II SA/Kr 1599/24

II SA/Kr 1599/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-03-05
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-12-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Anna Kopeć
Monika Niedźwiedź /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Fronc
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję w zakresie pkt 1
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
art 136 ust 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Monika Niedźwiedź (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Piotr Fronc Asesor WSA Anna Kopeć Protokolant: starszy referent sądowy Katarzyna Opiłka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2025 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 27 września 2024 r. znak WS-VI.7534.3.136.2023.KP w przedmiocie odmowy zwrotu udziału w nieruchomości I. uchyla pkt 1 zaskarżonej decyzji; II. zasądza od Wojewody Małopolskiego na rzecz skarżącego J. K. kwotę 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją znak: GN.III.KG.72211-237b/04 z dnia 31.10.2023r. Starosta Krakowski orzekł:
- w pkt. 1 o zwrocie udziału wynoszącego [...] cz. w nieruchomości oznaczonej jako
działka nr [...] o pow. 0,1860 ha, objętej księgą wieczystą nr [...] obr. [...] jedn. ewid. N. H. m. K., położonej w granicach parceli l. kat. [...] (powstałej z wywłaszczonej parceli l. kat. [...]) b. gm. kat. C. - Ł., w tym na rzecz: M. M. K. w [...] cz. i J. S. K. w [...] cz.;
- w pkt. 2 o tym, że zwrot ww. nieruchomości następuje nieodpłatnie;
- w pkt. 3 o zobowiązaniu Gminy Kraków do odtworzenia Rodzinnego Ogrodu Działkowego poprzez zawarcie z Polskim Związkiem Działkowców umowy odpowiadającej tytułowi prawnemu, który posiadał Polski Związek Działkowców do zwracanej nieruchomości o powierzchni nie mniejszej niż 0,1860 ha, w miejscu odpowiednim dla potrzeb i funkcjonowania Rodzinnego Ogrodu Działkowego oraz do założenia na nieruchomości Rodzinnego Ogrodu Działkowego i odtworzenia urządzeń odpowiadających rodzajem urządzeniom wymienionym w pkt 6;
- w pkt. 4 o zobowiązaniu Gminy Kraków do wypłaty odszkodowania ustalonego w pkt. 5 działkowcom posiadającym prawo dzierżawy działkowej do określonych w tym puncie działek - za składniki majątkowego stanowiące ich własność oraz przysługujące im prawo do działki w likwidowanym Rodzinnym Ogrodzie Działkowym. Wartość odszkodowania za prawa do działki pomniejsza się o wartość prawa do działki przyznanego w utworzonym na podstawie punktu 3 Rodzinnym Ogrodzie Działkowym.;
- w pkt. 5 o ustaleniu wysokości odszkodowania za składniki majątkowe znajdujące się
na działce położonej w części Rodzinnego Ogrodu Działkowego "[...] zlokalizowanego na działce ewidencyjnej nr [...] obr. [...] jedn. ewid. N. H. m. K. oraz za prawa do działki w Rodzinnym Ogrodzie Działkowym w kwotach wymienionych w decyzji na rzecz: A. W., E. K., S. S., M. B., A. B., A. W., Z. K., J. Ś., M. M., J. i J. J., M. G. oraz E. i E. G.;
- w pkt. 6 o ustaleniu wartości urządzeń i budynków w likwidowanym Rodzinnym Ogrodzie Działkowym "[...] w całości wysokości 20 255,00 zł,
- w pkt. 7 o ustaleniu iż termin realizacji obowiązków określonych w punktach: 3, 4 i 5
wynosi 6 miesięcy począwszy od dnia, w którym niniejsza decyzja w ww. punktach stanie się ostateczna;
- w pkt. 8 o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania administracyjnego prowadzonego z wniosku: Z. S., A. D., M. K., J. D., R. D. i P. K. w sprawie zwrotu nieruchomości
oznaczonej jako działka nr [...] obr[...] jedn. ewid. N. H. m. K., położonej w granicach parceli l. kat. [...] (powstałej z wywłaszczonej parceli l. kat. [...] b. gm. kat. C. - Ł..
W zaskarżonej decyzji organ l instancji ocenił, że nigdy nie zagospodarowano wywłaszczonej nieruchomości na cel wskazany w orzeczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 15.10.1952r. nr S.A.M-44/Czyż.Łęg/3/52 tj. pod budowę reduktorni gazów i wieży spadochronowej, gdyż obiekty te zostały wybudowane na innych nieruchomościach, a na terenie zawnioskowanej do zwrotu działki od momentu wywłaszczenia do dnia urządzenia ogrodów działkowych nie zrealizowano celu wywłaszczenia określonego w orzeczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 15 października 1952 r.
W związku z powyższym orzeczono o zwrocie udziału w wywłaszczonej nieruchomości na rzecz M. M. K. w [...] cz. i J. S. K. w [...] cz.
Od powyższej decyzji odwołania złożyli Prezydent Miasta Krakowa, Polski Związek Działkowców stowarzyszenie ogrodowe w W. Okręg Małopolski w K. oraz J. K..
Prezydent argumentował, że w 1969 r. doszło do zmiany sposobu wykorzystania wywłaszczonych działek i przeznaczono je na pracownicze ogródki działkowe, które zostały urządzone w latach 80-tych. W odwołaniu zarzucono też, że organ nie zastosował się do zaleceń zawartych w wyroku WSA w Krakowie z dnia 7.11.2017 r. sygn. akt. II SA/Kr 972/17 w przedmiotowej sprawie, dotyczących dalszych poszukiwań dokumentacji związanej z realizacją inwestycji wskazanej w decyzji wywłaszczeniowej. Zdaniem Prezydenta bezpodstawne jest zobowiązanie Gminy Kraków do odtworzenia Rodzinnego Ogrodu Działkowego.
Polski Związek Działkowców zarzucał przede wszystkim błędne przyjęcie przez organ l instancji, że realizacja obowiązku odtworzenia Rodzinnego Ogrodu Działkowego nie może nastąpić poprzez wypłatę z tego tytułu odszkodowania na rzecz stowarzyszenia ogrodowego, niewystarczające uzasadnienie dlaczego przyjęto, że przedmiotowa nieruchomość była zbędna na cel wywłaszczenia.
J. K. zakwestionował z kolei zwrot udziału w nieruchomości na rzecz M. K., gdyż to on był jedynym spadkobiercą po M. K..
Decyzją Wojewody Małopolskiego z dnia 27 września 2024 r. znak WS-VI.7534.3.136.2023.KP uchylono pkt 1-7 zaskarżonej decyzji i orzeczono o odmowie zwrotu udziału wynoszącego [...] części w nieruchomości oznaczonej jako działka [...] na rzecz M. K. i J. K. oraz utrzymano w mocy pkt 8 decyzji organu I instancji.
W ramach ustaleń faktycznych organ wskazał, że objęta postępowaniem nieruchomość została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na podstawie orzeczenia nr S.A.II-44/Czyż.Łęg/3/52 z dnia 15.10.1952 r. wydanego w trybie przepisów dekretu z dnia 26.04.1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, w którym Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie orzekło o wywłaszczeniu parceli l. kat. [...] o pow. 3733 m2, obj. Lwh [...], gm. kat. C. - Ł., stanowiącej własność "S. K. i wspólnicy".
Organ prześledził kolejne podziały wywłaszczonej parceli i ustalił, że w skład parceli I. kat. [...], powstałej z parceli l. kat. [...] wchodzi aktualnie w całości działka nr [...], choć jej graficzne dokładne wskazanie nie jest możliwe.
Prawo własności parceli l. kat. [...] przysługiwało S. K. i M. K. po połowie.
Jak wynika ze zgromadzonych w aktach sprawy postanowień sądowych o stwierdzeniu nabycia spadku, aktualnymi spadkobiercami S. K. i M. K. są: Z. S. z d. K. J. D., A. D., R. D., J. D., P. K., M. K., małoletnia M. K. (która reprezentowana jest przez opiekuna - M. W.) i J. K.. Wobec rezygnacji z udziału w postępowaniu przez niektórych ze spadkobierców, umorzono w stosunku do nich postępowanie, a zwrot orzeczono na rzecz pozostałych dwóch spadkodawców – J. K. i M. K.. Co do przedłożonego przez J. K. testamentu organ wyjaśnił, że kwestia następstwa prawnego w drodze spadkobrania podlega rozstrzygnięciu przez sąd powszechny, a organy nie mogą we własnym zakresie ustalać tej kwestii.
W konsekwencji organ uznał, że spełnione zostały dwie przesłanki warunkujące zwrot wywłaszczonej nieruchomości, przewidziane w art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U.2024.1145 ze zm., dalej: u.g.n.). Wnioskodawcami są spadkobiercy poprzedniego właściciela nieruchomości, a nieruchomość została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Jednocześnie nie została zdaniem Wojewody spełniona ostatnia przesłanka zbędności na cel wywłaszczenia.
Na wstępie rozważań organ przytoczył orzecznictwo nakazujące badać szczegółowość celu wywłaszczenia przez pryzmat obowiązujących niegdyś standardów prawnych, niższych niż obecnie. Wskazał także, że realizacja celu wywłaszczenia stanowiącego większą inwestycję obejmuje także realizację infrastruktury towarzyszącej.
Następnie, przytoczył wskazania zawarte w wyroku WSA w Krakowie z dnia 7 listopada 2017 r. sygn. akt II SA/Kr 972/12, w których nakazano poszukiwanie dalszej dokumentacji związanej z wywłaszczeniem. W ponownym postępowaniu organ I instancji zwracał się bezskutecznie do Archiwum Urzędu Miasta Krakowa, Archiwum Narodowego, Referatu Wywłaszczeń i Odszkodowań Urzędu Miasta Krakowa i Referatu Archiwum Urzędu Miasta Krakowa Wydziału Organizacji i Nadzoru. Mając na uwadze, że organ l instancji nie podjął poszukiwań dokumentów Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w tym zezwolenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia 12.02.1952r. nr l N. l E/54/919/51/145 na nabycie nieruchomości pod budowę reduktorni gazów i wieży spadochronowej (co w zaleceniach wskazywał sąd), organ odwoławczy pozyskał ww. dokumenty z Archiwum Akt Nowych w Warszawie.
Analizując kwestię zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, organ wskazał, że decyzją wywłaszczeniową Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie orzekło o wywłaszczeniu parceli l. kat. [...] dla realizacji narodowych planów gospodarczych a mianowicie pod budowę reduktorni gazów i wieży spadochronowej, co stwierdza zezwolenie Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia 12.02.1952r. l N.IE/54/919/51/145.
Organ l instancji ustalił, na podstawie zdjęć lotniczych z lat 1965 r. i 1970 r., że przedmiotowy teren był porośnięty trawą. Na ww. zdjęciach wieża spadochronowa jest widoczna na południowy - wschód od parceli l. kat. [...] na działce nr [...].
Podobnie dowód - "Realizacyjny projekt zagospodarowania przestrzennego plansza podstawowa" będący załącznikiem do decyzji o lokalizacji szczegółowej Nr 148/69 z dnia 22.10.1969 r. wydanej przez Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa: na pracownicze ogrody działkowe w Ł. przez Dyrekcję Okręgu Poczty i Telekomunikacji w Krakowie w porównaniu z ortofotomapą z 1970 r. potwierdza, że poza działką nr [...] znajdowała się już nieistniejąca wieża spadochronowa, która była położona w bezpośrednim sąsiedztwie projektowanych ogrodów działkowych, w terenie stanowiącym poprzednio działkę nr [...].
Jak wynika z projektu zagospodarowania ogrodów działkowych wykonanego na kopii mapy katastralnej w dniu 23.08.1968 r. (t. II, karta akt 254), wieża spadochronowa położona była pomiędzy projektowanymi ogrodami działkowymi na południe od wywłaszczonej parceli.
W aktach sprawy znajduje się również postanowienie Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa z dnia 20.09.1968r. w którym wyrażono zgodę na zmianę lokalizacji szczegółowej ogrodów działkowych dla Zakładów Przemysłu Tytoniowego w Krakowie, wskazując jako tereny właściwe dla tej lokalizacji teren położony na wschód od projektowanej ulicy Engelsa.
Ponadto w opracowaniu stanowiącym podstawowe założenia do szczegółowego planu zagospodarowania przestrzennego terenu C. - Ł. z września 1969r. (tom II akt organu l instancji, karty akt: nr 223-252), przewidywano w zakresie urządzeń komunalnych i elektronicznych adaptację reduktorni gazu ZGOK przy ul. S. która również znajdowała się poza parcelą l. kat. [...]. Na podstawie porównania studium z aktualną mapą ewidencyjną reduktornia gazu stanowi działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], położone na zachód od terenu ogrodów działkowych.
Organ l instancji ustalił, że jak wynika ze zdjęć z 1962 r., 1969 r., 1970 r. działka nr [...], w granicach parceli [...] (powstałej z I. kat. [...]), stanowiła teren porośnięty trawą. Na zdjęciach z 1982 r. i 1987 r. przedmiotowa nieruchomość jest zagospodarowana przez ogródki działkowe z domkami letniskowymi oraz zielenią, jak również fragment alejki wewnętrznej przebiegającej miedzy poszczególnymi domkami letniskowymi. Na zdjęciach z lat: 1993, 1996, 1998, 2003 i 2004 stan zagospodarowania nieruchomości nie zmienił się. Stan zagospodarowania nieruchomości przez ogródki działkowe potwierdziły protokoły z oględzin nieruchomości w dniu 13.06.2012 r. oraz w dniu 7.06.2023 r.
Wobec faktu, że wieża spadochronowa i reduktornia gazu zostały zrealizowane na innych nieruchomościach, organ I instancji uznał, że działka nr [...] stała się zbędna na cel wywłaszczenia.
Z powyższą oceną nie zgodził się organ odwoławczy. Wskazał na uzyskane przez siebie dokumenty, tj. zezwolenie nr IN.l.E/54/919/51/145 z dnia 12.02.1952 r. adresowane do Dyrekcji Budowy Nowa - Huta, w którym zezwolono na dodatkowe nabycie pod budowę miasta Nowa Huta, nieruchomości położonych w Nowej Hucie, o łącznej powierzchni 376 ha pod warunkiem dostarczenia mieszkań zastępczych dla mieszkańców budynków znajdujących się na w/w terenie. Pismem z dnia 19.03.1952 r. adresowanym do Pełnomocnika Ministra Budownictwa do Spraw Nabywania i Przekazywania Nieruchomości, Dyrekcja Budowy Miasta Nowa - Huta wskazała, że ww. zezwoleniem zezwolono na nabycie dodatkowych terenów niezbędnych pod budowę Miasta Nowa Huta oraz że na terenach pięciu kompleksach nieruchomości bezzwłocznie podjęta powinna zostać budowa odnośnych obiektów inwestycyjnych, nie czekając na przeprowadzenia postępowania wywłaszczeniowego.
Z ww. dokumentów wynika, że działka nr [...] była przeznaczona na kompleks IV "Rejon Wieży Spadochronowej", w którym przewidziana była zieleń parkowa.
Z informacji powszechnie dostępnych w internecie wynika, że wieża spadochronowa w Krakowie została wybudowana w 1953 r., a w dniu 9.05.1953 r. po raz pierwszy miał miejsce pokaz skoków z wieży, o czym świadczy zdjęcie ze zbiorów Archiwum Narodowego w Krakowie. Bez wątpienia zatem wieża powstała i służyła do skoków, a zatem teren przeznaczony do wywłaszczenia nieruchomości na ten cel został zagospodarowany. Pomimo, że wieża spadochronowa była posadowiona na innej nieruchomości, w odległości około 262,5 m od działki nr [...], to na terenie "Rejonu Wieży Spadochronowej" zrealizowano pierwotnie planowany cel, gdyż teren ten miał być wolny.
Następnie stopniowo teren leżący w kompleksie IV "Rejon Wieży Spadochronowej" był przeznaczany na tereny ogrodów działkowych, na co wskazują:
- postanowienie Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa z dnia 20.09.1968 r.,
- decyzja Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa o lokalizacji szczegółowej nr 148/69 z dnia 22.10.1969 r.,
- pismo Miejskiego Zarządu Gospodarki Terenami z dnia 5.06.1974 r.,
- decyzja Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 21.11.1975 r. nr GKM.VI-6200/B/3/75.
Organ ustalił, że przedmiotowa działka weszła finalnie w skład Pracowniczego Ogrodu Działkowego [...], istniejącego od 1969 r.
W ocenie organu odwoławczego, stopniowe zagospodarowywanie terenów zielonych położonych wokół wieży spadochronowej na pracownicze ogrody działkowe, mieściło się także w założeniach projektowych budowy Nowej Huty. W tym miejscu organ powołał orzecznictwo, w którym wskazano, że ogrody działkowe stanowiące zieleń rekreacyjną w miejsce planowanego parku nie są zbędne na cel wywłaszczenia, gdyż pełnią analogiczną funkcję.
J. K. złożył skargę na pkt 1 powyższej decyzji zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego i postępowania, tj.;
1) art. 136 ust. 3 u.g.n. przez błędną wykładnię i w konsekwencji:
- błędne uznanie, że cel wywłaszczenia, określony w orzeczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 15 października 1952 r., nrL.S.A.II-
44[...] został zrealizowany, podczas gdy celu wywłaszczenia na działce nr [...] nie zrealizowano, bowiem na przedmiotowej działce nie wybudowano reduktorni gazów i wieży spadochronowej, gdyż obiekty te wybudowano na innych nieruchomościach;
- błędne uznanie, że w stosunku do wywłaszczonej nieruchomości nie została spełniona przesłanka "zbędności nieruchomości", podczas gdy przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna do realizacji celu wywłaszczenia, bowiem celu wywłaszczenia na przedmiotowej nieruchomości nie zrealizowano;
2) art. 136 ust. 1 u.g.n. przez błędną wykładnię i w konsekwencji uznanie, że nieruchomość wywłaszczona może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, podczas gdy przepis ten wprost stanowi, że nieruchomość podlegająca wywłaszczeniu nie może być wykorzystana w innym celu niż cel wywłaszczenia, wskazany wprost w decyzji wywłaszczeniowej;
3) art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. przez zastosowanie tego przepisu pomimo braku do tego podstaw faktycznych i prawnych, podczas gdy należało zastosować przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i utrzymać w mocy decyzję Starosty Krakowskiego z dnia 31 października 2023 r., znak: GN.III.KG.72211-237b/04, która odpowiadała prawu, prawidłowo ustalała stan faktyczny i prawny, zawierała prawidłowe uzasadnienie ze szczegółowym wyjaśnieniem zasadności zwrotu udziału wynoszącego [...] cz. w przedmiotowej nieruchomości;
4) art. 153 p.p.s.a. przez niezastosowanie tego przepisu i w konsekwencji błędne uznanie, że cel wywłaszczenia został wskazany w decyzji wywłaszczeniowej w sposób bardzo ogólny, podczas gdy w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Kr 972/17, wydanym w przedmiotowej sprawie we wcześniejszym etapie postępowania Sąd stwierdził, że w decyzji wywłaszczeniowej wyraźnie wskazano, że nieruchomości wymienione w ww. decyzji zostały wywłaszczone na budowę reduktorni gazów i wieży spadochronowej;
5) art. 80 k.p.a. przez błędną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego uznania przez Wojewodę Małopolskiego, że wywłaszczonej nieruchomości, będącej przedmiotem niniejszego postępowania, cel wywłaszczenia został zrealizowany.
Mając powyższe na uwadze, wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody Małopolskiego w zaskarżonej części oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
Organ odwoławczy wniósł w odpowiedzi o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych). Istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się zatem do ustalenia, czy w określonym przypadku jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Kontrola ta powinna zawsze przebiegać na trzech płaszczyznach:
1) oceny zgodności rozstrzygnięcia (decyzji lub innego aktu) lub działania z prawem materialnym,
2) dochowania wymaganej prawem procedury,
3) respektowania reguł kompetencji.
Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023, poz. 1634 ze zmianami, dalej p.p.s.a.) stanowiąc, że Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto w myśl art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Oceniając zaskarżoną decyzję Wojewody Małopolskiego przez pryzmat powyższych przesłanek, Sąd doszedł do przekonania, że jest ona nieprawidłowa, a zarzuty skargi zasługują na uwzględnienie.
Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji był art. 136 ust. 3 u.g.n., zgodnie z którym poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jej części lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140 u.g.n. Zgodnie z art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:
1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo
2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.
Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.
Przy czym w orzecznictwie wskazuje się, że ocena zbędności nieruchomości dokonana przez pryzmat terminów wskazanych w art. 137 ust. 1 u.g.n. nie odnosi się do wywłaszczenia, które miało miejsce przed wprowadzeniem do obrotu prawnego przepisu art. 137 ust. 1 wskazującego te terminy (por. wyrok WSA w Krakowie z 11.09.2014 r., II SA/Kr 923/14, LEX nr 1513410, i wyrok NSA z 24.06.2014 r., I OSK 2876/12, LEX nr 1493700). Tak samo orzekł NSA w wyroku z 18.11.2016 r., I OSK 49/15, LEX nr 2177226, w którym stwierdzono także, że nie sposób wymagać od podmiotów przejmujących wywłaszczoną nieruchomość, aby zrealizowały cel wywłaszczenia w terminach, które nie były wówczas określone (zob. też wyrok NSA z 9.10.2019 r., I OSK 175/18, LEX nr 2757240).
W przedmiotowej sprawie, w związku z uprzednim uchyleniem decyzji organu przez tut. Sąd na mocy wyroku z dnia 7 listopada 2017 r. sygn. akt II SA/Kr 972/17 sprawdzono, czy organy wypełniły wskazania zawarte w uzasadnieniu ww. wyroku, sprowadzające się do konieczności dalszego poszukiwania dokumentów. Zdaniem Sądu w składzie obecnie orzekającym, wyczerpano tym razem możliwości odnalezienia dokumentacji związanej z realizacją inwestycji. Organy zwróciły się do Archiwum Urzędu Miasta Krakowa, Archiwum Narodowego, Referatu Wywłaszczeń i Odszkodowań Urzędu Miasta Krakowa i Referatu Archiwum Urzędu Miasta Krakowa Wydziału Organizacji i Nadzoru, a na etapie postępowania odwoławczego także do Archiwum Akt Nowych w Warszawie.
Ustalony na tej podstawie stan faktyczny jest obecnie wystarczający i w zasadzie bezsporny. Sprowadza się on do dwóch istotnych konkluzji. Po pierwsze, cel wywłaszczenia parceli, która obecnie weszła w skład działki nr [...] był określony w orzeczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 15 października 1952 r. w sposób jednoznaczny, tj. pod budowę reduktorni gazów i wieży spadochronowej. Po drugie, zarówno reduktornia, jak i wieża zostały zrealizowane, jednakże poza terenem przedmiotowej działki.
Fakt zrealizowania planowanych obiektów na innych nieruchomościach doprowadził organ I instancji do wniosku o zbędności działki nr [...] na cel wywłaszczenia. Zdaniem organu odwoławczego cel jednak został zrealizowany. Działka ta weszła bowiem w skład kompleksu IV "Rejon Wieży Spadochronowej", w którym przewidziana była zieleń parkowa. Skoro natomiast na wywłaszczonej nieruchomości pojawiły się ogródki działkowe, to z uwagi na tożsamość funkcji, nie można uznać, że cel nie został zrealizowany. Z powyższą argumentacją Wojewody, nie można się zdaniem Sądu zgodzić.
Sądowi znane jest oczywiście orzecznictwo, na które powoływał się organ odwoławczy, podkreślające odmienność standardów prawnych, w jakich zapadały decyzje wywłaszczeniowe, przez co cel wywłaszczenia zazwyczaj określany był w sposób ogólnikowy. "Interpretacja celu wywłaszczenia powinna uwzględniać realia, w jakich ono następowało. Kryteria oraz standardy oceny sposobu formułowania i znaczenia celu wywłaszczenia zależne są bowiem między innymi od okresu, w jakim dochodziło do wywłaszczenia. Wymagania odnośnie szczegółowości celu wywłaszczenia powinny być oceniane adekwatnie do standardu prawnego i funkcjonalnego z chwili wydania rozstrzygnięcia wywłaszczeniowego, a nie z daty dokonywania kontroli. Innymi słowy, w im dalszej przeszłości był określany cel wywłaszczenia, tym ogólniej mógł być on ujęty w decyzji wywłaszczeniowej, a nawet mógł wynikać z kontekstu sprawy i całokształtu jej okoliczności (zob. wyrok NSA z dnia 14 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 1919/20, z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 2625/16, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 16 grudnia 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 952/22).
Sąd podziela również inną przytoczoną przez organ odwoławczy linię orzeczniczą, zgodnie z którą na cel wywłaszczenia można spojrzeć szerzej badając także kontekst funkcjonalno-organizacyjny. W szczególności "ilekroć cel wywłaszczenia obejmuje przedsięwzięcie o dużej skali, choćby w postaci kilku budynków użyteczności publicznej, tylekroć o wykorzystaniu nieruchomości na ten cel świadczy nie tylko zabudowanie jej tym budynkami, ale także wszelkimi innymi obiektami, które są funkcjonalnie z nimi powiązane. O wykorzystaniu na cel wywłaszczenia może także świadczyć inne niż zabudowa zagospodarowanie, w tym pozostawienie terenów zielonych, budowa placu zabaw, boiska itp. Poza tym, w przypadku realizacji inwestycji na poszczególnych etapach może dochodzić do zmian w pierwotnych projektach zagospodarowania poszczególnych części terenu. Zasadniczo punktem wyjścia dla oceny realizacji celu wywłaszczenia winno być wprawdzie ustalenie, jakie konkretne zagospodarowanie na określonym terenie było przewidziane w projektach inwestycji, jednakże nawet niezrealizowanie na wywłaszczonym terenie pierwotnie planowanych jej elementów – jeżeli zrealizowano inne mieszczące się w ramach przedsięwzięcia postrzeganego jako całość – nie może prowadzić do zanegowania realizacji celu wywłaszczenia; dochodzi wtedy li tylko do modyfikacji tegoż celu. Zmiana sposobu wykorzystania nieruchomości nie oznacza zmiany celu wywłaszczenia, a jedynie jego modyfikację. Modyfikacja oznacza zmianę wykorzystania wywłaszczonej nieruchomości w zakresie obejmującym cel wywłaszczenia, a nie zmianę samego celu wywłaszczenia" (por. np. wyrok NSA dnia 19 lipca 2016 r., I OSK 2600/14; wyrok WSA w Krakowie z dnia 30 stycznia 2018 r., II SA/Kr 1457/17, wyrok WSA w Krakowie z dnia 26 stycznia 2021 r. sygn. akt II SA/Kr 1157/20).
Powyższe orzecznictwo nie oznacza jednak, że w każdym przypadku decyzji wywłaszczeniowych, cel wywłaszczenia można interpretować w sposób szeroki i dowolny, czego dopuścił się organ odwoławczy. Nie można bowiem tracić z pola widzenia faktu, że w przedmiotowej sprawie cel wywłaszczenia przedmiotowej parceli był określony w sposób ścisły – pod budowę reduktorni gazu i wieży spadochronowej. Tymczasem na wywłaszczonej działce powstały finalnie ogródki działkowe. O tym, że ogródki te w żaden sposób nie są powiązane funkcjonalnie z reduktornią gazu, nie ma w ogóle wątpliwości i kwestia ta nie była w ogóle podnoszona przez organ odwoławczy. Zdaniem Wojewody powiązanie takie istniało jednak w związku z wieżą spadochronową, a związek wynika z kilku kwestii, o których mowa poniżej.
Po pierwsze, organ odwoławczy podkreślał, że przedmiotowe wywłaszczenie dotyczyło "inwestycji związanych z budową Miasta Nowa Huta, których realizację wykonywano wieloetapowo z uwagi na ogrom inwestycji, jak i zmiany w planach zarówno na etapie projektowania jak również w toku ich wykonywania" (k.15). "W ocenie organu odwoławczego stopniowe zagospodarowywanie terenów zielonych położonych wokół wieży spadochronowej na pracownicze ogrody działkowe, mieściło się także w założeniach projektowych budowy Nowej Huty" (k.17).
Choć cel wywłaszczenia faktycznie bywał często określany oględnie, a zacytowane powyżej orzecznictwo nakazuje uwzględniać obowiązujące ówcześnie standardy prawne, to jednak nie zwalnia to organów od oceny zrealizowania celu określonego w konkretnej decyzji wywłaszczeniowej. Nieuprawnione jest natomiast zdaniem Sądu odwoływanie się do ogólnych założeń nadrzędnego planu inwestycyjnego, jakim była budowa Nowej Huty. Takie podejście udaremniałoby ocenę realizacji celu wywłaszczenia wszelkich nieruchomości zajętych w związku z powyższym zamierzeniem inwestycyjnym. Analizy musimy dokonywać w aspekcie konkretnej decyzji wywłaszczeniowej dotyczącej określonej nieruchomości, którą w przedmiotowej sprawie było orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 15.10.1952 r., a nie budowa Nowej Huty jako taka.
Po drugie, organ argumentował, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, choć przedmiotowa działka znajdowała się w odległości ok. 262,5 m od zbudowanej wieży spadochronowej z tego względu, że okalający teren powinien pozostać wolny. W tym zakresie realizacja celu oparta jest na nieuprawnionym domniemaniu. Z decyzji wywłaszczeniowej nie wynika bowiem, że wieża miała być okolona pustym terenem, ani tym bardziej nie wiadomo, jak duży to miałby być obszar. Z faktu, że przy innych wieżach spadochronowych, zrealizowanych w innych miastach, zapewniano miękkie podłoże nie można wywodzić, że w niniejszej sprawie cel został zrealizowany.
Uzasadnienie organu odwoławczego jest ponadto w tym miejscu niekonsekwentne. Z jednej strony stwierdzono bowiem, że o zrealizowaniu celu świadczy fakt, iż wywłaszczona działka pozostała pusta, a z drugiej wskazano na zdjęcie lotnicze z 1965 r. i ortofotomapę z 1970 r., które obrazowały dwa obiekty położone w niedużej odległości na południe od wieży. Oznacza to, że wywłaszczona nieruchomość nie pozostała w takim razie pusta, lecz została w jakiś sposób zagospodarowana, z pewnością jednak nie w sposób wprost określony w decyzji wywłaszczeniowej poprzez budowę wieży czy reduktorni.
Po trzecie należy odnieść się do argumentacji organu odwoławczego, który twierdził, że zorganizowanie na wywłaszczonej nieruchomości ogródków działkowych świadczy o realizacji celu wywłaszczenia. W opinii Sądu, przytoczone w tym miejscu orzecznictwo opowiadające się za uznaniem ogródków działkowych jako dopuszczalny sposób realizacji celu wywłaszczenia określonego pierwotnie jako zieleń parkowa, jest w niniejszej sprawie nieadekwatne. Należy bowiem pamiętać, że w przedmiotowej sprawie nieruchomość nie została wywłaszczona w celu utworzenia parku, czy zieleni miejskiej, lecz wyraźnie w celu budowy reduktorni gazu i wieży spadochronowej, które to obiekty bezsprzecznie powstały na innych nieruchomościach. Uznanie w tej sytuacji, że utworzenie ogródków działkowych stanowi dopuszczalną zmianę przeznaczenia wywłaszczonych terenów, jest zdaniem Sądu zbyt daleko idące w świetle rzeczywistego celu wywłaszczenia wynikającego z konkretnego orzeczenia oraz mając na uwadze poszanowanie prawa własności podlegające ochronie konstytucyjnej.
Przeciwko stanowisku organu odwoławczego przemawia ponadto fakt, że zmiana sposobu wykorzystania wywłaszczonej działki wynika z decyzji Rady Narodowej Miasta Krakowa z dnia 22 października 1969 r., a do urządzenia ogródków działkowych na tym terenie doszło dopiero w latach 80-tych. Zarówno powyższa decyzja, jak i urządzenie ogródków miało zatem miejsce już po wybudowaniu wieży, a zatem po zrealizowaniu celu określonego w pierwotnej decyzji. Świadczy to zdaniem Sądu najlepiej, że wywłaszczone nieruchomości okazały się zbędne na cel wywłaszczenia, skoro po zrealizowaniu określonych budowli, działkom dano zupełnie inne przeznaczenie. Nielogiczne byłoby też twierdzenie, że powstałe w latach 80-tych ogródki działkowe w jakikolwiek sposób służyły użytkowaniu wieży spadochronowej, która w tym czasie już nie istniała.
Tym samym organ odwoławczy naruszył art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzez błędne zastosowanie tego przepisu, wadliwie uznając, że cel wywłaszczenia został zrealizowany. W ramach ponownego rozpoznania sprawy Wojewoda raz jeszcze rozpatrzy złożone odwołania, tym razem biorąc pod uwagę uwagi prawne zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku.
Wobec powyższego Sąd uchylił pkt 1 zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.
O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a.