II SA/Kr 164/21
Podsumowanie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę na decyzję Wojewody odmawiającą zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, uznając, że prawo użytkowania wieczystego obciążające nieruchomość stanowi przeszkodę do jej zwrotu.
Skarżący domagali się zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości, argumentując, że stała się ona zbędna na pierwotny cel. Wojewoda odmówił zwrotu, wskazując, że nieruchomość jest obciążona prawem użytkowania wieczystego na rzecz osób fizycznych, co stanowi przeszkodę prawną. WSA w Krakowie oddalił skargę, podzielając stanowisko organu i podkreślając, że prawo użytkowania wieczystego, podobnie jak własność, chroni aktualnych użytkowników i czyni decyzję o zwrocie niewykonalną.
Sprawa dotyczyła skargi A. A. i R. A. na decyzję Wojewody z dnia 8 grudnia 2020 r., utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. o odmowie zwrotu części działki ewidencyjnej nr [...], obr. [...], która została wywłaszczona na cele narodowych planów gospodarczych w 1952 r. Skarżący domagali się zwrotu nieruchomości, powołując się na jej zbędność na pierwotny cel. Organy administracji odmówiły zwrotu, wskazując, że nieruchomość, choć formalnie stanowi własność Skarbu Państwa, jest obciążona prawem użytkowania wieczystego na rzecz osób fizycznych, które nabyły je od poprzedniego użytkownika wieczystego. Wojewoda uznał, że takie obciążenie stanowi przeszkodę prawną do zwrotu nieruchomości, niezależnie od jej zbędności. WSA w Krakowie oddalił skargę, podzielając stanowisko organów. Sąd podkreślił, że prawo użytkowania wieczystego, podobnie jak własność, chroni aktualnych użytkowników i sprawia, że decyzja o zwrocie byłaby niewykonalna. Sąd powołał się na orzecznictwo NSA, zgodnie z którym zbycie lub obciążenie wywłaszczonej nieruchomości prawem osób trzecich uniemożliwia jej zwrot, nawet jeśli spełnione są przesłanki zbędności.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, obciążenie wywłaszczonej nieruchomości prawem użytkowania wieczystego na rzecz osób trzecich stanowi przeszkodę prawną do jej zwrotu, czyniąc decyzję o zwrocie niewykonalną.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że prawo użytkowania wieczystego, podobnie jak własność, chroni aktualnych użytkowników i sprawia, że decyzja o zwrocie byłaby niewykonalna. Podkreślono, że organy administracji nie mają kompetencji do zniesienia prawa użytkowania wieczystego, a prawo to może obciążać jedynie nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (13)
Główne
u.g.n. art. 136 § ust. 3
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zwrot jest możliwy tylko, gdy nieruchomość nie jest obciążona prawami osób trzecich uniemożliwiającymi zwrot.
Pomocnicze
u.g.n. art. 137 § ust. 1
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Definiuje przesłanki uznania nieruchomości za zbędną na cel wywłaszczenia (nie rozpoczęcie prac w ciągu 7 lat lub niezrealizowanie celu w ciągu 10 lat od ostateczności decyzji).
u.g.n. art. 142 § ust. 1
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Podstawa prawna decyzji Wojewody.
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji.
k.p.a. art. 107 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji administracyjnej.
Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § § 2
Zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne.
p.p.s.a. art. 3 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne.
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzeczenie sądu w przypadku nieuwzględnienia skargi.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego.
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ograniczenia praw i wolności.
Konstytucja RP art. 21 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ochrona własności.
u.g.n. art. 229
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Dotyczy zwrotu nieruchomości wywłaszczonych przed wejściem w życie ustawy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Obciążenie wywłaszczonej nieruchomości prawem użytkowania wieczystego na rzecz osób trzecich stanowi przeszkodę prawną do jej zwrotu, czyniąc decyzję o zwrocie niewykonalną.
Odrzucone argumenty
Nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia, co powinno uzasadniać jej zwrot. Organy powinny podjąć działania zmierzające do ustania lub zniesienia prawa użytkowania wieczystego. Odmowa zwrotu z powodu obciążenia nieruchomości prawem użytkowania wieczystego narusza Konstytucję RP (art. 2, 31 ust. 3, 21 ust. 2).
Godne uwagi sformułowania
prawo użytkowania wieczystego innych podmiotów stanowi przeszkodę do orzeczenia o zwrocie nieruchomości decyzja taka byłaby niewykonalna nie ma znaczenia prawnego pominięcie w art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jako przesłanki zwrotu nieruchomości, stwierdzenia, iż Skarb Państwa (jednostka samorządu terytorialnego) jest aktualnie (nadal) właścicielem nieruchomości nie sposób nakładać na organy obowiązku prowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność celu wywłaszczenia i stopnia jego realizacji, a co za tym idzie przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia
Skład orzekający
Tadeusz Kiełkowski
przewodniczący sprawozdawca
Jacek Bursa
sędzia
Paweł Darmoń
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ugruntowana linia orzecznicza dotycząca zwrotu wywłaszczonych nieruchomości obciążonych prawami osób trzecich, w szczególności użytkowaniem wieczystym."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, gdy wywłaszczona nieruchomość jest obciążona prawem użytkowania wieczystego na rzecz osób fizycznych. Nie dotyczy sytuacji, gdy nieruchomość jest nadal w bezpośrednim władaniu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, które często budzi emocje i wątpliwości prawne. Pokazuje, jak obciążenia prawne mogą wpływać na możliwość odzyskania majątku.
“Czy można odzyskać wywłaszczoną ziemię, gdy obciąża ją prawo użytkowania wieczystego?”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
II SA/Kr 164/21 - Wyrok WSA w Krakowie Data orzeczenia 2021-06-07 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2021-02-05 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie Sędziowie Jacek Bursa Paweł Darmoń Tadeusz Kiełkowski /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane Hasła tematyczne Wywłaszczanie nieruchomości Sygn. powiązane I OSK 2272/21 - Wyrok NSA z 2025-01-21 Skarżony organ Wojewoda Treść wyniku oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 1997 nr 115 poz 741 art 136 ust 3 Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) Sędziowie : WSA Jacek Bursa WSA Paweł Darmoń po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi A. A. i R. A. na decyzję Wojewody z dnia [...] grudnia 2020 r. znak [...] w przedmiocie odmowy zwrotu części działki oddala skargę Uzasadnienie Wojewoda decyzją z dnia 8 grudnia 2020 r., znak [...], działając na podstawie art. 9a związku z art. 142 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1990) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołań A. A. i R. A. oraz Z. S. i M. M. od decyzji Prezydenta Miasta K. znak: [...] z dnia 13 lipca 2020 r. – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Decyzją z dnia 13 lipca 2020 r., znak [...], Prezydent Miasta K., działając na podstawie art. 136, art. 142 ust. 1, art. 4 pkt 9b1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 65 ze zm.) oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.) oraz upoważnienia Prezydenta Miasta K. nr [...] z dnia 28 sierpnia 2017 r., po rozpatrzeniu sprawy R. A., A. A., W. S., W. B., Z. S., M. M. oraz A. M. o zwrot części działki nr [...], obr[...]. ewid. N. H. m. K., w granicach wywłaszczonej parceli I. kat. [...] b. gm. kat. C. – Ł. – orzekł o odmowie zwrotu części działki ewidencyjnej nr [...] o pow. 1,4235 ha, obr[...] jedn. ewid. N. H. m. K., obj. księgą wieczystą [...], w granicach wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa parceli I. kat. [...] b. gm. kat C. – Ł., na rzecz R. A., A. A., W. S., W. B., Z. S., M. M. oraz A. M.. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że przedmiotowa działka nie pozostaje we władaniu Skarbu Państwa ani jednostki samorządu terytorialnego, toteż nie ma możliwości orzeczenia o jej zwrocie bez względu na przesłankę zbędności, o której mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n. Na skutek wniesionych odwołań, Wojewoda wydał opisaną na wstępie decyzję z dnia 8 grudnia 2020 r., którą utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy zreferował ustalony stan faktyczny, wskazując w szczególności, że orzeczeniem z dnia 15 października 1952 r. znak [...] wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa, na cele realizacji narodowych planów gospodarczych – pod budowę reduktorni gazów i wieży spadochronowej – m.in. część parceli l. kat. [...], b. gm. kat. C. – Ł., której właścicielką była W. A. z d. G.. Na podstawie planu podziału nr [...] z dnia 29 czerwca 1974 r. ustalono, iż parcela katastralna l. kat. [...] o pow. 4215 m2, b. gm. kat. C. – Ł., wraz z innymi parcelami weszła w skład parceli katastralnej l. kat[...], b. gm. kat. C. – Ł., a następnie uległa podziałowi na parcele katastralne: l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...] i l. kat. [...]. Następnie planem podziału nr [...] z dnia 29 kwietnia 1975 r., parcela katastralna l. kat. [...] zmieniła powierzchnię i konfigurację oraz podzieliła się na parcele katastralne: l. kat. [...] i l. kat. [...] b. gm. kat. C. – Ł.. Z kolei na podstawie wykazu zmian gruntowych (równoważnika) nr [...] z dnia 4 czerwca 1984 r. ustalono, że parcela l. kat. [...] wraz z innymi parcelami utworzyła m.in. działkę nr [...], poł. w obr. [...] jedn. ewid. N. H. m. K.. Dalej planem podziału nr [...] z dnia 17 kwietnia 1985 r. działka nr [...], obr. [...]. ewid. N. H. m. K. podzieliła się na działki nr: [...] i [...], a planem podziału nr [...] z dnia 3 kwietnia 1995 r. działka nr [...] uległa podziałowi na działki nr: [...] i [...] obr. [...]. ewid. N. H. m. K.. Planem podziału nr [...] z dnia 10 marca 1998 r. działka nr [...] zmieniła powierzchnię i oznaczenie na działkę nr [...] i uległa podziałowi na działki nr: [...] oraz [...] obr. [...]. ewid. N. H. m. K.. Następnie działka nr [...], obr. [...]. ewid. N. H. m. K. podzieliła się operatem podziałowym [...] nr [...]/15 z dnia 4 lutego 2016 r. na działki: nr [...] , nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] położone w obr. [...] jedn. ewid. N. H. m. K., powyższy projekt podziału nieruchomości został zatwierdzony decyzją Prezydenta Miasta K. znak [...] z dnia 5 maja 2016 r. Z kolei z porównania mapy katastralnej z mapą ewidencyjną dla b. parceli l. kat. [...], b. gm. kat. C. – Ł., wynika, iż weszła ona częściowo w skład działki nr [...], obr. [...], jedn. ewid. N. H. m. K., która objęta jest księgą wieczystą nr [...], stanowi własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym osób fizycznych. Dalej organ odwoławczy wskazał, że na podstawie decyzji Wojewody z dnia 18 sierpnia 1999 r., znak: [...], Przedsiębiorstwo [...] [...]" nabyło z mocy prawa, z dniem 5 grudnia 1990 r., prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] o pow. 20344 m2, b. gm. kat. C. – Ł.. Prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [...] w dniu 20 stycznia 2000 r. Następnie aktem notarialnym Rep. nr [...] ww. przedsiębiorstwo zostało sprzedane A. G.. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w P. Wydział I Cywilny z dnia 23 czerwca 2014 r. sygn. [...] spadek po A. G. nabyli: O. A. G.-S., C. G. oraz M. G. – i powyższe osoby zostały wpisane w księdze wieczystej nr [...] jako użytkownicy wieczyści – jako następcy prawni Przedsiębiorstwa [...]". Przechodząc do oceny prawnej stanu faktycznego Wojewoda wskazał, że zwrot nieruchomości, na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jest możliwy jedynie w przypadku, gdy spełnione zostaną równocześnie dwie przesłanki prawne: po pierwsze – nieruchomość okazała się zbędna na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu oraz – po drugie – aktualny w chwili orzekania stan prawny nieruchomości nie stanowi przeszkody do jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi. Skarb Państwa lub gmina nie może bowiem odebrać gruntu lub budynków aktualnemu właścicielowi i wydać decyzji o ich zwrocie poprzedniemu właścicielowi, choćby uznano, że stały się one zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Powyższy pogląd znajduje oparcie w orzecznictwie sądowym. Utrata władania przez podmioty publicznoprawne wywłaszczoną nieruchomością po wejściu w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami z naruszeniem prawa osób uprawnionych do jej zwrotu stanowi podstawę do wydania decyzji o odmowie zwrotu takiej nieruchomości bez konieczności badania jej zbędności na cel wywłaszczenia. W przedmiotowej sprawie istnieje zasadnicza przeszkoda ku temu, by część działki nr [...], poł. w obr [...] ewid. N. H. m. K., w granicach parceli [...] kat. [...], b. gm. kat. C. – Ł. mogła obecnie zostać zwrócona na rzecz wnioskodawców. Nieruchomość ta stanowi bowiem własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym osób fizycznych. Oznacza to brak podstaw do tego, by można było w sposób pozytywny ustosunkować się do wniosku stron o zwrot nieruchomości w stosunku do przypadających im udziałów. Prowadziłoby to bowiem do skutku sprzecznego z prawem, jako że organy orzekające w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie mają kompetencji do zniesienia prawa użytkowania i przepisy ustawy o gospodarce nieruchomości nie przewidują zaistnienia takiego skutku z mocy prawa, zaś prawo użytkowania wieczystego ze swej istoty może obciążać jedynie nieruchomość Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub ich związków. Pismem z dnia 11 stycznia 2021 r. A. A. i R. A. zaskarżyły powyższą decyzję Wojewody z dnia 8 grudnia 2020 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Skarżące zarzuciły zaskarżonej decyzji: I. Naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik postępowania, tj.: a) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie, w jakim organ wydając kwestionowane rozstrzygnięcie w żaden sposób nie zweryfikował samodzielnie, a także nie ustalił czy organ I instancji podjął jakiekolwiek działania zmierzające do ustania lub zniesienia prawa użytkowania wieczystego w stosunku do nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] obr. [...]. ewid. N. H. m. K., a także samodzielnie nie podjął działań zmierzających do ustania lub zniesienia prawa użytkowania wieczystego w stosunku do tej nieruchomości; b) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, pomimo że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie potwierdza, że rozstrzygnięcie organu I instancji nie jest prawidłowe, czym także naruszono art. 138 § 2 k.p.a. w zakresie, w jakim nie uchylono decyzji organu I instancji i nie przekazano sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia; II. Naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 136 ust. 3 u.g.n. w zw. z art. 137 ust. 1 pkt 1-2 u.g.n. w zakresie, w jakim organ stwierdza, iż sam fakt obciążenia, w tym przypadku w sposób sprzeczny z przepisami prawa, uprzednio wywłaszczonej nieruchomości prawem użytkowania wieczystego, bez względu na termin kiedy takie prawo zostało ustanowione i ujawnione w księdze wieczystej, stanowi wystarczającą przesłankę do wydania decyzji o odmowie zwrotu wnioskowanej części nieruchomości, co z kolei stanowi naruszenie art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 31 ust 3 Konstytucji RP w zw. z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP. Skarżące wniosły o: 1) uchylenie w całości decyzji Wojewody z dnia 8 grudnia 2020 r., znak: [...], a w przypadku uznania, że jest to uzasadnione okolicznościami sprawy zobowiązanie organu do wydania w określonym przez Sąd terminie decyzji ze wskazaniem rozstrzygnięcia, chyba że Sąd pozostawi rozstrzygnięcie uznaniu organu; 2) zasądzenie od Wojewody na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżące przedstawiły argumentację na poparcie sformułowanych zarzutów i wniosków. W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał stanowisko oraz argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z przepisami prawa. Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że nie ma podstaw do pozbawienia jej mocy wiążącej. Zarzuty skargi okazały się niezasadne. Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (obecnie tj. Dz. U. z 2020 r., poz. 1990 ze zm., dalej "u.g.n."), w brzmieniu obowiązującym od dnia 14 maja 2019 r., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. W myśl art. 136 ust. 3a u.g.n. w przypadku gdy postępowanie w sprawie zwrotu dotyczy udziału w wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w jej części, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, zawiadamia pozostałych uprawnionych o możliwości zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości albo udziału w jej części. Wedle art. 137 ust. 1. u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (art. 137 ust. 2 u.g.n.). Powołane przepisy stanowią determinantę prawną zaskarżonej decyzji, aczkolwiek jej istotnym uzupełnieniem jest orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11 (Dz. U. poz. 376), w wyniku którego art. 137 ust. 1 pkt 2 utracił moc z dniem 24 marca 2014 r. w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r. zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Na tyle powyższych przepisów wyraźnie rysują się trzy przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości: nabycie tejże nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego w drodze wywłaszczenia, wystąpienie o zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców, zbędność nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu – niemniej jednak w niniejszej sprawie nie tyle one, ile kwestia stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości i jego wpływu na dopuszczalność zwrotu wysuwa się na plan pierwszy. Z poczynionych w toku postępowania ustaleń wynika, że na podstawie decyzji Wojewody z dnia 18 sierpnia 1999 r., znak [...], Przedsiębiorstwo [...]" nabyło z mocy prawa, z dniem 5 grudnia 1990 r., prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] o pow. 20344 m2, b. gm. kat. C. – Ł., z której wydzielono działkę [...]. Prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [...] w dniu 20 stycznia 2000 r. Następnie aktem notarialnym Rep. nr [...] ww. przedsiębiorstwo zostało sprzedane A. G.. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w P. Wydział I Cywilny z dnia 23 czerwca 2014 r. sygn. akt I [...] spadek po A. G. nabyli: O. A. G.-S., C. G. oraz M. G. – i powyższe osoby zostały wpisane w księdze wieczystej nr [...] jako użytkownicy wieczyści – jako następcy prawni Przedsiębiorstwa [...]". Obecnie zatem przedmiotowa działka stanowi własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym osób fizycznych. Ustalenia te znajdują potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Kwestia dopuszczalności orzeczenia o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości pomimo to, że nie pozostaje ona we władaniu Skarbu Państwa ani we władaniu jednostki samorządu terytorialnego – wymagała zatem rozważenia w pierwszej kolejności; jej rozstrzygnięcie warunkuje potrzebę badania innych okoliczności potencjalnie relewantnych z punktu widzenia wchodzących w rachubę norm materialnych. Sąd w tej mierze podziela stanowisko i argumentację zaprezentowaną w niniejszej sprawie przez organy administracji, a także – w ujęciu abstrakcyjnym – przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu 7 sędziów z dnia 13 kwietnia 2015 r. (I OPS 3/14, CBOSA). Uchwała ta głosi, że: "jeżeli spełnione są przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, o których mowa w art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.), podstawą odmowy zwrotu nieruchomości może być zbycie tej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego osobie trzeciej z pominięciem procedury przewidzianej w art. 136 ust. 1 i 2 tej ustawy". W uzasadnieniu tej uchwały wskazano w szczególności, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości ma cywilnoprawny charakter i przysługuje wyłącznie przeciwko Skarbowi Państwa albo jednostce samorządu terytorialnego. Tym samym brak tytułu prawnego do nieruchomości po stronie zobowiązanego podmiotu publicznoprawnego oznacza brak podstaw do orzeczenia o zwrocie, ponieważ decyzja taka byłaby niewykonalna. Oznacza to, że nie ma znaczenia prawnego pominięcie w art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jako przesłanki zwrotu nieruchomości, stwierdzenia, iż Skarb Państwa (jednostka samorządu terytorialnego) jest aktualnie (nadal) właścicielem nieruchomości. Nawet ewentualne niezrealizowanie celu wywłaszczenia nie oznacza, iż prawo własności nieruchomości podmiotu, który nabył ją, nie podlega ochronie, o której mowa w art. 64 ust. 1 i 2 ustawy zasadniczej. Prawo własności "nowego" właściciela pozostaje w kolizji z prawem do zwrotu nieruchomości wywłaszczonego właściciela. Rozwiązanie tej kolizji należy do sądu powszechnego, z uwzględnieniem zasady państwa prawa i sprawiedliwości społecznej oraz zasady stabilności stosunków prawnych. Przedmiotowa nieruchomość wprawdzie pozostaje własnością Skarbu Państwa, ale została oddana w użytkowanie wieczyste innym podmiotom. W ocenie Sądu, nie ulega wątpliwości, że również to użytkowanie wieczyste innych podmiotów stanowi przeszkodę do orzeczenia o zwrocie nieruchomości – w tym zakresie na plan pierwszy wysuwają się nie tyle różnice, ile podobieństwa tego prawa do własności, w szczególności gdy idzie o ochronę. Sąd podziela zatem stanowisko zaprezentowane m. in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2017 r., I OSK 3497/15. W tym stanie rzeczy, w ocenie Sądu, nie było potrzeby badania innych okoliczności warunkujących ewentualny zwrot nieruchomości, w szczególności przesłanki zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r. (I OSK 1153/17, CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że: "Niezależnie (...) od tego, jakie postępowanie dowodowe przeprowadziły organy, a mianowicie czy dokonały uprzedniego zbadania celu wywłaszczenia i stopnia jego realizacji, to i tak, w przypadku zbycia nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego, lub obciążenia jej prawem użytkowania wieczystego na rzecz osób trzecich nie jest możliwe wydanie decyzji pozytywnej o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. W tej sytuacji nie sposób nakładać na organy obowiązku prowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność celu wywłaszczenia i stopnia jego realizacji, a co za tym idzie przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. Są to (...) okoliczności pozbawione znaczenia dla sposobu rozstrzygnięcia sprawy, a jednocześnie nie stanowią prejudykatu dla rozstrzygnięć podejmowanych przez sądy powszechne w postępowaniu odszkodowawczym". Powyższe rozważania w istocie zawierają już odniesienie się do zarzutów skargi, które Sąd uznał za niezasadne. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności nie narusza przepisów powołanych przez skarżące (w tym art. 229 w zw. z 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 pkt 1-2 u.g.n., art. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 21 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Zdaniem Sądu, nie doszło również do naruszenia prawa procesowego; w szczególności nie można przyjąć, aby w niniejszym postępowaniu miały być podejmowane czy też wyjaśniane działania zmierzające do ustania lub zniesienia prawa użytkowania wieczystego. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI