II SA/Kr 2037/02

II SA/Kr 2037/02 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2006-05-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2002-08-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Barbara Pasternak /sprawozdawca/
Beata Cieloch
Grażyna Firek /przewodniczący/
Renata Czeluśniak
Symbol z opisem
618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
uchylono decyzję I i II ins. w pkt 1
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia WSA Grażyna Firek Sędziowie : WSA Renata Czeluśniak WSA Barbara Pasternak (spr.) Protokolant : Agata Piotrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2006r. sprawy ze skargi W. L. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2002r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję w punkcie l oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] marca 2002 r. znak: w punkcie 1, II. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego W.L. kwotę 285,00 (słownie dwieście osiemdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] marca 2002 r., znak: [...], Prezydent Miasta K., na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137 ust. l, art. 142, art. 216 i art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000r. Nr 46, poz. 543 ze zm.), oraz art. 104, art. 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 jednolity tekst), wykonując zadania starosty z zakresu administracji rządowej:
1/ odmówił J.L., I.L., S.L., A.L., i W.L., spadkobiercom byłej właścicielki B.L. zwrotu nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa, położonej w K. przy ul. P. oznaczonej jako działka hip nr "1", której obecnie w ewidencji gruntów m. K. odpowiada działka nr "2" o pow. 421 m2 , (obr. [...]), dla której Sąd Rejonowy w K. Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą KW [...],
2/ umorzył postępowanie o zwrot nieruchomości oznaczonej jako działka hip. nr "3", o pow. 593 m2, stanowiącej własność Skarbu Państwa, położonej w K. przy ulicy P., której obecnie w ewidencji gruntów m. K. odpowiada część działki nr "4" będącej w użytkowaniu wieczystym Przedsiębiorstwa Turystycznego "L." spółki z o.o., ujawnionej w KW [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w K. Wydział Ksiąg Wieczystych.
W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji ustalił, co następuje: J..L., I.L., S.L., A.L. i W.L. - spadkobiercy byłej właścicielki B.L., wnioskiem z dnia 20 marca 2000 r. wystąpili o zwrot nieruchomości oznaczonej jako działki hip nr "1" o pow. 346 m2 i nr "3" o pow. 593 m2 , położonej w K. przy ul. P., nabytej na rzecz Skarbu Państwa umową sprzedaży zawartą w dniu 7 października 1966 r. - akt notarialny Rep. A. Nr [...], na podstawie przepisu art..6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. nr 10, poz.64 z późn. zm.). Żądanie zwrotu nieruchomości oparte zostało o przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000r., poz.543 ze zm.), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1998 r. Właścicielką nieruchomości położonej w K. przy ulicy Z., oznaczonej jako działka nr "5" o powierzchni 939 m2 , zgodnie z zapisem w księdze wieczystej KW Nr [...] była B.L. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia 11 września 1990r. sygn. akt [...] spadek po B.L. nabyli: J. L., I.L., S.L., A.L., W.L. Nieruchomość ta została nabyta na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem pod budowę pawilonu usługowego dla ZURiT-u.
Przeprowadzone przez organ I instancji postępowanie dowodowe wykazało, iż nieruchomość będąca przedmiotem roszczenia stanowi:
- dz. hip. Nr "1" o pow. 346 m2 , której obecnie w ewidencji gruntów m. K. odpowiada działka nr "2" (obr. [...]), będąca własnością Skarbu Państwa Kw [...]. Przedmiotowa nieruchomość znajduje się w użytkowaniu wieczystym K. Przedsiębiorstwa "C.N." i Przedsiębiorstwa Handlu Wewnętrznego oraz w zarządzie Urzędu Wojewódzkiego, który przejął udział po Inspektoracie Państwowej Inspekcji Handlowej w K. na podstawie decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w K. z dnia [...] października 1996r. znak: [...].
Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Handlu Wewnętrznego, następca prawny Zakładu Usług Radiotechnicznych i Telewizyjnych Oddziału w K., prawo użytkowania wieczystego nabyło na mocy decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] grudnia 1983r. znak: [...]. Następnie WPHW przekształcone zostało w 1989r. w Przedsiębiorstwo Handlu Wewnętrznego. Umową z dnia 4 września 1990r. PHW przekazało ułamkową część użytkowania wieczystego wymienionej nieruchomości dla: K. Przedsiębiorstwa N., Spółdzielni Produkcji i Usług Ogrodniczych w K., Okręgowego Inspektoratu Inspekcji Handlowej w K.
Udziały w użytkowaniu wieczystym i zarządzie poszczególnych podmiotów nie są ujawnione w księdze wieczystej KW [...] i mają być przedmiotem rozstrzygnięć na drodze sądowej, po dokonaniu regulacji stanu prawnego części nieruchomości (dz. hip. nr "6"), na której położona jest część budynku przy ul. S.
- dz. hip. nr "7" o pow. 593 m2, która obecnie w ewidencji gruntów m. K. odpowiada części działki nr "4" będącej własnością Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym Przedsiębiorstwa Turystycznego Spółki z o. o. "L.", następcy prawnego Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Turystycznego "L.", na podstawie decyzji Wojewody [...] znak: [....].
Prawo użytkowania wieczystego tej nieruchomości zostało ujawnione w KW [...] w dniu 30 kwietnia 1994 r.
Zmiana numeracji i powierzchni działek powstała w wyniku modernizacji ewidencji gruntów m. K.
Przeprowadzone oględziny nieruchomości potwierdziły, że działka nr "2" (hip. nr "1"), zabudowana została w części budynkiem usługowo handlowym VI kondygnacyjnym, położonym przy ul. S. Ponadto część tej działki stanowi fragment infrastruktury budownictwa osiedlowego (tereny zielone z nasadzeniami krzewów, przejścia, chodniki, część drogi asfaltowej dojazdowej, oświetlenie uliczne). Część działki nr "4", będąca przedmiotem roszczenia w całości jest zagospodarowana - stanowi urządzony parking samochodowy z instalacją oświetleniową uliczną. Zgodnie z treścią mapy zasadniczej, przez teren objęty roszczeniem tj. część dz. nr "4" oraz dz. nr "8", przebiegają sieci uzbrojenia podziemnego: kanalizacja sanitarna, wodociąg, co, linia energetyczna i telefoniczna. Według pisma Wydziału Mieszkalnictwa Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta w K. z dnia 7 czerwca 2000 roku w miejscowym planie szczegółowego zagospodarowania przestrzennego miasta K., objęta żądaniem nieruchomość położona jest na terenie przeznaczonym pod usługi ogólnomiejskie, komunikację samochodową i pieszą. Dalej organ ustalił, że z treści decyzji o lokalizacji szczegółowej Nr [...] z dnia [...] maja 1966r. powołanej w umowie notarialnej wynika, że nieruchomość będąca przedmiotem wywłaszczenia, przeznaczona była na cele budowy zaplecza komunikacji, częściowo pod rozbudowę hotelu oraz budowę budynku z siedzibą ZURiT, Przedsiębiorstwa Technicznego E. - Zmechanizowanego Sprzętu Domowego, Państwowej Inspekcji Handlowej, Centrali Spółdzielni Ogrodniczych K. i Centrali N.
Mimo, że w umowie notarialnej Rep. A. [...] z dnia 7 października 1966r. nabycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, cel wywłaszczenia określono jako budowę pawilonu usługowego dla ZURiT, to decyzja o lokalizacji wraz z załącznikiem graficznym powołana wyżej, potwierdza, że była to inwestycja wspólna wszystkich podmiotów wymienionych w decyzji. Dokumenty zgromadzone w sprawie potwierdzają, że budowę budynku przy ul. S. prowadził inwestor zastępczy Dyrekcja Inwestycji Miejskich w K. Inwestor wiodący, którym był ZURiT Oddział K., na mocy zarządzenia Ministra Handlu Wewnętrznego Nr 46 z 1976r., wchodził w skład nowoutworzonego Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Handlu Wewnętrznego w K. Obecnie nieruchomość oznaczona jako działka nr "2" użytkowana i administrowana jest przez następców prawnych WPHW oraz współinwestorów przedmiotowej inwestycji. Organ ustalił: zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przesłanką uzasadniającą zwrot wywłaszczonej nieruchomości na rzecz poprzedniego właściciela jest jej zbędność na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
Według definicji stanu zbędności nieruchomości wywłaszczonej zawartej w art. 137 ust. l ustawy, nieruchomość uznaje się za zbędną, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany. W niniejszej sprawie cel wywłaszczenia podany w umowie notarialnej, szczegółowo sprecyzowany został w decyzji o lokalizacji szczegółowej, powołanej w umowie notarialnej nabycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa.
Jak wykazało postępowanie dowodowe, przeprowadzone w niniejszej sprawie, cel wywłaszczenia został zrealizowany, bowiem nieruchomość oznaczona w ewidencji gruntów m. K. jako działka nr "2", została wykorzystana pod budowę budynku handlowo -usługowego oraz obiekty towarzyszące infrastrukturze budownictwa komunikację, tereny zielone.
Wobec faktu, że przedmiotowej nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr "2" o pow. 421 m2 nie można uznać za zbędną, w rozumieniu przepisów merytorycznych art. 137 ust. l ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, odmówiono jej zwrotu. Zgodnie z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami roszczenie o zwrot wywłaszczonych nieruchomości lub ich części, o którym mowa w art. 136 ust. 3 tej ustawy nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia jej w życie nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono dla niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Roszczenie wniesione do części działki nr "4" o pow. 593 m2, będącej własnością Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym Przedsiębiorstwa Turystycznego Spółki z o.o. "L" podlega więc umorzeniu w trybie przepisu art. 229 powołanej ustawy. Fakt, że w/w nieruchomość znajduje się w użytkowaniu wieczystym i prawo to zostało ujawnione w KW [...] potwierdza, że aktualnie Skarb Państwa nie włada w/w nieruchomością.
Od powyższej decyzji odwołał się spadkobierca B.L. - W.L. W odwołaniu zarzucił niedokładne wyjaśnienie sprawy, w szczególności nieustalenie, jaka część działki nr "2", z opisaniem w metrach kwadratowych została wykorzystana pod budowę budynku, a jaka część jest zajęta przez prywatny parking samochodowy, z którego osoba trzecia czerpie obecnie, z pominięciem właścicieli korzyści materialne, co uniemożliwiło organowi orzekającemu ustalenie stanu faktycznego w stosunku do poszczególnych części, niejednorodnie użytkowanej działki, obrazę przepisu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez nie orzeczenie zwrotu tej działki, mimo ustalenia, iż nie została ona wykorzystana na cele, dla których nastąpiło jej wywłaszczenie, błędne uznanie, że zainwestowanie działki w części jej powierzchni przez inne podmioty, niż ZURT jest tożsame z jej zainwestowaniem zgodnie z decyzją o wywłaszczeniu, która wg. organu jest tożsama z decyzja o lokalizacji inwestycji, nadto pominięcie okoliczności, iż część działki jest niezainwestowana i wykorzystywana jako prywatny parking samochodowy. Odwołujący się zarzucił ponadto, iż decyzja nie zawiera informacji o toczącym się wówczas postępowaniu o wznowienie postępowania o oddanie działki nr "4" w użytkowanie wieczyste, oraz obrazę przepisu art. 97 § l pkt. 4 kpa, przez niezawieszenie postępowania w sprawie w zakresie zwrotu działki nr "4" z tej przyczyny, bowiem, wynik toczącego się powyższego postępowania przesądzi zagadnienie wstępne tyczące uchylenia decyzji o oddaniu działki nr "12" w użytkowanie wieczyste.
Po rozpatrzeniu powyższego odwołania, Wojewoda, Decyzją z dnia [...] czerwca 2002 r. znak [...] wydaną na podstawie art. 127 § l i 2, art. 138 § l ust. l i ust. 2 kpa , w związku z art. art. 136, 137 i 229 ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. nr 46, poz. 543, 2000r., z póżn. zm.) orzekł:
1. utrzymać mocy zaskarżoną decyzję w części, dotyczącej odmowy zwrotu działki nr "1" (pkt l decyzji)
2. uchylić zaskarżoną decyzję w części dotyczącej umorzenia postępowania w przedmiocie zwrotu działki nr "7" (pkt 2 decyzji) i w tym zakresie orzec o odmowie zwrotu działki nr "3".
Rozpatrując złożone odwołanie Wojewoda szczegółowo ustalił kwestie dotyczące następstwa prawnego kolejnych użytkowników nieruchomości, oraz jej stan prawny. Ostatecznie ustalił Wojewoda, że: działka nr "3" (przed modernizacją ewidencji gruntów oznaczona jako 3/1, odpowiadająca części działki hip. nr 3), weszła w skład nieruchomości o łącznej powierzchni 2692 m2. Decyzją z dnia [...] sierpnia 1992 r. znak [...] Wojewoda stwierdził nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. przez dotychczasowego zarządcę -Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Turystyczne "L." w K. prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa, stanowiącego działki nr "9", "7", "10" i "11", o łącznej powierzchni 2692 m2. Natomiast co do działki nr "1" przed modernizacją ewidencji gruntów nr 3/2, odpowiadająca części działki hip. nr "5"), ustalił Wojewoda, że weszła ona w skład nieruchomości o powierzchni łącznej 2974 m2 i stanowi nadal własność Skarbu Państwa znajduje się we współużytkowaniu wieczystym Przedsiębiorstwa Handlu Wewnętrznego i K. Przedsiębiorstwa nasiennego "C.N.", oraz w zarządzie Urzędu Wojewódzkiego.
Organ II instancji ustalił nadto, że Wojewoda decyzją z dnia [...] września 2001r. znak: [...] odmówił W.L. wznowienia postępowania w sprawie uwłaszczenia Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Turystycznego "L" nieruchomością położoną w K. przy ul. S. Na skutek odwołania wniesionego przez W.L., Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, decyzją z dnia [... ] stycznia 2002r. znak: [...] uchylił powyższą decyzję Wojewody i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Na skutek skargi złożonej przez WPT "L." na w/w decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast sprawa ta przekazana została do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie i oczekuje na rozstrzygnięcie.
Organ II instancji uznał, że rozstrzygniecie Prezydenta Miasta K., zawarte w decyzji z dnia [...] marca 2002r. odnośnie działki nr "1" jest prawidłowe. Jednoznacznym jest, że cel przejęcia w 1966 r. przedmiotowej nieruchomości w odniesieniu do działki nr "1" został zrealizowany. Cel ten określony ogólnie w akcie notarialnym z dn. 07.10.1966r, jako budowa pawilonu usługowego dla ZURiT-u, szczegółowo określony został w decyzji o lokalizacji szczegółowej z dn. [...].05.1966r. jako budowa budynku administracyjno -usługowego, będącego siedzibą ZURiT-u, Przedsiębiorstwa Techniczno - Handlowego "E.", Państwowej Inspekcji Handlowej, Centrali Spółdzielni O. oraz "C.N.". Budynek ten został wybudowany, istnieje do dnia dzisiejszego i jest użytkowany przez w/w instytucje bądź ich następców prawnych. Ponadto decyzja o lokalizacji szczegółowej obejmowała również lokalizację terenu przeznaczonego dla zaplecza komunikacji i częściowo pod rozbudowę hotelu. O ile na działce nr "2" budowa hotelu nie została zrealizowana, to działka ta stanowi w części drogę dojazdową oraz teren komunikacji pieszej wraz z infrastrukturą towarzyszącą. Podstawowym obowiązkiem organu orzekającego w sprawie o zwrot nieruchomości jest ustalenie celu na jaki została ona nabyta na rzecz Skarbu Państwa i wymaga to przede wszystkim analizy decyzji o lokalizacji szczegółowej inwestycji, co w niniejszym przypadku dowodzi, że działka nr "1" wykorzystana została zgodnie z celem jej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa. Natomiast działka nr "3" o powierzchni 593 m2, która w obecnej ewidencji gruntów stanowi część działki nr "12" będącej własnością Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym Przedsiębiorstwa Turystycznego Sp. z o. o. "L." (na mocy decyzji Wojewody z dn. [...].08.1992r. znak: [...]), a jej stan prawny uregulowany jest w księdze wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy w K. nr KW [...] wpis dotyczący prawa użytkowania wieczystego z dn. 30.04.1994r.), w części objętej roszczeniem o zwrot (dawna działka nr "3"), stanowi urządzony parking samochodowy z instalacją oświetlenia ulicznego. Ponadto poprzez tę nieruchomość przebiegają podziemne sieci: kanalizacyjna, sanitarna, wodociągowa, centralnego ogrzewania, energetyczna i telefoniczna. Wojewoda uznał, iż jakkolwiek stan prawny i faktyczny działki nr "3" ustalony przez organ I instancji jest prawidłowy, o tyle wadliwe jest rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...].03.2002r. Zgodnie bowiem z treścią art. 61 § l kpa postępowanie wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. W niniejszym przypadku postępowanie wszczęte zostało na wniosek z dnia 20.03.2000r. złożony przez spadkobierców byłej właścicielki. W trakcie prowadzonego postępowania Prezydent Miasta K. ustalił, że w niniejszej sprawie spełnione zostały (odnośnie działki nr "3") przesłanki przepisu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, co wyklucza skuteczne żądanie zwrotu nieruchomości oraz zwalnia organ od obowiązku badania, czy istnieją przesłanki określone w art. 137 ustawy, dotyczące zbędności nieruchomości na cel jej przejęcia. Sytuacja taka nie powoduje jednak, iż brak jest podstaw prawnych lub faktycznych do prowadzenia postępowania administracyjnego, czyli że od początku nie istnieje przedmiot postępowania, gdyż zgodnie z treścią przepisu art. 136 pkt 3 ustawy o g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, natomiast organ prowadzący postępowanie w sprawie o zwrot ma obowiązek rozpatrzenia możliwości zwrotu w oparciu o obowiązujące w tym z przepisy. Nie znajduje również uzasadnienia w przepisach kpa wydanie decyzji o umorzeniu postępowania kończącej formalnie postępowanie w sprawie, w której strona jest zainteresowana uzyskaniem decyzji merytorycznej. Skoro więc spadkobiercy poprzedniej właścicielki wystąpili z wnioskiem o jej zwrot, po ustaleniu, że zachodzą przesłanki przewidziane w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami uniemożliwiające jej zwrot, należało, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. wyroki: sygn. 11 SA/Kr 2131/00 z dn. 28. 03. 2001r., sygn. II SA/Kr 906/00 z dn. 23.05.2002r. i sygn. II Sa/Kr 1905/00 z dn. 23.05.2002r.) orzec o odmowie zwrotu. Ustosunkowując się do zarzutów adwokata W.C. zawartych w odwołaniu z dn. 16.04.2002r. Wojewoda podkreślił, że skoro cała nieruchomość (w tym przypadku działka nr "1" wykorzystana została zgodnie z celem jej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa, nie zachodziła potrzeba ustalenia jaka część tej działki z podaniem powierzchni została wykorzystana pod budowę budynku, a jaka jest wolna od zabudowy.
Podniósł Wojewoda, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem NSA (m. in. wyrok NSA, OZ w Krakowie z dn. 10.02.1998r. sygn. akt SA/Kr 1189/96) budownictwo to nie tylko budynki, ale również cała infrastruktura z nimi związana, np. ciągi piesze, ulice i drogi dojazdowe, instalacje podziemne, itp. W niniejszym przypadku tym bardziej jest prawidłowe stwierdzenie zrealizowania celu wywłaszczenia, gdyż decyzja o lokalizacji szczegółowej rezerwowała również teren dla zaplecza komunikacji.
Za bezzasadny uznał Wojewoda zarzut stawiany przez odwołującego się dotyczący "stawiania znaku równości pomiędzy decyzją o wywłaszczeniu i decyzją o lokalizacji inwestycji". Zgodnie bowiem z wyrokiem NSA, OZ w Krakowie z dn. 21.12.1999r. sygn. akt II SA.KR.2470/97 organ orzekający w sprawie zwrotu nieruchomości oceniając, czy stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia, zobowiązany jest do ustalenia tego celu przede wszystkim na podstawie analizy decyzji o lokalizacji szczegółowej inwestycji oraz załącznika graficznego do tej decyzji, stanowiącego jej integralną część. W niniejszym przypadku dokument ten potwierdza realizację celu wywłaszczenia. Istotnym jest również fakt, że działka "13" ("14") jest przedmiotem współużytkowania wieczystego, co w związku z treścią art. 229 skutkuje brakiem możliwości jej zwrotu.
Wojewoda uznał, iż nie ma znaczenia w niniejszej sprawie zarzut odnośnie braku uwzględnienia w postępowaniu I instancji w sprawie zwrotu faktu, iż w stosunku do działki nr "4" (jej część stanowi wnioskowana do zwrotu działka nr "7") toczy się postępowanie w sprawie wznowienia postępowania w przedmiocie uwłaszczenia Przedsiębiorstwa Turystycznego "L". Nie zachodzi również konieczność zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu nieruchomości do czasu zakończenia postępowania w sprawie wznowienia postępowania uwłaszczeniowego.
W sprawach o zwrot nieruchomości nie ma bowiem przeszkód w ponownym orzekaniu, choćby wcześniej zapadła już ostateczna decyzja. Zmianie może bowiem ulec stan faktyczny sprawy, czy też odmiennie mogą zostać określone przesłanki prawne zwrotu nieruchomości. Takie ponowne orzekanie w sprawie nie będzie mogło być ocenione jako obarczone wadą z art. 156 ś l pkt 3 Kpa. Stanowisko takie zawarte jest w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, OZ w Krakowie z dn. 10.06.1999r. sygn. akt II SA/Kr 299198, jak również w wyroku Sądu Najwyższego z dn. 06.06.2001r. sygn. III RN 16/O1.
Powyższą decyzję Wojewody zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego W.L. W skardze zarzucił obrazę art. 7 kpa poprzez niedokładne wyjaśnienie sprawy sposobu zagospodarowania działki nr "1" (obecnie "2"), obrazę przepisu art. 136 ust. 3 ustawy o g.n. poprzez nieorzeczenie o zwrocie tej działki pomimo ustalenia, iż nie została ona wykorzystana na cele, dla których nastąpiło wywłaszczenie, błędne założenie, iż zainwestowanie działki przez inne podmioty niż ZURT jest tożsame z zainwestowaniem działki zgodnie z decyzja o wywłaszczeniu, a nadto, przepis ten nie znajduje zastosowania wobec części działki bezspornie niezainwestowanej, wykorzystywanej obecnie jako parking samochodowy. Zarzucił ponadto obrazę przepisu art. 97 § l pkt 4 kpa, przez niezawieszenie postępowania w zakresie działki nr "3" -obecnie "15", pomimo toczącego się postępowania mającego przesądzić zagadnienie wstępne dotyczące uchylenia decyzji o oddaniu tej działki w użytkowanie wieczyste. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.
Nadto, po wniesieniu powyższej skargi, Wyrokiem z dnia 17 listopada 2003 r. sygn. akt I SA 484/02 , Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa Turystycznego "L." sp z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] stycznia 2002 r. , nr [...], w przedmiocie wznowienia postępowania dotyczącego uwłaszczenia skarżącego.
Przedsiębiorstwa m. in. działką nr "7", uchylił zaskarżoną decyzję uznając, że następcom prawnym B.L. nie przysługiwał przymiot strony w postępowaniu uwłaszczeniowym, co uzasadnia, stosownie do treści art. 147 kpa odmowę wznowienia postępowania w przedmiocie uwłaszczenia. W następstwie powyższego Wyroku, Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] grudnia 2003r. nr [...] , utrzymał w mocy Decyzję Wojewody z dnia [...] września 2001 r. znak [...], odmawiającą wznowienia postępowania dotyczącego uwłaszczenia Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Turystycznego "L." nieruchomością położoną w K., obejmująca działkę nr "3" o pow. 593 m2.
W związku z wejściem w życie z dnia l stycznia 2004 r. ustaw: z dnia 25 lipca 2002 r.- prawo o ustroju sadów administracyjnych i z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 z 2002 r. poz. 1269 i 1270, ze zm.), na podstawie przepisu art. 97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.-Przepisy wprowadzające ustawę-Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sprawa niniejsza podlega rozpoznaniu przez wojewódzki sąd administracyjny, na podstawie przepisów ustawy ostatnio wymienionej- w skrócie ppsa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie treści skargi, a także - stosownie do postanowień przepisu art. 143 § l ustawy ppsa - nie będąc związany jej zarzutami i wnioskami, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja, oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta K. z dnia [...] marca 2002 r. znak [...] naruszają prawo.
Zgodnie z treścią przepisu art. 136 ust. 3 Ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997r. (tekst jednol. Dz.U. z 2001 r. nr 154, poz. 1800 i nr 25 póz. 253) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli spełniona zostanie co najmniej jedna z przesłanek określonych w przepisie art. 137 ust. l, przy czym, zgodnie z treścią ust. 2 tego przepisu, jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część. Z kolei przepis art. 216 ustawy stanowi, że przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie- m.in. art. 6 z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. nr 10, poz. 64 i z 1982 r. nr 11, póz. 79). Wynika z tego, że ocena zbędności nieruchomości lub jej części, nabytej na rzecz Skarbu Państwa od I.L., umową sprzedaży z dnia 7 października 1966 r. , Rep. A. [...] lub jej części, polegać musi na odpowiednim zastosowaniu przepisów rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami, przy czym, z uwagi na sposób nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa należy zamiast ustalenia, czy nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, ustalić, czy stała się ona zbędna na cel sprecyzowany w umowie zawartej na podstawie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r., jeżeli oczywiście cel ten został w umowie określony. Jeżeli natomiast umowa nie precyzowałaby celu nabycia nieruchomości, powinien być ustalony w oparciu o inne dowody. Ustalenie celu nabycia nieruchomości ma w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości decydujące znaczenie, ponieważ stanowi on decydującą przesłankę rozstrzygnięcia.
Dla dokonania oceny, czy zaistniała zbędność nieruchomości bądź jej części na cel określony w umowie zawartej przez Skarb Państwa z I.L. podstawowym obowiązkiem organu było precyzyjne określenie celu, na jaki nieruchomość została nabyta. Zdaniem Sądu, organy prowadzące postępowanie w nin. sprawie nie wykazały w sposób nie budzący wątpliwości i precyzyjnie, jaki był cel zawartej umowy.
Przeprowadzone postępowanie obarczone jest błędami spowodowanymi naruszeniem przepisów postępowania. Opis nieruchomości nabytej przez Skarb Państwa od I.L., zawarty w protokole sporządzonym podczas oględzin przeprowadzonych przez organ I instancji, nie pozwala na precyzyjne ustalenie, czy działka nr "2" została w całości wykorzystana na cel, na który została nabyta. Brak możliwości, na podstawie samego tylko opisu istniejącej infrastruktury osiedlowej - jak to określono w protokole, czyli terenów zielonych, przejść, chodników i drogi asfaltowej, ustalenia położenia tych obiektów w konkretnych miejscach działki. Brak ustalenia, jaką część działki zajmuje pawilon handlowy który - według § l umowy - miał być wzniesiony na działce i którego budowa była celem nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa. Niejasne jest określenie zawarte w protokole, że wschodnia granica działki stanowi część ściany budynku nr [...]. W protokole oględzin stwierdzono, iż posługiwano się w ich trakcie mapą zasadniczą miasta K. w skali l: 500, która jednak nie stanowi załącznika do tego protokołu. W aktach sprawy znajduje się kopia takiej mapy, stanowiąca załącznik graficzny do decyzji nr [...] o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu z dnia 1 lutego 2000 r., nie wiadomo jednak, czy tą mapą posługiwano się w trakcie oględzin. Na mapie tej brak jednak granic działek nr "4" i "2". Zawiera ona natomiast obrys części terenu sporządzony kolorem żółtym, obejmujący części działek nr "16" i "17", jednak nie wiadomo, czy obrys ten pokrywa się z granicami działek nr "4" i "2". Na mapie tej widnieje ponadto sporządzona kolorem niebieskim, nieregularna linia, równoległa do linii żółtej od strony wschodniej. Nie wiadomo, czy została naniesiona na mapę podczas oględzin, czy też nie, przez kogo, przede wszystkim zaś nie wiadomo, co oznacza. Według opisu nieruchomości sporządzonego w trakcie oględzin , działka nr "2" zagospodarowana jest chodnikami, przejściami, terenami zielonymi, co przy braku szczegółowego opisu umiejscowienia tych urządzeń a w szczególności braku szkicu, względnie mapy działki z naniesionymi obiektami, nie pozwala na ustalenie, w jakiej części działka jest zagospodarowana. Wątpliwości budzi określenie iż środkowa część działki stanowi fragment infrastruktury budownictwa osiedlowego, skoro - jak wynika z treści aktu notarialnego, decyzji o lokalizacji inwestycji oraz analizy treści map pobliskich działek- na terenie nabytej przez Skarb Państwa nieruchomości, ani na terenach przyległych nie ma budownictwa osiedlowego. Zapis tej treści sugeruje, że istniejący sposób zagospodarowania działki jest niezbędny do korzystania ze zrealizowanej inwestycji, jaką jest pawilon handlowo-usługowy.
Z treści mapy zasadniczej znajdującej się w aktach sprawy nie wynika również, aby uzbrojenie podziemne przebiegało przez cały teren objęty obrysem (przy hipotetycznym nawet założeniu, że obrys stanowi granice działek). Brak możliwości stwierdzenia, jaka część działki nr "2" zajęta jest pod zrealizowany pawilon, co ma - wbrew stanowisku zawartemu w zaskarżonej decyzji- istotne znaczenie, z uwagi na wynikający z treści art. 137 ust. 2 ustawy o g.n. obowiązek zwrotu pozostałej części wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli cel wywłaszczenia zrealizowany został tylko na jej części. Dokonane przez organy ustalenia, czy cel nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa został zrealizowany, wyłącznie w kontekście treści decyzji o lokalizacji szczegółowej oraz załącznika graficznego do niej, z całkowitym pominięciem § l umowy notarialnej, który określał, że nabycie nieruchomości stanowiącej działkę nr "5" o pow. 931 m2 następuje w celu budowy pawilonu usługowego nie mogą być w żadnej mierze uznane za prawidłowe. Byłoby tak przede wszystkim, gdyby umowa przeniesienia własności nieruchomości nie określała celu jej nabycia, oraz, gdyby organy ustaliły ponad wszelką wątpliwość, iż sposób zagospodarowania całej działki nr "2" związany jest z funkcjonowaniem zrealizowanego obiektu budowlanego i że jest on dla funkcjonowania tego obiektu niezbędny. Ustalenia takie jednak poczynione nie zostały, albowiem nie można za takie uznać ogólnych stwierdzeń zawartych w protokole oględzin o istniejących: chodnikach, przejściach, jezdni i terenach zielonych. Jak podkreśla T. Woś -Wywłaszczenie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości, Wyd. Lewis Nexis, wyd. 2 str. 218, urządzenia infrastruktury muszą być rzeczywiście niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania celu, wywłaszczenia zaś ocena, czy wykonanie jednego z elementów infrastruktury może być uznane za realizację celu wywłaszczenia będzie zawsze wymagała uwzględnienia okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. W niniejszej sprawie brak jednoznacznych ustaleń wskazujących na niezbędność istniejącego zagospodarowania działki nr "2" dla funkcjonowania budynku. Opis nieruchomości zawarty w protokole oględzin dotyczy w pierwszym fragmencie, o którym mowa o drodze dojazdowej do posesji nr [...], dawnej działki hip. nr "5" , a więc nie wiadomo, czy droga dojazdowa znajduje się także na działce nr "2" ponieważ w protokole stwierdza się jedynie, że istnieje na niej droga asfaltowa, ale nie wiadomo, czy jest ona kontynuacją drogi dojazdowej, i czy jest ona niezbędna do korzystania z nieruchomości- zrealizowanego pawilonu usługowego. Nie wiadomo także, czy istniejące chodniki zrealizowane zostały w celu korzystania ze zrealizowanego budynku i czy są niezbędne do korzystania z niego. Podobnie nie ustalono, czy istniejąca infrastruktura podziemna zrealizowana została w związku z budową budynku i czy jest niezbędna do korzystania z niego. Jak podkreślił NSA w wyroku z 10 lutego 1993 r. SA/Kr 477/93 "o tym, czy nieruchomość stała się zbędna decyduje cel, na który została wywłaszczona i to cel rozumiany bardzo ściśle." (komentarz do ustawy o g.n., G. Bieniek, wyd. II, t.H, Zielona Góra, 2001) Zdaniem sądu, biorąc pod uwagę stan faktyczny niniejszej sprawy a przede wszystkim treść umowy notarialnej nabycia przez Skarb Państwa nieruchomości, organ nieprawidłowo powołał się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na treść wyroku NSA, OZ w Krakowie z 21.12.1999 r. sygn. akt [...], w którym stwierdzono, że organ orzekający w sprawie zwrotu nieruchomości oceniając, czy stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia, zobowiązany jest do ustalenia tegoż celu przede wszystkim na podstawie analizy decyzji o lokalizacji szczegółowej inwestycji oraz załącznika graficznego do tej decyzji. Priorytet treści decyzji o lokalizacji szczegółowej przy ustalaniu celu dokonanego wywłaszczenia, zdaniem sądu, może i powinien mieć miejsce wówczas, gdy brak w umowie zawartej na podstawie przepisu art. 6 ustawy wywł. z 1958 r. określenia celu nabycia lub jest on określony w sposób ogólnikowy. W takiej sytuacji niezbędne jest jego ustalenie lub dookreślenie na podstawie dokumentacji rokowań o dobrowolne odstąpienie nieruchomości, które poprzedził zawarcie umowy, decyzji o lokalizacji inwestycji, na potrzeby której nieruchomość została nabyta, oraz decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego, określającego urbanistyczno-architektoniczne zagospodarowanie terenu inwestycji- tak T. Woś, j. w. str. 215. Takie tez stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4. 10. 1993 r., IV SA 1153/93, w którym stwierdził. "Jeżeli umowa zawarta na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości 1974 r. Nr 10, poz. 64 z póżn. zm.) nie precyzuje celu nabycia nieruchomości, to w postępowaniu w sprawie zwrotu tej nieruchomości (art. 69 ust. l ustawy z 29.04.1985 r. o ggiwn) cel ten powinien być ustalony na podstawie innych dowodów. Nie jest wystarczające ustalenie o przeznaczeniu nieruchomości w planie zagospodarowania przestrzennego obowiązującym w dniu nabycia". Oczywistym jest, iż z uwagi na konieczność precyzyjnego ustalenia, jaki był cel nabycia przez Skarb Państwa nieruchomości, nie można pominąć okoliczności wynikających z istniejącej w nin. sprawie decyzji o ustaleniu lokalizacji szczegółowej, oraz załącznika graficznego. Także jednak informacje w niej zawarte nie mogą być interpretowane rozszerzające. Jak wynika z treści tej decyzji, granice lokalizacji obejmowały teren przeznaczony dla zaplecza komunikacji oraz pod rozbudowę hotelu. Cel nabycia nieruchomości należało więc ustalić, uwzględniając przede wszystkim treść umowy notarialnej, a kolejno, posiłkując się treścią decyzji lokalizacyjnej, aby stwierdzić, czy stan zagospodarowania działki na dzień zgłoszenia roszczenia o jej zwrot celowi temu odpowiada, tj. czy działka jest zagospodarowana zgodnie z nim w całości, bądź w części. Niezrealizowanie części zamierzenia tj. rozbudowy hotelu stwierdził organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie ustosunkowując się jednak do tej okoliczności. Brak - jak to wyżej wskazano - wystarczających ustaleń dotyczących konieczności zagospodarowania i korzystania z działki w związku ze zrealizowaniem budowy pawilonu usługowego. W tej kwestii dodatkowo zwrócić należy uwagę na fakt, iż orzecznictwo NSA dopuszcza także możliwość istnienia odstępstw w realizacji inwestycji, pod warunkiem, że nie są to odstępstwa jakościowe, całkowicie zmieniające cel wywłaszczenia(por. np. wyrok NSAAIV SA 936/96), lex 45952. Kolejno podnieść należy, iż organ II instancji nie ustosunkował się do zarzutu odwołania, dotyczącego istnienia na terenie nieruchomości parkingu, z którego miałyby czerpać korzyści osoby trzecie. Wprawdzie z opisu nieruchomości sporządzonego w trakcie oględzin wynikać by mogło, że parking samochodowy znajduje się na działce nr "4", ale wobec wyraźnego zarzutu odwołania, należało wyraźnie ustosunkować się do tej kwestii. Wyjaśnienia wymaga także sprawa powierzchni działki nr "2". W rozstrzygnięciu Decyzji organu I instancji ustalono, jej powierzchnia wynosi 421m2 i taka powierzchnia wynika ze znajdujących się w aktach postępowania wypisów z rejestru gruntów dla tej nieruchomości. W uzasadnieniu tej decyzji organ ustala, że powierzchnia ta wynosi 346 m2. Z kolei w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ ustala, że powierzchnia nowoutworzonych działek , tj. 3/1 i 3/2 ( co odpowiada działkom "4" i "2") nie uległa zmianie i wynosi odpowiednio 593 m2 i 346 m2 , przy czym takie ustalenie odpowiada powierzchni, jaka posiadała nabyta przez Skarb Państwa od I.L. nieruchomość, tj. 939 m2. Przedmiotem orzekania nie może być nieruchomość o powierzchni większej, niż została przez Skarb Państwa nabyta, co wynika z rozstrzygnięcia organu i instancji, utrzymanego w mocy zaskarżoną decyzją. Należy więc prawidłowo ten przedmiot określić.
Kolejno stwierdzić należy, iż nieprawidłowe i pozbawione podstawy prawnej jest stwierdzenie przez organ II instancji zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż brak możliwości zwrotu działki nr "14" uzasadnia także okoliczność, iż jest ona przedmiotem współużytkowania wieczystego, co wywołuje skutek przewidziany w przepisie art. 229 ustawy o g. n. twierdzenie takie stoi w sprzeczności z treścią tego przepisu, który stanowi, iż roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust.3 nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Jak wynika z akt sprawy i jak słusznie ustalił organ I instancji, udziały poszczególnych podmiotów w użytkowaniu wieczystym działki nr "2" nie zostały ujawnione w księdze wieczystej, a więc powyższe ustalenie organu II instancji jest błędne i sprzeczne z treścią przepisu art. 229 ustawy o g.n. Taki stan prawny nie może skutkować odmowa zwrotu nieruchomości, ponieważ nie powoduje wygaśnięcia roszczenia ojej zwrot. Wygasa ono wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia się warunków określonych w art. 229, tj. sprzedaży nieruchomości lub ustanowienia na niej prawa wieczystego użytkowania, oraz ujawnienia tego prawa w księdze wieczystej. Takie, oczywiście błędne twierdzenie nie może wzmocnić argumentacji organu uzasadniającej odmowę zwrotu działki nr "14".
Jak z powyższego wynika, organy rozpoznające sprawę dopuściły się naruszenia przepisów art., 7, 77 i 107 § 3 kpa, co miało wpływ na wynik postępowania i spowodowało niemożność prawidłowego ustalenia, czy zachodzą przesłanki zwrotu działki nr "2", lub jej części, czy też spadkobiercy I.L. nie mogą się skutecznie domagać zwrotu tej nieruchomości lub jej części. Skutkuje to naruszeniem prawa materialnego, a to przepisów art. 137 ust. l i 2 ustawy o g.n. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organy winny precyzyjnie ustalić cel nabycia nieruchomości, biorąc pod uwagę zwarte w uzasadnieniu wskazania, a także biorąc pod uwagę powinności wynikające z przepisów wyżej wskazanych, oraz dokonać prawidłowej interpretacji pojęcia zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Nadto organ II instancji naruszył przepis art. 229 ustawy o g.n. uznając, iż jest on jedną z podstaw odmowy zwrotu działki nr "14".
Nie może natomiast odnieść skutku zarzut skargi dotyczący naruszenia przepisu art. 97 l pkt 4 kpa. Jak słusznie uznał organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, powołując się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, oraz Sądu Najwyższego, w sprawie o zwrot nieruchomości nie zachodzi konieczność zawieszenia postępowania administracyjnego do czasu zakończenia postępowania w sprawie wznowienia postępowania uwłaszczeniowego. Nadto, wobec treści zapadłego po wniesieniu skargi Wyroku NSA powołanego wyżej, oraz zapadłej w dniu [...] grudnia 2003 r. Decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast zarzut ten utracił znaczenie.
W związku z nie budzącą wątpliwości treścią przepisu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, oraz stanem prawnym działki nr "4" w dniu orzekania rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji w jej punkcie 2 jest prawidłowe. Prawidłowo organ odwoławczy uchylił pkt. 2 decyzji organu I instancji i orzekł o odmowie zwrotu działki nr "7" w miejsce umorzenia w tym zakresie postępowania administracyjnego. Brak bowiem podstaw do uznania, że zachodzi bezprzedmiotowość prowadzenia postępowania administracyjnego A organ prowadzący sprawę ma obowiązek rozpoznać ja merytorycznie, tj. stwierdzić, czy zachodzą przesłanki uzasadniające zwrot nieruchomości, czy też nie.
Z powyższych względów, w oparciu o przepis art. 145 § l pkt a i c ustawy ppsa, orzeczono jak w sentencji Wyroku. O kosztach orzeczono w oparciu o przepis art. 200 ustawy ppsa.