II SA/Kr 1539/24

II SA/Kr 1539/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-01-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Jacek Bursa /przewodniczący/
Joanna Człowiekowska /sprawozdawca/
Magda Froncisz
Symbol z opisem
6135 Odpady
Hasła tematyczne
Odpady
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono decyzję organu II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1587
art. 26, art. 3 ust. 1 pkt 19
Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Bursa Sędziowie: Sędzia WSA Magda Froncisz Sędzia WSA Joanna Człowiekowska (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Anna Frasik-Mazurek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi G. sp. z o.o. z siedzibą w C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 11 października 2024 r. znak: SKO.OŚ/4170/341/2024 w przedmiocie nakazu usunięcia odpadów I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz G. sp. z o.o. z siedzibą w C. kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 11 lipca 2023 r. znak: AGK.6236.1.2023 Burmistrz Chełmka nakazał G. sp. z o.o. z siedzibą w C. (dalej również: skarżąca, spółka) usuniecie odpadów zgromadzonych na terenie hali poprodukcyjnej zlokalizowanej w C., [...].
Decyzją z dnia 10 października 2023 r. znak: SKO.OŚ/4170/336 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Kolegium wskazało, ze w sprawie toczy się postępowanie karne mające na celu ustalenie sprawcy, który dopuścił się podrzucenia odpadów na teren nieruchomości. Organ I instancji winien więc wstrzymać się z podjęciem decyzji w tej sprawie do czasu ustalenia sprawcy. Mając na uwadze informacje uzyskane w trakcie postępowania odwoławczego, że R. W. prowadzący działalność "[...] z siedzibą [...] magazynuje znaczne ilości odpadów w beczkach i mauzerach, organ winien przeprowadzić dodatkowe postępowania wyjaśniające.
Decyzją z dnia 6 sierpnia 2024 r. znak: AGK/OŚ.6236.1.2023 działając na podstawie art. 104 k.p.a. w związku z art. 26 ust 1, 2 i 6 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 roku o odpadach (Dz. U. z 2023 r., poz. 1587 ze zm.) Burmistrz Chełmka:
1) nakazał spółce G. Sp. z o.o., z siedzibą w C. usunięcie odpadów zgromadzonych na terenie hali poprodukcyjnej zlokalizowanej pod adresem: [...] stanowiącej własność w/w spółki. Przedmiotowe odpady zgromadzone są w 72 beczkach o pojemności 200 I i 8 pojemnikach typu "mauzer" o pojemności 1000 l zaklasyfikowanych na potrzeby prowadzonego postępowania na podstawie klasyfikacji określonej w rozporządzeniu Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz.U. z 2020 r. poz. 10) jako odpady o kodach:
- 05 06 03* Inne smoły;
- 08 01 11* Odpady farb i lakierów zawierających rozpuszczalniki organiczne lub inne substancje niebezpieczne;
- 08 01 12 Odpady farb i lakierów inne niż wymienione w 08 01 11;
- 08 01 13* Szlamy z usuwania farb i lakierów zawierające rozpuszczalniki organiczne lub inne substancje niebezpieczne;
- 08 01 15* Szlamy wodne zawierające farby i lakiery zawierające rozpuszczalniki organiczne lub inne substancje niebezpieczne;
- 08 01 17* Odpady z usuwania farb i lakierów zawierające rozpuszczalniki organiczne lub inne substancje niebezpieczne;
- 08 01 21* Zmywacz farb lub lakierów;
- 08 03 12* Odpady farb drukarskich zawierające substancje niebezpieczne;
- 08 04 09* Odpadowe kleje i szczeliwa zawierające rozpuszczalniki organiczne lub inne substancje niebezpieczne;
- 08 04 13* Uwodnione szlamy klejów lub szczeliw zawierające rozpuszczalniki organiczne lub inne substancje niebezpieczne;
- 08 04 15* Odpady ciekłe klejów lub szczeliw zawierające rozpuszczalniki organiczne lub inne substancje niebezpieczne;
-11 01 09* Szlamy i osady pofiltracyjne zawierające substancje niebezpieczne
2. Ustalił, że obowiązek wskazany w punkcie 1 zostanie wykonany w ten sposób, że odpady zostaną usunięte zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa, w szczególności w/w ustawy o odpadach, poprzez zawarcie stosownej umowy na transport i zagospodarowanie odpadów z podmiotem posiadającym odpowiednie zezwolenia.
3. Ustalił, że ww. obowiązek zostanie wykonany w terminie 1 miesiąca od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna.
4. Zobowiązał ww. spółkę do pisemnego powiadomienia organu o wykonaniu nałożonego obowiązku oraz potwierdzenia wypełnienia nałożonego obowiązku stosownymi dokumentami.
W uzasadnieniu decyzji organ podał, że dnia 9 stycznia 2023 r., Małopolski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska (w skrócie MWIOŚ) przekazał Burmistrzowi informację, że dnia 29 grudnia 2022 r. w związku ze zgłoszeniem dotyczącym gromadzenia nieznanych odpadów (duża ilość beczek i mauzerów z nieznaną substancją) na terenie hali poprodukcyjnej stanowiącej własność podmiotu G. Sp. z o.o. zlokalizowanej pod adresem [...] w C. podjęto czynności kontrolne, w toku których ustalono, że na terenie hali znajduje się 25 palet, na których znajdowało się 66 metalowych beczek o poj. 200 I oraz 7 mauzerów. W trakcie oględzin stwierdzono miedzy innymi, że część pojemników jest opisana następującymi kodami odpadów: 08 01 11* Odpady farb i lakierów zawierających rozpuszczalniki organiczne lub inne substancje niebezpieczne, 08 01 12 Odpady farb i lakierów inne niż wymienione w 08 01 11, 08 03 12* Odpady farb drukarskich zawierające substancje niebezpieczne, 08 04 13* Uwodnione szlamy klejów lub szczeliw zawierające rozpuszczalniki organiczne lub inne substancje niebezpieczne, 08 04 15* Odpady ciekłe klejów lub szczeliw zawierające rozpuszczalniki organiczne lub inne substancje niebezpieczne, 11 01 09* Szlamy i osady pofiltracyjne zawierające substancje niebezpieczne.
W piśmie z dnia 26 stycznia 2023 r. spółka podniosła, że co prawda jest właścicielem przedmiotowej nieruchomości, ale nie jest jeszcze jej posiadaczem, ponieważ nieruchomość nie została zgodnie z prawem jej wydana. W skazał, że dnia 12 grudnia 2022 r. przystąpiła do protokolarnego odbioru nieruchomości z udziałem Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Oświęcimiu, jednak nieruchomość nie została odebrana, ponieważ nie została opróżniona w szczególności z materiałów niebezpiecznych. W tej sprawie toczy się śledztwo prowadzone przez Prokuraturę Rejonową w Oświęcimiu w sprawie o sygn. Akt 4142-0.Ds.68.2023. Podniesiono, że byłym właścicielem nieruchomości jest P. Sp. z o.o., która jest zobowiązana do opróżnienia tej nieruchomości przed jej wydaniem.
W toku postępowania organ zwrócił się do Prokuratury Rejonowej w Oświęcimiu i Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Oświęcimiu o nadesłanie wskazanej dokumentacji, jak również do "[...]" Sp. z o.o. o ustosunkowanie się do stanowiska G. Sp. z o.o. Prezes Zarządu P. Sp. z o.o. pismem z dnia 8 lutego 2023 r. wskazał, że odpady znajdujące się w beczkach nigdy nie stanowiły własności P. Sp. z o.o., a wszczęte postępowanie wyjaśniające policji w Chełmku wskazuje, że zostały one przewiezione i składowane przez niezidentyfikowanego na dzień dzisiejszy sprawcę. Na dzień sprzedaży i przysądzenia własności na terenie hali nr 12 nie znajdowały się żadne odpady, które mogłyby kwalifikować się do uznania, że spółka P. Sp. z o.o. jest ich właścicielem. Dnia 23 lutego 2023 roku Komendant Komisariatu Policji w Chełmku przekazał uwierzytelnione kopie materiałów wraz z płytą CD (zdjęcia z hali nr 12 pl. [...]) z akt Prokuratury Rejonowej w Oświęcimiu 4142-O.Ds.68.2023.
W dniu 29 marca 2023 r., na przedmiotowej hali organ przeprowadził oględziny, podczas których ustalono, że:
- odpady których dotyczy postępowanie zostały przez właściciela nieruchomości A. G. przeniesione do innego pomieszczenia, zlokalizowanego w tej samej hali poprodukcyjnej. Czynność ta została wykonana początkiem marca bieżącego roku. Przeniesienie odpadów spowodowane było koniecznością prowadzenia prac remontowych w części hali, w której były dotychczas zmagazynowane. Odpady zostały przeniesione po konsultacji z Policją (KP Chełmek);
po przeniesieniu odpady zostały posegregowane, częściowo ustawione na nowych paletach i częściowo owinięte folią typu stretch;
odpady zostały zgromadzone w 72 beczkach o pojemności ok 200 l i 8 mauzerach o pojemności 1000 l;
na części beczek widoczne były następujące kody odpadów:
05 06 03* Inne smoły,
08 01 12 Odpady farb i lakierów inne niż wymienione w 08 01 11,
08 01 13* Szlamy z usuwania farb i lakierów zawierające rozpuszczalniki organiczne lub inne substancje niebezpieczne,
11 01 09* Szlamy i osady pofiltracyjne zawierające substancje niebezpieczne.
- na części mauzerów widoczne były następujące kody odpadów:
08 04 15* Odpady ciekłe klejów lub szczeliw zawierające rozpuszczalniki organiczne lub inne substancje niebezpieczne,
08 04 09* Odpadowe kleje i szczeliwa zawierające rozpuszczalniki organiczne lub inne substancje niebezpieczne,
08 01 11* Odpady farb i lakierów zawierających rozpuszczalniki organiczne lub inne substancje niebezpieczne.
- Ustalono, że w posiadaniu KP w Chełmku znajduje się ekspertyza dotycząca przedmiotowych odpadów zlecona do wykonania przez Prokuraturę Rejonową w Oświęcimiu.
- Przedmiotowe beczki ustawione są na paletach na posadzce hali, nie są narażone na działanie czynników atmosferycznych. Beczki i mauzery są szczelne, nie stwierdzono wycieków.
W czasie wizji wykonano dokumentację fotograficzną.
Na podstawie akt sprawy udostępnionych zarządzeniem Prokuratury Rejonowej w Oświęcimiu ustalono, że:
1) W dniach 17-20 lutego 2023 r. w przedmiotowym obiekcie przeprowadzono czynności kontrolno-rozpoznawcze, które obejmowały pomieszczenie nr 12 na parterze od strony południowej obiektu. W obiekcie prowadzone były prace remontowo-budowlane (przygotowawcze) do pełnienia nowej funkcji magazynowej na potrzeby działalności G. Sp. z o.o. W dniu kontroli w pomieszczeniu objętym czynnościami stwierdzono lokalizację 25 palet, na których ułożono 66 metalowych beczek o pojemności 200 l i 7 zbiorników DDPL (tj. zbiorników typu mauzer) o pojemności 1000 l. Część pojemników opisana została kodami (dane wskazano na podstawie oględzin własnych oraz ustaleń WIOŚ - pismo WIOŚ WI.7024.4.211.2022.JG/GP z dnia 5 stycznia 2023 r). Były to kody takie jak:
• 08 01 11* Odpady farb i lakierów zawierających rozpuszczalniki organiczne lub inne substancje niebezpieczne;
• 08 01 12 Odpady farb i lakierów inne niż wymienione w 08 01 11;
• 08 03 12* Odpady farb drukarskich zawierające substancje niebezpieczne;
• 08 04 13* Uwodnione szlamy klejów lub szczeliw zawierające rozpuszczalniki organiczne lub inne substancje niebezpieczne;
• 08 04 15* Odpady ciekłe klejów lub szczeliw zawierające rozpuszczalniki organiczne lub inne substancje niebezpieczne;
• 11 01 09* Szlamy i osady pofiltracyjne zawierające substancje niebezpieczne.
Kontrolowany wyjaśnił, że w lipcu 2021 roku, na etapie wykonania operatu szacunkowego wewnątrz przedmiotowego pomieszczenia nie występowały wyżej wymienione odpady. Odpady pojawiły się w trakcie procesu przysądzania prawa do nieruchomości, wtedy zdaniem właściciela pojemniki te zostały bez jego zgody umieszczone w obiekcie. A. G. poinformował, że te odpady nie stanowią jego własności oraz nie posiada wiedzy w jakich okolicznościach odpady pojawiły się na jego hali. W zakresie ochrony przeciwpożarowej dotyczącej miejsca magazynowania odpadów stwierdzono, że przedmiotowe pojemniki, na podstawie oceny wizualnej, nie posiadają wycieków i rozszczelnień. Substancje składowane są w stosie dwurzędowym. Ze względu na brak kart charakterystyki odpadów nie można stwierdzić ich składu chemicznego, odpowiadającego przypisanym kodom odpadów naklejonym na pojemnikach. Niezależnie od powyższego stwierdzono brak możliwości jednoznacznego potwierdzenia poziomu wypełnienia pojemników substancjami. W zakresie identyfikacji rodzaju odpadów zaznaczono, iż w dniu 12 grudnia 2022 r. działania w obiekcie w trybie interwencyjnym (na zgłoszenie zagrożenia) podjęły zastępy Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej PSP w Oświęcimiu. Rodzaj zdarzenia został określony jako miejscowe zagrożenie - małe. Nie stwierdzono wówczas występowania niebezpiecznych substancji, przy czym nie prowadzono identyfikacji zawartości płynnej pojemników. Działania PSP polegały na rozpoznaniu substancji chemicznych.
2) w opinii nr FD 118/2023 wykonanej przez dr n. chem. L. W. na zlecenie Prokuratury Rejonowej w Oświęcimiu przeprowadzona analizę celem zbadania zagrożenia dla środowiska, zdrowia i życia ludzkiego.
Na podstawie analizy fizykochemicznej przypisano prawdopodobne kody odpadów, których próbki pobrano w dniu 23 lutego 2023 r. W podsumowaniu i wnioskach przedmiotowej opinii wskazano miedzy innymi, że:
- Przedmiotowe odpady stanowią prawdopodobnie odpady z przemysłu chemicznego, petrochemicznego, farbiarskiego, lakierniczego, ect.;
- przedmiotowe substancje w momencie naruszenia, uszkodzenia i rozszczelnienia opakowania, w którym się znajdują mogą uwalniać niebezpieczne, lotne substancje takie jak: aceton, toluen, etylobenzen, ksyleny, lotne węglowodory alifatyczne itp.
- na podstawie oględzin zabezpieczonych substancji chemicznych, ich opakowań jak
również prowadzonych badań fizykochemicznych, biegły nie był w stanie określić źródła pochodzenia zabezpieczonych substancji chemicznych, a w szczególności wskazać konkretne zakłady, z których mogą pochodzić. Oryginalnie oznakowane opakowania różnych producentów mogą być użyte zarówno w działalności prowadzonej w kraju jak również za granicą i mogły stanowić tylko opakowania zastępcze do różnego rodzaju odpadów i zlewek poprodukcyjnych pochodzących z szeroko rozumianego przemysłu chemicznego, farbiarskiego, lakierniczego itp.;
- przedmiotowe odpady należy przekazać do licencjonowanego zakładu zajmującego
się utylizacją odpadów niebezpiecznych;
- stwierdzono, że odpady ujawnione na terenie ww. nieruchomości posiadają właściwości niebezpieczne i ze względu na ich skład chemiczny, właściwości fizykochemiczne oraz warunki i sposób składowania przedmiotowych odpadów
w miejscu ich ujawnienia, uwzględniając ich znaczna ilość, mogą zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka lub spowodować obniżenie jakości wody, powietrza lub powierzchni ziemi lub zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym w rozumieniu art. 183 §1 k.k.
Organ ustalił, że z notatki urzędowej, sporządzonej podczas oględzin, wynika, że A. G. obecny właściciel hali nr 12 w C. przetransportował beczki i zbiorniki typu mauser, które są przedmiotem prowadzonego śledztwa do innej hali znajdującej się w tym samym budynku. Jak podał, dokonał tego z uwagi na wykonanie koniecznego remontu hali, w której odpady się znajdowały. W związku z tym dokonano oględzin nowego miejsca składowania powyższych odpadów. Z kolei z protokołu oględzin z dnia 29 marca 2023 r. wynika, że przedmiotem oględzin jest hala G1 umiejscowiona w C. przy [...]. W pomieszczeniu przy ścianie wschodniej znajdowały się ułożone piętrowo na drewnianych paletach beczki o pojemności 200 l oraz zbiorniki plastikowe typu mauzer o pojemności 1000 l. W hali znajdowało się łącznie 72 beczki oraz 8 zbiorników typu mauzer. Beczki oraz pojemniki były różnych kolorów i posiadały różne etykiety. Pojemniki typu mauzer wypełnione były brązową cieczą w połowie lub w 2/3 objętości. Stan napełnienia beczek nie był możliwy do sprawdzenia ze względu na to, ze były zamknięte metalowym deklem.
Dnia 19 maja 2023 r. G. Sp. z o.o. wniosła o zawieszenie postępowania z uwagi na podjęte przez nią czynności mające na celu usuniecie przedmiotowych odpadów. W skazano, że na dzień 20 czerwca 2023 r. wyznaczono termin wykonania przymusowych czynności usunięcia odpadów przez "[...] Sp. z o.o. w asyście policji. Na podstawie informacji przekazanej przez pełnomocnika spółki G. sp. z o.o. (pismo z dnia 2 czerwca 2023 r.) organ ustalił, że egzekucja w tej sprawie została częściowo ograniczona do 10 pomieszczeń (dołączono uwierzytelnioną kserokopię wniosku o ograniczenie wniosku o opróżnienie lokalu z dnia 26 stycznia 2023r.), ponieważ cześć pomieszczeń Spółka sama opróżniła. Wskazano, że głównym celem tej egzekucji jest usunięcie znajdujących się na niej odpadów, które zastano na nieruchomości w dniu 12 grudnia 2022 r. Postępowanie dotyczy również odpadów zgromadzonych w beczkach i mauzerach zdeponowanych na przedmiotowej hali. Z kolei Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Oświęcimiu pismem z dnia 19 czerwca 2023 r. poinformował, że na obecnym etapie, wykonanie wniosku wierzyciela w przedmiocie eksmisji jest niewykonalne. Postanowieniem z dnia 22 czerwca 2023 r. organ odmówił zawieszenia postępowania.
Mając na uwadze wytyczne zawarte w decyzji SKO z dnia 10 października 2023 r. organ podjął czynności zmierzające do wyjaśnienia okoliczności wskazanych decyzji. Organ uzyskał dokumentację z prokuratury dotyczącą odpadów zgromadzonych na ww. hali produkcyjnej. Z kolei w dniu 6 lutego 2024 r. przy udziale Prezesa Zarządu G. Sp. Z o.o. przesłuchano R. W. Ww. wskazał, że nie wie kto i kiedy mógł zdeponować odpady w hali. Widział je raz przez szybę w obecności A. G. W związku z zeznaniami złożonymi przez R. W. oraz informacjami przekazanymi przez A. G., w dniu 2 kwietnia 2024 r. przesłuchano M. G., który wskazał, że nie ma wiedzy kto mógł przewieźć odpady na halę A. G. Na podstawie pisma Komendanta Policji w Chełmku z dnia 22 kwietnia 2024 r. ustalono, że postępowanie karne zostało umorzone z powodu niewykrycia sprawcy przestępstwa.
Jak podał organ, wnioskiem z dnia 14 maja 2024 r. pełnomocnik G. Sp. z o.o. wniósł o przesłuchanie w charakterze świadków R. W., M. B. (komornika sądowego), L. K., K. M., K. G. oraz podniósł, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 3 pkt 19 ustawy o odpadach pozwalające na uznanie spółki za posiadacza odpadów. Odnosząc się do ww. wniosków dowodowych organ podał, że przesłuchanie świadka R. W. odbyło się w dniu 6 lutego 2024 r.; ww. Komornik sądowy brała udział w czynnościach dotyczących zbycia hali obecnie należącej do G. Sp. z o.o. Odpady zostały ujawnione już po zakończeniu czynności prowadzonych przez ww. komornika sądowego; L. K. wskazała, że nie posiadała kluczy do przedmiotowej hali (wiadomość e-mail z dnia 27.05.2024r oraz pismo z dnia 27.05.2024r, dostarczone do UM Chełmek dnia 04.06.2024 r.); K. M. - Prezesa Zarządu [...] Sp. z o.o. informację że odpady znajdujące się w beczkach nigdy nie stanowiły własności [...] Sp. z o.o., a na dzień sprzedaży i przysądzenia własności na terenie hali nr 12 nie znajdowały się żadne odpady, które mogłyby kwalifikować się do uznania, że spółka [...] Sp. z o.o. jest ich właścicielem; K. G. i A. G. skierowali do Burmistrza Chełmka pismo, w którym przedstawili przebieg wydarzeń związanych z nabyciem hali magazynowej położonej przy [...].
Mając na uwadze powyższe okoliczności organ ustalił, że w czasie wszczęcia postępowania właścicielem hali poprodukcyjnej zlokalizowanej przy [...] w C., na której zmagazynowane są odpady będące przedmiotem niniejszego postępowania, na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Oświęcimiu z dnia 12 września 2022 r. sygn. Akt l Co 332/21 o przysądzeniu prawa własności przedmiotowej hali poprodukcyjnej (postanowienie to uprawomocniło się z dniem 2 listopada 2022 r.) była G. Sp. z o.o. W piśmie z dnia 26 stycznia 2023r. G. Sp. z o.o. wskazała, że co prawda jest właścicielem przedmiotowej nieruchomości, ale jeszcze nie jest jej posiadaczem, ponieważ nieruchomość nie została jej zgodnie z prawem wydana. Podkreślono również, że do czasu aż nieruchomość nie zostanie wydana zgodnie z prawem, G. Sp. z o.o. nie jest jeszcze władającą tą nieruchomością, zatem nie jest posiadaczem odpadów znajdujących się na jej terenie. Zdaniem organu przeczą temu późniejsze działania spółki, która jednocześnie na terenie przedmiotowej hali prowadziła prace remontowe, przemieszczała odpady, w stosunku do których toczy się niniejsze postępowanie, miała dostęp do wszystkich pomieszczeń i uczestniczyła w czynnościach organów kontrolujących przedmiotową halę. Przedmiotowe odpady zostały zdeponowane na terenie wyżej wymienionej hali poprodukcyjnej w sposób niezgodny z obowiązującymi przepisami prawa. Nie jest znany podmiot, który umieścił przedmiotowe odpady na terenie ww. hali poprodukcyjnej. Nieznany jest również czas ich umieszczenia. Postępowanie prowadzone przez Prokuraturę Rejonową w Oświęcimiu w tej sprawie zostało umorzone z powodu niewykrycia sprawcy, nie znaleziono również podstaw do podjęcia na nowo przedmiotowego postępowania. Zgromadzony materiał dowodowy również nie pozwala na jednoznaczne i bezsprzeczne stwierdzenie, że odpady te pozostawił po sobie poprzedni właściciel hali tj. [...] Sp. z o.o. lub inny podmiot. Odpady te nie były obecne na terenie hali w sposób ciągły, pojawiły się w czasie po sporządzeniu opinii dotyczącej oszacowania aktualnej wartości rynkowej nieruchomości zlokalizowanej przy [...] w C. Na podstawie materiałów zgromadzonych w sprawie, w tym opinii nr FD 118/2023 wykonanej na zlecenie Prokuratury Rejonowej w Oświęcimiu nie można jednoznacznie wskazać źródła pochodzenia przedmiotowych odpadów.
Organ podał, że zgodnie z art 3 ust. 1 pkt. 19 ustawy o odpadach przez posiadacza odpadów - rozumie się wytwórcę odpadów lub osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej będące w posiadaniu odpadów; domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. G. Sp. z o.o. jest właścicielem hali poprodukcyjnej, w której zgromadzone są odpady będące przedmiotem niniejszego postępowania. Zgodnie z art. 3 pkt 44 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2024 r. poz. 54 z późn. zm.) należy przyjąć, że władającym przedmiotową halą, na terenie której zgromadzone są odpady, jest G. sp. z o.o. Nadto w toku postępowania ww. spółka nie przedstawiła wystarczających dowodów pozwalających na jednoznaczne wskazanie innego podmiotu władającego przedmiotowymi odpadami.
Zdaniem organu nie zachodzą również przesłanki, które pozwoliłyby obalić domniemanie wskazane w art 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach. Również prowadzone postępowanie nie pozwoliło na bezsprzeczne ustalenie nie tylko podmiotu, który zdeponował przedmiotowe odpady na terenie nieruchomości, ale nawet czasu kiedy zostały one na niej zdeponowane. Ze zgromadzonego materiału wynika jedynie czasokres kiedy odpady te mogły zostać zdeponowane na przedmiotowej hali tj. od 22.07.2021 r do 12.12.2022 r. G. zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Oświęcimiu z dnia 12 września 2022 r. sygn. Akt l Co 332/21 o przysądzeniu prawa własności przedmiotowej hali poprodukcyjnej (postanowienie to uprawomocniło się z dniem 2 listopada 2022 r.) była w tym czasie właścicielem przedmiotowej nieruchomości. Wobec tego nie można w sposób niebudzący wątpliwości stwierdzić, że odpady te zostały zdeponowane na terenie przedmiotowej hali przed czasem kiedy G. Sp. z o.o. stała się właścicielem nieruchomości. Ponadto A. G. - Prezes Zarządu G. Sp. z o.o. wykonywał czynności przypisane posiadaczowi przedmiotowych odpadów. Zgodnie z G. Sp. z o.o. posiada dostęp do wszystkich pomieszczeń hali, zabezpiecza je również poprzez zamknięcie. Przy wszystkich czynnościach kontrolnych prowadzonych na przedmiotowej hali obecny był Prezes Zarządu G. Sp. z o.o. i umożliwiał wejście na halę podmiotom kontrolującym. Ponadto przedmiotowe odpady został przeniesione przez G. Sp. z o.o. do innego pomieszczenia tej samej hali, a wcześniej beczki zostały posegregowane i częściowo poprzekładane na inne palety oraz owinięte folią. Wskazuje to jednoznacznie, ze G. Sp. z o.o. wykonuje względem przedmiotowych odpadów czynności przynależne jedynie ich posiadaczowi.
Organ wyjaśnił, że dla potrzeb przedmiotowego postępowania, w sentencji niniejszej decyzji wskazano nie tylko kody odpadów określone w opinii nr FD 118/2023 na zlecenie Prokuratury Rejonowej w Oświęcimiu, ale również kody odpadów, które zostały uwidocznione na przedmiotowych beczkach i pojemnikach typu mauzer w czasie kontroli prowadzonych przez pracowników: Urzędu Miejskiego w Chełmku, Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska oraz Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej. Na potrzeby opinii pobrano jedynie 15 próbek i kody tylko tych odpadów zostały określone w opinii nr FD 118/2023. Ze względu na zmienną ilość beczek i mauzerów wskazywaną w protokołach różnych podmiotów, przyjęto jako ostateczną ilość beczek uwidocznioną w czasie wizji w terenie prowadzonej przez pracowników Urzędu Miejskiego w Chełmku dnia 29 marca 2023 r. tj. 72 beczki o pojemności 200 l i 8 pojemników typu mauzer o pojemności 1000 l.
Organ podniósł również, że pomimo tego, że G. Sp. z o.o. deklarowała, że dąży do usunięcia przedmiotowych odpadów i podejmuje w tym zakresie niezbędne kroki prawne, z dokumentacji zgromadzonej w sprawie nie wynika żeby podjęte działania, przyniosły skutek w postaci usunięcia przedmiotowych odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich magazynowania.
W opinii nr FD 118/2023 stwierdzono, że odpady ujawnione na terenie ww. nieruchomości posiadają właściwości niebezpieczne i ze względu na ich skład chemiczny, właściwości fizykochemiczne oraz warunki i sposób składowania przedmiotowych odpadów w miejscu ich ujawnienia, uwzględniając ich znaczną ilość, mogą zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka lub spowodować obniżenie jakości wody, powietrza lub powierzchni ziemi lub zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym w rozumieniu art. 183 §1 k.k. Jednakże w piśmie Państwowej Straży Pożarnej w Oświęcimiu znak: PZ.52805.15.3.2023 z dnia 21 lutego 2023 r. wskazano miedzy innymi, że w zakresie ochrony ppoż przedmiotowe pojemniki, na podstawie oceny wizualnej, nie posiadają wycieków i rozszczelnień. W zakresie identyfikacji rodzaju odpadów zaznaczono, iż w dniu 12 grudnia 2022 r. działania w obiekcie podjęły zastępy Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej PSP w Oświęcimiu, nie stwierdzono występowania niebezpiecznych substancji, przy czym nie prowadzono identyfikacji zawartości płynnej pojemników. Działania PSP polegały na rozpoznaniu substancji chemicznych. Z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika co prawda, że przedmiotowe odpady są odpadami niebezpiecznymi i mogą stanowić zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi lub środowiska nigdzie jednak nie wskazano, że konieczne jest ich natychmiastowe usunięcie.
Od ww. decyzji odwołanie wniosła G. Sp. z o.o.
Decyzją z dnia 11 października 20024 r. znak: SKO. OŚ/4170/341/2024, działając na podstawie art. art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2023 r., poz. 1587 ze zm., zwaną dalej ustawą) oraz art. 138 § 2 k.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie uchyliło ww. decyzję w zakresie punktu 4 i w tym zakresie umorzyło postępowanie, w pozostałym zakresie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Organ odwoławczy przedstawił przebieg postępowania i podał, że z przepisu art. 26 ustawy o odpadach wynika, że do zastosowania środka nadzorczego w postaci decyzji nakazującej usunięcie odpadów wymagane jest ustalenie następujących okoliczności:
1. istnienia odpadów w rozumieniu ustawy,
2. składowania tych odpadów w miejscu nieprzeznaczonym do ich składowania i
magazynowania,
3. podmiotu zobowiązanego do usunięcia nielegalnie składowanych odpadów (posiadacza odpadów).
W decyzji nakazującej usunięcie odpadów wójt (burmistrz lub prezydent miasta) ma obowiązek wskazać termin usunięcia odpadów, rodzaj odpadów oraz sposób usunięcia odpadów, w tym miejsce skąd mają zostać usunięte odpady, a także techniczne warunki usunięcia.
Zgodnie z art. 3 pkt 6 ustawy o odpadach, pod pojęciem odpadów rozumie się każdą substancję lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do których pozbycia się jest obowiązany. Jak wynika z art. 4 ustawy o odpadach odpady klasyfikuje się przez ich zaliczenie do odpowiedniej grupy, podgrupy i rodzaju odpadów (ust. 1), a ich katalog określa minister właściwy do spraw środowiska (ust. 3). Z kolei zgodnie z art. 3 pkt 19 ustawy ilekroć jest w niej mowa o posiadaczu odpadów -rozumie się przez to wytwórcę odpadów lub osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej będące w posiadaniu odpadów; domniemywa się przy tym, że władający powierzchnia ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Wprowadzone przez ustawodawcę domniemanie pozwala organowi I instancji poprzestać na ustaleniu, kto włada gruntem, na którym składowane są odpady.
Organ odwoławczy podał, że ustawa o odpadach nie zawiera definicji pojęcia "władający powierzchnią ziemi". Stosownie jednak do art. 3 pkt 44 Prawa ochrony środowiska, pod pojęciem "władającego powierzchnią ziemi rozumie się właściciela nieruchomości, a jeżeli w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej na podstawie ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne ujawniono inny podmiot władający gruntem - podmiot ujawniony jako władający". Za zastosowaniem powyższej definicji na gruncie ustawy o odpadach przemawia wykładnia systemowa.
Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ wskazał, że obalenie domniemania, o którym mowa w art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach, wyklucza jakakolwiek forma akceptacji władającego powierzchnią ziemi dla składowania odpadów na nieruchomości wbrew przepisom ustawy o odpadach. Wprowadzone przez ustawodawcę domniemanie prawne odpowiedzialności za odpady władającego powierzchnią gruntu zanieczyszczonego odpadami zdejmuje z organów prowadzących postępowanie obowiązek dociekania z urzędu, kto był wytwórcą odpadów. Władający gruntem muszą mieć świadomość obowiązku dbałości o stan swoich nieruchomości i odpowiedzialności na zasadzie ryzyka za działania osób trzecich prowadzące do zanieczyszczenia ich nieruchomości. W niniejszej sprawie G. Sp. z o.o. podczas licytacji komorniczej przeprowadzanej dnia 22 grudnia 2021 r. nabyła halę poprodukcyjną zlokalizowaną pod adresem [...] (postanowienie Sądu Rejonowego w Oświęcimiu z dnia 12 września 2022 r., sygn. akt I Co 332/21 o przysądzeniu prawa własności przedmiotowej hali poprodukcyjnej określonej jako lokal użytkowy przeznaczony do realizacji produkcji przemysłowej, usytuowany na dwóch kondygnacjach, wraz z przysługującym udziałem w nieruchomości wspólnej dla której jest prowadzona księga wieczysta [...] w wysokości 5356/9129 części położonego przy [...], dla którego to lokalu Sąd Rejonowy w Oświęcimiu prowadzi księgę wieczystą [...], na rzecz G. Sp. z o.o. Postanowienie uprawomocniło się z dniem 2 listopada 2022 r.). W czasie protokolarnego odbioru nieruchomości przeprowadzanego dnia 12 grudnia 2022 r. przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Oświęcimiu, ujawniona została duża liczba beczek z nieznaną substancją.
Organ zauważył, że nie jest znany podmiot, który umieścił przedmiotowe odpady na terenie ww. hali poprodukcyjnej. Nieznany jest również czas ich umieszczenia. Postępowanie prowadzone przez Prokuraturę Rejonową w Oświęcimiu w tej sprawie zostało umorzone z powodu niewykrycia sprawcy, nie znaleziono również podstaw do podjęcia na nowo przedmiotowego postępowania. Zgromadzony materiał dowodowy również nie pozwala na jednoznaczne i bezsprzeczne stwierdzenie, że odpady te pozostawił po sobie poprzedni właściciel hali tj. [...] Sp. z o.o. lub inny podmiot. Odpady te nie były obecne na terenie hali w sposób ciągły, pojawiły się w czasie po sporządzeniu opinii dotyczącej oszacowania aktualnej wartości rynkowej nieruchomości zlokalizowanej przy [...] w C. Na podstawie materiałów zgromadzonych w sprawie, w tym opinii nr FD 118/2023 wykonanej na zlecenie Prokuratury Rejonowej w Oświęcimiu nie można jednoznacznie wskazać źródła pochodzenia przedmiotowych odpadów (w aktach sprawy - k. 211-241). Wskazane w decyzji kody odpadów znajdują swoje potwierdzenie w przedmiotowej opinii (w aktach sprawy - k. 216-217). W dniu 29 marca 2023 r. zostały przeprowadzone oględziny w/w hali, w trakcie których ustalono, że odpady zostały zgromadzone w 72 beczkach o pojemności ok 200 l i 8 mauzerach o pojemności 1000 l, na części beczek widoczne były kody odpadów.
W ocenie Kolegium organ I instancji słusznie zobowiązał spółkę do usunięcia odpadów z przedmiotowej hali. Postępowanie przed organem I instancji nie pozwoliło bowiem na bezsprzeczne ustalenie nie tylko podmiotu, który zdeponował przedmiotowe odpady na terenie nieruchomości, ale nawet czasu kiedy zostały one na niej zdeponowane. Ze zgromadzonego materiału wynika jedynie czasokres kiedy odpady te mogły zostać zdeponowane na przedmiotowej hali tj. od 22 lipca 2021 r. do 12 grudnia 2022 r. Również postępowanie prowadzone przez Prokuraturę Rejonową w Oświęcimiu w tej sprawie zostało umorzone z powodu niewykrycia sprawcy, nie znaleziono również podstaw do podjęcia na nowo przedmiotowego postępowania. Ponadto właściciel nieruchomości – G. Sp. z o.o. nie przedstawiła wystarczających dowodów pozwalających na jednoznaczne wskazanie innego podmiotu władającego przedmiotowymi odpadami. Nie zachodzą więc przesłanki, które pozwoliłyby obalić domniemanie wskazane w art 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach.
Organ odwoławczy podniósł, że obalenie domniemania prawnego z art 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach może nastąpić tylko poprzez wykazanie, że odpadem faktycznie władał inny podmiot. Ciężar przeprowadzenia dowodu celem obalenia domniemania z art 3 ust. 1 pkt. 19 ustawy spoczywa przy tym na władającym powierzchnią ziemi, którym w niniejszej sprawie jest G. sp. z o.o. W toku postępowania nie doszło również do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie Kolegium podniosło, iż organ I instancji nieprawidłowo nałożył obowiązek w punkcie 4 zaskarżonej decyzji, bowiem nie znajduje swojego umocowania w obowiązujących przepisach prawa.
Na powyższą decyzję G. sp. z o.o. z siedzibą w C. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie przepisów:
- art. 26 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach, a nadto art. 336 Kodeksu cywilnego, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, skutkujące niezasadnym przyjęciem, iż skarżącą jest posiadaczem odpadów opisanych w zaskarżonej decyzji i niezasadnym przypisaniem skarżącej obowiązku ich usunięcia;
- art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie ustaleń co do faktycznego posiadacza odpadów, których dotyczy postępowanie.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że decyzja organu II Instancji sprowadziła się w zasadzie do zreferowania bezspornego w tej sprawie stanu faktycznego. Natomiast do zarzutów podniesionych w odwołaniu organ II Instancji odniósł się jedynie zdawkowo. Organ nie wyjaśnił, z jakich względów organ uznał stronę skarżącą za posiadacza odpadów, a jedynie powołał art. 3 pkt 19 ustawy o odpadach.
Zdaniem strony skarżącej właściciel nieruchomości nie zawsze jest posiadaczem zgromadzonych na niej odpadów. Możliwa jest bowiem sytuacja, że podmiot będący właścicielem nie ma jednocześnie atrybutu posiadacza nieruchomości. W niniejszej sprawie w chwili, gdy odpady na nieruchomość zostały podrzucone, skarżąca nie była posiadaczem nieruchomości. Nie ma przy tym większego znaczenia, w jakiej dokładnie dacie odpady te na nieruchomość podrzucono, skoro nastąpiło to zanim skarżąca stała się posiadaczem nieruchomości. Również uzyskanie władztwa nad nieruchomością w niniejszej sprawie, nie oznacza, że skarżąca stała się posiadaczem odpadów lub że obciążają domniemanie posiadania takiego statusu.
Według skarżącej nie mogą jej także obciążać skutki ustawowego domniemania bycia posiadaczem odpadów z uwagi na nabycie własności nieruchomości. Ustawodawca wiąże bowiem odpowiedzialność właściciela z możliwością zabezpieczenia przez niego nieruchomości. Tymczasem na gruncie niniejszej sprawy skarżąca nie miała możliwości zabezpieczenia nieruchomości przed podrzuceniem na niej odpadów, gdyż w dacie, kiedy je podrzucono nieruchomości tej nie posiadała.
Nadto, skarżąca wskazała podmiot, który jest posiadaczem odpadów, tj. P. sp. z o. o. z siedzibą w C. i wobec tego podmiotu rzeczony zarzut jest zdaniem skarżącej w pełni uzasadniony. Organy administracyjne całkowicie pominęły wykładnię funkcjonalną art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach tj. cel zawartego w nim domniemania. Przepis ten przewiduje surową odpowiedzialność osoby władającej gruntem, na którym zgromadzono odpady, niezależną od tego, czy osoba ta sama wytworzyła odpady i nielegalnie je składuje i obejmuje także sytuacje "podrzucenia" odpadów na cudzą nieruchomość poza wiedzą i wbrew woli jej posiadacza. Nadto prawidłowa wykładnia art. 26 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach musi zdaniem skarżącej wiązać obowiązek usunięcia odpadów z przynajmniej potencjalną możliwością władztwa nad nieruchomością i zabezpieczenia jej przed niedozwoloną ingerencją. Tymczasem zaskarżona decyzja premiuje zaniedbania podmiotu, który miał możliwość i obowiązek zabezpieczenia nieruchomości przed nielegalnym złożeniem na jej obszarze odpadów (P. Sp. z o. o. z siedzibą w C.), dotkliwą odpowiedzialnością finansową obciążając podmiot, który możliwości takiej ze względów faktycznych i prawnych nie miał.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Z istoty kontroli wynika również, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność aktu lub wydanie go z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw, podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.
W tak zakreślonych ramach kontroli Sąd uznał skargę za uzasadnioną.
Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 11 października 2024 r., którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Chełmka w części, w której nałożono na G. sp. z o.o. z siedzibą w C. obowiązek usunięcia odpadów zgromadzonych na terenie hali poprodukcyjnej zlokalizowanej w C. Równocześnie określono sposób usunięcia odpadów oraz termin usunięcia odpadów. Kolegium zakwestionowało decyzję organu w I instancji w zakresie nałożonego w punkcie 4 obowiązku pisemnego powiadomienia organu o wykonaniu nałożonego obowiązku oraz potwierdzenia wypełnienia nałożonego obowiązku stosownymi dokumentami. Już w tym miejscu stwierdzić należy, że kwestia obowiązku z punktu 4 decyzji Burmistrza Chełmka została przez Kolegium rozstrzygnięta prawidłowo, a nadto sposób rozstrzygnięcia nie jest kwestionowany przez skarżącą.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. 2023 r. poz. 1587), który stanowi: "Z zastrzeżeniem art. 26a, w przypadku nieusunięcia odpadów zgodnie z ust. 1, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji wydawanej z urzędu, nakazuje posiadaczowi odpadów usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, z wyjątkiem przypadku, gdy obowiązek usunięcia odpadów jest skutkiem wydania decyzji o cofnięciu decyzji związanej z gospodarką odpadami, stwierdzenia nieważności, uchylenia lub wygaśnięcia decyzji związanej z gospodarką odpadami." Posiadacza odpadów definiuje, na potrzeby ustawy o odpadach, art. 3 ust. 1 pkt 19, jako wytwórcę odpadów lub osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej będące w posiadaniu odpadów; domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości.
Zwrócić warto w tym miejscu uwagę, że na tle art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach w wyroku z 17 września 2024 r., III OSK 23/23 (orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "Obalenie domniemania prawnego z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach może nastąpić tylko przez wykazanie, że odpadem faktycznie władał inny podmiot, przy czym ciężar przeprowadzenia dowodu w tym zakresie spoczywa na władającym powierzchnią ziemi. Oznacza to, że w przypadku, gdy nie można ustalić podmiotu ponoszącego odpowiedzialność za odpady, obowiązuje domniemanie z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach. Jeśli domniemanie nie zostanie obalone, odpowiedzialność za odpady będzie ponosił władający powierzchnią ziemi, na której odpady się znajdują. Jeżeli odpady nie zostaną usunięte zgodnie z obowiązkiem wyrażonym w art. 26 ust. 1 ustawy o odpadach, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji wydawanej z urzędu, nakazuje posiadaczowi odpadów usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. Domniemanie z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach należy zatem rozumieć w ten sposób, że w przypadku, gdy faktyczny posiadacz odpadów jest nieznany, obowiązki tego posiadacza obciążają władającego powierzchnią ziemi. Zgodnie z art. 3 pkt 44 ustawy z 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2021 r. poz. 1973 z późn. zm. - dalej: p.o.ś.), takim władającym jest właściciel nieruchomości, a jeżeli w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej na podstawie ustawy z 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2021 r. poz. 1990) ujawniono inny podmiot władający gruntem - podmiot ujawniony jako władający powierzchnią ziemi (zob. M. Górski, Usuwanie odpadów, Warszawa 2021, s. 133-134)". Podobnie w wyroku NSA z 20 lutego 2024 r., III OSK 1286/22, wskazano następująco: "domniemanie, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości, zostało wprowadzone w celu uniknięcia sytuacji, gdy brak jest podmiotu odpowiedzialnego za umieszczenie odpadów na nieruchomości (wytwórcy odpadów). Domniemanie to może zostać obalone w przypadku, kiedy możliwe jest ustalenie podmiotu odpowiedzialnego za składowanie odpadów. Władający powierzchnią ziemi może się zwolnić z odpowiedzialności za odpady tylko w jeden sposób – wskazując, że odpadem włada lub władał faktycznie inny podmiot, czyli wskazać wyraźnie na innego posiadacza odpadów."
W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, po pierwsze, że na terenie hali poprodukcyjnej, której obecnym właścicielem jest skarżąca, znajdują się odpady, zgromadzone nielegalnie – jak ostatecznie ustalono – w 72 beczkach o pojemności ok. 200 l oraz 8 mauzerach o pojemności 1000 l. Po drugie, ustalono w toku postępowania, że odpady mogły być zdeponowane w hali w czasie od 22 lipca 2021 r. do 12 grudnia 2022 r. Druga data graniczna, to data protokolarnego odbioru nieruchomości przez skarżącą, przeprowadzona przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Oświęcimiu K. M., w czasie którego ww. odpady zostały ujawnione. W okolicznościach sprawy szczególnie istotne jest to, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego skarżąca nie była wcześniej w posiadaniu przedmiotowej hali, którą nabyła wskutek licytacji komorniczej, na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Oświęcimiu z dnia 12 września 2022 r., sygn. akt I Co 332/21 o przysądzeniu prawa własności przedmiotowej hali, które uprawomocniło się z dniem 2 listopada 2022 r. Dopiero w dniu 12 grudnia 2022 r. spółka objęła przedmiotową nieruchomość. Po trzecie, nie ujawniono w toku postępowania, kto faktycznie umieścił odpady w przedmiotowej hali. Nie wskazały na faktycznego sprawcę czynności procesowe organu I instancji. Nie doprowadziło do wskazania faktycznego sprawcy postępowanie karne. Niesporne jest jednak, że we wskazanym wyżej okresie właścicielem nieruchomości zabudowanej przedmiotową halą była P. sp. z o.o. z siedzibą w C., co do której nie wykazano, iż nie miała dostępu do własnej nieruchomości.
Wobec powyższego kluczowa jest odpowiedź na pytanie, czy w okolicznościach sprawy doszło do obalenia domniemania prawnego, o którym mowa w art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach, zgodnie z którym to obecny właściciel hali (skarżąca), jako władający powierzchnią ziemi, jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Zdaniem Sądu odpowiedź na to pytanie jest pozytywna.
Słusznie skarżąca akcentowała szczególne te okoliczności sprawy związane z objęciem nieruchomości przez skarżącą i ujawnienie spornych odpadów w momencie przejmowania nieruchomości przez skarżącą. W tych specyficznych okolicznościach nie sposób odnosić do skarżącej twierdzenia organu odwoławczego, zgodnie z którym "władający gruntem muszą mieć świadomość obowiązku dbałości o stan swoich nieruchomości i odpowiedzialności na zasadzie ryzyka za działania osób trzecich prowadzące do zanieczyszczenia ich nieruchomości". Rzecz w tym, że w odniesieniu do skarżącej tak sformułowany obowiązek oznaczałby obowiązek niemożliwy do spełnienia, skoro objęła nieruchomość w sytuacji, w której sporne odpady już się na niej znajdowały. Trzeba również przyznać rację skarżącej, że wskazała ona posiadacza odpadów, tj. poprzedniego właściciela nieruchomości. Rolą organu w tej sytuacji było zweryfikowanie tego twierdzenia i jego ocena w świetle zgromadzonego materiału dowodowego. W ocenie Sądu można przypisać odpowiedzialność poprzedniemu właścicielowi nieruchomości, jeśli co najmniej godził się na to, że w czasie gdy władał nieruchomością zdeponowano na niej nielegalnie odpady. Tym samym w ocenie Sądu nie ma znaczenia, że w toku postępowania administracyjnego w przedmiocie nakazania usunięcia odpadów skarżąca przemieściła odpady w hali. Nie można bowiem czynić skarżącej zarzutu, że podejmuje działania zmierzające do korzystania z hali, w której zalegają sporne odpady.
W tych okolicznościach Sąd stwierdził, że organy dopuściły się naruszenia prawa w postaci błędnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, a jednocześnie nie podjęły wystarczających czynności zmierzających do ustalenia posiadacza nieruchomości, czym naruszono art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach. Z tych przyczyn Sąd w punkcie I sentencji wyroku orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono w punkcie II sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.