalenia determinują rozstrzygniecie sprawy. Stwierdzenie , że przesłanka zbędności nie zaistniała, uzasadnia wydanie decyzji odmawiającej zwrotu nieruchomości.
Stan zbędności został zdefiniowany w przepisie art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis ten został w całości przytoczony w uzasadnieniu decyzji organu II instancji. Zawiera on koniunkcją przesłanek które musza zaistnieć, by nieruchomość można uznać za zbędną . Pkt. 1 ust. 1 art. 137 ustawy, określa kryterium faktyczne, którym należy się kierować przy ocenie zbędności tj. upływ czasu od dnia wydania ostatecznej decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości i stan w jakim ona się znajduje w czasie podejmowania decyzji w przedmiocie jej zwrotu. Zaś pkt. 2 tego przepisu określa kryterium prawno - faktyczne, odnoszące się do utraty mocy obowiązującej decyzji o lokalizacji inwestycji lub decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu z równoczesnym brakiem działań inwestycyjnych ("...cel nie został zrealizowany"). Oba kryteria opierają się na założeniu wygaśnięcia celu wywłaszczenia; pierwsze z powodu zaniechania zadania inwestycyjnego, a drugie ze względu na wygaśnięcie prawnej podstawy rozpoczęcia realizacji inwestycji.
Jednakże dla oceny zbędności koniecznym jest najpierw precyzyjne ustalenie celu wywłaszczenia. Bezspornym jest, że w decyzji o wywłaszczeniu cel ten został określony ogólnikowo . W takim przypadku należy sięgnąć do innych dokumentów źródłowych, w których cel ten jest "dookreślony". Nie budzi wątpliwości, w sprawie, że przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona na cel budowy osiedlowej kotłowni c.o. i, że cel ten został zrealizowany. Kotłownia została oddana do eksploatacji w sezonie grzewczym 1969/61, a więc przed upływem 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, Zgromadzone materiały dowodowe pozwalają
przyjąć, iż trafne ustalenia w tej materii poczynił organ I instancji i prawidłowo ocenił, że nie zaistniały przewidziane w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami przesłanki zbędności tej nieruchomości uzasadniające jej zwrot na podstawie art. 136 ust 3 u.g.n. Trafnie zatem Wojewoda Małopolski w postępowaniu odwoławczym utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Należy jeszcze na koniec zauważyć, że sprawa o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie stanowi kontynuacji postępowania wywłaszczeniowego (por, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21. 12. 1989 r. IV S.A. 904/89, ONSA 1/1990 poz. 12/). W postępowaniu o zwrot nieruchomości nie bada się legalności decyzji wywłaszczeniowej i dla rozstrzygnięcia tej sprawy nie ma znaczenia , czy wywłaszczenie było zgodne z prawem. Dlatego zarzuty dotyczące kwestii bezprawności wydania jeszcze przed wywłaszczeniem, zezwolenia nr [...] na przeznaczenie tej nieruchomości na cele budowy kotłowni dla osiedla mieszkaniowego nie mają takiego znaczenia jakie im przypisuje skarżąca i nie mogły odnieść żadnego skutku w postępowaniu o zwrot nieruchomości,.
Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI