II SA/Kr 1624/24

II SA/Kr 1624/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-02-21
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-12-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Agnieszka Nawara-Dubiel
Małgorzata Łoboz /przewodniczący/
Sebastian Pietrzyk /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne
Zawieszenie/podjęcie postępowania
Skarżony organ
Wojewódzki Konserwator Zabytków
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 56
par 14 ust 1
Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej,  wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (t.  j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Łoboz Sędziowie: Sędzia WSA Agnieszka Nawara - Dubiel Sędzia WSA Sebastian Pietrzyk (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Anna Frasik-Mazurek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2025 r. sprawy ze skargi B. A. i P. A. na czynność Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie z dnia 23 października 2024 r. znak: DNT-I.5140.33.2024.JB w przedmiocie włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi B. A. i P. A. reprezentowanych przez adwokata M. K. jest czynność Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w K. delegatura w N. T. z dnia 23 października 2024 roku (znak: DNT-I.5140.33.2024.JB) w przedmiocie włączenia karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego niewpisanego do rejestru zabytków dla obiektu - budynku mieszkalnego zlokalizowanego na dz. ewid. nr [...] obr. [...] przy ul. C. w miejscowości Z. do wojewódzkiej ewidencji zabytków.
Skarga została wniesiona w następujących okolicznościach.
B. A. i P. A. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na czynność Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w K. - delegatura w N. T. (dalej: MWKZ) z grudnia 2009 r. w sprawie opracowania i włączenia do wojewódzkiej ewidencji zabytków (dalej: WEZ) karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego - willi "L. " położonego przy ul. [...] w Z. (działka nr [...] obr. [...]).
Wskazali, że są współwłaścicielami nieruchomości gruntowej obejmującej działkę nr [...] obr.[...] zabudowanej budynkiem mieszkalnym - willą "L. położoną przy ul. T.. C. [...] w Z.. W dniu 16 stycznia 2024 r. z pisma Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w K. dowiedzieli się, że przedmiotowy budynek "został włączony do WEZ przed 27 września 2019 r. i posiada kartę ewidencyjną z grudnia 2009 r."
Pismem z dnia 26 stycznia 2024 r. skarżący wezwali organ do usunięcia naruszenia prawa. Skarżący podkreślili, że z treści opracowanej w 2009 r karty ewidencyjnej nie wynika, aby organ miał uzasadnione podstawy do uznania nieruchomości skarżących za zabytkową. Tym samym brak jest jakichkolwiek argumentów potwierdzających zasadność ujęcia spornego obiektu w WEZ. Karta ewidencyjna zawiera jedynie szczątkowe informacje dotyczące wyglądu budynku, technologii jego wykonania, użytych materiałów, układu funkcjonalnego i daty powstania. Zamieszczono w niej jedynie informację, że willa reprezentuje styl zakopiański drugi. Nie podano żadnych danych wskazujących na zabytkowy charakter obiektu.
W odpowiedzi na skargę WMKZ w K. - Kierownik Delegatury w N. T. wniósł o oddalenie skargi. Podał, że willa "L. została włączona do WEZ w listopadzie 2017 r., na podstawie karty ewidencyjnej zabytku opracowanej w X-XII 2009 r. przez dr. hab. Z. M.. Zdaniem organu w karcie ewidencyjnej wyraźnie podkreślono wartości zabytkowe willi przez wskazanie na zachowanie jej autentycznej, nie zmienionej formy stylu zakopiańskiego. Dlatego też włączenie tego obiektu do WEZ było uzasadnione i prawidłowe.
Następnie Skarżący wnieśli skargę na powyższą czynność.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 5 lipca 2024 roku, sygn. II SA/Kr 667/24 stwierdził bezskuteczność czynności Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w K. w przedmiocie włączenia karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego budynku willi "L. - położonego pod adresem ul. [...] w Z. do wojewódzkiej ewidencji zabytków.
W uzasadnieniu wskazano m.in. że Wojewódzki Konserwator Zabytków w K. powinien wykazać, że karta ewidencyjna zabytku została przez niego sprawdzona i włączona do wojewódzkiej ewidencji zabytków, jaka jest data tego włączenia, oraz że istniały podstawy do sformułowania oceny, że willa "L. w Z. jest zabytkiem nieruchomym. Sąd ocenił, że organ nie zgromadził materiału dowodowego wskazującego z jakich powodów merytorycznych karta ewidencyjna obiektu została włączona do wojewódzkiej ewidencji zabytków jako zabytek spełniający wymogi z ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Materiały przedstawione przez organ nie są wystarczające do sformułowania oceny, że kwestionowana czynność podjęta została zgodnie z prawem. Ponadto Sąd wskazał, że przy ponownym dokonywaniu czynności włączenia nieruchomości do ewidencji zabytków organ winien w należyty sposób przedstawić motywy swojego działania, wyjaśniając jakie cechy nieruchomości powodują, że powinna być objęta ochroną konserwatorską.
Powyższy stał się prawomocny z dniem 5 lipca 2024 roku.
W dniu 21 sierpnia 2024 roku została opracowana przez dr hab. Z. M. karta ewidencyjna obiektu nieruchomego niewpisanego do rejestru zabytków – Willi "L. położonej przy ulicy [...] w K..
Za pismem z dnia 5 września 2024 roku Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków w K. delegatura w N. T. zawiadomił B. A. i P. A. o zamierza włączenia karty ewidencyjnej obiekt nieruchomego niewpisanego do rejestru zabytków dla obiektu - budynku mieszkalnego zlokalizowanego na dz. ewid. nr [...] obr. [...] przy ul. [...] w miejscowości Z. do wojewódzkiej ewidencji zabytków (k. 25 – 29 a.a.).
Następnie działając na podstawie § 15 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (t.j. Dz. U. z 2021 roku, poz. 56; w brzmieniu nadanym § 1 ust. 1 pkt. 4 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 10 września 2019 roku zmieniające rozporządzenie w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem; Dz. U. z 2019 roku, poz. 1886) za pismem z dnia 23 października 2024 roku Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Krakowie delegatura w N. T. zawiadomił B. A. i P. A. o włączeniu karty ewidencyjnej wskazanego obiektu nieruchomego niewpisanego do rejestru zabytków do wojewódzkiej ewidencji zabytków.
Skargę na powyższą czynność wnieśli B. A. i P. A. reprezentowani przez adwokata M. K., podnosząc zarzuty naruszenia:
- art. 3 pkt. 1 i 2 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1292; dalej jako: Ustawa) polegające na ich błędnej wykładni, a to uznaniu, iż budynek stanowiący jedynie typowy przykład zabudowy mieszkalnej z okresu międzywojennego i nieposiadający żadnych ponadprzeciętnych wartości artystycznych, zabytkowych lub naukowych stanowi zabytek;
- art. 22 ust. 2 Ustawy w zw. z § 14 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 56; dalej jako: Rozporządzenie) polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu, a to dokonaniu zaskarżonej czynności bez sprawdzenia, czy dane zawarte w karcie ewidencyjnej zabytku są wyczerpujące i w szczególności zgodne ze stanem faktycznym.
Powołując się na powyższe wnieśli o stwierdzenie bezskuteczności skarżonej czynności oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu wskazali, że dane zawarte w opracowanej przez MWKZ karcie ewidencyjnej nie uzasadniały dostatecznie ewentualnego zabytkowego charakteru analizowanego obiektu, a wręcz mu zaprzeczały. Podkreślono, że sama możliwość udokumentowania przedmiotowej czynności w uproszczonej formie nie oznacza, że może ona przybrać jakąkolwiek postać.
Organ nie wyjaśnił na czym polega istotność cech obiektu. Skarżący podkreślili też, że treść karty ewidencyjnej powinna być opracowana w taki sposób, aby przeciętna osoba mogła poznać i zrozumieć motywy określonego rozstrzygnięcia podejmowanego przez organ konserwatorski, które to działanie prowadzi przecież w sposób władczy do ograniczenia prawa własności. Musi ona zwierać takie informacje, aby możliwa była jej kontrola przed sąd administracyjny. Organ powinien zatem dokładnie wyjaśnić dlaczego doszedł do wniosku, iż dany obiekt posiada ponadprzeciętne wartości artystyczne, naukowe czy też historyczne, a nadto wskazać, dlaczego ich zachowanie leży w interesie społecznych. W końcu, powinien on szczegółowo wyjaśnić dlaczego w tym konkretnym przypadku interes społeczny powinien wyprzedzać interes prywatny właściciela nieruchomości uznanej za zabytkowe. Tymczasem w stanie faktycznym brak jest tych wszystkich informacji. W szczególności opracowana karta ewidencyjna nie pozwala odpowiedzieć na pytanie, czy analizowany budynek jest jedynym obiektem zachowanym w takim stanie obrazującym typowość tej zabudowy, na czym polega istotność jego walorów, a w szczególności czy sam fakt zachowania pierwotnej bryły i formy architektonicznej jest wystarczający i decydujący dla ujęcia karty obiektu w wojewódzkiej ewidencji zabytków. W stanowisku MWKZ brakuje także informacji, aby ów styl architektoniczny był na tyle wyjątkowy, że każdy obiekt reprezentujący ten styl zasługuje na objęcie go ochroną konserwatorską. Organ nadto nie wyjaśnił w ogóle, które elementy zachowane do dzisiaj stanowią charakterystyczne elementy przywołanego stylu zakopiańskiego drugiego. Analogicznie również lapidarne odwołanie się przez Organ do kilku elementów budynku, takich jak jego elementy dekoracyjne (rysie okapowe, profilowane słupy werandy, dekoracja szczytów w formie tzw. pazdurów) nie świadczy o wyjątkowych walorach artystycznych obiektu.
Wskazano też, że w karcie brak jest jakichkolwiek informacji na temat najpilniejszych postulatów konserwatorskich. To wszystko dobitnie pokazuje, iż Organ nie zadał sobie żadnego trudu w rzetelnym ustaleniu stanu faktycznego, a jedynie ograniczył się do powielenia treści karty ewidencyjnej z 2009 r. dodając do niej kilka zdjęć oraz uzupełniając opis o w zasadzie dwa zdania o tym, iż budynek ten stanowi typowy przykład zabudowy mieszkalnej z okresu międzywojennego oraz że jest objęty ochroną w bliżej nieokreślonym pianie miejscowym. Oczywistym zaś jest, iż stan budynku mógł uleć istotnej zmianie na przestrzeni prawie 15 lat. W konsekwencji stwierdzić należy, że w stanie faktycznym sprawdzenie "czy dane zawarte w karcie ewidencyjnej zabytku są wyczerpujące" (§ 14 ust. 1 rozporządzenia) odbyło się zbyt powierzchownie oraz bez dostatecznego i wystarczającego wyjaśnienia, a tym samym nie daje to podstaw do oceny zaskarżonej czynności jako legalnej z punktu widzenia art. 3 pkt 1, art. 6 pkt 1 i art. 22 ust. 2 ustawy co skutkować winno stwierdzeniem jej bezskuteczności.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z racji jej bezzasadności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.
Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.).
W myśl art. 150 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skarg na akty i czynności niewymienione w art. 145-148 sąd uwzględniając skargę uchyla lub stwierdza bezskuteczność aktu lub czynności.
Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd oddala skargę w oparciu o art. 151 p.p.s.a.
W ocenie Sądu skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Przedmiotem skargi jest czynność Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie delegatura w N. T. z dnia 23 października 2024 roku (znak: DNT-I.5140.33.2024.JB) w przedmiocie włączenia karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego niewpisanego do rejestru zabytków dla obiektu - budynku mieszkalnego zlokalizowanego na dz. ewid. nr [...] obr. [...] przy ul. [...] w miejscowości Z. do wojewódzkiej ewidencji zabytków.
Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania skargi Sąd jest obowiązany zbadać zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz jej dopuszczalność.
Włączenie karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków na podstawie art. 22 ust. 5 ustawy o ochronie zabytków, jako działanie jednostronne będące elementem władczych działań administracji publicznej, należy zakwalifikować jako czynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (por. np. uzasadnienie do wyroku NSA z dnia 18 października 2023 r. sygn. II OSK 1765/17).
Zgodnie z art. 53 § 2 p.p.s.a. jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę.
Jak wynika z akt sprawy Skarżący o czynności zostali zawiadomieni w dniu 12 listopada 2024 roku (por. k. 23 i 24 a.a.), a skarga została wniesiona w dniu 9 grudnia 2024 roku, tym samym skarga została wniesiona w terminie. Sąd mógł zatem przystąpić do merytorycznego jej rozpoznania.
Jak wskazano powyżej Willa "L. " już wcześniej została włączona do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków (dalej jako "WEZ") to jest przed 27 września 2019 r. W wyniku rozpoznania skargi na tę czynność WSA w Krakowie wyrokiem z dnia 5 lipca 2024 roku, sygn. II SA/Kr 667/24 stwierdził bezskuteczność tej czynności, wskazując w uzasadnieniu, że przy ponownym dokonywaniu czynności włączenia nieruchomości do ewidencji zabytków organ winien w należyty sposób przedstawić motywy swojego działania, wyjaśniając jakie cechy nieruchomości powodują, że powinna być ona objęta ochroną konserwatorską.
Na gruncie niniejszej sprawy Sąd podziela stanowisko, że czynność wpisania karty obiektu do ewidencji zabytków, w odróżnieniu od wpisania zabytku do rejestru zabytków nie ma jurysdykcyjnego charakteru, a kontrola legalności działania organu sprowadza się powinna w zasadzie do badania zgodności tego działania jedynie z przepisami administracyjnego prawa materialnego. Przy czym brak sformalizowania reguł postępowania wiążącego się z włączeniem karty zabytku do ewidencji nie oznacza, że dokonanie tej czynności może nastąpić bez analizy przyczyn uzasadniających jej dokonanie, jak też udokumentowania jej chociażby w uproszczonej formie. Jest oczywiste bowiem, że włączenie karty zabytku do ewidencji musi wynikać ze stwierdzenia przez organ, że obiekt charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go tą wstępną formą ochrony, ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Tylko taki obiekt, który spełnia definicję zabytku może zostać ujęty w ewidencji (zob. np. uzasadnienia do wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 września 2016 r. II OSK 254/15, z dnia 26 października 2016 r., II OSK 96/15, z dnia 20 listopada 2017 r. II OSK 2926/16).
Jak wynika z akt organu w dniu 21 sierpnia 2024 roku została opracowana przez dr hab. Z. M. karta ewidencyjna obiektu nieruchomego niewpisanego do rejestru zabytków – Willi "L. położonej przy ulicy [...] w K.. Po jej sporządzeniu za pismem z dnia 5 września 2024 roku Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Krakowie delegatura w N. T. zawiadomił B. A. i P. A. o zamierza włączenia karty ewidencyjnej obiekt nieruchomego niewpisanego do rejestru zabytków dla obiektu - budynku mieszkalnego zlokalizowanego na dz. ewid. nr [...] obr. [...] przy ul. [...] w miejscowości Z. do wojewódzkiej ewidencji zabytków (k. 25 – 29 a.a.), a następnie działając na podstawie § 15 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (t.j. Dz. U. z 2021 roku, poz. 56; w brzmieniu nadanym § 1 ust. 1 pkt. 4 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 10 września 2019 roku zmieniające rozporządzenie w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem; Dz. U. z 2019 roku, poz. 1886) za pismem z dnia 23 października 2024 roku Konserwator zawiadomił B. A. i P. A. o włączeniu karty ewidencyjnej wskazanego obiektu nieruchomego niewpisanego do rejestru zabytków do wojewódzkiej ewidencji zabytków.
Zgodnie z art. 22 ust. 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz. U. z 2024 roku, poz. 1292) – dalej jako "uOchrZabytk" wojewódzki konserwator zabytków prowadzi wojewódzką ewidencję zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa.
Sposób prowadzenia ewidencji, a także postępowanie w przedmiocie włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków jest uregulowany rozporządzeniem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (t.j. Dz. U. z 2021 roku, poz. 56) – dalej jako "rozpEwid".
Wytyczne co do reguł takiego postępowania określa § 14 ust. 1 rozpEwid, zgodnie z którym wojewódzki konserwator zabytków włącza kartę ewidencyjną zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków po sprawdzeniu, czy dane zawarte w karcie ewidencyjnej zabytku są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym, a także czy dokumentacja fotograficzna zabytku umożliwia jego identyfikację.
Warunkiem włączenia karty zabytku obiektu do ewidencji jest w pierwszej kolejności zweryfikowanie, że dany obiekt jest zabytkiem i jego cechy uzasadniają objęcie go ewidencją.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 uOchrZabytk przez zabytek należy rozumieć nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Przy czym stosownie do art. 6 ust. 1 pkt. 1 lit. c) uOchrZabytk Ochronie i opiece podlegają, bez względu na stan zachowania zabytki nieruchome będące, w szczególności dziełami architektury i budownictwa.
Oczywiście samo prawidłowe formalne jedynie wypełnienie karty ewidencyjnej zabytku przez organ, nie przesądza jeszcze o tym, że dany obiekt jest zabytkiem. Postępowanie w przedmiocie włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków nie może cechować dowolność działania organu. Pomimo, że nie przeprowadza się tu postępowania wyjaśniającego w oparciu o zasady wynikające z ustawy z dnia 17 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego, to jednak organ przed dokonaniem czynności powinien działać rzetelnie i dążyć do ustalenia prawdy obiektywnej.
Z drugiej strony też trzeba zwrócić uwagę, że objęcie danego obiektu ewidencją włączenia karty obiektu do ewidencji) nie stanowi formy ochrony zabytku. Ewidencja w istocie ma stanowić źródło wiedzy na temat zasobu zabytkowego i jego stanu, co w dalszej kolejności ma umożliwić prowadzenie właściwych działań, planowania finansowego i podejmowania działań zmierzających do kształtowania postaw społeczeństwa wobec dziedzictwa kulturowego (por. np. M. Konopka, Ewidencja zabytków – metody i zakres prac Ośrodka Dokumentacji Zabytków w Warszawie, "Ochrona Zabytków" 1988, nr 4, s. 216; A. Tomaszewski, Rola dziedzictwa kulturowego dla współczesnej cywilizacji. Przestrzeń dziedzictwa (w:) Ku nowej filozofii dziedzictwa, wybór E. Święcka, Kraków 2012, s. 289; K. Zalasińska, 4.1.2. Ewidencjonowanie zasobu zabytkowego a rejestr zabytków [w:] K. Zalasińska, K. Zeidler, Wykład prawa ochrony zabytków, Warszawa 2015). Ponadto ewidencje stanowią podstawę dla sporządzonych tak na szczeblu krajowym jak i samorządowym (w tym wojewódzkim) programów opieki nad zabytkami, uzupełniają działania państwa w zakresie prawnej ochrony zabytków (art. 87 uOchrZabytk; por. też np. A. Ginter, A. Michalak [w:] A. Ginter, A. Michalak, Ochrona zabytków. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2024, art. 87.).
Ewidencje zabytków należy zatem traktować jako swoisty środek wstępnej ochrony zabytków, choć wiążący się z pewnymi ograniczeniami nieruchomości ujętej w takiej ewidencji. Z chwilą bowiem włączenia zabytku do WEZ powstają obowiązki obciążające jego właściciela i posiadacza, o których przykładowo tu wymieniając stanowią art. 5 i art. 28 ust. 1 uOchrZabytk (opieka nad zabytkiem i obowiązki informacyjne), czy tez np. art. 53 ust. 4 pkt 2 oraz art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, które regulują kwestie obowiązku uzgadniania z wojewódzkim konserwatorem zabytków decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, decyzji o warunkach zabudowy oraz decyzji o pozwoleniu na budowę lub rozbiórkę dla inwestycji planowanych na obszarach lub w odniesieniu do budynków ujętych w gminnej ewidencji zabytków.
Taki charakter ewidencji zabytków powoduje, że postępowanie to cechuje się znacznie mniejszym stopniem sformalizowania, a organ nie wydaje rozstrzygnięcia w sprawie po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego (dowodowego) w oparciu o zasady wynikające z kodeksu postępowania administracyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2022 r., sygn. akt II OSK 935/19).
Ocena natomiast, czy organ uczynił zadość tym wymaganiom, powinna być możliwa w oparciu o zgromadzone w sprawie dokumenty (por. np. uzasadnienie do wyroku NSA z dnia 27 czerwca 2024 roku, sygn. II OSK 884/23).
Przechodząc na grunt niniejszej sprawy, należy wskazać, ze w karcie ewidencyjnej dosyć szeroko opisano sam obiekt jak i przedstawiono jego historię.
Przedłożona karta ewidencyjna willi "L. " zawiera następujące wpisy:
1. Nazwa: Willa "L.
2. Czas powstania: 1924;
3. Miejscowość: Z.;
4. Adres: ul. [...];
5. Przynależność administracyjna: województwo małopolskie, powiat tatrzański, gmina m. Z.;
6. współrzędne geograficzne: dług. geogr. 19.96565, szer. geogr. 49.29152
7. użytkowanie obecne: budynek mieszkalny
8. stan zachowania: dostateczny
9. materiały graficzne: fot. Elewacji frontowej, orientacja i sytuacja
Załącznik nr 1 do karty zawiera następujące wpisy:
1. Miejscowość: Z.
2. Gmina: T.
3. Powiat: Miasto Z.
4. Województwo: Małopolskie
5. Nazwa zabytku (jak w karcie): Willa "L.
6. Zawartość załącznika: Historia i opis.
Z treści tego załącznika wynika m.in., że Willa została wybudowana w 1924 roku. Budynek został zachowany praktycznie w pierwotnej formie (jedynie zlikwidowano schody po lewej stronie werandy frontowej). Reprezentuje styl zakopiański drugi. Elewacja frontowa (od ulicy) symetryczna dziewięcioosiowa, pierwotnie ze schodami po obu stronach werandy oraz drzwiami wejściowymi. Rozkład pomieszczeń dwutraktowy, klatka schodowa zlokalizowana w środkowej części ryzalitu podwórzowego, schody zabiegowe. Podłogi "białe" i parkiety, stropy drewniane, płaskie, tynkowane. Wskazano też , że Willa wzniesiona w latach 20. XX w., w konstrukcji zrębowej, tynkowanej, stanowi przykład zabudowy mieszkalnej z okresu międzywojennego, utrzymanego w obowiązującej ówcześnie stylistyce tzw. stylu zakopiańskiego drugiego, reprezentatywnego dla architektury miejsca w latach 20. i 30. XX w. Obiekt cechuje bardzo wysoki stopień autentyzmu - jego pierwotna forma architektoniczna zachowała się do obecnej chwili w niezmienionym kształcie. O jego istotnej roli dla przestrzeni kulturowej regionu świadczy objęcie ww. budynku ochroną w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.
Kolejne załączniki (od 2 do 7) zawierają zwymiarowany rzut przyziemia, widok elewacji budynku z każdej strony, a także zdjęcia pieców kaflowych.
W świetle powyższego, w ocenie Sądu, organ w należyty sposób przedstawił okoliczności jak i wartości oraz cechy przedmiotowej nieruchomości, które uzasadniają włączenie karty zabytku do ewidencji. Organ opisał i scharakteryzował budynek oraz zwrócił uwagę na te jego walory i elementy, które determinują uznanie tego obiektu jako zabytek, jak i uzasadniają objęcie ewidencją. W tym zakresie szczególnie należy zwrócić uwagę na akcentowaną przez organ okoliczność, że budynek stanowi przykład zabudowy mieszkalnej i cechuje go bardzo wysoki stopień autentyzmu. Jak wskazuje ponadto organ jego pierwotna forma architektoniczna zachowała się do obecnej chwili w niezmienionym kształcie, a ponadto w budynku wg. stanu na 2021 rok znajdował się oryginalny piec kaflowy. Należy tu podkreślić, że na wartość obiektu w zakresie ewentualnego objęcia ochroną konserwatorską, składać się może wiele różnych aspektów, takich jak wartość historyczna, estetyczna, krajobrazowa, emocjonalna, użytkowa, autentyczność substancji, wyjątkowość, czy typowość zabytku. W niektórych przypadkach istnienie jednej z wartości ma tak ważkie znaczenie, że samo w sobie wystarcza, aby uzasadnić konieczność objęcia ochroną nawet wówczas, gdy obiekt utracił już wartości estetyczne, czy architektoniczne (por. wyrok WSA w Warszawie z 24 kwietnia 2018 r., sygn. VII SA/Wa 324/18).
Odnosząc się natomiast do podniesionych zarzutów skargi, które akcentują okoliczność, że przedmiotowy budynek jest w istocie typowym przykładem zabudowy mieszkalnej z okresu międzywojennego i nie posiada żadnych ponadprzeciętnych wartości artystycznych, zabytkowych lub naukowych, które uzasadniałyby objęcie go ewidencją, należy zauważyć, że zarzuty te stanowią w istocie polemikę z treścią karty zabytku i to w zakresie, który wkracza już na pole subiektywnej oceny, tak co do wartości zabytkowej budynku jak i poprawności merytorycznej twierdzeń i sformułowań, które zawarte są w karcie ewidencyjnej. W szczególności mocno akcentują Skarżący nieistnienie stylu zakopiańskiego drugiego, który powołany jest w karcie. W tym zakresie należy jednak podkreślić, że nie jest rolą sądu administracyjnej weryfikowanie czy też korygowanie warstwy merytorycznej, czy to z zakresu historii, historii sztuki lub architektury ocen, opisów czy kwalifikacji cech, którymi dany obiekt się charakteryzuje. W ocenie Sądu z treści sporządzonej karty zabytku wynika zabytkowy charakter obiektu, który uzasadnia objęciem go ewidencją. Charakterystyka obiektu nie jest lakoniczna, zdawkowa czy wyrywkowa. Z treści sporządzonej karty wynikają określone walory, którymi charakteryzuje się obiekt. Trzeba też podkreślić, że Skarżący za pismem z dnia 5 września 2024 roku zostali powiadomieni o zamiarze włączenia budynku do ewidencji i już wówczas przekazano opis obiektu, z którego wynikało, że m.in. zdaniem organu budynek ten stanowi przykład stylu zakopiańskiego drugiego. Wówczas Skarżący nie podjęli żadnej czynności, w tym nie przestawiali jakichkolwiek argumentów, z których wynikałaby wadliwość takiej kwalifikacji tego stylu, względnie nieprawidłowość w ogóle objęcia ewidencją wskazanego obiektu. Również w toku postępowania sądowoadministracyjnego Skarżący negują zabytkowy charakter budynku w drodze swobodnej polemiki z treścią karty. Jakkolwiek w treści opisu budynku odwołuje się on m.in. do pojęcia stylu zakopiańskiego drugiego, który – jak wskazują Skarżący – nie wiadomo czym ma się bliżej charakteryzować, a samo to pojęcie bez jakiejkolwiek bliższej charakterystyki spotykane jest wyłącznie w publikacjach dr. hab. M. , to jednakże nie stanowi podstawy dla możliwości zanegowania prawidłowości opisu czy ustaleń, co do walorów historycznych obiektu. Sąd podkreśla, że nie ma kompetencji do tego, aby polemizować merytorycznie z organami wyspecjalizowanymi w zakresie ochrony zabytków, natomiast uzasadnienie tego, że obiekt ma wartość zabytkową musi zostać udokumentowane i wynikać z akt sprawy. Ma to zarówno wartość informacyjną dla właścicieli obiektu jak i umożliwia sądowi kontrolę legalności dokonanej czynności, poprzez wyjaśnione, zobiektywizowane kryteria.
W ocenie Sądu bezzasadne na gruncie niniejszego postępowania są argumenty, które negują istnienie stylu zakopiańskiego drugiego, jak i te argumenty, które akcentują oparcie się częściowo na zdjęciach sporządzonych jeszcze w 2011 roku, czy na okolicznościach bez sprawdzenia, czy dane zawarte w karcie ewidencyjnej zabytku są wyczerpujące i w szczególności zgodne ze stanem faktycznym. W tym zakresie trzeba wskazać, że postępowanie, które poprzedza włączenie obiektu do ewidencji nie jest postępowaniem jurysdykcyjnym. Nie oznacza to oczywiście dowolności organu, co do objęcia danego obiektu ewidencją. Niemniej zasadnicze znaczenie dla możliwości oceny zabytkowego charakteru obiektu, które uzasadnia objęcie go ewidencją ma historia i opis budynku. Na gruncie niniejszej sprawy opis ten został sporządzony przez dr. hab. Z. M., z którego to opisu wynika zabytkowy charakter obiektu.
Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia § 14 ust. 1 rozpEwid, to jest niesprawdzenia przez organ w sposób wyczerpujący, czy dane zawarte w karcie ewidencyjnej zabytku są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym, a także czy dokumentacja fotograficzna zabytku umożliwia jego identyfikację, należy wskazać, że zdaniem Sądu organ uczynił zadość wskazanej normie.
Nie budzi wątpliwości, że karta ewidencyjna jest wypełniona w sposób prawidłowy, rzetelny i z jej treści wynika zabytkowy charakter obiektu. Stanowisko organu jest wsparte przy tym dokumentacją zdjęciową jak i zwymiarowanym rzutem przyziemia. Powyższe jest wystarczające w świetle § 14 ust. 1 rozpEwid, dla uznania, że w sposób należyty sprawdził i zweryfikował okoliczności świadczące o zabytkowym charakterze obiektu, jak i sprawdził zgodność ze stanem faktycznym na dzień sporządzenia karty. Podkreślić należy, że zdjęcia elewacji budynku zostały sporządzone w 2024 roku, jedynie zdjęcia środka (pieców) pochodzą z 2021 roku, czego również nie można zakwalifikować jako wykorzystania materiałów, starych, czy nieaktualnych. W szczególności również sami Skarżący nie negują faktu, że zdjęcia te nie oddają rzeczywistości.
Na gruncie niniejszej sprawy organ w sposób należyty i wystarczający udokumentował wartość zabytkową obiektu. Ponadto zachowane zostały wynikające z przepisów wszelkie warunki formalne, które pozwoliły do włączenie karty do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków.
Niezależnie od zarzutów skargi Sąd nie dopatrzył się jakichkolwiek innych uchybień, które mogłyby skutkować stwierdzeniem bezskuteczności zaskarżonej czynności.
Ze względu na powyższe Sąd na zasadzie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.