II SA/Kr 2129/02

II SA/Kr 2129/02 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2006-05-08
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2002-08-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Beata Cieloch
Małgorzata Brachel - Ziaja /sprawozdawca/
Mariusz Kotulski /przewodniczący/
Symbol z opisem
618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący : Sędzia WSA Mariusz Kotulski Sędziowie: WSA Małgorzata Brachel-Ziaja / spr. / AWSA Beata Cieloch Protokolant: Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2006 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] 2002 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości skargę oddala
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] 2002 r., znak : [...], Wojewoda [...] na podstawie art. 127 par 2 i art. 138 par l pkt l k.p.a. z zw. z art. 136 i art. 137 ustawy z dnia 21. 08. 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz. U. Nr 46, poz. 543 z 2000 r-t. jedn./ po rozpatrzeniu odwołania W. G. od decyzji Starosty [...] z dnia [...]. 2002 r., znak: [...] - utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...] stwierdził, co następuje:
Na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 03. 1958 r., o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, Skarb Państwa na wniosek Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej - Okręgowej Dyrekcji Inwestycji Miejskich w [...], nabył aktem notarialnym z dnia [...].1966 r., Rep. [...] nieruchomość stanowiącą współwłasność S. i W. G. oznaczoną na mapie zaewidencjonowanej pod Nr [...], jako działka nr A, o pow. [...] ha.
Umową notarialną z dnia [...].1970 r., [...] Skarb Państwa nabył od W. G. samoistne posiadanie nieruchomości położonej we [...] ozn. jako działki nr B o pow. [...] ha i nr C o pow [...] ha. Przedmiotowe nieruchomości zostały nabyte pod budowę Szkoły [...] we [...], zgodnie z decyzją lokalizacyjną nr [...]wydaną przez Wydział Budownictwa , Urbanistyki i Architektury PPRN we [...] za Nr: [...] z dnia [...] . 1965 r.
Wnioskiem z dnia [...]1998 r. W. G. wystąpił z żądaniem zwrotu nieruchomości ozn. jako działka nr B, C o łącznej pow [...] ha, a następnie sprecyzował swoje żądanie domagając się zwrotu działek; nr B, nr C i nr D.
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...].1998 r., znak [...] orzekł o zwrocie na rzecz W. G. samoistnego posiadania nieruchomości ozn. jako działki B o pow. [...] ha i C o pow. [...] ha . Odnosząc się natomiast do żądania zwrotu dz nr D stwierdził, że wniosek w tym przedmiocie zostanie rozpoznany w odrębnym postępowaniu, z uwago na konieczność wydzielenia tej części nieruchomości przewidzianej do zwrotu na rzecz b. właścicieli
Po rozpatrzeniu odwołania Dyrektora [...] Szkół [...] we [...] od powyższej decyzji, Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...]1999r, znak: [...], uchylił w całości zaskarżoną decyzję Wojewody [...] i orzekł o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego wskazując w uzasadnieniu , iż rozpoznanie żądania w przedmiocie przywrócenia posiadania jest możliwe tylko w trybie przepisów ustawy kodeks cywilny nie zaś w trybie przepisów prawa administracyjnego i ustawy z dnia 21. 08. 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Na powyższą decyzję W. G. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie przepisów art. 136 ust. 3 w związku z art 137, art. 139 i art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami Wyrokiem z dnia 18.05.2001 r., sygn. akt I S.A. 27/2000, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, iż akt notarialny [...] z dnia [...].1970 r. jest umową opartą na podstawie art. 4 i 6 ustawy wywłaszczeniowej z dnia [...].1958 r. i skoro w sprawie doszło na podstawie wskazanego przepisu do przeniesienia samoistnego posiadania określonej ściśle nieruchomości, które prowadzi do nabycia nieruchomości w drodze zasiedzenia, a więc prawa rzeczowego, - to zgodnie z przepisami art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami następuje restytucja tego prawa tj. samoistnego posiadania.
Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy ustosunkować się do skutków postanowienia Sądu Rejonowego we [...] z dnia [...]2000 r., sygn. akt [...], o stwierdzeniu nabycia przez Skarb Państwa w drodze zasiedzenia przedmiotowej nieruchomości
W toku ponownego rozpoznawania sprawy Starosta [...] decyzją z dnia [...].2002 r., znak; [...] orzekł o zwrocie na rzecz W. G. samoistnego posiadania nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr C o pow. [...] ha położonej we [...] przy ul. [...]. Natomiast w punkcie [...] niniejszej decyzji organ I instancji odmówił zwrotu samoistnego posiadania nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów, jako działka Nr B o pow. [...] ha położonej we [...].
Organ II instancji - Wojewoda [...] w toku postępowania odwoławczego stwierdził, że postępowanie administracyjne prowadzone było w sposób prawidłowy i zgodnie z przepisami ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz. U. Nr 46, poz. 543 z 2000 r./ , Rozstrzygnięcie w sprawie jest też prawidłowe i znajduje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Zarzuty zawarte w uzasadnieniu odwołania w ocenie organu odwoławczego są chybione i nie znajdują uzasadnienia w całokształcie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy
Bezspornym w sprawie pozostaje fakt, iż w wyniku wszczętego na wniosek reprezentującego Skarb Państwa Starosty [...] postępowania, mającego na celu uregulowanie stanów prawnych nieruchomości Sąd Rejonowy we [...] postanowieniem z dnia [...] 2001, sygn akt [...], orzekł o stwierdzeniu nabycia w drodze zasiedzenia przez Skarb Państwa z dniem [...]1988 r. własności nieruchomości położonej we [...] przy ul [...] o pow [...] ha oznaczonej jako działka nr B Na podstawie wskazanego orzeczenia w dniu [...] 2001 r. w dziale II Kw [...] prowadzonej dla nieruchomości oznaczonej jako działka nr B o pow [...] ha wpisano jako właściciela Skarb Państwa.
Przedmiotowe orzeczenie sądu powszechnego i ocena skutków prawnych związanych ze stwierdzeniem nabycia przez Skarb Państwa w drodze zasiedzenia przedmiotowej nieruchomości w ocenie badającego sprawę Naczelnego Sądu Administracyjnego ma podstawowe i istotne znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.
Mając powyższe na uwadze, zdaniem organu II instancji, Starosta [...] w zaskarżonej decyzji prawidłowo ocenił skutki prawne wynikające z prawomocnego orzeczenia Sądu Rejonowego o nabyciu przez Skarb Państwa własności nieruchomości w drodze zasiedzenia. Skarb Państwa tytuł prawny do nieruchomości wywodzi z pierwotnego sposobu nabycia nieruchomości jakim jest postanowienie sądu powszechnego o nabyciu nieruchomości przez zasiedzenie. W toku postępowania sądowego w oparciu o przepis art. 176 k.c. określającego zasady doliczania przez posiadacza okresu posiadania poprzedniego posiadacza Starosta [...] wystąpił z wnioskiem o doliczenie czasu posiadania poprzedniego posiadacza do czasu posiadania przez Skarb Państwa. Wskazana zasada doliczania czasu posiadania pozwala utrzymać ciągłość posiadania, które dla terminu zasiedzenia ma podstawowe znaczenie i oznacza, że każdy kolejny posiadacz wchodzi w posiadanie swego poprzednika.
Odnosząc się do zarzutu zawartego w odwołaniu, co do zaliczenia czasu samoistnego posiadania wywłaszczonego W. G. ,Wojewoda zauważa, iż w sprawie o zwrot nieruchomości nie stanowi przedmiotu badania fakt samoistnego posiadania nieruchomości przez W. G., który jest okolicznością bezsporną a jedynie ocena prawna skutków prawnych orzeczenia sądu stwierdzającego zasiedzenie nieruchomości przez Skarb Państwa. Zaliczenie przez Sąd na wniosek strony okresu samoistnego posiadania poprzedniego posiadacza nastąpiło w oparciu o przepis art 176 k.c , który stanowi ogólną zasadę stosowaną w przypadku zaistnienia przesłanek uzasadniających zaliczenie okresu posiadania w czasie biegu zasiedzenia. Z uwagi na charakter orzeczenia sądu powszechnego, które w postępowaniu administracyjnym wiąże organy administracyjne, nastąpiła zmiana stanu faktycznego i prawnego sprawy, a zatem organ I instancji dokonał prawidłowej oceny prawnej wyroku sądu powszechnego.
Prawomocny wyrok sądowy i dokonany na jego podstawie wpis w dziale II księgi wieczystej prawa własności na rzecz Skarbu Państwa, stanowią w ocenie organu II instancji przesłankę, która uzasadnia odmowę zwrotu nieruchomości.
Z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, iż jeżeli w sprawie doszło do przeniesienia samoistnego posiadania ściśle określonej nieruchomości to w oparciu o przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami na podstawie art. 136 i art. 137 następuje restytucja samoistnego posiadania Zgodnie ze wskazanym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego organ administracyjny w rozstrzygnięciu miał ponadto obowiązek ustosunkować się do skutków postanowienia sądu powszechnego o stwierdzeniu zasiedzenia. Zgodzić należy się ze stanowiskiem prezentowanym przez organ I instancji, iż obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego może być wyłączony w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, jakim w przedmiotowej sprawie jest orzeczenie sądu powszechnego stwierdzające nabycie własności nieruchomości przez zasiedzenie
W przedmiotowym stanie faktycznym Starosta [...] prawidłowo ocenił skutki prawne wywołane orzeczeniem sądu uznając iż w zaistniałym stanie faktycznym zwrot samoistnego posiadania nieruchomości jest niemożliwy z uwagi na istotną zmianą stanu faktycznego i prawnego, którą spowodowało postanowienie sądu powszechnego o stwierdzeniu zasiedzenia przedmiotowej nieruchomości przez Skarb Państwa
Odnosząc się do zarzutów strony zawartych w odwołaniu, a związanych ze skierowanym do sądu powszechnego wnioskiem Starosty [...] o stwierdzenie zasiedzenia w trakcie trwania postępowania administracyjnego o zwrot nieruchomości, to trzeba stwierdzić, że organy administracji nie są uprawnione do badania zasadności i legalności przedmiotowego wniosku i wydanego na jego podstawie postanowienia sądu . Orzeczenie Sądu Rejonowego stwierdzające zasiedzenie nieruchomości nie zostało zaskarżone w trybie przepisów ustawy kodeks postępowania cywilnego i stało się prawomocne, co oznacza, iż skutki materialne, które wywołuje wiążą zarówno osoby trzecie jak i organy administracji.
W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, W. G. powtórzył zarzutu podniesione już w odwołaniu od decyzji organu I instancji, podkreślając zwłaszcza, że wniosek o zasiedzenie przez Skarb Państwa został wniesiony przez Starostę w toku trwającego postępowania o zwrot przedmiotowej nieruchomości dopiero w 1999 r. Do takiej sytuacji przez analogię odnosi się pogląd NSA wyrażony w wyroku z dnia 26.03. 1998 r. S.A. 1482/96 LEX nr 44643 i w uchwale 7 sędziów z 27. 01. 2000 r. U III ZP 14/99 - OSNAP 2000/8/294 .
Zdaniem skarżącego nie stanowi przeszkody do zwrotu nieruchomości nabycie jej własności w drodze zasiedzenia przez podmiot przymuszający do sprzedaży na podstawie art. 6 ust. wywłaszczeniowej z 1958 r. z doliczeniem samoistnego posiadania osoby przymuszonej, bowiem gdyby nie ten wykup to skarżący sam by nabył przez zasiedzenie własność przedmiotowej nieruchomości. Dlatego też nieruchomość ta powinna mu zostać zwrócona.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie argumentując podobnie, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę zważył co następuje :
Zgodnie z przepisem art. 96 par l ust. z dnia 30. 08. 2002 r - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz U. Nr 153, póz. 12.71/ sprawy, w których skargi został wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1.01. 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone , podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne Właściwym przeto do rozpoznania niniejszej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Stosownie do treści art. 134 par 1 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będą jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną
Skarga nie jest zasadna. Organy orzekające w sprawie o zwrot przedmiotowej nieruchomości dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych i ich oceny prawnej.
Bezspornym jest fakt nabycia przez Skarb Państwa od W. G. samoistnego posiadania przedmiotowej nieruchomości w trybie art. 4 i 6 ustawy z dnia 12.03. 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, jak i również, że postanowieniem z dnia [...] 2001 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy we [...] stwierdził, że Skarb Państwa nabył przez zasiedzenie z dniem [...] 1988 r. własność przedmiotowej nieruchomości położonej we [...] przy ul. [...], oznaczonej, jako działka nr B, o pow. [...], nie mającej urządzonej księgi wieczystej ani zbioru dokumentów.
Mając na uwadze powyższe trzeba stwierdzić, że powołane w skardze orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego nie mają odniesienia do niniejszej sprawy. Nie przystają do wskazanych faktów i nie występuje przypisywana im analogia sytuacji. Wskazane orzeczenia zostały ukształtowane na gruncie art. 2 ustawy z dnia 29. 09 1990 r. zmieniającej ustawę o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm./, a dotyczą nabycia z mocy prawa, przez osoby prawne inne niż Skarb Państwa, prawa użytkowania wieczystego nieruchomości z dniem 5. 12. 1990 r. pozostających w ich zarządzie. Przepis powołanego art. 2 zawiera ustawowe zastrzeżenie, że uwłaszczenie to nie narusza praw osób trzecich. Osobami trzecimi w rozumieniu tego przepisu byli poprzedni właściciele wywłaszczonych nieruchomości, które polegały zwrotowi na ich rzecz, jeżeli stały się zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (art. 69 w zw. z art. 47 ust. 4 ustawy z dnia 29. 04. 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, zakazującego użycia wywłaszczonej nieruchomości na inne cele niż określone w decyzji o wywłaszczeniu). Słowem; jeżeli przed dniem 5.12. 1990 r. zaktualizowały się przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, to nie stawały się one z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego podmiotu, w którego zarządzie pozostawały z uwagi zastrzeżenie art. 2 w/w ustawy zmieniającej i na treść art. 69 ust. 1 u.g.g. i w.n. tj. pierwszeństwo prawa dawnego właściciela przysługującego mu z mocy tego przepisu do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości ; "nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego następcy na jego wniosek jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu "
Instytucja zasiedzenia uregulowania w przepisach kodeksu cywilnego jest pierwotnym sposobem nabycia prawa własności nieruchomości poprzez zaliczanie określonego ustawą czasu samoistnego jej posiadania (art. 172 k c), przy czym posiadaczowi przysługuje prawo zaliczenia czasu samoistnego posiadania jego poprzednika (art. 176 k.c.)
Upływ terminu zasiedzenia powoduje nabycie ex legę własności nieruchomości przez jej samoistnego posiadacza Nabywca nieruchomości przez zasiedzenie nie wywodzi swego prawa od innej osoby Nie ma w tym przypadku następstwa prawnego (sukcesji) pod tytułem ogólnym lub szczególnym Nie ma żadnego poprzednika prawnego Postanowienie sądu w przedmiocie zasiedzenia ma charakter deklaratywny, to znaczy stwierdzający nabycie prawa własności przez zasiedzenie
Stosowanie instytucji zasiedzenia nie jest ograniczone ani wyłączone żadnym przepisem ustawy w stosunku do nieruchomości, których posiadanie samoistne zostało nabyte przez Skarb Państwa w trybie wywłaszczenia, czy też umów notarialnych na postawie art. 4 i 6 ustawy wywłaszczeniowej 1958 r.
Postępowanie zwrotowe przewidziane rozdz. 6 działu III, ( art. 136 i nast.) ustawy o gospodarce nieruchomościami w przypadku zaistnienia przesłanek zwrotu polega na uregulowaniu stosunków własnościowych wywłaszczonej nieruchomości przez restytucję jej stanu prawnego z okresu przed wywłaszczeniem oraz rozstrzygnięcie w sprawie zwrotu orzeczonego odszkodowania. Oba te elementy stanowią samodzielne , w aspekcie materialne - prawnym sprawy administracyjne , które muszą być rozstrzygane łącznie . /por, T. Woś "Wywłaszczanie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości", Warszawa 2004 str. 246 i nast./.
Zgodnie z zaleceniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawartego w uzasadnieniu wyroku z dnia 18.05. 2001 r. sygn. akt I SA 27/2000, organy orzekające w postępowaniu zwrotowym, miały obowiązek dokonać oceny skutków prawnych postanowienia Sądu Rejonowego we [...] /sygn. [...]/ stwierdzającego nabycie przez zasiedzenie własności przedmiotowej nieruchomości.
Taka ocena prawna skutków omawianego postanowienia sądu powszechnego dla postępowania zwrotowego została dokonana w sposób prawidłowy. Obecnie , na skutek tegoż postanowienia Sądu Rejonowego stan prawny przedmiotowej nieruchomości uległ zmianie, co jest bezsporne. Skarb Państwa nie jest tylko jej samoistnym posiadaczem. Jest właścicielem, przy czym tytuł własności nabył w 1988 r. w sposób pierwotny nie od wywłaszczonego (nie był on właścicielem ) ani od żadnego innego podmiotu. W tym zmienionym stanie prawnym nie ma symetryczności (identyczności) pomiędzy stanem prawnym nieruchomości w dacie wywłaszczenia, a jej obecnym stanem prawnym. Zatem restytucja stanu prawnego z daty wywłaszczenia nieruchomości (umowy notarialnej), z uwagi n a omówione wyżej zaszłości prawne nie jest możliwa w trybie przepisów art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Tym samym trzeba stwierdzić, że analiza prawna dokonana przez organy orzekające w niniejszej sprawie jest prawidłowa, a zaskarżona decyzja trafna.
Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.