II SA/Kr 199/25

II SA/Kr 199/25 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-04-08
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-02-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Jacek Bursa /przewodniczący sprawozdawca/
Monika Niedźwiedź
Piotr Fronc
Symbol z opisem
6099 Inne o symbolu podstawowym 609
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1121
w zw z art 278
Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jedn.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art 104
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Bursa (spr.) Sędziowie: WSA Piotr Fronc WSA Monika Niedźwiedź Protokolant: Specjalista Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi Miejsko-Przemysłowej Oczyszczalni Ścieków Sp. z o.o. z siedzibą w O. na decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni w K. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 16 grudnia 2024 r. nr KK.ZUT.4701.3603.OZ.2024.IS w przedmiocie określenia opłaty zmiennej za wprowadzanie ścieków do wód oddala skargę
Uzasadnienie
W dniu 12 listopada 2024 roku Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Zarząd Zlewni w K. na podstawie art. 272 ust. 6 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2024 r. póz. 1087 z późn. zm.) ustaliło, w formie informacji kwartalnej nr [...], Spółce Miejsko-Przemysłowej Oczyszczalni Ścieków Sp. z o.o. w O., za okres III kwartału 2024 roku opłatę zmienną w wysokości [...] zł za wprowadzanie ścieków do potoku M. na podstawie decyzji Marszałka Województwa Małopolskiego z dnia 30 października 2017 r., znak: SR-IV.7322.1.195.2017.WM.
Spółka złożyła reklamację, w której zakwestionowała sposób obliczenia opłaty zmiennej, wskazując iż przy ustalaniu opłaty zmiennej, Organ nie wziął pod uwagę normy wyrażonej w art. 278 Prawa wodnego. Ustalona przez organ wysokość opłaty zmiennej za III kwartał 2024 r., za odprowadzanie ścieków komunalnych nie uwzględnia ilości substancji w pobranych wodach, których zużycie spowodowało powstanie ścieków.
Dyrektor Zarządu Zlewni w K. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, decyzją z dnia 16 grudnia 2024 roku nr KK.ZUT.4701.3603.0Z.2024.IS, na podstawie art. 273 ust. 6 w związku z art. 272 ust. 6, pkt 2 ustawy Prawo wodne, a także § 10 ust. 2 pkt 2, § 10 ust. 6 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2438), oraz art. 104 K.p.a., nie znalazł podstaw do uwzględnienia reklamacji Spółki i określił Spółce za okres III kwartału 2024 roku, opłatę zmienną w wysokości 372 252 zł za w/w wprowadzanie ścieków.
W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 278 ust. 4 Prawa wodnego, podstawą ustalenia opłaty za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi jest ilość substancji zawartych w ściekach pomniejszona o ilość tych substancji zawartych w pobranych wodach, których zużycie spowodowało powstanie tych ścieków. Przepis ten jest adresowany do podmiotów, które pobierają wodę na podstawie pozwolenia wodnoprawnego na pobór wód, badają jej jakość, a następnie po jej zużyciu wprowadzają ścieki do wód lub do ziemi i w oświadczeniach odliczają pobrane w tej wodzie substancje. Organ naliczając opłaty za ścieki przyjmuje więc , że warunkami ponoszenia opłaty za substancję "netto" jest przede wszystkim fakt posiadania przez podmiot ważnego pozwolenia na pobór wód oraz pozwolenia na wprowadzanie ścieków, jak również fakt przesyłania do Organu oświadczeń podmiotu obowiązanego do uiszczania opłat za usługi wodne dot. ścieków jak również oświadczeń dot. poboru wód, fakt posiadania danych o ilości substancji w pobranej wodzie oraz fakt, iż dane zawarte w oświadczeniach dot. wprowadzania ścieków są zgodne z ilością substancji w pobranej wodzie, która spowodowała powstanie ścieków, wykazaną w oświadczeniu dot. poboru wód.
Dla zastosowania powyższej instytucji pomniejszenia niezbędne jest wystąpienie - dwóch przesłanek: pobór wód oraz wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi. Bezsprzecznym jest, że spółka spełnia drugą przesłankę, tj. wprowadza ścieki do wód (pozwolenie wodnoprawne na usługę wodną obejmującą wprowadzanie ścieków do potoku M. , udzielonego w drodze decyzji Marszałka Województwa Małopolskiego z dnia 30 października 2017 . znak: SR-IV.7322.1.195.2017.WM ). Spółka nie spełnia natomiast pierwszej przesłanki, albowiem nie posiada pozwolenia wodnoprawnego lub pozwolenia zintegrowanego na usługę wodną obejmującą pobór wód powierzchniowych lub wód podziemnych. Nie została spełniona przesłana tj. brak wód pobranych, więc nie ma podstaw do zastosowania pomniejszenia ilości substancji zawartych w ściekach.
Zgodnie z art. 272 ust. 6 ustawy Prawo wodne: "Wysokość opłaty zmiennej za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi ustala się jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty i wyrażonej w kg ilości substancji wprowadzanych ze ściekami do wód lub do ziemi, w tym substancji wyrażonych jako wskaźnik: 1) pięciodobowego biochemicznego zapotrzebowania tlenu (BZT5); 2) chemicznego zapotrzebowania tlenu; 3) zawiesiny ogólnej; 4) sumy chlorków i siarczanów (CI+SO4)." Z art. 278 ust. l ustawy Prawo wodne wynika, że: " Wysokość opłaty za wprowadzenie ścieków do wód lub do ziemi ustala się, biorąc pod uwagą substancję wyrażoną jako wskaźnik, o którym mowa w art. 272 ust. 6, który powoduje opłatę najwyższą."
Do tej opłaty dolicza się również opłatę za inne substancje (fenole lotne, metale ciężkie i pozostałe) zawarte w ściekach przemysłowych lub ściekach komunalnych, innych niż bytowe (art. 278 ust. 2 Prawa wodnego).
Spółka korzysta z usługi wodnej na wprowadzenie ścieków do potoku M. , na podstawie decyzji Marszałka Województwa Małopolskiego z dnia 30.10.2017r, znak: SR-IV.7322.1.195.2017.WM, co oznacza, że zgodnie z art. 278 pkt 1 Prawa wodnego obowiązana jest ponosić opłatę za usługi wodne.
Określenia wysokości opłaty zmiennej Dyrektor Zarządu Zlewni Wód Polskich dokonał w oparciu o normę prawną wynikającą z art. 272 ust. 6 Prawa wodnego oraz § 10 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia. Treść wskazanych przepisów została przywołana powyżej.
Opłata za wprowadzenie ścieków komunalnych do potoku M. , na podstawie decyzji Marszałka Województwa Małopolskiego z dnia 30.10.2017 r., znak: SR-IV.7322.1.195.2017.WM, została obliczona zgodnie z art. 272 ust. 6 ustawy Prawo wodne, jako iloczyn jednostkowej stawki (1,71 zł za 1 kg substancji wprowadzonych ze ściekami do wód wyrażonych jako chemicznego zapotrzebowania na tlen - ChZT pomnożonej przez współczynnik różnicujący (0,5) i ilości tej substancji (209560,156 kg ChZT), z uwzględnieniem iloczynu jednostkowej stawki za pozostałe substancje (45,55 złotych za 1 kg fenoli lotnych, 124,56 zł za 1 kg chromu, cynku i wanadu) i ilości tych substancji (101,948184 i 1512,79777).
Wysokość jednostkowej stawki opłaty zmiennej za 1 kg ChZT została określona w § 10 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 października 2023 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne (Dz.U.2023 póz. 2471).
Do ustalenia wysokości opłaty przyjęto substancję, wyrażoną jako wskaźnik (ChZT), który powoduje opłatę najwyższą (art. 278 ust. 1 ustawy - Prawo wodne). Dla ścieków komunalnych współczynnik różnicujący dla jednostkowej stawki za ChZT wynosi 0,5 (§ 10 ust. 7 pkt 2 rozporządzenia), a za 1 kg pozostałych substancji w § 10 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 października 2023 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne (Dz.U.2023 poz. 2471).
Od powyższej decyzji spółka złożyła skargę, zarzucając naruszenie:
- art. 278 ust. 4 prawa wodnego poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że z opisanego w przepisie odliczenia substancji zawartych w pobranych wodach skorzystać może wyłącznie podmiot wprowadzający ścieki do wód lub do ziemi, który dokonał poboru wód na podstawie pozwolenia wodnoprawnego na pobór wód, co skutkowało błędnym przyjęciem, iż Skarżąca nie jest uprawniona do pomniejszenia ilości substancji zawartych w ściekach wprowadzanych do wód lub do ziemi o ilość tych substancji zawartych w pobranych wodach, których zużycie spowodowało powstanie tych ścieków na podstawie danych przedstawianych przez podmioty, dla których Skarżąca świadczy usługi oczyszczania ścieków, a konsekwentnie ustaleniem wysokości opłaty zmiennej w błędnej wysokości,
- art. 7 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 prawo ochrony środowiska (Dz.U.2024.54 t.j. ze zm.) w zw. z w art. 86 Konstytucji RP w zw. z art. 278 ust. 4 prawa wodnego poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że zasada "zanieczyszczający płaci" ma związek wyłącznie z wprowadzaniem ścieków do odbiornika przy jednoczesnym całkowitym zignorowaniu etapu poboru wód, co skutkowało uznaniem, że Spółka powinna ponieść pełną opłatę zmienną wobec tego, że wprowadza ścieki zawierające substancje do potoku M. mimo, że nie ona spowodowała zanieczyszczenia w wymiarze uzasadniającym wysokość opłaty zmiennej określonej przez Organ, podczas gdy zastosowanie w/w przepisów prowadzi do wniosku, że Skarżąca powinna być obciążona opłatą, której kalkulacja uwzględnia możliwość odliczenia substancji, które znajdowały się w pobranej wodzie,
- art. 7a kpa poprzez nierozstrzygnięcie na korzyść Spółki wątpliwości co do treści norm prawnych mających zastosowanie w sprawie tj. art. 278 ust 4 ustawy prawo wodne w sytuacji, gdy przedmiotem postępowania jest określenie daniny publicznej.
Zdaniem Spółki brak posiadania przez nią pozwolenia wodnoprawnego na pobór wód nie powoduje braku możliwości zastosowania art. 278 ust 4 prawa wodnego przy obliczaniu należnej od opłaty zmiennej, o której mowa w art. 272 ust. 6 tej ustawy. Przepis nie wskazuje na konieczność posiadania przez podmiot obowiązany do uiszczania opłaty zmiennej ważnego pozwolenia na pobór wód. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że: "przepis prawa art. 278 ust. 4 prawa wodnego nie definiuje wprost czym jest woda pobrana, a to oznacza, że należy je tak traktować, jak jest ono rozumiane w języku potocznym. Zgodnie ze słownikiem języka polskiego L-P pod red. M. Szymańczaka, PWN 1996. S. 680, pobór oznacza czerpanie z jakiegoś źródła, zaopatrywanie się w coś (np. energię elektryczną), a "pobrać/pobierać oznacza zaczerpnąć, wydobyć, skorzystać z jakiegoś zasobu. Taka definicja nie ogranicza znaczenia poboru wody do sytuacji, w której pobór następuje wyłącznie z ujęcia, której użytkownik jest właścicielem. Przepis wyżej wskazany nie ogranicza więc "poboru" do własnego ujęcia. Z treści literalnej przepisu wynika także, iż słowo "pobrana" ma mniejsze znaczenie niż słowo "zużycie", które określa ilość wody w jakiej należy liczyć pierwotne zanieczyszczenie podlegające odliczeniu od zanieczyszczeń w ściekach, niezależnie przez kogo by nie była wydobywana." (wyrok WSA w Szczecinie z dnia 4.04.2024 roku, sygn.. akt. II SA/Sz 17/24). Dalej WSA w Szczecinie wskazał, że: "Wprowadzanie ścieków do wód/ziemi to nic innego jak wprowadzanie do środowiska naturalnego wód zanieczyszczonych ściekami. To zaś oznacza, że musi być wcześniej pobrana jakaś woda. Tym samym w każdym przypadku istnieje sytuacja pobierania wody, a następnie jej odprowadzania wraz z substancjami zanieczyszczającymi."
W odpowiedzi na skargę Organ wniósł w odpowiedzi o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje.
Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.Dz.U z 2023 r. poz. 1634), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych – o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia. Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tak więc sąd administracyjny, nie będąc związany granicami skargi, ocenia legalność decyzji administracyjnej w szerokim zakresie niezależnie od trafności zarzutów sformułowanych w skardze jak i ponad te zarzuty – w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego bądź postępowania mającego wpływ na wynik postępowania. Natomiast w przypadku nieuwzględnienia skargi, Sąd w myśl art. 151 p.p.s.a. oddala skargę.
Zarzuty skargi nie zasługiwały na uwzględnienie.
Kontroli sądu w niniejszej sprawie poddana jest legalność decyzji ustalającej opłatę zmienną za wprowadzanie ścieków.
W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z brzmieniem spornego art. 278 ust. 4 ustawy Prawo wodne podstawą ustalenia opłaty za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi jest ilość substancji zawartych w ściekach pomniejszona o ilość tych substancji zawartych w pobranych wodach, których zużycie spowodowało powstanie tych ścieków.
W ocenie Sądu, skarżony organ zasadnie przyjął, iż przepis ten znajduje zastosowanie do podmiotów, które pobierają wodę na podstawie pozwolenia wodnoprawnego na pobór wód, badają jej jakość, a następnie po jej zużyciu wprowadzają ścieki do wód lub do ziemi i w stosownych oświadczeniach odliczają pobrane w tej wodzie substancje. Zatem warunkami ponoszenia opłaty za substancję "netto" jest fakt posiadania przez podmiot ważnego pozwolenia na pobór wód oraz pozwolenia na wprowadzanie ścieków, jak również fakt przesyłania do organu oświadczeń podmiotu obowiązanego do uiszczania opłat za usługi wodne dot. ścieków jak również oświadczeń dot. poboru wód, fakt posiadania danych o ilości substancji w pobranej wodzie oraz fakt, iż dane zawarte w oświadczeniach dotyczących wprowadzania ścieków są zgodne z ilością substancji w pobranej wodzie, która spowodowała powstanie ścieków, wykazaną w oświadczeniu dot. poboru wód.
Niezbędne jest wystąpienie zatem dwóch przesłanek: pobór wód oraz wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi. Sąd kontrolujący niniejszą sprawę podziela w tym zakresie pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 grudnia 2024r. sygn. akt II OSK 265/24, podkreślający, iż brak pozwolenia wodnoprawnego na pobór wód powierzchniowych czy podziemnych uniemożliwia zastosowanie pomniejszenia ilości substancji zawartych w ściekach o ilość substancji zawartych w pobranych wodach przy obliczaniu opłaty za wprowadzanie ścieków do wód i do ziemi, których zużycie spowodowało powstanie tych ścieków. Nie można utożsamiać pojęć prawnych z pojęciami funkcjonującymi w języku powszechnym oraz w nieprawidłowym odczytaniu treści pozwoleń wodnoprawnych, jakimi dysponuje spółka. Takie korzystanie z definicji pojęć potocznych mogłoby w konsekwencji doprowadzić do wykluczenia możliwości stosowania przepisów Prawa wodnego lub stosowania ich niezgodnie z regulacją ustawy. Pobór wody to nie każdy jakikolwiek pobór, ale oparty o formalne pozwolenie na taki pobór. W art. 35 ust. 3 Prawa wodnego, ustawodawca wskazał usługę wodną w postaci poboru wód podziemnych i wód powierzchniowych (art. 35 ust. 3 pkt 1 Prawa wodnego), odróżniając ją od innych usług. Ustawodawca w art. 35 ust. 3 ustawy Prawo wodne enumeratywnie wyliczył rodzaje usług wodnych, wskazując, iż obejmują one między innymi "pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych" (pkt 1), a przepis art. 278 ust. 4 Prawa wodnego wyraźnie zaś wskazuje na pobór wód, a nie na inne odmienne od tej usługi wodnej korzystanie z wód.
Należy też zwrócić uwagę, że uchwalenie i wejście w życie z dniem 1 stycznia 2018 r. ustawy Prawo wodne było wynikiem realizacji obowiązku implementacji Dyrektywy 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiającej ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (Dz. Urz. WE L 327 z 22.12.2000, str. 1, ze zm., Dz.Urz.UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 5, s. 275; dalej: Ramowa Dyrektywa Wodna). Z art. 9 Ramowej Dyrektywy Wodnej wynika postulat wprowadzenia systemowego rozwiązania zrównoważonego gospodarowania zasobami wodnymi poprzez zbudowanie systemu usług wodnych opartego na zasadzie zwrotu kosztów usług wodnych włączając koszty ekologiczne i materiałowe, uwzględniając analizę ekonomiczną wykonaną zgodnie z załącznikiem III oraz w szczególności zgodnie z zasadą "zanieczyszczający płaci". Zasadę tę wprowadza także art. 86 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r., zgodnie z którym każdy jest obowiązany do dbałości o stan środowiska i ponosi odpowiedzialność za spowodowane przez siebie jego pogorszenie oraz art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2021 r., poz. 1973) zgodnie z którym, kto powoduje zanieczyszczenie środowiska, ponosi koszty usunięcia skutków tego naruszenia. Podstawową zasadą ustawy Prawo wodne jest zatem, że korzystający płaci. Zasada ta ma na celu ochronę wód i ograniczenie działań powodujących negatywne dla tych wód skutki. Celem Ramowej Dyrektywy Wodnej jest bowiem zachowanie, ochrona i poprawa jakości środowiska poprzez rozsądne i racjonalne wykorzystywanie zasobów naturalnych, oparte na zasadzie ostrożności oraz na zasadach, na jakich mają być podejmowane działania zapobiegawcze; priorytetem powinno być, aby szkody wyrządzone w środowisku były naprawiane u źródła, a zanieczyszczający powinien płacić. Celem jest utrzymanie i poprawa środowiska wodnego. W przepisie art. 267 ustawy Prawo wodne wymieniono katalog instrumentów finansowych służących gospodarowaniu wodami, w tym opłaty za usługi wodne (art. 267 pkt 1 Prawa wodnego). Opłaty za usługi wodne uiszcza się między innymi za wprowadzanie ścieków do wód i do ziemi (art. 268 ust. 1 pkt 2) Prawa wodnego).
Reasumując o ile strona skarżąca spełnia drugą przesłankę, tj. wprowadza ścieki do wód (pozwolenie wodnoprawne na usługę wodną obejmującą wprowadzanie ścieków do potoku M. , udzielonego w drodze decyzji Marszałka Województwa Małopolskiego z dnia 30 października 2017, znak: SR-I\/.7322.1.195.2017.WM), to nie spełnia pierwszej przesłanki - nie posiada pozwolenia wodnoprawnego lub pozwolenia zintegrowanego na usługę wodną obejmującą pobór wód powierzchniowych lub wód podziemnych. Strona skarżąca korzysta z danych udostępnianych od 2 podmiotów trzecich: Spółki S. dane dotyczą ujęcia wód podziemnych na które S. Sp. z o.o. posiada pozwolenie wodnoprawne znak: SW.V.PL.6214/1-120/10, oraz ujęcia wód powierzchniowych z rzeki S. pozwolenie wodnoprawne znak: SW.II.MP.6214-15/08, wykorzystuje również dane pozyskane od Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. w O. dotyczące ujęcia wody powierzchniowej z rzeki S. tzw. ujęcie " Z. " pozwolenie znak: KR.ZUZ.5.4210.3.5.2022.MM oraz ujęcia wody podziemnej "Z. " pozwolenie znak: KR.ZUZ.2.4210.31.2022.JS. Wody te po zużyciu jako ścieki trafiają do Miejsko- Przemysłowej Oczyszczalni Ścieków Sp. z o.o. w O.. Jak wyżej podkreślono, brak pozwolenia wodnoprawnego na pobór wód powierzchniowych, czy podziemnych uniemożliwia zastosowanie pomniejszenia ilości substancji zawartych w ściekach o ilość substancji zawartych w pobranych wodach przy obliczaniu opłaty za wprowadzanie ścieków do wód i do ziemi, których zużycie spowodowało powstanie tych ścieków. Przepis art. 278 ust. 4 Prawa wodnego wyraźnie wskazuje na pobór wód, a nie na inne odmienne od tej usługi wodnej korzystanie z wód.
Brak zatem wód pobranych przez stronę skarżącą w ramach pozwolenia wodnoprawnego prowadzi do oddalenia skargi na zasadzie art. 151 p.p.s.a.