II SA/Kr 16/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KrakowieKraków2025-03-04
NSAAdministracyjneŚredniawsa
prawo wodnemelioracjeopłata melioracyjnaświadczeniaspółka wodnapostępowanie administracyjnedowodykoszty utrzymania

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję o nałożeniu opłaty melioracyjnej, uznając brak wystarczających dowodów na uzasadnienie jej wysokości.

Sprawa dotyczyła opłaty melioracyjnej nałożonej na I. K. za korzystanie z rowu melioracyjnego. Skarżący kwestionował wysokość opłaty, twierdząc, że jest ona zawyżona i nieproporcjonalna do odnoszonych korzyści. Organy administracji utrzymały decyzję w mocy, opierając się na przepisach Prawa wodnego dotyczących świadczeń za korzyści z urządzeń spółki wodnej. Sąd uchylił obie decyzje, stwierdzając brak wystarczającego materiału dowodowego potwierdzającego rzeczywiste koszty utrzymania rowu i sposób ich naliczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznał skargę I. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Starosty Oświęcimskiego nakładającą na skarżącego obowiązek uiszczenia 3 976 zł tytułem opłaty melioracyjnej za rok 2019. Skarżący zarzucił organom administracji naruszenie przepisów postępowania, w tym brak zgromadzenia kompletnego materiału dowodowego i niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego, a także naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie nieobowiązujących przepisów i błędne ustalenie wysokości świadczenia. Organy administracji obu instancji uznały, że skarżący odnosi korzyści z urządzeń spółki wodnej, co uzasadnia nałożenie opłaty na podstawie art. 454 Prawa wodnego. Sąd, kontrolując legalność zaskarżonych decyzji, stwierdził, że organy nie wykazały w sposób wystarczający rzeczywistych kosztów utrzymania rowu melioracyjnego oraz sposobu ich naliczenia, co było kluczowe dla prawidłowego ustalenia wysokości świadczenia. Sąd podkreślił, że brak było dowodów takich jak faktury czy rachunki potwierdzające poniesione koszty, mimo wielokrotnego przedłużania postępowania przez organ I instancji. W związku z tym, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję SKO oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty, uznając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd zasądził od SKO na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organy administracji nie wykazały w sposób wystarczający rzeczywistych kosztów utrzymania rowu melioracyjnego oraz sposobu ich naliczenia, co było niezbędne do prawidłowego ustalenia wysokości świadczenia.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że brak było wystarczającego materiału dowodowego (faktur, rachunków, kosztorysów) potwierdzającego poniesione przez spółkę wodną koszty utrzymania rowu, co uniemożliwiło prawidłowe ustalenie wysokości opłaty melioracyjnej nałożonej na skarżącego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (20)

Główne

p.w. art. 454 § 1

Prawo wodne

Osoby fizyczne lub prawne niebędące członkami spółki wodnej oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, które odnoszą korzyści z urządzeń spółki wodnej, są obowiązane do ponoszenia świadczeń na rzecz tej spółki.

Dz.U. 2017 poz. 1566 art. 454

Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne

Pomocnicze

p.w. art. 454 § 2

Prawo wodne

Świadczenia mogą mieć charakter należności pieniężnych lub obowiązków o charakterze niepieniężnym.

p.w. art. 454 § 3

Prawo wodne

Wysokość i rodzaj świadczeń oraz terminy ich spełnienia ustala, w drodze decyzji, starosta.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy.

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do oceny mocy dowodowej materiału dowodowego.

k.p.a. art. 10 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Prawo strony do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji.

k.p.a. art. 156 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Wady decyzji powodujące jej nieważność, w tym sprzeczność z prawem.

k.c. art. 405

Kodeks cywilny

Podstawa prawna dla konstrukcji bezpodstawnego wzbogacenia, stosowana pomocniczo przy interpretacji pojęcia "odnoszenia korzyści".

P.u.s.a. art. 1 § 1

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Zakres kognicji sądów administracyjnych.

P.u.s.a. art. 1 § 2

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Kontrola działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

P.p.s.a. art. 3 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kognicji sądów administracyjnych.

P.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Granice kontroli sądowej.

P.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny.

P.p.s.a. art. 133 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzekania przez sąd administracyjny (akty sprawy).

P.p.s.a. art. 153

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Obowiązek związania sądu wykładnią prawa wyrażoną w uzasadnieniu wyroku sądu wyższej instancji lub orzeczeniu sądu NSA.

P.p.s.a. art. 135

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Możliwość uchylenia decyzji lub postanowienia przez sąd.

P.p.s.a. art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzekania o kosztach postępowania.

P.p.s.a. art. 205 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasady zasądzania kosztów postępowania.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak wystarczającego materiału dowodowego potwierdzającego rzeczywiste koszty utrzymania rowu melioracyjnego. Niewłaściwe ustalenie wysokości świadczenia pieniężnego na rzecz spółki wodnej. Naruszenie przepisów postępowania przez organy administracji.

Odrzucone argumenty

Argumenty organów administracji oparte na założeniu, że skarżący odnosi korzyści z urządzeń spółki wodnej i że wysokość opłaty jest prawidłowa. Argumenty SKO oparte na braku podstaw do kwestionowania dokumentów przedstawionych przez spółkę wodną.

Godne uwagi sformułowania

Sąd stwierdził, że decyzja ta winna zostać usunięta z obrotu prawnego jako naruszająca prawo, podobnie jak poprzedzająca ją decyzja I instancji. Brak w aktach jakichkolwiek dowodów na wysokość poniesionych przez Związek Spółek Wodnych w O. rzeczywistych kosztów utrzymania, eksploatacji i konserwacji rowu P. poniesionych w 2019 roku, w przeliczeniu na 1 mb. Z powyższych względów decyzje organów obu instancji, jako niewykazujące rzeczywistego stanu faktycznego, zostały usunięte z obrotu prawnego poprzez ich uchylenie przez Sąd.

Skład orzekający

Magda Froncisz

sprawozdawca

Mirosław Bator

członek

Paweł Darmoń

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Ustalanie wysokości opłat melioracyjnych i obowiązek udokumentowania kosztów przez spółki wodne."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z opłatami melioracyjnymi i interpretacją przepisów Prawa wodnego. Konieczność szczegółowego badania dowodów w każdej sprawie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest udokumentowanie kosztów w postępowaniach administracyjnych, nawet w pozornie rutynowych sprawach dotyczących opłat za usługi publiczne.

Spółka wodna musi udowodnić każdy grosz! Sąd uchyla opłatę melioracyjną z powodu braku dowodów.

Dane finansowe

WPS: 3976 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Kr 16/25 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-03-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Magda Froncisz /sprawozdawca/
Mirosław Bator
Paweł Darmoń /przewodniczący/
Symbol z opisem
6092 Melioracje wodne, opłaty melioracyjne
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono decyzję organu II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1566
art 454
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne
Sentencja
Sygn. akt II SA/Kr 16/25 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 marca 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Darmoń Sędziowie: Sędzia WSA Magda Froncisz (spr.) Sędzia WSA Mirosław Bator Protokolant: sekretarz sądowy Anna Frasik-Mazurek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2025 r. sprawy ze skargi I. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 16 października 2024 r. znak: SKO.PW/4171/34/2021 w przedmiocie opłaty melioracyjnej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz I. K. kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 21 kwietnia 2021 r., znak: WOŚ.6343.7.13.2019 Starosta Oświęcimski zobowiązał I. K. do uiszczenia na rzecz Gminnej Spółki Wodnej w O. kwoty 3 976 zł tytułem pokrycia świadczeń za odnoszone korzyści z urządzeń melioracji szczegółowych za rok 2019 r.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przywołał przepisy mające w sprawie zastosowanie oraz przedstawił przebieg postępowania w sprawie, powołując się na ustalenia postępowania wyjaśniającego.
Dokonując oceny przeprowadzonego postępowania organ I instancji wskazał w szczególności, że z ustaleń przeprowadzonych na wniosek Związku Spółek Wodnych w O. wynikało, że rów "[...] był w dobrym stanie technicznym, natomiast staw "P. " był zalany wodą. Wskazano, że dzierżawca stawu "P. podczas wizji nie podał, skąd pobiera wodę na zalew przedmiotowego urządzenia wodnego i nie przedłożył również zezwolenia wodnoprawnego na w/w staw. Jednakże przedstawił, że staw opuszczany jest do rowu "P. " raz w roku, w okresie październik/listopad. Przedstawiciel ZSW w O. zaznaczył do protokołu, że w 2018 r. i w 2019 r. przedmiotowy staw był zalany bez posiadanego pozwolenia wodnoprawnego oraz że dzierżawca korzystał z rowu bez dokonania odpłatności na rzecz jego utrzymania. Natomiast I. K. podkreślił, że jest opiekunem stawów w obiekcie "A. I", tj. stawy: G., D., Ś., K. S., N., oraz że utrzymuje rów "P. 1" w rejonie gospodarstwa stawowego.
Jak wynika z ustaleń w sprawie, Spółka Wodna wyjaśniła, że I. K. korzysta z rowu "P. oraz części rowu "P. " i odnosi z nich korzyści, gdyż bez sprawnych i odpowiednich utrzymanych przez Spółkę rowów odpływowych i opaskowych, funkcjonowanie jego rowu jest niemożliwe, bądź wymagałoby niewspółmiernie dużych nakładów finansowych w stosunku do naliczonych opłat.
Zaznaczono nadto, że Gminna Spółka Wodna nie odnosi korzyści z rowu, bowiem z niego nie korzysta, nie jest jego właścicielem, ani też działek, przez które rów przebiega, a zajmuje się wyłącznie jego utrzymaniem w należytym stanie technicznym i drożności. Natomiast korzyści odnoszą wyłącznie właściciele działek znajdujących się w zlewni rowu "P. W trakcie wizji w terenie przedstawiciele organu I instancji oraz Związku Spółek Wodnych w O. stwierdzili, iż staw "P. " jest napełniony wodą, natomiast grobla stawu, rów opaskowy południowej grobli stawu, rów "P. na wysokości stawu nie były wykonserwowane. Podczas wizji stwierdzono również, że na terenie gospodarstwa rybackiego dzierżawionego przez I. K. była prowadzona gospodarka stawowa, o czym świadczył stan stawu "P.
Organ I instancji wystąpił również do Dyrektora Zarządu Zlewni Wód Polskich w K. o udzielenie informacji, czy I. K. posiada pozwolenie wodnoprawne na staw "P. " zlokalizowany na działkach nr [...], [...], [...] obręb G.. W udzielonej informacji podano, że w zasobach systemu nie widnieje pozwolenie wodnoprawne wydane dla I. K..
Z kolei I. K. poinformował, że do Wód Polskich został złożony operat wodnoprawny w celu uregulowania możliwości korzystania z rowu "P. oraz wyjaśnił, że w obrębie stawu rów "P. " jest corocznie konserwowany poprzez wykoszenie grobli i skarpy rowu oraz udrożnienie rowu.
Jednocześnie z ustaleń wynika, że jak potwierdzili to przedstawiciele ZSW w O., staw "P. " był napełniany wodą, a nadmiar wody był odprowadzany do rowu "[...] Dodatkowo wskazali, że rów "[...] przyjmuje przesiąki przez groble stawowe stawu "P. podnosząc nadto, że nieprawdziwe są twierdzenia o konserwowaniu rowu poprzez wykoszenie grobli, skarpy rowu oraz udrożnienie rowu, ponieważ z materiału dowodowego wynikało, że roboty te nie zostały wykonane, o czym świadczy stary porost traw i krzaków na groblach stawu oraz niewłaściwy stan techniczny rowu opaskowego stawu "P. " będącego w utrzymaniu I. K..
Ponadto przedstawiciele ZSW w O. zaznaczyli, że konserwacja rowu "P. polegająca na wykonaniu m.in. prac takich, jak koszenie skarpy i dna rowu z wygrabianiem, odmuleniu dna i przepustów, hakowaniu roślin korzeniących się w dnie, była wykonywana przez ZSW w O..
Zgodnie ze statutem Gminnej Spółki Wodnej w O., głównym zadaniem jest utrzymywanie w należytym stanie technicznym urządzeń melioracji wodnych szczegółowych, tj. rowy otwarte oraz drenowane, a do osiągnięcia celów Spółki służą m.in. składki i inne świadczenia członków oraz osób i zakładów nie będących członkami Spółki.
Natomiast nie ulega wątpliwości, że I. K. na podstawie umowy dzierżawy zawartej dnia 30.12.2017 r. z Z. G. i A. G. na staw "P. i" zlokalizowany na działkach nr [...], [...], [...] w m. G., stał się jednym z użytkowników urządzeń melioracji wodnych szczegółowych na terenie Gminy O., odnoszącym korzyści z istniejących i utrzymywanych przez Spółkę Wodną w należytym stanie urządzeń melioracji wodnych szczegółowych, objętych właściwością i wykonywaniem zadań przez Gminną Spółkę Wodną w O..
Jak wynika z ustaleń, w przypadku I. K. jest to 280 mb z 1330 m rowu, który Spółka Wodna utrzymuje, tak więc adekwatnie do tego ustalona została należność.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył I. K., kwestionując zaskarżoną decyzję. Skarżący w szczególności podniósł, że wysokość składki ustalona przez Spółkę jest zawyżona i nieproporcjonalna do odnoszonych korzyści, jak też nie odzwierciedla rzeczywistych kosztów utrzymania rowu. W rzeczywistości bowiem ZSW nie wykonał wszystkich robót zawartych w kosztorysie, a ograniczył się do wykoszenia rowu i odmulenia trzech przepustów.
Skarżący podkreślił również, że woda w rowie płynie w dużych ilościach cały rok pomimo tego, że wody ze stawów nie są odprowadzane i nie jest również możliwe występowanie przesiąków. Zdaniem skarżącego, są to ewidentne spływy z działek przyległych, budynków i drogi. Jednocześnie skarżący podniósł, że nie korzystał z rowu "P. oraz że wystąpił do Wód Polskich o wydanie pozwolenia wodnoprawnego oraz uregulowania kwestii korzystania ze stawu.
Skarżący ponadto zwrócił uwagę, że całkowita długość rowu wynosi 1330 m, z czego 280 m stanowi udział skarżącego, natomiast pozostałe 1050 m jest utrzymywane przez pozostałych użytkowników odnoszących korzyści. Jak stwierdził skarżący, wiadomym jest, że pozostali użytkownicy to 1 osoba, która posiada gospodarstwo rybackie o pow. 4 ha i korzysta z całej długości rowu, a wysokość składki dla tego gospodarstwa ustalono na poziomie 400 zł. Zatem, zdaniem skarżącego, niezrozumiałe jest, na jakiej podstawie została ustalona składka dla skarżącego, przy wielkości gospodarstwa 1,4 ha.
Po rozpatrzeniu odwołania I. K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 16 października 2024 r., znak SKO.PW/4171/34/2021 utrzymało w mocy opisaną wyżej decyzję, jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazując art. 454 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. prawo wodne (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 1087) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 572), dalej także jako "k.p.a.".
W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 454 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne, jeżeli osoby fizyczne lub prawne niebędące członkami spółki wodnej oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej odnoszą korzyści z urządzeń spółki wodnej lub przyczyniają się do zanieczyszczenia wody, dla której ochrony spółka wodna została utworzona, są obowiązane do ponoszenia świadczeń na rzecz tej spółki.
W myśl art. 454 ust. 2 p.w., świadczenia, o których mowa w ust. 1, mogą mieć charakter należności pieniężnych lub obowiązków o charakterze niepieniężnym. Jak stanowi art. 454 ust. 3 p.w., wysokość i rodzaj świadczeń, o których mowa w ust. 1, oraz terminy ich spełnienia ustala, w drodze decyzji, starosta.
Organ odwoławczy wskazał, że zasadniczą kwestią sporną jest w istocie wysokość opłaty melioracyjnej, nie zaś sam fakt jej pobierania.
Jednakże w oparciu o wyliczenia przedstawione w uzasadnieniu decyzji Kolegium stwierdziło, że koszty konserwacji rowu [...] wynikające z kosztorysu inwestorskiego, zostały wskazane na 14,20 zł za mb, co w przeliczeniu na udział I. K. wynoszący 280 mb, stanowi kwotę określoną w decyzji, tj. 3 976 zł. Organ odwoławczy zaznaczył, że jak zwróciła na to uwagę Spółka Wodna, I. K. odnosi korzyści z funkcjonowania rowu już z tego względu, że rów jest przygotowany do przyjęcia wód ze stawu rybnego "P. Zatem są to korzyści wynikające z tego, że urządzenia melioracyjne, jakimi są rowy i sieci drenarskie, mają za zadanie kształtować optymalne stosunki wodne w podłożu, odprowadzać nadmiar wód opadowych i roztopowych.
Ponadto jak zauważono, w przypadku I. K., korzyść z należytego utrzymywania w/w urządzeń polega również na stworzeniu odpowiednich warunków do funkcjonowania gospodarki stawowej, a jednym z elementów, bez których stawy rybne nie mogą funkcjonować, jest system odprowadzalników (rowów odpływowych i opaskowych) ze względu na konieczność wymiany wody w stawie oraz przejęcia przesiąków przez groble stawowe, w celu ochrony gruntów przyległych do stawów przed nadmiernym nawodnieniem.
Stąd też, w ocenie Kolegium, przez korzyści z utrzymywania w należytym stanie urządzeń melioracji wodnych szczegółowych należy rozumieć ogół udogodnień oraz również stworzenie możliwości i odpowiednich warunków dla właściwego funkcjonowania gospodarki stawowej w danym miejscu oraz utrzymania gruntów przyległych (nie wykorzystywanych bezpośrednio w celach gospodarki stawowej) w należytym stanie gruntowo - wodnym.
SKO zaznaczyło, że jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowym, przy wykładni pojęcia "odnoszenia korzyści z urządzeń spółki wodnej" (art. 454 ust. 1 p.w.) należy sięgnąć do cywilistycznej konstrukcji bezpodstawnego wzbogacenia i uznać, że chodzi o korzyść, jaką właściciel działki odnosi z realizacji zadań przez spółkę wodną polegających na wybudowaniu lub utrzymaniu urządzeń melioracji wodnych - a więc należy wziąć pod uwagę nie tylko, jakie są bezpośrednie koszty spółki wodnej ponoszone na 1 ha zmeliorowanego gruntu, ale również jaka jest powierzchnia działek, na które korzystnie oddziałują urządzenia melioracji wodnych (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 07.11.2023 r. sygn. III SA/Po 433/23 oraz wyrok WSA w Poznaniu z dnia 25.08.2022 r. sygn. III SA/Po 150/22). Jak zaznaczono w w/w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 25.08.2022 r. sygn. III SA/Po 150/22, podstawowym obowiązkiem spółek wodnych jest utrzymanie oraz eksploatacja urządzeń, w tym urządzeń wodnych służących w szczególności do: zapewnienia wody dla ludności, ochrony wód przed zanieczyszczeniem, melioracji wodnych, ochrony przed powodzią, odwadnianie gruntów zabudowanych lub zurbanizowanych. Utrzymanie urządzeń melioracji wodnych należy do zainteresowanych właścicieli gruntów albo spółki wodnej, jeżeli urządzenia te są objęte działalnością tej spółki albo związku spółek wodnych, w którym jest zrzeszona spółka wodna, której urządzenia są objęte jej działalnością. Spółki wodne odciążają właścicieli gruntów od obowiązku utrzymania urządzeń melioracji wodnych.
Zatem, przyjmując wykładnię literalną, zdaniem Kolegium przez odnoszenie korzyści, o których mowa w przywołanym wyżej przepisie, należy ogólnie rzecz ujmując rozumieć pozostawanie beneficjentem istniejących i utrzymywanych we właściwym stanie urządzeń melioracji wodnych, w danych konkretnych uwarunkowaniach terenowych, ze względu właśnie na te uwarunkowania.
Stąd też Kolegium w niniejszej sprawie stwierdziło, że zostały spełnione przesłanki z art. 454 ust. 1 p.w. do naliczenia opłaty z tytułu korzyści uzyskiwanych z urządzeń melioracji wodnych spółki wodnej.
Zgodnie bowiem z w/w przepisem, jeżeli m.in. osoby fizyczne lub prawne niebędące członkami spółki wodnej odnoszą korzyści z urządzeń spółki wodnej, są obowiązane do ponoszenia świadczeń na rzecz tej spółki.
W myśl art. 195 p.w. melioracje wodne polegają na regulacji stosunków wodnych w celu polepszenia zdolności produkcyjnej gleby i ułatwienia jej uprawy.
Natomiast korzystanie z urządzeń melioracji wodnych w rozpatrywanej sprawie wynika z również z zagospodarowania terenu w przedmiotowym obszarze, a w szczególności z faktu prowadzenia gospodarki stawowej, dla której bez wątpienia prawidłowe funkcjonowanie urządzeń melioracji wodnych ma istotne znaczenie.
Wobec tego, zdaniem Kolegium, niewątpliwą korzyścią z urządzeń spółki wodnej będzie w tym przypadku zachowanie działek skarżącego w należytym stanie pod względem gruntowo -wodnym, pozwalające w konsekwencji na właściwe korzystanie z tej nieruchomości.
Jednocześnie Kolegium stwierdziło, że przedstawione w zaskarżonej decyzji wyliczenie należnej na rzecz spółki wodnej opłaty jest prawidłowe; uwzględnione bowiem zostały powierzchnia gruntu /mb oraz stawka opłaty, zgodnie z dołączonym do akt sprawy załącznikiem nr 1 do uchwały nr 5 Spółki Wodnej.
Natomiast Kolegium nie może odnosić się do opłat i prawidłowości ustalenia tych opłat wobec innych właścicieli gruntów przyległych, korzystających z tych samych urządzeń melioracji wodnych szczegółowych, co skarżący, który to zarzut podniesiony został w odwołaniu. Mając powyższe na uwadze, Kolegium orzekło jak w sentencji.
I. K. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie opisaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 16 października 2024 r., znak SKO.PW/4171/34/2021, wnosząc o jej uchylenie w całości i zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci naruszenia:
- art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. - treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywiste sprzeczności z treścią przepisu prawa;
- art. 10 § 1 k.p.a. - uniemożliwiono skarżącemu wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji;
- art. 7 k.p.a. i art. 8 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. - organ nie zgromadził kompletnego materiału dowodowego, nie przeprowadził w sposób szczegółowy i wszechstronny postępowania dowodowego.
W uzasadnieniu skarżący wskazał między innymi, że żądane świadczenie na rzecz spółki wodnej w kwocie 3 976 zł jest niewspółmierne do odnoszonych korzyści. Narażają skarżącego na utratę płynności finansowej. Z rowu korzysta gospodarstwo rybackie obiekt Leśne (pow. ok 20 ha), stawy Pana N. (ok. 5 ha), gospodarstwo rybackie G. I (ok. 5 ha) i inni użytkownicy nieustaleni w czasie postępowania. Biorąc pod uwagę tylko tych trzech użytkowników na 1 ha stawów przypada utrzymanie ok. 43 m rowu. Przy wielkości gospodarstwa skarżącego 1,4 ha powinien on utrzymywać 60 m rowu P. 1. Natomiast Starosta O. nakazał utrzymanie 280 m rowu, nie podając, skąd wzięła się ta długość i nie wyjaśniając, na jakich zasadach ustalano użytkowników rowu P. 1.
Skarżący podał, że w 2019 r. uzyskał dofinansowanie z Unii Europejskiej na użytkowanie stawu w kwocie 989,80 zł. Świadczenie to ma na celu poprawę opłacalności produkcji rybackiej. Przy tak dużych obciążeniach na rzecz Spółki Wodnej produkcja ryb w stawach staje się nieopłacalna.
Starosta O. nieprawidłowo naliczył wysokość opłaty, ponadto opłaty na rzecz Spółki były naliczone z naruszeniem przepisów ustawy Prawo wodne.
Przedstawiając szczegółowe wyjaśnienia zarzutów skargi skarżący wskazał między innymi, że w obecnej doktrynie prawnej (Ustawa Prawo Wodne z dn. 20 lipca 2017 r.) nie istnieje pojęcie "urządzeń melioracji wodnych szczegółowych". Urządzenia te definiowała ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne, która została uchylona z dniem wejście w życie ustawy Prawo wodne z dn. 20 lipca 2017 r. W wydanej decyzji zastosowano nieobowiązujące przepisy.
Co do zasady ciężar dowodu w postępowaniu administracyjnym spoczywa na organie (art. 7, art. 77 § 1 k.p.a.), stąd organ powinien przeprowadzić dowód z urzędu na okoliczność mającą znaczenie dla sprawy. Organ nie zgromadził kompletnego materiału dowodowego, nie przeprowadził w sposób szczegółowy i wszechstronny postępowania dowodowego. Starosta O. i oraz organ odwoławczy nie zebrał podstawowych informacji niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego. Starosta O. i nie ustalił czy rów P. jest urządzeniem melioracji wodnych zgodnie z art. 195 p.w. Nie ustalił także czy rów ten znajduje się w ewidencji melioracji wodnych i określone są dla niego zmeliorowane grunty zgodnie z art. 196 p.w. Zgodnie z przepisem art. 205 p.w. utrzymywanie urządzeń melioracji wodnych należy do zainteresowanych właścicieli gruntów lub do spółki wodnej, jeżeli urządzenia są objęte działalnością spółki. Starosta nie ustalił zainteresowanych właścicieli gruntów i jakie grunty odwadnia rów P. .
Należy mieć na uwadze że rów ten ma charakter wielofunkcyjny i odwadnia/nawadnia zarówno stawy jak i drogi czy prywatne posesje. Starosta w wydanej decyzji nie wyjaśnił jaki charakter ma rów i jakie pełni funkcję. Jeżeli z rowu odnoszą korzyści osoby trzecie, to na podstawie art. 188 ust. 2 p.w. mają one obowiązek uczestniczenia w kosztach jego utrzymywania.
Zgodnie z art. 188 ust. 2 p.w. w kosztach utrzymania urządzeń wodnych uczestniczy ten, kto odnosi z nich korzyści, zaś w myśl ustępu 3 ww. przepisu podziału tych kosztów dokonuje właściwy organ Wód Polskich na wniosek właściciela urządzenia wodnego. Podziału takiego można dokonać również w pozwoleniu wodnoprawnym na podstawie art. 403 ust. 2 pkt 6 p.w. Zgodnie z tym przepisem w pozwoleniu wodnoprawnym w razie potrzeby ustala się obowiązek wykonania robót lub uczestniczenia w kosztach utrzymania urządzeń wodnych stosownie do odnoszonych korzyści. Należy zaznaczyć, że wniosek o ustalenie uczestnictwa w kosztach utrzymania urządzenia powinien zawierać określenie zakresu odnoszonych korzyści oraz proponowanej wielkości udziału w kosztach utrzymywania urządzenia wodnego.
Starosta O. i nie ustalił kto odnosi korzyści z rowu P. nie mógł więc właściwie ustalić podział kosztów utrzymania ww. rowu.
Część rowu melioracyjnego P. położona jest na gruncie skarżącego (umowa dzierżawy). Każdorazowo podmiot zamierzający wejść na teren prywatny w celu konserwacji rowu melioracyjnego powinien uzyskać zgodę właściciela gruntu i położonego na tym gruncie rowu. Spółka Wodna nie zgłaszała skarżącemu wejścia na teren jego posesji. W związku z czym należy wnioskować, że Spółka Wodna w roku 2019 nie przeprowadzała konserwacji rowu na przypisanym skarżącemu odcinku. W związku z powyższym nie poniosła żadnych kosztów utrzymania rowu.
Skarżący wskazał, że w związku z otrzymywanym dofinansowaniem z Unii Europejskiej zobowiązany był do wykaszania prawej skarpy rowu, 2 razy w roku. Co roku udrażniał także rów na odpływie ze stawu przed samym odłowem. Roboty te powinny być
uwzględnione przez Spółkę Wodną.
Postępowanie przeprowadzone przez organ I instancji nie rozstrzygnęło pojawiających się w sprawie wątpliwości. W szczególności organ I instancji nie wykazał w żaden sposób, jakie konkretnie korzyści odniósł skarżący z tytułu dzierżawy przedmiotowego rowu. Jedynym wskazaniem w tej kwestii jest powołanie się na pismo Związku Spółek Wodnych w O., w którym wskazano, że odnosi korzyści rzeczywiste z rowu "P. w sposób bezpośredni na długości 720 m.b., natomiast do odpłatności na poczet konserwacji rowu melioracyjnego "P. została przyjęta odpłatność z długości 280 m.b. ze względu na wcześniejsze ustalenia z poprzednim użytkownikiem w/w stawu rybnego. Związek zaznaczył ponadto, iż w jego przekonaniu powinien skarżący, jako nowy użytkownik stawu, uczestniczyć w kosztach konserwacji rowu "P. na takich samych zasadach i wielkości udziału jak poprzedni użytkownik stawu rybnego.
Organ I instancji oparł się w tej materii jedynie na twierdzeniach jednego z zainteresowanych podmiotów, ponadto stanowisko ZSW w O. nosi charakter ogólności niepozwalający na wskazanie, jakie korzyści odnosi skarżący.
Wyliczenie kosztów spółki musi być realnym kosztem czyszczenia i odmulenia rowu oraz ustalenie proporcji wynikającej z powierzchni gruntu chronionego przez prawidłowo działające urządzenia melioracyjne w stosunku do powierzchni gruntu zajmowanego przez podmiot odnoszący korzyści z tego tytułu.
Mając na względzie, że organ musi podjąć wszelkie czynności zmierzające do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, przede wszystkim wysokość poniesionych przez spółkę kosztów i nakładów, musi on w prowadzonym postępowaniu zażądać nie tylko faktur i rachunków oraz określenia ww. proporcji ale również wyjaśnień dotyczących zakresu prowadzonych prac utrzymaniowych przez właścicieli nieruchomości przez który przebiega rów melioracyjny.
Spółka powinna przedłożyć dokument zlecający prace, dokument potwierdzający wykonanie prac oraz dowód potwierdzający wysokość opłaty za wykonanie usługi. Świadczenia pieniężne mogą być pobrane od podmiotu odnoszącego korzyści z funkcjonowania rowu tylko raz po wykonaniu prac, za faktycznie wykonaną prace.
Starosta nie ustalił, jakie roboty zostały wykonane i jakie koszty na konserwację rowu zostały poniesione przez spółkę.
W przypadku samodzielnego utrzymywania rowu melioracyjnego przez osobę niebędącą członkiem spółki wodnej nie można jednoznacznie ocenić, czy w analizowanym przypadku ma ona uiszczać świadczenia pieniężne na rzecz spółki. To musi ustalić starosta po przeanalizowaniu dowodów i wyjaśnień przedstawionych przez spółkę. Może się bowiem okazać, że będzie on obowiązany do świadczeń na rzecz spółki. Jeżeli starosta zobowiąże go do tych świadczeń, to mogą być one egzekwowane na podstawie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Przepis art. 454 p.w. nie wskazuje, w jaki sposób powinno nastąpić wyliczenie kwoty świadczeń uiszczanych na rzecz spółki. To w interesie spółki wodnej leży udokumentowanie poniesionych nakładów na utrzymanie urządzeń, z których korzyści odnosi inna osoba, niebędąca członkiem spółki.
Świadczenia pieniężne powinny zostać naliczone za faktycznie wykonane prace, a wyliczenie kosztów spółki wodnej musi być udokumentowane. Wysokość świadczenia powinna być ustalona przy użyciu konstrukcji bezpodstawnego wzbogacenia przewidzianej w art. 405 k.c.
Spółka powinna wykazać, jakie nakłady i koszty poniosła na czyszczenie i odmulenie rowu, z którego właściciele nieruchomości niebędący członkami spółki wodnej odnoszą korzyści, przedkładając stosowne faktury i rachunki za wykonane prace określając przy tym, w jakim stopniu nakłady i koszty poniesione przez spółkę pokrywają jej członkowie, w jakim inne osoby. Organ I instancji powinien ustalić, jakie są bezpośrednie koszty poniesione przez GSW w O. w odniesieniu do przedmiotowego terenu, co ewentualnie wykaże bezpośrednią i konkretną korzyść uzyskaną przez skarżącego. Ponadto koszty te muszą zostać zniwelowane o działania które podjął skarżący, a które przynoszą korzyść po stronie GSW w O.. Ma to swoje uzasadnienie w fakcie, że świadczenia, o których mowa w art. 454 ust. 1 p.w. mogą
mieć charakter należności pieniężnych lub obowiązków o charakterze niepieniężnym. Nie ma wątpliwości, że mając na względzie zasady ogólne k.p.a. organ I instancji powinien orzec w sposób najbardziej względny dla strony, na którą nakładane są obowiązki z jednoczesnym zachowaniem pełnego zabezpieczenia interesu pozostałych stron postępowania.
Z powyższych względów zaskarżona decyzja nie spełnia w pełni wymagań ustawowych i nie daje też możliwości rozpoznania przez stronę postępowania kryteriów, którymi organ kierował się przy jej wydawaniu.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie i w całości podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze Kolegium stwierdziło, że zasadniczą okolicznością sporną w sprawie pozostaje ustalona wysokość kosztów na rzecz spółki wodnej. W tym przedmiocie Kolegium wyjaśniło, że swoje stanowisko oparło na zebranych materiałach dowodowych znajdujących się w aktach sprawy, z których wynikały koszty z tytułu melioracji wodnych poniesione na rzecz poszczególnych właścicieli nieruchomości, w tym na nieruchomości należące do skarżącego.
W ocenie Kolegium brak jest podstaw, aby kwestionować ten dokument czy podważać jego wiarygodność.
Z kolei zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. nie jest zasadny, bowiem Kolegium nie gromadziło nowego materiału dowodowego, z którym I. K. nie mógłby się zapoznać. Natomiast materiał dowodowy zebrany przez organ I instancji był skarżącemu znany, nadto organ I instancji skierował do strony zawiadomienie w trybie art. 10 § 1 k.p.a.
Kolejno zarzut dotyczący zastosowania przepisów nieobowiązujących poprzez posłużenie się pojęciem melioracji wodnych szczegółowych, zdaniem Kolegium również nie jest słuszny, bowiem posłużenie się tym pojęciem, które istotnie sformułowane było na gruncie poprzedniej ustawy Prawo wodne z 2001 r., bezspornie nie jest zastosowaniem przepisów nieobowiązujących. Odwołanie się do tej nomenklatury jest wskazaniem wyłącznie na określony rodzaj urządzeń melioracyjnych, tym niemniej ani nie determinuje rodzaju podjętego rozstrzygnięcia, ani nie wpływa na zastosowany jako podstawa prawna decyzji art. 454 ust. 1 ustawy Prawo wodne. Pozostaje również bez wpływu na ustaloną przez organ I instancji wysokość świadczeń na rzecz spółki wodnej. Jest to zatem wyłącznie kwestia nazewnictwa, a nie podstawa prawna decyzji.
Wobec powyższego Kolegium stwierdziło, że ocena sprawy przedstawiona w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji jest prawidłowa.
Kolegium stwierdziło, że wydając zaskarżoną decyzję organ odwoławczy nie naruszył przepisów prawa procesowego, ani też prawa materialnego.
Na rozprawie skarżący podkreślił, że zapłaci kwotę, jaką rzeczywiście powinien zapłacić, ale ta wskazana w decyzji jest, zdaniem skarżącego, zawyżona, a kosztorys jest zbyt uproszczony i nie wiadomo skąd wzięły się zawarte w nim ceny.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. Z istoty kontroli wynika również, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu.
W myśl art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi:
a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd oddala skargę w oparciu o art. 151 P.p.s.a.
Zgodnie z art. 133 § 1 P.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, iż sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagą okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 9 lipca 2008 r., sygn. II OSK 795/07 – powołane w niniejszym uzasadnieniu wyroki sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami Sąd stwierdził, że decyzja ta winna zostać usunięta z obrotu prawnego jako naruszająca prawo, podobnie jak poprzedzająca ją decyzja I instancji. Skarga zasługiwała zatem na uwzględnienie.
Zakres możliwego orzekania przez Sąd w niniejszej sprawie jest wyznaczony granicami sprawy administracyjnej określonej przepisami prawa materialnego. Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji jest art. 454 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1087, dalej "p.w."), zgodnie z którym, jeżeli osoby fizyczne lub prawne niebędące członkami spółki wodnej oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej odnoszą korzyści z urządzeń spółki wodnej lub przyczyniają się do zanieczyszczenia wody, dla której ochrony spółka wodna została utworzona, są obowiązane do ponoszenia świadczeń na rzecz tej spółki (ust. 1). Świadczenia, o których mowa w ust. 1, mogą mieć charakter należności pieniężnych lub obowiązków o charakterze niepieniężnym (ust. 2). Wysokość i rodzaj świadczeń, o których mowa w ust. 1, oraz terminy ich spełnienia ustala, w drodze decyzji, starosta (ust. 3). Zgodnie natomiast z art. 441 ustawy prawo wodne spółki wodne są tworzone w szczególności do wykonywania, utrzymywania oraz eksploatacji urządzeń, w tym urządzeń wodnych, służących do: 1) zapewnienia wody dla ludności, w tym uzdatniania i dostarczania wody; 2) ochrony wód przed zanieczyszczeniem, w tym odprowadzania i oczyszczania ścieków; 3) melioracji wodnych oraz prowadzenia racjonalnej gospodarki na zmeliorowanych gruntach; 4) ochrony przed powodzią; 5) odwadniania gruntów zabudowanych lub zurbanizowanych. Spółki wodne zrzeszają osoby fizyczne lub prawne na zasadzie dobrowolności i mają na celu zaspokajanie wskazanych przepisami ustawy potrzeb zrzeszonych w nich osób w zakresie gospodarowania wodami. Spółka wodna jest przy tym podmiotem odrębnym od jej członków (art. 441 ust. 1 i art. 451 ustawy prawo wodne).
Dalej należy wskazać, że oczywistym jest, że spółka wodna musi pozyskiwać środki finansowe na realizacje zadań dla których została powołana, dlatego członkowie spółki wodnej są zobowiązani do wnoszenia składek członkowskich i ponoszenia na jej rzecz innych określonych w statucie świadczeń, adekwatnych do celów tej spółki. Wysokość składek członkowskich i innych świadczeń na rzecz spółki wodnej powinna być proporcjonalna do korzyści odnoszonych przez członków spółki wodnej w związku z działalnością tej spółki(art. 452 i art. 453 ustawy prawo wodne).
Natomiast przywołany na wstępie art. 454 ustawy reguluje ponoszenie świadczeń na rzecz spółki wodnej przez osoby, które odnoszą korzyści z urządzeń spółki wodnej, ale nie są jej członkami.
Z wszystkich przytoczonych wyżej przepisów wynika – co kwestionuje skarżący - że spółka wodna nie korzysta z rowu melioracyjnego i nie odnosi z niego korzyści. Korzystają z niego natomiast członkowie spółki. Jak wyżej wskazano, nie są to tożsame podmioty.
Niniejsza sprawa nie dotyczy także ustalenia wysokości składki dla skarżącego – który nie jest członkiem spółki wodnej – ale ustalenia wysokości świadczenia za korzyści jakie odnosi skarżący korzystając z urządzenia wodnego utrzymywanego przez spółkę wodną.
Jak już wyżej wskazano, w wypadku osób nie będących członkami spółki przesłanką przyznania na rzecz spółki wodnej świadczenia celem pokrycia kosztów realizacji jej zadań jest "odnoszenie korzyści z urządzeń spółki". Jest to pojęcie nieostre, które nie zostało zdefiniowane w ustawie.
Art. 454 ust. 1 p.w. nie precyzuje bliżej kryteriów obciążenia właściciela działki świadczeniem na rzecz spółki wodnej, poza sformułowaniem ogólnej przesłanki "odnoszenia korzyści z urządzeń spółki". Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, wobec braku definicji ustawowej, pojęcie "odnoszenia korzyści" należy interpretować z uwzględnieniem cywilistycznego pojęcia bezpodstawnego wzbogacenia. Zgodnie z art. 405 Kodeksu cywilnego, kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Odpowiedzialność z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia obciąża wzbogaconego niezależnie od tego, w wyniku jakiego zdarzenia uzyskał korzyść majątkową. Może ona powstać w wyniku działania wzbogaconego, jak i nawet wbrew jego woli, z jego dobrą lub złą wiarą. Może być także rezultatem czynności zubożonego, osób trzecich, a nawet sił przyrody. Korzyść musi mieć wartość majątkową, możliwą tym samym do określenia w pieniądzu (np. zaoszczędzenie niezbędnych wydatków, nieodpłatne skorzystanie z cudzych usług lub rzecz, uzyskanie określonej sumy pieniężnej). Jest to więc wartość zwiększająca majątek wzbogaconego bezpośrednio lub, jak to ma miejsce w razie oszczędzania koniecznego wydatku, w sposób pośredni. Korzyść majątkowa musi być uzyskana kosztem innej osoby. Nie oznacza to, że określona wartość musi wyjść z jej majątku. Oznacza to istnienie równoległego powiązania pomiędzy wzbogaceniem po jednej stronie, a zubożeniem - po drugiej, chociaż nie muszą to być zawsze wartości jednakowe. Podkreśla się także, że korzyść, w rozumieniu nadawanym w polskim języku powszechnym oznacza pożytek, zysk, uzyskany zależnie lub niezależnie od woli podmiotu, który uzyskuje przysporzenie. Korzyść można odnieść "niechcący", tj. niezależnie o własnej woli lub własnego działania (por. wyrok WSA w Poznaniu z 12 grudnia 2007 r., III SA/Po 498/07; wyroki WSA w Lublinie z 10 listopada 2011 r., II SA/Lu 516/11; z 11 października 2012 r., II SA/Lu 624/12; z 23 czerwca 2015 r., II SA/Lu 983/14; Wyrok WSA w Poznaniu z 25.08.2022 r., III SA/Po 150/22, J. Szachułowicz, Prawo wodne. Komentarz, Warszawa 2010, s. 421).
Interpretując użyte w art. 454 ust. 1 p.w. pojęcie "odnoszenia korzyści z urządzeń spółki wodnej" z uwzględnieniem wskazań płynących z odwołania do cywilistycznej konstrukcji bezpodstawnego wzbogacenia, można stwierdzić, że chodzi o korzyść, z realizacji zadań przez spółkę wodną, polegających na utrzymywaniu urządzeń, w tym urządzeń melioracji wodnych. Nie ulega zatem żadnych wątpliwości istnienie podstaw prawnych do obciążenia skarżącego świadczeniem pieniężnym na rzecz spółki wodnej, odpowiadającym wysokości kosztów, jakie spółka poniosła tytułem wykonania prac konserwacyjnych związanych z utrzymaniem urządzenia wodnego w stanie zapewniającym spełnianie jego funkcji melioracyjnych. Co istotne jednak, jak podkreśla się w orzecznictwie, wysokość świadczenia ma uwzględniać jedynie koszty ściśle związane z wykonywaniem przez spółkę zadań statutowych. Wymaga to przeprowadzenia odpowiedniego postępowania dowodowego (por. wyrok NSA z 18 sierpnia 2017 r., II OSK 2914/15; wyroki WSA w Lublinie z 23 czerwca 2015 r. w sprawach II SA/Lu 980/14, 981/14 i 983/14 oraz z 25 czerwca 2015 r., II SA/Lu 982/14).
Sąd zwraca uwagę, że zaskarżoną decyzją SKO z 16 października 2024 r. oraz decyzją Starosty O. z 21 kwietnia 2021 r. organy orzekały w niniejszej sprawie po raz drugi, bowiem poprzednia decyzja SKO z 25 marca 2020 r. uchylała poprzednią decyzję Starosty O. z 20 listopada 2019 r. i przekazywała sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji ze wskazaniem, że cyt.: "Organ I instancji powinien ustalić, jakie są bezpośrednie koszty poniesione przez GSW w O. w odniesieniu do przedmiotowego terenu, co ewentualnie wykaże bezpośrednią i konkretną korzyść uzyskaną przez Pana I. K.. Ponadto, koszty te muszą zostać zniwelowane o działania Pana I. K., które przynoszą korzyść po stronie GSW w O.. Ma to swoje uzasadnienie w fakcie, że świadczenia, o których mowa w art. 454 ust. 1 Ustawy mogą mieć charakter należności pieniężnych lub obowiązków o charakterze niepieniężnym. Nie ma wątpliwości, że mając na względzie zasady ogólne k.p.a. Organ I instancji powinien orzec w sposób najbardziej względny dla Strony, na którą nakładane są obowiązki z jednoczesnym zachowaniem pełnego zabezpieczenia interesu pozostałych Stron postępowania. Wskazać również należy, że ustawodawca posłużył się alternatywą łączną "lub", więc nie ma prawnych przeciwwskazań do ewentualnego rozstrzygnięcia nakładającego częściowo obowiązek świadczenia należności pieniężnych, a częściowo należności niepieniężnych. Z powyższych względów zaskarżona decyzja nie spełnia w pełni wymagań ustawowych i nie daje też możliwości rozpoznania kryteriów, którymi Organ I instancji kierował się przy jej wydawaniu, przez stronę postępowania.".
Analiza przedstawionych przez organ akt administracyjnych wykazuje, że po zwrocie akt z SKO do organu I instancji organ ten czterokrotnie przedłużał termin załatwienia sprawy, następnie dokonał zawiadomienia w trybie art. 10 k.p.a., po czym znowu czterokrotnie przedłużał termin załatwienia sprawy, kolejno, nie dokonując żadnych innych czynności w postępowaniu, wydał decyzję z 21 kwietnia 2021 r. zobowiązującą skarżącego do uiszczenia na rzecz Gminnej Spółki Wodnej w O. kwoty 3 976 zł tytułem pokrycia świadczeń za odnoszone korzyści z urządzeń melioracji szczegółowych za rok 2019 r., czyli kwoty w tej samej wysokości, co orzeczona wcześniejszą decyzją z 20 listopada 2019 r., uchyloną przez SKO.
W aktach administracyjnych brak jest materiału dowodowego, z którego wynikałby zakres wykonanych robót w zakresie rowu P. 1 oraz ich koszt, przekładający się na sposób wyliczenia wysokości świadczenia dla skarżącego oraz innych podmiotów odnoszących korzyści z urządzenia wodnego – rowu P.
W żaden sposób nie został wykazany przez organy poniesiony koszt utrzymania rowu melioracyjnego.
Brak w aktach jakichkolwiek dowodów na wysokość poniesionych przez Związek Spółek Wodnych w O. rzeczywistych kosztów utrzymania, eksploatacji i konserwacji rowu P. poniesionych w 2019 roku, w przeliczeniu na 1 mb. Brak jest dokumentów potwierdzających, jakie prace zostały wykonane względem planu realizacji robót i kosztorysu robót. Nie została przedstawiona żadna faktura ani rachunek, ani też inny dokument, choćby np. protokół z odbioru końcowego prac i robót, a zatem, co oczywiste, skarżący nie mógł się z nimi zapoznać.
Zatem ostateczny rzeczywisty koszt utrzymania rowu P. nie został udokumentowany mimo, że organy obu instancji miały dość czasu, by zgromadzić stosowne dokumenty. Nie zrobił tego ani organ I instancji, ani organ odwoławczy, który wydał zaskarżoną decyzję po ponad 3 latach od wniesienia odwołania przez skarżącego.
Przypominając, że zgodnie z art. 133 § 1 P.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy, przy ocenie legalności decyzji lub postanowienia biorąc pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu, Sąd stwierdził więc, że zaskarżone decyzje obu instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów proceduralnych, a to art. 7, art. 77, art. 75 § 1 oraz art. 80 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie, w sposób wystarczający, okoliczności niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy. Organ odwoławczy, ponownie rozpoznając sprawę, bezkrytycznie, bez stosownego rozważenia stawianych przez skarżącego w odwołaniu zarzutów, z naruszeniem art. 15 K.p.a. przyjął argumentację organu I instancji stwierdzając, że "przedstawione w zaskarżonej decyzji wyliczenie należnej na rzecz spółki wodnej opłaty jest prawidłowe". Organ powołał się częściowo na okoliczności podobne jak w sprawie o sygn. II SA/Kr 831/22, dotyczącej wymierzonej I. K. kwoty tytułem pokrycia świadczeń za odnoszone korzyści z urządzeń melioracji szczegółowych za rok 2018 r., jednakże w żaden sposób nieudokumentowanych w aktach administracyjnych niniejszej sprawy, przedstawionych sądowi przez organ.
Z powyższych względów decyzje organów obu instancji, jako niewykazujące rzeczywistego stanu faktycznego, zostały usunięte z obrotu prawnego poprzez ich uchylenie przez Sąd.
Nie są przy tym uzasadnione argumenty skarżącego dotyczące tego, że koszt utrzymania mb rowu według wiedzy skarżącego to 3 zł, a nadto, że skoro konserwuje rów we własnym zakresie, to nie powinien być obciążany żadnymi dodatkowymi kosztami. Organ był obowiązany ustalić i udokumentować rzeczywiste koszty poniesione na utrzymanie urządzenia wodnego, z którego skarżący odnosi korzyści. Skarżący nie może natomiast czynić zarzutu spółce, że koszty te przekraczają koszty oczekiwane przez skarżącego. Na marginesie można tylko dodać, że wskazywana przez skarżącego kwota 3 zł za ciężkie roboty ziemne na długości 1 metra bieżącego rowu, (na który składa się o wiele więcej metrów kwadratowych, bo na 1 mb składają się skarpy i dno), nie wydaje się wiarygodna.
Dalej wskazać należy, że spółka wodna nie musi się zgadzać na osobiste wykonywanie prac konserwacyjnych przez poszczególnych użytkowników, bowiem po to właśnie została powołana i prowadzi działalność, aby istniał jeden podmiot, który kompleksowo dba o urządzenie wodne (rów melioracyjny) na całej jego długości. Nietrudno sobie zresztą wyobrazić stan liniowego urządzenia wodnego, gdy kilkunastu lub kilkudziesięciu różnych użytkowników przystępuje (albo z różnych względów tego nie czyni), w rozmaitych dogodnych dla siebie terminach, do prac konserwacyjnych i utrzymaniowych, samodzielnie określając ich zakres oraz także potrzebę ich wykonania, nie mając jednocześnie żadnego obowiązku działania wspólnie i w porozumieniu.
Ponownie rozpatrując sprawę organy uwzględnią, na podstawie art. 153 P.p.s.a., treść niniejszego uzasadnienia i przedstawioną w nim argumentację i wskazania.
Mając na uwadze treść powołanych wyżej przepisów, a także okoliczności niniejszej sprawy wynikające z akt administracyjnych w zakresie zgromadzonego materiału dowodowego oraz przebiegu postępowania należy stwierdzić, że skarga zasługiwała na uwzględnienie z powodu naruszenia przez organy przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit.c P.p.s.a.). Sąd przy tym wskazuje, mając na względzie ramy niniejszego uzasadnienia, że prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku nie wymaga szczegółowego odniesienia się przez sąd I instancji do wszystkich twierdzeń i zarzutów skargi oraz podniesionej w niej argumentacji, lecz wymaga odniesienia się do tych zarzutów, których zbadanie jest niezbędne do przeprowadzenia kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego. Zarzuty i argumenty skarżącego mogą zostać zatem ocenione całościowo.
Biorąc pod uwagę powyższe należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję I instancji (art. 135 P.p.s.a.), o czym Sąd orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.
O kosztach orzeczono w punkcie II sentencji wyroku, na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 P.p.s.a. Na zasądzone na rzecz skarżącego koszty postępowania w kwocie 200 zł złożył się uiszczony wpis od skargi.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI