II SA/KR 160/22

II SA/Kr 160/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2022-04-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Magda Froncisz
Monika Niedźwiedź /przewodniczący/
Piotr Fronc /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Sygn. powiązane
I OSK 2104/22 - Wyrok NSA z 2025-10-15
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
oddalono skargę
Sentencja
Dnia 27 kwietnia 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Monika Niedźwiedź Sędziowie: Sędzia WSA Piotr Fronc (spr.) Sędzia WSA Magda Froncisz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi J. J. i M. M. na decyzję Wojewody z dnia [...] listopada 2021 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości skargę oddala.
Uzasadnienie
Decyzją Starosty [...] z dnia 7 września 2021 r. znak [...] orzeczono o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot nieruchomości oznaczonych jako działki nr [...] i [...], położonych w obr. [...] jedn. ewid. [...] w K., toczącego się z wniosku J. J. i M. M.. W uzasadnieniu decyzji organ streścił przebieg postępowania. Wskazał, że przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie wyjaśniające wykazało, że Skarb Państwa stał się właścicielem nieruchomości składającej się z działki nr [...] i [...], położonych w obr. [...] jedn. ewid. [...] w K. na podstawie ostatecznej decyzji Naczelnika Dzielnicy K. - [...] nr [...] z dnia 13 sierpnia 1986 r., zatwierdzającej projekt podziału nieruchomości nr [...] z dnia 6 sierpnia 1986 r. i orzekającej o przejściu z mocy prawa na własność Skarbu Państwa działek wchodzących w skład projektowanej ul. [...]. Planowaną inwestycją drogową objęta została również zawnioskowana do zwrotu nieruchomość, tj. działki nr [...] i [...], położone w obr. [...] jedn. ewid. [...] w K.. Podstawę prawną do wydania powyższej decyzji stanowiły przepisy art. 12 ust. 1, 3 i 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, pow. 99). Wedle art. 12 ust. 5 powołanej ustawy grunty wydzielone pod budowę ulic z nieruchomości objętej podziałem przechodziły na własność Państwa z dniem, w którym decyzja lub orzeczenie o podziale stały się ostateczne lub prawomocne, za odszkodowaniem ustalonym według zasad obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości. Ten tryb odjęcia prawa własności nieruchomości dotychczasowemu właścicielowi nie stanowi jednak wywłaszczenia sensu stricto. Z kolei analiza przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami wykazała, iż art. 12 ust. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nie został uwzględniony przez ustawodawcę wart. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, rozszerzającym zakres stosowania przepisów rozdziału 6 działu III tej ustawy dotyczących zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Od powyższej decyzji odwołanie złożyli Pani M. M. i Pan J. J. reprezentowani przez pełnomocnika Panią P. M..
W wyniku rozpatrzenia odwołania Wojewoda decyzją z dnia 24 listopada 2021 r. znak [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia 7 września 2021 r. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, że istotą postępowania w przedmiotowej sprawie jest w pierwszej kolejności ustalenie, czy nieruchomość będąca przedmiotem roszczenia o zwrot stanowi nieruchomość, do której zastosowanie znaleźć by mogły przepisy ujęte w rozdziale 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami. W dalszej części uzasadnienia skarżonej decyzji wskazano, że nabycie przedmiotowej nieruchomości nie nastąpiło w sposób pozwalający na zastosowanie w stosunku do niej przepisów art. 136 ust. 3 i następne u.g.n., bowiem została ona przejęta na rzecz Skarbu Państwa w związku z decyzją Naczelnika Dzielnicy K. - [...] z 13 sierpnia 1986 r. znak: [...] wydaną na podstawie art. 12 ust. 1, 3 i 5 u.g.g., orzekającą o zatwierdzeniu projektu podziału nieruchomości m.in. przeznaczonych pod ulicę [...] w tym działki nr [...] i [...], położonych w obr. [...] jedn. ewid. [...] w K..
Organ II instancji wskazał, iż art. 216 ust. 1 i 2 u.g.n. zawiera zamknięty katalog przypadków, w których zastosowanie znajdzie instytucja zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Przepisy te mają charakter wyjątkowy - rozszerzający krąg nieruchomości podlegających zwrotowi - i jako takie nie mogą być wykładane w sposób rozszerzający, co znajduje potwierdzenie w ugruntowanym już orzecznictwie sądowym (por. np. wyrok NSA z 5 maja 2000 r. sygn. akt I SA 537/99). Podkreślono, że podczas gdy w art. 216 ust. 1 u.g.n. mowa jest o odpowiednim stosowaniu przepisów rozdziału 6 działu III tej ustawy do nieruchomości "przejętych lub nabytych" na rzecz Skarbu Państwa we wskazanych w tym przepisie przypadkach, to zgodnie z przepisem art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n., przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości "nabytych" na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie m.in. ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami o wywłaszczaniu nieruchomości (u.g.g.w.n). Taka konstrukcja omawianych przepisów stanowi wyraz ograniczenia stosowania instytucji zwrotu nieruchomości do wybranych przypadków - nabycia właśnie - prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa bądź gminy. Tak wyraźne rozróżnienie tych dwóch form przejścia prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, tj. "przejęcia" i "nabycia", należy uznać za wyraz zamierzonego działania ustawodawcy.
W tym kontekście organ II instancji zwrócił uwagę na fakt, iż nowelizując omawiane przepisy (co nastąpiło ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw, Dz. U. z 2004 r. Nr 141, poz. 1492), dodano również pkt 3b w art. 4 u.g.n., zawierający ustawową definicję zbywania i nabywania nieruchomości, przez które należy rozumieć: "dokonywanie czynności prawnych, na podstawie których następuje przeniesienie własności nieruchomości lub przeniesienie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej albo oddanie jej w użytkowanie wieczyste".
Należy jednocześnie zauważyć, iż "przejście prawa własności nieruchomości w trybie art. 12 ust. 5 u.g.g.w.n. następowało z mocy prawa, a więc nie można w tym przypadku mówić o nabyciu w rozumieniu przepisów u.g.n. (por. w tej kwestii m.in. wyrok NSA z 3 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 645/10, w którym Sąd ten stwierdził, iż we wskazanym w art. 4 ust. 3b u.g.n. "pojęciu nabycia nie mieści się nabycie prawa własności w trybie powołanego art. 10 ust. 5 ustawy o gospodarce gruntami [odpowiednik art. 12 ust. 5 ww. ustawy - przypis własny] przede wszystkim dlatego, iż nabycie w tym trybie następuje z mocy samego prawa (ipso iure), a nie w konsekwencji czynności cywilnoprawnych"; por. także wyroki: NSA z 27 kwietnia 2009 r., sygn. akt I OSK 667/08; WSA w Krakowie z 12 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SA/Kr 7/12 oraz oddalający skargę kasacyjną od tego orzeczenia wyrok NSA z 12 lutego 2014 r., sygn. akt I OSK 1909/12; WSA w Krakowie z 30 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Kr 535/21 -http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W świetle powyższego organ II instancji podzielił stanowisko organu I instancji co do bezprzedmiotowości postępowania w omawianym zakresie, z uwagi na brak możliwości zastosowania regulacji art. 136 ust. 3 u.g.n. w stosunku do nieruchomości nabytych przez Skarb Państwa z mocy prawa - na podstawie art. 12 ust. 5 u.g.g.w.n. - co w przedmiotowej sprawie czyniło zbytecznym badanie materialnych przesłanek zwrotu nieruchomości.
Na powyższą decyzję skargę złożyli Pani M. M. i Pan J. J., reprezentowani przez adwokata Panią P. M.. W skardze zarzucono naruszenie:
- art. 138 w związku z art. 15 k.p.a., poprzez odstąpienie przez organ II instancji od ponownego rozpatrzenia sprawy, brak wyjaśnienia oraz analizy stanu faktycznego sprawy, a także brak wyjaśnienia stronie zasadności podjętego rozstrzygnięcia;
- art. 8 w zw. z art. 32 Konstytucji oraz art. 7, 7a, 9, 77 § 1, 80 k.p.a poprzez oparcie rozstrzygnięcia w sprawie na materiale niekompletnym, z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów oraz brak rozpatrzenia materiału dowodowego, w sposób wnikliwy, prawidłowy i wyczerpujący, co doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego będącego przedmiotem postępowania administracyjnego, poprzez ustalenie, że działce ewidencyjnej oznaczonej nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K. nie przysługuje status "nieruchomości wywłaszczanej";’
- art. 107 § 3 kpa poprzez brak ustosunkowania się przez organ II instancji do zarzutów podnoszonych przez skarżących w odwołaniu, a to pominięcie w uzasadnieniu wyjaśnienia, dlaczego Wojewoda w tej samej sprawie oraz w tym samym stanie prawnym wydał dwie odmienne decyzje, tj. w decyzji uchylającej z 2008 r. stwierdził, że "nie znajduje uzasadnienia pogląd organu I instancji (przypis: dotyczy decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia z dnia 3 czerwca 2008 roku nr [...]) ograniczający możliwość zwrotu nieruchomości tylko do przypadku nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa w drodze wywłaszczenia sensu stricte. Tym samym nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa na podstawie art. 12 u.g.g.w.n może być przedmiotem postępowania uregulowanego rozdziałem 6 działem III u.g.n", natomiast w zaskarżonej decyzji stwierdził, że brak jest zasadności odwołania wobec treści pkt. 3b art, 4 u.g.n, który to punkt istniał w dacie wydania przez wojewodę skarżonej decyzji.
Skarżący zarzucają także naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 136 ust. 3 i ust. 4 w zw. z art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 12 ust. 1, ust. 3 i ust. 5 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że przepisy dotyczące zwrotu nieruchomości zawarte w ustawie o gospodarce nieruchomościami nie mają zastosowania do nieruchomości nabytych przez jednostki samorządu terytorialnego na podstawie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, a termin nabycie w rozumieniu przepisu art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi wyraz ograniczenia stosowania instytucji zwrotu nieruchomości do wybranych przypadków, podczas gdy prawidłowa wykładnia przepisu prowadzi do odmiennego wniosku.
Skarżący zawnioskowali o dopuszczenie na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. dowodu z dokumentu w postaci decyzji z dnia 21 października 2021 r. sygn. [...] na okoliczność treści decyzji wydanej w sprawie o zwrot działki [...], której stronami są skarżący, gdzie podstawą wywłaszczenia jest art. 12 ust. 5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości o tej samej treści.
Skarżący zarzucają, że organy obu instancji nie ustosunkowały się do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ani do podnoszonych przez Skarżących zarzutów oraz twierdzeń. Zaznaczyć należy, że Skarżący w odwołaniu podnieśli m.in. zarzut braku wnikliwej analizy przez organ akt sprawy. W treści uzasadnienia odwołania Skarżący wskazali na zalegające w aktach sprawy dokumenty, a to na decyzję Wojewody wydaną w sprawie do sygn.: [...], którą Wojewoda uchylił decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 3.06.2008 r. nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
W skardze zwrócono uwagę, że decyzją z dnia 3 czerwca 2008 roku nr [...] Prezydent Miasta K. orzekł o odmowie zwrotu działki [...]. Podstawą wydania wyżej wskazanej decyzji przez Prezydenta Miasta K. było stwierdzenie, że działka ta została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 12 u.g.g.w.n., w związku z tym nie mieści się to w żadnej kategorii nieruchomości podlegających zwrotowi w trybie i na postawie przepisów rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z przedstawioną przez Prezydenta Miasta K. argumentacją nie zgodził się Wojewoda uchylając decyzję nr [...] Wojewoda w treści uzasadnienia decyzji uchylającej, sygn.: [...] wskazał, że "nie znajduje uzasadnienia pogląd organu I instancji ograniczający możliwość zwrotu nieruchomości tylko do przypadków nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa w drodze wywłaszczenia sensu stricto. Tym samym nabycie nieruchomości przez Skarb Państwa na podstawie art. 12 u.g.g.w.n. może być przedmiotem postępowania uregulowanego rozdziałem 6 działem III u.g.n".
Skarżący nie zgadzają się z konstatacją organu I i II instancji, że decyzja na podstawie której Skarb Państwa nabył działki [...] i [...] nie ma charakteru wywłaszczeniowego. Zdaniem Skarżących w sytuacji, gdy organ zmienia pogląd prawny w sprawie powinien to szczegółowo uzasadnić, bowiem wymaga tego art. 8 k.p.a. Tym samym organ w tym stanie faktycznym i prawnym dokonywał odmiennych interpretacji. Skarżący przytaczają poglądy orzecznictwa wskazujące na to, iż także w przedmiotowym stanie faktycznym możliwe jest orzeczenie o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał stanowisko zajęte w skarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu sprawy stwierdza, co następuje:
Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych). Istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się zatem do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Kontrola ta powinna zawsze przebiegać na trzech płaszczyznach:
1) oceny zgodności rozstrzygnięcia (decyzji lub innego aktu) lub działania z prawem materialnym,
2) dochowania wymaganej prawem procedury,
3) respektowania reguł kompetencji.
Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej p.p.s.a.) stanowiąc, że Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto w myśl art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Na podstawie art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.
Ramy prawne sądowej kontroli skarżonej decyzji wyznaczają przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (dalej: u.g.n.) oraz ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (dalej jako u.g.g.w.n.).
Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140 tej ustawy.
Stosownie do art. 136 ust. 4 u.g.n., postanowienia ust. 3 stosuje się odpowiednio do części nieruchomości nabytej w drodze umowy zawartej stosownie do postanowień art. 113 ust. 3 ustawy, a więc części nieruchomości, która nie została objęta wywłaszczeniem, a nie nadaje się do prawidłowego wykorzystania na dotychczasowe cele. Zgodnie zaś z art. 142a u.g.n., przepisy art. 136-142 stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych w drodze umowy, o której mowa w art. 114 ust. 1 tej ustawy.
Art. 216 ust. 1 u.g.n. stanowi, że przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79), ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 138, z 1961 r. poz. 47 i 159 oraz z 1972 r. poz. 192), ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz. U. z 1969 r. poz. 216, z 1972 r. poz. 312 oraz z 1985 r. poz. 99), art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. poz. 159, z 1972 r. poz. 193 oraz z 1974 r. poz. 84), ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 192, z 1973 r. poz. 282 oraz z 1985 r. poz. 99) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami Tatrzańskiego Parku Narodowego.
Z kolei w myśl art. 216 ust. 2 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie:
1) art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. poz. 240 oraz z 1957 r. poz. 172);
2) art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. poz. 31);
3) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. poz. 127, z późn. zm.).
Podstawą przejścia na własność Skarbu Państwa przedmiotowych działek nr [...] i [...] położonych w K. obr. [...] jedn. ewid. [...] był art. 12 ust. 5 u.g.g.w.n., który stanowił, że grunty wydzielone pod budowę ulic z nieruchomości objętej na wniosek właściciela podziałem przechodzą na własność Państwa z dniem, w którym decyzja lub orzeczenie o podziale stały się ostateczne lub prawomocne, za odszkodowaniem ustalonym według zasad obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości, pomniejszonym o należność z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji rolnej i leśnej. Pomniejszenie należności nie może być większe niż wysokość odszkodowania.
Poza sporem w przedmiotowej sprawie pozostaje, że na mocy decyzji Kierownika Urzędu Dzielnicowego Wydział Geodezji i Gospodarki Gruntami z dnia 13 sierpnia 1986 r. znak [...] wydanej na podstawie art. 12 ust. 1, ust. 3 i ust. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości zatwierdzono projekt podziału nieruchomości i zawarto w niej orzeczenie o przejęciu własności z mocy prawa przez Skarb Państwa. Nieruchomości objęte wnioskiem Skarżących weszły w skład projektowanej ulicy [...].
Istota zagadnienia prawnego w przedmiotowej sprawie sprowadza się do tego, czy nieruchomość będąca przedmiotem roszczenia o zwrot, której przejście na własność Skarbu Państwa nastąpiło na mocy art. 12 ust. 5 u.g.g.w.n. stanowi nieruchomość, do której zastosowanie znaleźć by mogły przepisy ujęte w rozdziale 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami. Kluczowy jest tutaj powołany powyżej art. 216 u.g.n.
W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że zgodnie z powołanym przepisem obowiązującym w dacie wydania skarżonej decyzji przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n. stosuje się odpowiednio do dwóch kategorii nieruchomości. Pierwsza kategoria, to nieruchomości "przejęte lub nabyte" na rzecz Skarbu Państwa na podstawie aktów prawnych wymienionych w art. 216 ust. 1 u.g.n. Druga kategoria to nieruchomości "nabyte" na rzecz Skarbu Państwa na podstawie aktów prawnych wymienionych w art. 216 ust. 2 u.g.n. W dacie wydania skarżonej decyzji obowiązywała także definicja nabywania nieruchomości zawarta w art. 4 pkt 3b u.g.n. Zgodnie z powołanym przepisem przez nabywanie nieruchomości należy rozumieć dokonywanie czynności prawnych, na podstawie których następuje przeniesienie własności nieruchomości lub przeniesienie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej albo oddanie jej w użytkowanie wieczyste. W świetle powyższego na dzień wydania decyzji organu II instancji istniały podstawy ku temu, by różnicować pojęcia "przejęcia" i "nabycia" nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Znajdujący zastosowanie w przedmiotowej sprawie art. 216 ust.2 u.g.n. mówi wyłącznie o nieruchomościach "nabytych" na rzez Skarbu Państwa.
Nabycie przedmiotowej nieruchomości w niniejszej sprawie nie nastąpiło w sposób pozwalający na zastosowanie w stosunku do niej przepisów art. 136 ust. 3 i następne u.g.n., bowiem została ona przejęta na rzecz Skarbu Państwa w związku z decyzją Naczelnika Dzielnicy K. - [...] z 13 sierpnia 1986 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 12 ust. 1, 3 i 5 u.g.g., orzekającą o zatwierdzeniu projektu podziału nieruchomości m.in. przeznaczonych pod ulicę [...], w tym działki [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K..
Sąd orzekający w niniejszym składzie dostrzega, że w orzecznictwie reprezentowane były rozbieżne poglądy w kwestii interpretacji art. 216 ust. 2 u.g.n. Orzecznictwo przemawiające za szeroką interpretacją art. 216 ust. 2 u.g.n. przytoczone zostało przez Skarżących. W istocie taki kierunek zaprezentowano m.in. m.in. w orzeczeniach WSA w Krakowie z dnia 5 maja 2008 r. sygn. II SA/Kr 188/08, wyrok WSA w Krakowie z dnia 27 marca 2009 r. sygn. II SA/Kr 732/08; WSA w Rzeszowie z dnia 7 marca 2012 r. sygn. II SA/Rz 56/12, wyrok WSA w Lublinie z dnia 24 kwietnia 2018 r. sygn. II SA/Lu 1096/17; wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2013 r. sygn. I OSK 226/12.
Jednakże w dacie wydania skarżonej decyzji, jak również w dacie wydania decyzji organu I instancji, wyraźnie w orzecznictwie sądów administracyjnych zarysowało się stanowisko odmienne, zgodnie z którym zmiana własności nieruchomości na podstawie art. 12 ust. 5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nie mieści się zakresie zastosowania art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Stanowisko takie było już wielokrotnie przedstawiane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por.m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: sygn. akt I OSK 667/08, sygn. akt I OSK 645/10, sygn. akt I OSK 1909/12, sygn. akt I OSK 3393/15, sygn. akt I OSK 1528/16, sygn. akt I OSK 2135/17). Ostatnio stanowisko to znalazło wyraz w wyroku NSA z dnia 13 grudnia 2021 r. sygn. I OSK 42/19, a także w licznych wyrokach wojewódzkich sądów administracyjnych (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 12 kwietnia 2012 r., sygn. II SA/Kr 7/12, wyrok WSA w Krakowie z dnia 10 marca 2021 r. , sygn. II SA/Kr 510/20, wyrok WSA w Krakowie z dnia 30 lipca 2021 r., sygn. II SA/Kr 535/21, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 23 kwietnia 2018 r. II SA/Wr 833/17; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 września 2018, sygn. IV SA/Po 470/18).
Sąd w niniejszym składzie podziela stanowisko, zgodnie z którym art. 216 ust.2 pkt 3 u.g.n. należy interpretować w ten sposób, iż przepisy ujęte w rozdziale 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami nie znajdują zastosowania do przypadków przejścia nieruchomości na własność Skarbu Państwa na mocy art. 12 ust. 5 u.g.g.w.n. Przemawia za tym jednoznaczne brzmienie przepisu, które pozostaje niezmienne od jego wprowadzenia na mocy art. 1 pkt 141 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. (Dz.U.04.141.1492) zmieniającej u.g.n. z dniem 22 września 2004 r., jak również wykładnia historyczna tego przepisu.
Jak już wskazano, art. 216 u.g.n. posługuje się pojęciami "przejęcia" i "nabycia" nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. O ile w art. 216 ust. 1 mowa jest o nieruchomościach "przejętych lub nabytych" na rzecz Skarbu Państwa, o tyle w art. 216 ust. 2 u.g.n. mowa jest wyłącznie o nieruchomościach "nabytych". W wyroku WSA w Krakowie z dnia 12 kwietnia 2012 r. wskazano zasadnie, że "pojęcie "nabycie" nieruchomości, użyte w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie może być utożsamiane z wywłaszczeniem nieruchomości na podstawie aktu administracyjnego i z przejęciem nieruchomości z mocy prawa. O ile "nabycie" nieruchomości ma w rozważanym kontekście charakter cywilnoprawny, o tyle "wywłaszczenie" i "przejęcie" są sposobami uzyskania własności właściwymi dla prawa publicznego, w tym administracyjnego (por. Jerzy Ignatowicz (w:), J. Ignatowicz, K. Stefaniuk "Prawo rzeczowe", Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2006, s. 84). Zarówno zaś z odczytania przepisu art. 216 w kontekście historycznym, jak i z norm działu III, Tytułu I, Księgi drugiej ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. -Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) wynika, że nabycie własności nieruchomości, o którym mowa w art. 216, następuje poprzez przeniesienie własności w drodze umowy (nie wchodzą w grę inne sposoby cywilnoprawne, takie jak zasiedzenie, czy dziedziczenie)." W orzecznictwie oraz w doktrynie zwraca się przy tym uwagę, że przed nowelizacją z 28 listopada 2003 r., nabycie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie umowy zawartej w trakcie procedury wywłaszczeniowej prowadzonej na podstawie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, nie stanowiło podstawy do żądania zwrotu nieruchomości, w oparciu o odpowiednio stosowane przepisy rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami (por. Tadeusz Woś "Wywłaszczenie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości", Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 188 - 190; uzasadnienie wyroku NSA z dnia 24 lutego 2006 r., sygn. akt I OSK 507/05). "
W przypadku, gdy nieruchomość wydzielona została w wyniku podziału na wniosek właściciela pod budowę ulic nie wydawano orzeczenia o przejściu prawa własności na rzecz gminy, przy czym przejście własności następowało z mocy prawa i w dacie, gdy decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna. W sytuacji zatem wydzielenia gruntu pod budowę ulic na wniosek właściciela nie dochodziło do przymusowego odjęcia prawa własności na rzecz Skarbu Państwa. Powyższe stanowisko uwzględnił i podzielił w swoich rozważaniach także Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 23 września 2014 r. (SK 7/13, OTK-A 2014/8/93, Dz. U. z 2014 r. poz. 1354), który orzekł, że "Art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r. poz. 518, 659, 805 i 906) w zakresie, w jakim nie przewiduje roszczenia poprzedniego właściciela o zwrot nieruchomości nabytej w drodze podziału nieruchomości na jego wniosek przez jednostkę samorządu terytorialnego jeżeli nieruchomość ta stała się zbędna na cel publiczny, nie jest niezgodny z art. 21 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej."
"Nabycie" nieruchomości, o którym mowa w art. 216 u.g.n., nie może być zatem utożsamiane z przejęciem nieruchomości z mocy prawa, co oznacza, że przepis ten nie odnosi się do tych nieruchomości, których własność Skarb Państwa lub gmina uzyskali wskutek wydanej decyzji, nie zaś poprzez dokonanie czynności prawnej.
Odnosząc się w tym miejscu do zarzutów skargi stwierdzić należy, że w świetle powyższej oceny prawnej zarzuty odnoszące się do konieczności stosowania przepisów rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami także do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie i w trybie art. 12 ust. 5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z 29 kwietnia 1985 r. uznać należy za niezasadne.
Bez wpływu na byt prawny skarżonej decyzji pozostają także zarzuty naruszenia przepisów postępowania , a to art. 8, art. 7, art. 7a, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Okoliczność, że dany przepis budził wątpliwości interpretacyjne, zaś organ w przeszłości prezentował odmienne stanowisko nie może rzutować na ocenę skarżonej decyzji organu II instancji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, w sytuacji, gdy stanowisko wyrażone w uzasadnieniu obu decyzji odpowiada utrwalonej obecnie linii orzeczniczej ukształtowanej w oparciu o literalne i jednoznaczne brzmienie przepisu, a także znajdującej oparcie w świetle celów ustawodawcy leżących u podstaw nowelizacji z 2003 r. Okoliczność, że organ II instancji nie zawarł w uzasadnieniu motywów zmiany stanowiska, jakkolwiek byłoby to pożądane w świetle art. 8 k.p.a., nie stanowi jednak naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dokonując kontroli zgodności z prawem skarżonej decyzji Sąd nie dopatrzył się także naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. albowiem ustalony w sprawie stan faktyczny nie budzi wątpliwości i nie był także przez Skarżących kwestionowany w zakresie trybu i podstawy prawnej wywłaszczenia przedmiotowych nieruchomości t.j. działek nr [...] położonej w obr. [...] jedn. ewid. [...] w K.. Mając na uwadze stan faktyczny i prawny w przedmiotowej sprawie, bez wpływu na jej rozstrzygnięcie pozostaje złączona do skargi decyzja Wojewody z dnia 21 października 2021 r. sygn. [...]
Jak wynika z powyższego w zaskarżonej decyzji dokonano prawidłowej wykładni art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami prawidłowo przyjęto, że objęta żądaniem Skarżących nieruchomość nie mieści się w zakresie przedmiotowym tych przepisów i w konsekwencji nie jest możliwe orzekanie o jej zwrocie. W tej sytuacji postępowanie wszczęte w tym trybie podlegało umorzeniu jako bezprzedmiotowe - o czym prawidłowo orzekły organy obu instancji.
Z powyższych względów skargę oddalono na podstawie art. 151 p.p.s.a.