II SA/Kr 179/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KrakowieKraków2010-06-30
NSAAdministracyjneWysokawsa
wywłaszczenienieruchomościdrogi publiczneodszkodowaniekoszty postępowaniagminawojewoda WSAkpaustawa drogowa

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił postanowienie o zobowiązaniu gminy do zapłaty kosztów postępowania w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, uznając, że koszty te obciążają organ administracji.

Sprawa dotyczyła postanowienia zobowiązującego Gminę Miasta Nowy Targ do zapłaty 1200 zł na rzecz Powiatu Nowotarskiego tytułem zwrotu kosztów postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości pod drogę publiczną. Gmina kwestionowała zasadność obciążenia jej tymi kosztami, argumentując, że przepisy nie wskazują na taki obowiązek. Wojewoda utrzymał w mocy postanowienie Starosty. Sąd administracyjny uchylił zaskarżone postanowienia, stwierdzając, że koszty sporządzenia operatu szacunkowego, niezbędnego do ustalenia odszkodowania, obciążają organ prowadzący postępowanie, a nie stronę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznał skargę Gminy Miasta Nowy Targ na postanowienie Wojewody Małopolskiego, które utrzymało w mocy postanowienie Starosty zobowiązujące gminę do zapłaty 1200 zł na rzecz Powiatu Nowotarskiego z tytułu zwrotu kosztów postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomości przeznaczone pod drogę publiczną. Gmina podnosiła, że przepisy ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych oraz Kodeksu postępowania administracyjnego nie przewidują obowiązku obciążania jej kosztami postępowania administracyjnego, w tym kosztami sporządzenia operatu szacunkowego. Organy administracji argumentowały, że koszty te mieszczą się w pojęciu "kosztów nabycia nieruchomości pod drogi" finansowanych z budżetu gminy. Sąd administracyjny uznał skargę za zasadną. W uzasadnieniu podkreślono, że zgodnie z art. 262 § 1 kpa, koszty postępowania obciążają stronę tylko w wyjątkowych sytuacjach, a zasadą jest ponoszenie ich przez organ administracji w ramach wypełniania ustawowych obowiązków. Sąd stwierdził, że sporządzenie operatu szacunkowego jest obowiązkiem organu wynikającym z zasady prawdy obiektywnej i oficjalności postępowania, a nie czynnością podjętą w interesie lub na żądanie strony. W związku z tym, koszty te nie mogą obciążać gminy. Sąd uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji, określając, że nie mogą być one wykonywane, i zasądził od Wojewody na rzecz Gminy zwrot kosztów postępowania sądowego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Koszty sporządzenia operatu szacunkowego obciążają organ prowadzący postępowanie administracyjne, a nie stronę postępowania (gminę).

Uzasadnienie

Sąd uznał, że sporządzenie operatu szacunkowego jest obowiązkiem organu wynikającym z zasady prawdy obiektywnej i oficjalności postępowania (art. 7 i 77 kpa), a nie czynnością podjętą w interesie lub na żądanie strony. Przepis art. 262 § 1 kpa, który stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów przez organ, nie ma zastosowania w tej sytuacji. Ustawa drogowa nie zawiera szczególnej regulacji wyłączającej stosowanie przepisów kpa w tym zakresie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (12)

Główne

u.d.p. art. 22 § ust. 1

Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych

Koszty nabycia nieruchomości pod drogi, w tym odszkodowania, finansowane są na podstawie przepisów o finansowaniu infrastruktury transportu lądowego, przepisów o drogach publicznych oraz przepisów o autostradach płatnych oraz Krajowym Funduszu Drogowym. Nie obejmuje to kosztów postępowania administracyjnego.

u.d.p. art. 12 § ust. 5

Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych

Do ustalenia wysokości i wypłacania odszkodowania za nieruchomości, które z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna, stają się własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, stosuje się odpowiednie przepisy o gospodarce nieruchomościami, z zastrzeżeniem art. 18.

k.p.a. art. 262 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Stronę obciążają koszty postępowania, które wynikły z jej winy lub zostały poniesione w jej interesie lub na jej żądanie, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów. Zasadą jest, że koszty ponosi organ.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uchyla zaskarżony akt, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub przepisów postępowania administracyjnego.

p.p.s.a. art. 152

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określenie, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego.

Pomocnicze

u.g.n. art. 130 § ust. 2

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Ustalenie wysokości odszkodowania następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość nieruchomości.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ administracji obowiązany jest podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy.

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ administracji jest zobowiązany w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy – niezbędny do rozstrzygnięcia sprawy.

u.f.i.t.l. art. 3 § ust. 2

Ustawa z dnia 16 grudnia 2005 r. o finansowaniu infrastruktury transportu lądowego

Wskazuje na finansowanie kosztów związanych z drogami.

u.g.n. art. 263

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Podstawa prawna postanowienia organu I instancji.

u.g.n. art. 264

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Podstawa prawna postanowienia organu I instancji.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Koszty postępowania administracyjnego, w tym koszty sporządzenia operatu szacunkowego, obciążają organ prowadzący postępowanie, a nie stronę, chyba że wynikły z winy strony lub zostały poniesione w jej interesie/na jej żądanie. Przepis art. 22 ust. 1 ustawy drogowej nie stanowi lex specialis w stosunku do kpa w zakresie kosztów postępowania administracyjnego. Organ administracji jest zobowiązany z urzędu do zebrania materiału dowodowego, w tym opinii biegłego, co stanowi jego ustawowy obowiązek.

Odrzucone argumenty

Koszty sporządzenia operatu szacunkowego mieszczą się w pojęciu "kosztów nabycia nieruchomości pod drogi" i powinny być finansowane z budżetu gminy. Ustawa o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych ma charakter szczególny i wyłącza stosowanie przepisów kpa w zakresie kosztów postępowania.

Godne uwagi sformułowania

Zasadą jest zatem, że koszty postępowania administracyjnego ponosi organ – w takich granicach, w jakich wypełnia swoje ustawowe obowiązki. Wykładnia art. 262 §1 kpa, powinna być wąska, ponieważ omawiana regulacja stanowi istotny wyjątek od zasady, że koszty postępowania ponosi organ administracji publicznej. Przepis z art. 22 ust. 1 cyt. ustawy nie może być zatem potraktowany jako lex specialis w stosunku do zasad i reguł określonych w kpa.

Skład orzekający

Krystyna Daniel

sprawozdawca

Małgorzata Brachel - Ziaja

członek

Mirosław Bator

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, kto ponosi koszty postępowania administracyjnego w sprawach wywłaszczeniowych pod drogi publiczne, zwłaszcza w kontekście kosztów opinii biegłych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wywłaszczenia pod drogi publiczne na podstawie ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych. Interpretacja art. 262 kpa może być różna w innych kontekstach.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego – kto ponosi koszty postępowania administracyjnego w sprawach wywłaszczeniowych, co ma bezpośrednie przełożenie na finanse jednostek samorządu terytorialnego i może być interesujące dla prawników administracyjnych oraz samorządowców.

Kto płaci za wycenę gruntu pod drogę? Sąd rozstrzyga spór o koszty postępowania.

Dane finansowe

WPS: 1200 PLN

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Kr 179/10 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2010-06-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2010-02-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Krystyna Daniel /sprawozdawca/
Małgorzata Brachel - Ziaja
Mirosław Bator /przewodniczący/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Drogi publiczne
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie
określono, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonywane
Powołane przepisy
Dz.U. 2008 nr 193 poz 1194
art. 22 ust. 1 , art. 12 ust. 5 , art. 18
Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Bator Sędziowie: WSA Krystyna Daniel (spr.) WSA Małgorzata Brachel- Ziaja Protokolant: Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi Gminy Miasta Nowy Targ na postanowienie Wojewody Małopolskiego z dnia 2 grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zapłaty; I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji; II. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonywane; III. zasądza od Wojewody Małopolskiego na rzecz strony skarżącej Gminy Miasta Nowy Targ kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] września 2009 r. Starosta N. , na podstawie art. 263, art. 264 kpa w zw. z art. 132 ust. 8 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.), art. 12 ust. 5, art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 193, poz. 1194 ze zm.), art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2005 r. o finansowaniu infrastruktury transportu lądowego (Dz. U. Nr 267, poz. 2251 ze zm.), zobowiązał Gminę Miasto N. do zapłaty na rzecz Powiatu N. kwoty 1200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania w trybie przepisów ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych za nieruchomość oznaczoną jako działka nr 1 o powierzchni 0,0144 ha oraz działka nr 2 o powierzchni 0,0069 ha, położoną w N.
W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. znak: [...] Starosta N. orzekł o ustaleniu odszkodowania na rzecz F.K. w wysokości 14 224,25 zł, M.K. w wysokości 14 224,25 zł, M.B.B. w wysokości 14 224,25 zł, A.B. w wysokości 14 224,25 zł za nieruchomość położoną w N. oznaczoną jako działka nr 1 o powierzchni 0,0144 ha oraz działka nr 2 o powierzchni 0,0069 ha, która z mocy prawa stała się własnością Gminy N. na podstawie decyzji Starosty z dnia [...] kwietnia 2008 r. znak: [...] o ustaleniu lokalizacji drogi gminnej dla inwestycji: "budowa drogi klasy Z – ulica S. na odcinku od ul. K. do ul. W. wraz z przeprawą mostową przez potok C. oraz budową infrastruktury technicznej dla obsługi projektowanej ulicy". Wysokość odszkodowania została ustalona na podstawie operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego. Zgodnie z § 2 umowy z dnia 6 marca 2009 r. koszt sporządzenia operatu szacunkowego wyceny nieruchomości stanowiącej grunt niezabudowany bez ograniczonych praw rzeczowych wyniósł 1200 zł. Przedmiotowy operat został sporządzony w terminie. Na podstawie przedłożonej przez wykonawcę faktury VAT z dnia 30 czerwca 2009 r. nr [...] nastąpiła zapłata należności za sporządzenie operatów szacunkowych, przy czym faktura ta obejmuje koszty sporządzenia wszystkich opracowań. Koszty te zostały poniesione ze środków własnych Powiatu N. Powołując się na brzmienie art. 132 ust. 8 ustawy o gospodarce nieruchomościami, art. 22 ust. 1 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, art. 3 ust. 2 ustawy o finansowaniu infrastruktury transportu lądowego oraz stanowisko Urzędu Wojewódzkiego w K. wyrażone w piśmie z dnia 20 lutego 2009 r. organ I instancji stwierdził, ż koszty postępowań o ustalenie odszkodowania za nieruchomości, które stały się własnością Gminy Miasto N. winny być ponoszone ze środków własnych Gminy.
Na ww. postanowienie zażalenie do Wojewody wniósł Burmistrz Miasta N. , domagając się jego uchylenia. Wskazał w nim, że z przytoczonych w postanowieniu przepisów wynika, że do ustalania odszkodowania i jego wypłacania, będącego zadaniem zleconym w zakresu administracji rządowej, stosuje się przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdzie wyraźnie stwierdzono, że podmiot który będzie realizował cel publiczny "może" pokryć koszty należności oraz koszty ustaleń tych należności. Zacytowane przepisy dotyczą kosztów nabycia (w tym odszkodowania), kosztów budowy, przebudowy, remontu i ochrony dróg gminnych oraz zarządzania nimi. Brak jest w nich wskazań co do kosztów postępowania administracyjnego dotyczącego ustalenia wysokości odszkodowania. W postanowieniu nie podano konkretnego przepisu prawa, który stanowiłby podstawę prawną zobowiązania gmin w trybie administracyjnym do zwrotu kosztów postępowania. Podkreślił, że pojęcia kosztów nabycia, o których mówi art. 22 ust. 1 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych nie można utożsamiać z kosztami postępowania.
Postanowieniem z [...] grudnia 2009 r., znak: [...] Wojewoda , na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 kpa utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.
W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że zaskarżone postanowienie zostało wydane zgodnie z dyspozycją art. 264 § 1 kpa. Wskazał, że ustawa o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych ma charakter szczególny. Tym samym posiada pierwszeństwo w stosunku od innych ustaw regulujących zasady wywłaszczania nieruchomości pod drogi publiczne. Odesłanie do przepisów o gospodarce nieruchomościami w sprawach ustalenia wysokości wypłacenia odszkodowania za odebrane prawa rzeczowe na skutek decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, przewidziane w art. 12 ust. 5 wskazanej ustawy oznacza odesłanie jedynie do odpowiedniego stosowania przepisów o gospodarce nieruchomościami zawartych w Dziale III Rozdziale 5 oraz Dziale IV Rozdziale 1, a także przepisów zawartych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego. Decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pełni funkcję pozwolenia na budowę. Nabycie prawa własności nieruchomości następuje z mocy samego prawa z chwilą, gdy decyzja stanie się ostateczna. Odebranie praw rzeczowych łączy się bezpośrednio z przyznaniem ekwiwalentu w postaci roszczenia o odszkodowanie, realizowanego przez organ administracji z urzędu w odrębnej decyzji. Zatem uzyskanie decyzji o zezwoleniu na realizację drogi wraz z decyzją ustalającą wysokość ekwiwalentu za odebrane prawo stanowi cały proces nabycia nieruchomości pod drogi. Tym samym niezbędne jest traktowanie postępowań obejmujących zarówno wydanie decyzji o zezwoleniu na realizację drogi, jak i decyzji ustalającej odszkodowanie jako postępowań zmierzających do nabycia nieruchomości pod drogi. Postępowania takie generują także koszty związane nie tylko z zapłatą odszkodowania dla osób pozbawionych prawa własności, ale i ściśle rozumiane koszty postępowania administracyjnego zmierzające do wydania obydwu decyzji w tym m. in. koszty sporządzenia operatów szacunkowych pozwalających na wycenę nieruchomości i na tej podstawie ustalenie adekwatnego odszkodowania. Przepis art. 22 ust. 1 ustawy swoim zakresem obejmuje koszty nabycia nieruchomości pod drogi wskazując jedynie, iż do zakresu tego włącza odszkodowania. Jego brzmienie w związku z art. 3 ustawy o finansowaniu infrastruktury transportu lądowego wskazuje, że koszty nabycia nieruchomości pod drogi (obejmujące także koszty postępowań administracyjnych związanych z tym nabyciem) w tym odszkodowania, w odniesieniu do dróg gminnych i powiatowych finansowane są odpowiednio z budżetu gmin i powiatów. Organ odwoławczy podkreślił, że beneficjentami postępowań prowadzonych w trybie ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych są odpowiednie podmioty publicznoprawne i to właśnie w zakres ich majątku wchodzą prawa własności nieruchomości zajętych pod drogi publiczne. Nadto podniósł, że organ I instancji niewłaściwie powołał w podstawie prawnej postanowienia art. 132 ust. 8 ustawy o gospodarce nieruchomościami, bowiem jego moc została wyłączona przez art. 22 ust. 1 ww. ustawy.
Skargę na postanowienie Wojewody do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł Burmistrz Miasta N. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił błędną wykładnię art. 22 ust. 1 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych i art. 3 ust. 2 ustawy o finansowaniu infrastruktury transportu lądowego oraz naruszenie art. 263 i art. 264 kpa. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie kosztów postępowania
W uzasadnieniu powtórzył, że "koszty nabycia nieruchomości pod drogi", o których mowa w ustawie o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych nie są pojęciem tożsamym z "kosztami należności" oraz "kosztami ustaleń tych należności" w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami, czy też "kosztami postępowania" w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego. Organy orzekające w sprawie nie wskazały konkretnego przepisu, z którego wynikałby obowiązek poniesienia przez stronę skarżącą kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie. Taki pogląd został również wyrażony przez Urząd Wojewódzki w piśmie z dnia 20 lutego 2009 r., gdzie wskazano, że do rozliczenia kosztów starosta i burmistrz winni zawrzeć porozumienie. Pismem z dnia 31 marca 2009 r. starosta zwrócił się z propozycją zawarcia porozumienia w tym zakresie. Nadto art. 262 § 1 kpa określa jakie koszty postępowania obciążają stronę, a wyliczenie to ma charakter zamknięty. Pozostałe koszty obciążają organ administracyjny. Zasada prawdy obiektywnej nakłada na organy prowadzące postępowanie administracyjne przeprowadzenia dowodów pozwalających na ustalenie stanu faktycznego sprawy. To organ administracyjny jest "gospodarzem postępowania" i zobowiązany jest do ponoszenia kosztów postępowania. Nadto strona skarżąca zarzuciła, że organ odwoławczy w uzasadnieniu błędnie przytoczył nazwiska osób, na rzecz których orzeczono odszkodowanie wskazując z jednej strony nazwiska: F.K. , M.K. , M.B.B. i A.B. a z drugiej nazwiska: W.P. , Z.P. , A.S. i M.S. .
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:
Stosownie do art. 1 ust 1 ustawy z 30.08. 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne są powołane do kontroli działalności administracji publicznej, w tym zakresie legalności decyzji administracyjnych i stosują środki określone w ustawie (art. 1 i art. 3 p.p.s.a.). W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zasadniczą kwestią wymagającą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest odpowiedź na pytanie czy kosztami sporządzenia operatu szacunkowego, w oparciu o który organ podejmuje decyzję o odszkodowaniu są kosztami, którymi można obciążyć stronę skarżącą czy też koszty te ponosi organ, który ustala odszkodowanie w trybie ustawy z 10.04.2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. nr 2008, nr 193, poz. 1194 ze zm.).
Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 12 ust. 5 ustawy z 10.04. 2003 r. do ustalenia wysokości i wypłacania odszkodowania, o którym mowa w ust. 4a (tj. odszkodowania za nieruchomości, które z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna - stają się z mocy prawa: 1. własnością Skarbu Państwa w odniesieniu do dróg krajowych, 2. własnością odpowiednich jednostek sam. terytorialnego w odniesieniu do dróg wojewódzkich, powiatowych i gminnych) stosuje się odpowiednie przepisy o gospodarce nieruchomościami, z zastrzeżeniem art. 18.
Należy podkreślić, że prowadzenie przez organ postępowania w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania na podstawie ww. ustawy z 10.04.2003 r. z udziałem biegłego rzeczoznawcy było uzasadnione i dopuszczalne w celu prawidłowego zrealizowania kompetencji do wydawania decyzji w przedmiocie ustalenia wysokości i wypłacenia odszkodowania, o którym mowa w art. 4a tej ustawy.
Art. 130 ust. 2 ustawy z 21.08. 1997 r. o gospodarce nieruchomościami stanowi, że ustalenie wysokości odszkodowania następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość nieruchomości. Jest to także zgodne z normą z art. 85 § 1 kpa, który stanowi, że gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii. W związku z powyższym należy rozważyć kwestię podmiotu zobowiązanego do poniesienia kosztów postępowania związanych ze sporządzeniem przedmiotowego operatu szacunkowego przez biegłego rzeczoznawcę majątkowego.
Rozważając tę kwestię trzeba wskazać na treść art. 262 § 1 kpa, który stanowi, że stronę obciążają te koszty postępowania, które: 1. wynikły z winy strony, 2. zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie.
Z treści art. 262 § 1 kpa wynika, że podstawową przesłanką obciążenia strony kosztami postępowania jest stwierdzenie, że są to koszty, które nie powstały w wyniku działań organu administracji w zakresie jego ustawowych obowiązków. Zasadą jest zatem, że koszty postępowania administracyjnego ponosi organ – w takich granicach, w jakich wypełnia swoje ustawowe obowiązki. Dopiero uznanie, iż koszty nie zostały poniesione wskutek wypełnienia przez organ jego ustawowych obowiązków, pozwala na podjęcie rozważań, czy koszty te zostały poniesione "w interesie" lub " na żądanie" strony postępowania. Tylko w sytuacji gdy któraś z ww. przesłanek zachodzi – możliwe będzie obciążenie kosztami postępowania stronę lub strony. Zakres czynności, które powinien podjąć organ administracji w ramach ustawowych obowiązków określa art. 77 § 1 kpa. Stosownie do treści tego przepisu organ administracji jest zobowiązany w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy – niezbędny do rozstrzygnięcia sprawy (art. 7 kpa).
W doktrynie przyjmuje się, że wykładnia art. 262 §1 kpa, powinna być wąska, ponieważ omawiana regulacja stanowi istotny wyjątek od zasady, że koszty postępowania ponosi organ administracji publicznej (Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. A. Mudrecki, Gdańsk 2008, s. 578). Przytoczony art. 262 § 1 kpa ustala zasadę rozdziału kosztów postępowania pomiędzy stronę a organ administracji. Brakuje jednak regulacji wskazującej przy pomocy jakich narzędzi należy rozgraniczyć te koszty, w tym koszty które zostały poniesione rzeczywiście w interesie strony, a które wyniknęły z realizacji zasady prawdy obiektywnej oraz zasady oficjalności, zobowiązujących organ prowadzący postępowanie do zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
Trzeba podkreślić, że art. 7 kpa, ustanawiający zasadę prawdy obiektywnej, nakłada na organy administracji publicznej obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Zasada ta zostaje sprecyzowana w treści art. 77 § 1 kpa. Z treści obu ww. przepisów wynika zatem, że organ administracji jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustalenia stanu faktycznego sprawy.
Przepisy działu IX kpa wskazują, że koszty postępowania (wydatki) ponosi organ prowadzący postępowanie, co wynika z obowiązków dowodowych nałożonych na organ (art. 7, 77§ 1 kpa). Koszt sporządzenia w okolicznościach niniejszej sprawy opinii biegłego rzeczoznawcy nie jest zatem kosztem poniesionym w interesie strony – w rozumieniu art. 262 § 1 pkt 2 kpa. Podejmowanie wszelkich działań zmierzających do prawidłowego zrealizowania normy z art. 21 Konstytucji RP, zgodnie z którą Polska chroni własność i prawo dziedziczenia, a wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem, stanowi obowiązek organu, a nie stron postępowania. Nie ma znaczenia charakter prawny podmiotu będącego stroną postępowania administracyjnego, a zwłaszcza okoliczność, że stroną jest związek publicznoprawny – gmina.
Odnosząc powyższe do rozpoznawanej przez Sąd sprawy należy stwierdzić, że art. 262 § 1 pkt 2 kpa nie ma zastosowania, ponieważ nie doszło do spełnienia przesłanek warunkujących jego zastosowanie. Po pierwsze koszty sporządzenia operatu szacunkowego nie mogą być rozpatrywane w kategoriach istnienia bądź braku interesu Gminy Miasta N. Nie zostały także poniesione na jej żądanie – w zakresie nie wynikającym z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie. Obowiązek poniesienia tych kosztów obciążał organ prowadzący postępowanie na mocy art. 12 ust. 5 ustawy z 10.04. 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, odpowiednio stosowanego art. 130 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 84 § 1, art. 7 i 77 § 1 kpa, a więc był ustawowym obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie w rozumieniu art. 262 § 1 pkt. 2 kpa.
Wprawdzie postępowanie w sprawie lokalizacji drogi publicznej w trybie ustawy z 10.04.2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych prowadzone jest na wniosek strony składającej wniosek, to jednak nie świadczy to o tym, że koszty postępowania, które nie wynikły z winy wnioskodawcy, powinny obciążać którąkolwiek ze stron postępowania. Należy bowiem wziąć pod uwagę, że wywłaszczenie dokonywane w tym trybie następuje za odszkodowaniem, a podstawę do ustalenia wysokości odszkodowania stanowią art. 12 ust. 4a, 4b, 4f i ust. 5 oraz art. 18 ww. ustawy 10. 04.2003 r., z których wynika obowiązek organu ustalenia tego odszkodowania.
Odstępstwo od ww. przepisów kpa, byłoby dopuszczalne jedynie w sytuacji szczególnej regulacji, wyłączającej postanowienia art. 262 §1 pkt 2 kpa. W ocenie Sądu regulacja taka nie istnieje w odniesieniu do kosztów postępowania w sprawach ustalenia odszkodowania w trybie przepisów ustawy z 10.04. 2003 r. Nie stanowi jej zwłaszcza przepis z art. 22 ust. 1 ustawy z 10.04.2003 r., który stanowi, że koszty nabycia nieruchomości pod drogi, w tym odszkodowania, finansowane są na podstawie przepisów o finansowaniu infrastruktury transportu lądowego, przepisów o drogach publicznych oraz przepisów o autostradach płatnych oraz Krajowym Funduszu Drogowym". Zgodnie z art. 13 ust. 2 cyt. ustawy właściwy zarządca drogi może nabyć w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa , województwa, powiatu lub gminy, nieruchomości, w tym lokale mieszkalne, poza pasami drogowymi w celu dokonania ich zamiany na nieruchomości położone w pasach drogowych lub wydzielania ich w tych pasach w postępowaniu scaleniowo-wymiennym. Zgodnie z art. 13 ust. 3 ustawy, w przypadku, o którym mowa w art. 12 ust. 4 ( gdy własność przechodzi z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego – z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna), jeżeli przejęta jest cześć nieruchomości, a pozostała część nie nadaje się do prawidłowego wykorzystania na dotychczasowe cele, właściwy zarządca drogi jest zobowiązany do nabycia, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości, w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego, tej części nieruchomości.
Mając na uwadze treść art. 22 ust. 1 ustawy z 10.04. 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych oraz uwzględniając wskazane wyżej regulacje tej ustawy, odnoszące się do nabywania nieruchomości pod drogi należy przyjąć, że koszty nabycia nieruchomości pod drogi to koszty stanowiące ekwiwalent za nieruchomość przeznaczoną pod drogi. Obejmują one nie tylko wypłacane odszkodowanie lecz również cenę wykupu nieruchomości. W ramach tego ekwiwalentu nie mieszczą się jednak koszty związane ze sposobem jego ustalenia. Regulacja art. 22 ust. 1 ustawy z 10.04. 2003 r. ma charakter regulacji materialno-prawnej, związanej z realizacją zadań publiczno-prawnych przez Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, a nie regulacji dotyczącej rozkładu kosztów postępowania administracyjnego. Przepis z art. 22 ust. 1 cyt. ustawy nie może być zatem potraktowany jako lex specialis w stosunku do zasad i reguł określonych w kpa.
Nadto należy zauważyć, że stanowisko organów I i II instancji prowadzi w konsekwencji do obciążenia kosztami postępowania administracyjnego jednej ze stron tego postępowania. Wszelkie obowiązki nakładane na strony postępowania administracyjnego winny znajdować umocowanie w normach prawnych, a w sytuacji pojawiających się wątpliwości interpretacyjnych nie jest uzasadnione ich rozstrzyganie na niekorzyść stron postępowania, w tym przypadku Gminy Miasto N.
W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że przyjęcie przez organy obu instancji, że strona postępowania administracyjnego – Gmina Miasto N. jest zobowiązana do poniesienia kosztów postępowania prowadzonego w sprawie ustalenia odszkodowania w trybie przepisów ustawy z 10. 04. 2003 r. o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, obejmujących koszty sporządzenia operatu szacunkowego, w oparciu o który organ podejmuje decyzję o odszkodowaniu jest wynikiem błędnej wykładni art. 22 ust. 1 ww. ustawy, a zatem stanowi naruszenie prawa materialnego. Uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy , gdyż bezpośrednio determinowało, w sposób niezgodny z prawem treść zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia organu I instancji.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji publicznej muszą także należytą starannością wskazać w uzasadnieniu postanowienia nazwiska i imiona osób na rzecz, których decyzją z [...] sierpnia 2009 r. Starosta orzekł o ustaleniu odszkodowania, nie popełniając oczywistej omyłki, którą popełnił organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wymieniając z jednej strony nazwiska: F.K. , M.K. M.B.B. i A.B. , a z drugiej nazwiska: W.P. , Z.P. , A.S. i M.S. .
Wobec powyższego zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające go postanowienie organu I instancji podlegają uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit "a" ustawy z 30.08. 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.).
W oparciu o art. 152 p.p.s.a. określono, za zaskarżona decyzja nie może być wykonywana. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI