II SA/Kr 1524/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KrakowieKraków2023-03-08
NSAAdministracyjneŚredniawsa
nieruchomościprzejęcie przez państwodecyzja administracyjnastwierdzenie nieważnościprawo administracyjneorzecznictwonieruchomości ziemskiehistoria prawa

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1954 r. o przejęciu nieruchomości, uznając, że orzeczenie to było dotknięte rażącym naruszeniem prawa.

Sprawa dotyczyła skargi na decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1954 r. o przejęciu nieruchomości ziemskich przez Skarb Państwa. Prokurator zarzucił, że orzeczenie z 1954 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ nie zawierało wystarczających danych identyfikujących przejmowane nieruchomości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło stwierdzenia nieważności, powołując się na upływ terminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę, podzielając stanowisko, że orzeczenie z 1954 r. rażąco naruszało przepisy dotyczące postępowania administracyjnego i dekretu o przejęciu nieruchomości, co uzasadniało stwierdzenie jego nieważności przez SKO.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznał skargę Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo Łosie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu, która odmówiła stwierdzenia nieważności własnej decyzji z 2007 r. Decyzja z 2007 r. stwierdzała nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z 1954 r. w części dotyczącej przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości ziemskich. Prokurator wniósł sprzeciw od decyzji z 2007 r., zarzucając jej wydanie z rażącym naruszeniem prawa, w tym art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., ponieważ orzeczenie z 1954 r. nie spełniało wymogów dotyczących identyfikacji przejmowanych nieruchomości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po wszczęciu postępowania z urzędu, odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji z 2007 r., uznając, że orzeczenie z 1954 r. nie było dotknięte wadami uzasadniającymi stwierdzenie jego nieważności. Sąd administracyjny uznał jednak, że orzeczenie z 1954 r. rażąco naruszało przepisy prawa materialnego i procesowego, w szczególności art. 75 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym oraz przepisy dekretu o przejęciu nieruchomości, ponieważ nie zawierało wystarczających danych identyfikujących przejmowane nieruchomości. W związku z tym, sąd oddalił skargę, podzielając stanowisko organu o zasadności stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1954 r., co skutkowało utrzymaniem w mocy decyzji SKO z 2022 r. odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji z 2007 r.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, orzeczenie z 1954 r. rażąco naruszyło przepisy prawa materialnego i procesowego, w szczególności art. 75 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym oraz przepisy dekretu o przejęciu nieruchomości, ponieważ nie zawierało wystarczających danych identyfikujących przejmowane nieruchomości.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że orzeczenie z 1954 r. nie spełniało wymogów formalnych określonych w art. 75 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym oraz w § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych, co stanowiło rażące naruszenie prawa. Brak szczegółowej identyfikacji nieruchomości uniemożliwiał realizację praw byłych właścicieli do nabycia innych gruntów.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (6)

Główne

Dz.U. 1928 nr 38 poz 363 art. 75

Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym

Organ wydający decyzję winien zamieścić w niej osnowę rozstrzygnięcia, która powinna określać nieruchomość ziemską, do której tytuł prawny miał dany podmiot, który nie sprawował nad nią władztwa, oraz wskazywać dane tej nieruchomości, obejmujące obszar, numery ewidencyjne działek, granice, a gdy dane te były zatarte opis granic zespołu gruntów składających się na tę nieruchomość lub wymienienie nieruchomości o ustalonych granicach, które bezpośrednio otaczały ten zespół gruntów. Żadne z tych oznaczeń nie zawiera orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 17 listopada 1954r., co stanowi rażące naruszenie.

Dz.U. 1950 nr 45 poz 416 art. § 1

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany

W przypadku, gdy granice przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskie były zatarte, określenia przedmiotu nabycia na rzecz państwa własności dokonywano poprzez opis granic zespołu gruntów, składających się na te nieruchomości, lub przez wymienienie nieruchomości o ustalonych granicach, które bezpośrednio otaczały ten zespół gruntów. W orzeczeniu z 1954 r. nie wskazano w ogóle na jakiekolwiek nieruchomości O. Ł., a taki obowiązek wynikał z powołanych przepisów.

Dekret z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego art. 1, 2, 3

Przepisy te nie przewidywały przejmowania z mocy prawa tych gruntów, które nie były we władaniu właścicieli, lecz dopuszczały możliwość takiego przejęcia i nie mogły być traktowane jako podstawa nacjonalizacji gruntów przez wydanie orzeczeń administracyjnych, które orzekały o przejmowaniu areału wskazanego tylko co do wielkości powierzchni bez wyszczególnienia gruntów składających się na nieruchomość ziemską, należącą do danego właściciela. Brak prawidłowego określenia przedmiotu przejęcia nieruchomości ziemskiej stanowiącego osnowę decyzji w rozumieniu art. 75 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnem ocenić należy jako rażące naruszenie art. 1, 2 i 3 dekretu z 27 lipca 1949 r.

k.p.a. art. 156 par 1 pkt 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej z powodu wydania jej z rażącym naruszeniem prawa.

Pomocnicze

p.o.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 156 par 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego

Negatywne przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, w tym upływ 10 lat od dnia doręczenia decyzji lub wywołanie nieodwracalnych skutków prawnych.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Orzeczenie z 1954 r. nie zawierało wystarczających danych identyfikujących przejmowane nieruchomości, co stanowiło rażące naruszenie art. 75 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym oraz przepisów dekretu o przejęciu nieruchomości. Brak szczegółowej identyfikacji nieruchomości uniemożliwiał realizację praw byłych właścicieli do nabycia innych gruntów.

Odrzucone argumenty

Argumentacja skarżącego, że przepisy dekretu z 1949 r. nie wymagały szczegółowej identyfikacji przejmowanych nieruchomości. Argumentacja skarżącego, że orzeczenie z 1954 r. było wykonalne i stanowiło podstawę wpisów w księdze wieczystej.

Godne uwagi sformułowania

żadne z tych oznaczeń nie zawiera orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 17 listopada 1954r., co stanowi rażące naruszenie art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928r. o postępowaniu administracyjnym. O rażącym naruszeniu prawa można mówić w sytuacji, gdy określona decyzja została wydana wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisie prawnym. Treść decyzji musi pozostawać w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie.

Skład orzekający

Joanna Tuszyńska

przewodniczący

Piotr Fronc

sprawozdawca

Agnieszka Nawara-Dubiel

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'rażącego naruszenia prawa' w kontekście stwierdzania nieważności decyzji administracyjnych dotyczących przejęcia nieruchomości w okresie PRL."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu prawnego i faktycznego związanego z przejmowaniem nieruchomości w latach 50. XX wieku.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy historycznego przejęcia nieruchomości i interpretacji przepisów sprzed kilkudziesięciu lat, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i historii prawa.

Jak orzeczenie z lat 50. o przejęciu ziemi stało się przedmiotem sporu o rażące naruszenie prawa po dekadach?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Kr 1524/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-03-08
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-12-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Agnieszka Nawara-Dubiel
Joanna Tuszyńska /przewodniczący/
Piotr Fronc /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6189 Inne o symbolu podstawowym 618
Hasła tematyczne
Zagospodarowanie przestrzenne
Sygn. powiązane
I OSK 2019/23 - Wyrok NSA z 2025-07-01
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1928 nr 38 poz 363
art 75
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o stosunku Państwa do Wschodniego Kościoła Staroobrzędowego, nie posiadającego hierarchji duchownej.
Dz.U. 1950 nr 45 poz 416
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność  Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości  jest nieznany.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art 156 par 1 pkt 2  , art 156 par 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Tuszyńska Sędziowie WSA Piotr Fronc (spr.) WSA Agnieszka Nawara-Dubiel po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 26 października 2022r. znak SKO-GN-4160-37/22 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji skargę oddala.
Uzasadnienie
Uzasadnienie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją znak SKO-GN-4160-37/22 z dnia 26 października 2022r. odmówiło stwierdzenia nieważności własnej decyzji z dnia 16 lipca 2007r., znak: SKO.I-01/252/GNp/07, którą Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu stwierdziło nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 17 listopada 1954r.znak: L.R1.IY/12/19/54 w części dotyczącej przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości ziemskich, położonych w gromadzie K., stanowiących - w dacie przejęcia - własność O. Ł..
W dniu 2 marca 2022r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu wpłynął sprzeciw prokuratora od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 16 lipca 2007r., znak: SKO.l-01/252/GNp/07. Prokurator decyzji tej zarzucił wydanie z rażącym naruszeniem prawa, a to art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 1 ust. 1 Dekretu z dnia 27 lipca 1949r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego i § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany oraz art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928r. o postępowaniu administracyjnym, albowiem wyżej wskazane przepisy nie mogły stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia 17 listopada 1954r. i uznania, ze orzeczenie z dnia 17 listopada 1954r. wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa.
Powołując się na art. 156 § 2 k.p.a. w zw. z art. 158 § 2 k.p.a., wniósł o stwierdzenie, że do wydania zaskarżonej decyzji doszło z naruszeniem prawa oraz wskazanie okoliczności, z powodu których nie stwierdza się nieważności decyzji, a to z uwagi na upływ 10 lat od dnia doręczenia decyzji.
W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono, że uszło uwadze organowi, iż rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16.09.1950r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany dotyczy określania jedynie tych nieruchomości, których granice zostały zatarte lub gdy właściciel przejmowanych nieruchomości jest nieznany.
W niniejszym natomiast przypadku, po pierwsze, właściciel był znany z imienia i nazwiska i co więcej - wskazany w orzeczeniu z 1954r, a po drugie - nie można mówić o "zatartych granicach", w orzeczeniu z 1954r. ( w uzasadnieniu ) wskazano sposób ustalenia ogólnego obszaru gruntów. Ponadto zauważyć trzeba, że szczegółowej identyfikacji przejmowanych przez państwo nieruchomości ( poprzez podanie numerów parcel, oznaczeń wieczystoksięgowych, a nawet nazwisk właścicieli) nie wymaga art. 75 ust 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22.03.1928 r. o postępowaniu administracyjnym, ani też żaden przepis dekretu z dnia 27.07.1949r., w tym art. 4.
Marginalnie wskazano, że nawet zbiorowy charakter spornego orzeczenia nie narusza rażąco prawa. Wielopodmiotowość decyzji i jej zbiorowe wprowadzenie do obrotu prawnego zostały dopuszczone w art. 35 rozporządzenia z 1928 r. o postępowaniu administracyjnym. Adresowanie aktów wywłaszczeniowych do wielu osób jednocześnie było konstrukcją wręcz typową w ówczesnym ustawodawstwie ( por. art. 18 ust. 2 i art. 24 ust. 1 dekretu z 26.04.1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych; art. 15 ust. 4 ustawy z 12.03. 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości). Dlatego skierowanie spornego orzeczenia do wielu osób jednocześnie oraz jego zbiorcze ogłoszenie nie naruszało rażąco prawa.
W dalszej części uzasadnienia sprzeciwu podniesiono, że skoro można było zidentyfikować wywłaszczoną nieruchomość, to kwestionowane orzeczenie było wykonalne, a w konsekwencji nie naruszało rażąco prawa. Bezsporne jest również i to, że w późniejszym czasie kwestionowana decyzja stanowiła podstawę dokonania wpisów w księdze wieczystej.
Postanowieniem z dnia 20 maja 2022r., znak: SKO-GN-4160-37/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu zawiadomiło o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 16 lipca 2007r., znak: SKO.I-01/252/GNp/07 orzekającej o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 17 listopada 1954r., znak: L.R1.IV/12/19/54 w części dotyczącej przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości ziemskich, położonych w gromadzie K. stanowiących - w dacie przejęcia- własność O. Ł..
W toku rozpoznawania sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu podniosło, iż instytucja stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest instytucją procesową tworzącą możliwość eliminacji z obrotu prawnego decyzji dotkniętych wadami o charakterze materialnoprawnym tj. takich, które powodują, że z mocy decyzji powstaje albo stosunek prawny ułomny, albo w ogóle się on nie nawiązuje. Przy czym konstrukcja ta odnosi się do wad tkwiących w samej decyzji i godzących w elementy stosunku prawnego: podmiotowe, w jego przedmiot lub też w podstawę prawną. Nie są to zatem wady o charakterze proceduralnym, gdyż usuwanie takich wad dokonywane jest na podstawie przepisów o wznowieniu postępowania. Z tej racji, że wady tkwią w samej decyzji, postępowanie, w którym została ona wydana może być prawidłowe pod względem prawnym, może być ono jednak źródłem wadliwości decyzji ze względu na merytoryczne treści ustalone w stadium wstępnym lub stadium rozpoznawczym postępowania. Z punktu widzenia bytu prawnego decyzji wadliwej nie ma to jednak znaczenia, ponieważ ocenie podlega sama decyzja i jej skutki prawne, a nie poprzedzające je postępowanie ( kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz- B. Adamiak, J. Borkowski, Warszawa 1996 s. 699).
Właściwy organ jest władny orzec o stwierdzeniu nieważności badanej decyzji administracyjnej, tylko wtedy jeżeli równocześnie stwierdzi, iż wystąpiła przynajmniej jedna z podstaw stwierdzenia nieważności, enumeratywnie wymienionych w art. 156 § l Kodeksu postępowania administracyjnego oraz gdy nie zachodzi żadna z negatywnych przesłanek stwierdzenia nieważności, a więc nie upłynął termin dopuszczalności stwierdzenia nieważności badanej decyzji ani też decyzja nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych.
Przy ustalaniu wystąpienia przesłanek z art. 156 § 1 K.p.a. organ winien badać nie tylko samą treść decyzji, oraz zachowanie przepisów procedury administracyjnej przy jej wydawaniu, lecz także ustalić czy weryfikowane rozstrzygnięcie nie narusza rażąco przepisów prawa materialnego stanowiącego podstawę jego wydania. Rozpatrując zatem, czy zachodzi okoliczność wymieniona w powołanym przepisie należy wpierw stwierdzić, w oparciu o jakie przepisy przedmiotowa decyzja została wydana, a w konsekwencji tegoż, czy nastąpiło naruszenie tych przepisów w stopniu, który można uznać za rażący.
Samorządowego Kolegium Odwoławczego badając pod kątem zgodności z przepisami prawa decyzji Kolegium z dnia 16 lipca 2007r., znak: SKOI.-01/252/GNp/07, którą stwierdzono nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 17 listopada 1954 r., w części dotyczącej przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości ziemskich położonych w gromadzie K. stanowiących w dacie przejęcia własność O. Ł., której wydanie z naruszeniem prawa w zakresie w jakim strona, tj. Skarb Państwa PGL LP Nadleśnictwo Losie nie brał udziału w postępowaniu, stwierdził Wojewoda Małopolski, decyzją z dnia 23 sierpnia 2018 r., znak: WS-III.7515.2.36.2012.RW – wyjaśniło, iż działanie organu w trybie wniosku o stwierdzenie nieważności wymaga zupełnie innego podejścia do sprawy i zasadniczo się różni od postępowania zwykłego. Obowiązkiem organu jest zajęcie się kwestiami ściśle prawnymi. W ich efekcie może co najwyżej dojść do wydania decyzji kasatoryjnej. Oznacza to, że w postępowaniu zmierzającym do ewentualnego wydania tego rodzaju decyzji nie ma proceduralnej możliwości poszerzenia materiału dowodowego sprawy. Tym samym nie wchodzi w grę również poczynienie dodatkowych (uzupełniających) ustaleń faktycznych. W omawianym postępowaniu organ orzekający ogranicza się jedynie do poszukiwania uchybień i wadliwości, tak proceduralnych, jak i dotyczących prawa materialnego.
Mając na uwadze powyższe Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu podtrzymało swoje stanowisko zawarte w kwestionowanej decyzji. Kolegium wskazało, iż materialną podstawę do oceny zgodności zaskarżonego orzeczenia z prawem stanowią przepisy art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego, na podstawie którego mogły być przejmowane w całości lub części nieruchomości położone w województwach białostockim, lubelskim, rzeszowskim i krakowskim w obrębie pasa granicznego przewidzianego w Rozporządzeniu Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 23 grudnia 1927r. o granicach państwa ( Dz. U. R.P. z 1927r Nr 11 póz. 83) oraz w powiatach biłgorajskim, krasnystawskim i lubelskim województwa lubelskiego oraz brzozowskim i przeworskim województwa rzeszowskiego, jeżeli nie pozostają w faktycznym władaniu właścicieli.
W dacie wydania kwestionowanego orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 17 listopada 1954r. O. Ł. wraz z rodziną zamieszkiwał poza powiatem gorlickim, co wynika z treści dokumentów zgromadzonych w przedmiotowej sprawie.
W tym zatem zakresie kwestionowane orzeczenie nie naruszyło obowiązującego - w dacie jego wydania - prawa.
Rażące naruszenie prawa dotyczy art. 75 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, póz. 341 z późn. zm.), art. l, art. 2 i art. 3 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, póz. 339), zwany dalej w skrócie "dekretem" oraz § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany (Dz. U. z 1050 r. Nr 45, póz. 416).
Zgodnie z art. 75 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej o postępowaniu administracyjnym organ wydający decyzję winien zamieścić w niej osnowę rozstrzygnięcia. Osnowa decyzji (orzeczenia) wydana na podstawie dekretu powinna:
1. określać nieruchomość ziemską, do której tytuł prawny miał dany podmiot, który nie sprawował nad nią władztwa,
2. wskazywać dane tej nieruchomości, obejmujące obszar, numery ewidencyjne działek, granice, a gdy dane te były zatarte opis granic zespołu gruntów składających się na tę nieruchomość lub wymienienie nieruchomości o ustalonych granicach, które bezpośrednio otaczały ten zespół gruntów.
Żadnych z tych oznaczeń nie zawiera orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 17 listopada 1954r. (znak: L.R1.IV/12/19/54) co stanowi rażące naruszenie art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym. W § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany nakazywał, aby w przypadku, gdy granice przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskie były zatarte, określenia przedmiotu nabycia na rzecz państwa własności dokonywano poprzez opis granic zespołu gruntów, składających się na te nieruchomości, lub przez wymienienie nieruchomości o ustalonych granicach, które bezpośrednio otaczają ten zespół gruntów.
Przepisy dekretu z dnia 27 lipca 1949r. gwarantowały byłym właścicielom prawo do otrzymania własności gospodarstwa z innych gruntów w myśl przepisów dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( DZ.U. R.P. Nr 49 póz. 3 póz. 13) oraz dekretu z dnia 6 września 1946r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem odzyskanych Wolnego Miasta Gdańska ( Dz. U. R.P. Nr 49 póz. 279), bądź też nabycia mienia nierolniczego w myśl przepisów dekretu z dnia 6 grudnia 1946r. o przekazywaniu przez państwo mienia nierolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (DZ.U. R.P. Nr 71 póz. 389) - vide art. 5 ust. 2 dekretu.
Kolegium podkreśliło, iż przepisy dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. nie przewidywały przejmowania z mocy prawa tych gruntów, które nie były we władaniu właścicieli, lecz dopuszczały możliwość takiego przejęcia i nie mogły być traktowane jako podstawa nacjonalizacji gruntów przez wydanie orzeczeń administracyjnych, które orzekały o przejmowaniu areału wskazanego tylko co do wielkości powierzchni bez wyszczególnienia gruntów składających się na nieruchomość ziemską, należącą do danego właściciela. Zgodnie z art. 3 dekretu właścicielom nieruchomości przejętych na własność Państwa przysługiwała możliwość nabycia gruntów rolnych, a na poczet ceny nabycia zaliczana była wartość nieruchomości przejętej (art. 7 dekretu), stąd dla zapewnienia właścicielom możliwości ubiegania się o grunty rolne na zasadach wymienionych w art. 5 dekretu niezbędnym było wskazanie w decyzji o przejęciu gruntów danych dotyczących przejmowanej nieruchomości przez podanie danych co do ich powierzchni. Brak prawidłowego określenia przedmiotu przejęcia nieruchomości ziemskiej stanowiącego osnowę decyzji w rozumieniu art. 75 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnem ocenić należy jako rażące naruszenie art. 1, 2 i 3 dekretu z 27 lipca 1949 r., bowiem prowadziło ono do niemożności uzyskania przez osobę, której odjęto tym orzeczeniem tytuł własności, możliwości uzyskania ekwiwalentu w postaci zarachowania wartości przejętych gruntów na poczet ceny nabycia innych gruntów rolnych zgodnie z art. 5 dekretu.
Dlatego też orzeczenie, na podstawie którego miało dochodzić do zmiany w stosunkach właścicielskich winno konkretyzować przejmowaną nieruchomość w sposób odpowiadający ówczesnym przepisom prawa. Zatem zarzut, że szczegółowej identyfikacji przejmowanych przez państwo nieruchomości ( poprzez podanie numerów parcel, oznaczeń wieczystoksięgowych, a nawet nazwisk właścicieli) nie wymaga art. 75 ust 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22.03.1928 r. o postępowaniu administracyjnym, ani też żaden przepis dekretu z dnia 27.07.1949r., w tym art. 4, nie zasługuje w ocenie Kolegium na uwzględnienie.
Kolegium wyjaśniło, że Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach ograniczyło się w sentencji badanego orzeczenia do przytoczenia nazwisk właścicieli, których nieruchomości zostały przejęte przez państwo, brak natomiast w tym orzeczeniu jakichkolwiek danych dotyczących poszczególnych przejmowanych nieruchomości oraz wskazania, czy zostają przejęte w całości czy w części, gdyż taka możliwość dopuszczał przepis art. 1 ust. 1 cyt. Dekretu z dnia 27 lipca 1949r.
W badanej sprawie nie ulegało wątpliwości, że w orzeczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach nie wskazano w ogóle na jakiekolwiek nieruchomości O. Ł., a taki obowiązek wynikał z powołanych przepisów i to nawet wówczas, gdyby nie dało się dokładnie ustalić granic przejmowanych nieruchomości.
Kolegium nie podzieliło również zarzutu, że gdyby przejmowana nieruchomość została rzeczywiście oznaczona w sposób uniemożliwiający jej identyfikację, to organ nie mógłby wszak wszcząć i prowadzić postępowania w tej sprawie, gdyż wnioskodawca nie mógłby wykazać, że ma interes prawny jako następca prawny osoby, od której przejęto nieruchomość orzeczeniem. Kwestionowana decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego wyraźnie określa swój przedmiot, jakim było stwierdzenie nieważności w opisanej tą decyzją części orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia z dnia 17 listopada 1954r. (znak: L.Rl.IV/12/19/54). W tym postępowaniu, dotyczącym stwierdzenia nieważności, organ administracyjny nie mógł ustalać szczegółowo nieruchomości objętych orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia z dnia 17 listopada 1954r., gdyż stanowiłoby to merytoryczne rozpoznanie sprawy.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, iż stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest instytucją szczególną, godzącą w zasadę trwałości decyzji administracyjnych, zatem zaistnienie przesłanki, powodującej stwierdzenie nieważności, musi być oczywiste. Odnosząc tę oczywistość do przesłanki rażącego naruszenia prawa, wskazać trzeba, że treść decyzji musi pozostawać w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie, a charakter naruszenia prawa powodować, że decyzja taka nie może być zaakceptowana, jako akt wydany przez organ praworządnego państwa i powinna ulec wyeliminowaniu z obrotu prawnego, chodzi przy tym o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Aby zatem doszło do unieważnienia decyzji na skutek naruszenia prawa materialnego nie wystarczy zwykłe jego naruszenie, musi to być naruszenie rażące. O rażącym naruszeniu prawa - jak już wyżej - wskazano można mówić w sytuacji, gdy określona decyzja została wydana wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisie prawnym. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą. (por. wyrok WSA Warszawie z dnia 30 marca 2004 r., sygn. akt IV SA 3763/02, LEX nr 156952).
Uwzględniając powyższe organ doszedł do wniosku, iż decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 16 lipca 2007r., znak: SKO.I-01/252/GNp/07 orzekająca o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 17 listopada 1954r. znak: L.R1.IV/12/19/54 w części dotyczącej przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości ziemskich, położonych w gromadzie K., stanowiących - w dacie przejęcia- własność O. Ł. - nie jest dotknięta wadami, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. i tym samym uznało, iż nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności zakwestionowanej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu .
Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 26 października 2022 r, sygn. akt SKO-GN-4160-37/22 skargę za pismem z dnia 25.11.2022r. złożyło Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo Łosie. Zaskarżonej decyzji zarzucono:
I. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to: art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez jego błędne zastosowanie i odmowę stwierdzenia nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 16 lipca 2007 r., znak: SKO.I-01/252/GNp/07, w sytuacji gdy decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa;
II. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy a to: - art. 1, 2, 3 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego poprzez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji przyjęcie, iż niezbędnym było wskazanie w decyzji o przejęciu gruntów danych dotyczących przejmowanej nieruchomości, w tym co do ich powierzchni, co doprowadziło do uznania, że orzeczenie PPRN w Gorlicach z dnia 17 listopada 1954 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem w/w przepisów, a w konsekwencji, że nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 16 lipca 2007 r., podczas gdy przepisy dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. nie wymagały szczegółowej identyfikacji przejmowanych przez Skarb Państwa nieruchomości, a przesłanki przejęcia gospodarstwa w stanie faktycznym zostały spełnione;
- art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji przyjęcie, że osnowa decyzji wydana na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. powinna określać nieruchomość ziemską i wskazywać dane tej nieruchomości, obejmujące obszar, numery ewidencyjne działek, granice, podczas gdy z treści w/w przepisu wynika wyłącznie obowiązek zawarcia w decyzji osnowy, którą orzeczenie PPRN w Gorlicach z dnia 17 listopada 1954 r. zawierało; - § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany poprzez jego błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie, co doprowadziło do przyjęcia, że orzeczenie PPRN w Gorlicach z dnia 17 listopada 1954 r. rażąco naruszyło w/w przepis, a w konsekwencji, że nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 16 lipca 2007 r.; podczas gdy w/w przepis znajduje zastosowanie wyłącznie w sytuacji, gdy granice nieruchomości zostały zatarte, a taka sytuacja nie nastąpiła w niniejszym stanie faktycznym.
Wobec powyższych zarzutów strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, i zasądzenie od zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadniając skargę wskazano, iż zaskarżona decyzja jest niezasadna i nie może się ostać w całości. Jak zauważył organ administracji, podstawę materialnoprawną orzeczenia PPRN w Gorlicach z dnia 17 listopada 1954 r. stanowią przepisy dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego. Zgodnie z jego art. 1 ust. 1 nieruchomości ziemskie położone w województwach białostockim, lubelskim, rzeszowskim i krakowskim w obrębie pasa granicznego oraz w powiatach biłgorajskim, krasnystawskim, lubelskim, brzozowskim i przeworskim mogły być przejmowane na własność Państwa, jeżeli nie pozostawały w faktycznym władaniu właścicieli, W wykazie pasa granicznego, załączonym do rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 10 czerwca 1938 r. o pasie granicznym figuruje m.in. powiat gorlicki w województwie krakowskim, więc oczywistym jest, że przesłanka lokalizacji nieruchomości została spełniona w stosunku do nieruchomości O. Ł. położonych w gromadzie K. . Przesłanka braku władania nieruchomością również nie budzi wątpliwości. Okoliczność ta, jak słusznie zauważył organ administracji, wynika wprost z treści materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Wobec spełnienia zatem przesłanek przejęcia gospodarstwa, nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem jakoby w/w orzeczenie PPRN w Gorlicach rażąco naruszało przepisy art. 75 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 28 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym, art. 1, 2, 3 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa krakowskiego oraz § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany. Niewątpliwie bowiem żaden przepis tych aktów prawnych, wbrew twierdzeniom organu, nie wymagał szczegółowych identyfikacji przejmowanych przez Skarb Państwa nieruchomości poprzez podanie numerów parcel, oznaczeń wieczystoksięgowych czy nawet nazwisk właścicieli. Z art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego nie wynika, że opis nieruchomości winien obligatoryjnie zawierać konkretny stopień precyzyjności poprzez wskazanie poszczególnych działek (czy też parcel) i ich powierzchni. Nieruchomość objęta orzeczeniem wydanym na podstawie tego dekretu powinna być zatem oznaczona w sposób umożliwiający jej identyfikację. Sam dekret wręcz rozpoznaje prawidłowość daleko posuniętej ogólności w opisie nieruchomości, bowiem art. 7 ust. 2 tego dekretu wprost wskazuje, że dokładne dane na temat powierzchni nieruchomości nie muszą być znane organowi dokonującemu przejęcia, skoro gdy wskutek zatarcia granic przejętej na rzecz Państwa nieruchomości brak było dostatecznych dowodów co do obszaru i jakości gruntów, to należało przyjąć, że wartość tej nieruchomości była przeliczana w kwintalach żyta. Nadto skoro w akcie tym nie uregulowano skutków braku wiedzy o powierzchni przejmowanych nieruchomości to z pewnością okoliczność ta została uznana za prawnie nieistotną, co niewątpliwie podważa tezę o konieczności szczegółowej identyfikacji przejmowanej nieruchomości przez orzeczenie wydane na podstawie art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. Zgodnie zaś z art. 75 ust. 1 w/w Rozporządzenia "każda decyzja powinna zawierać powołanie się na podstawę prawną, datę, osnowę decyzji, oznaczenie jej rodzaju, podpis władzy oraz wskazać, czy przysługuje od niej odwołanie czy skarga". I tak też orzeczenie to zostało sformułowane. Wszak w sposób dostateczny określa przedmiot rozstrzygnięcia, co niewątpliwie pozwalało na jego wykonanie, co też się stało, gdyż Skarb Państwa na podstawie tego orzeczenia został ujawniony jako właściciel przedmiotowych nieruchomości. Zwłaszcza osoba ostatniego znanego właściciela tych nieruchomości wystarczająco wyodrębniała przedmiot przejęcia, skoro definicja nieruchomości nie jest oparta na administracyjnym kryterium geodezyjnym, ale na cywilnoprawnym kryterium podmiotowym. Nieruchomościami nie były wszak parcele (działki), lecz "części powierzchni ziemskiej, stanowiące odrębny przedmiot własności, jak stanowił obowiązujący wówczas art. 3 dekretu. W ocenie skarżącego każde inne rozumienie osnowy z art. 75 ust. 1 w/w Rozporządzenia jest nadużyciem mającym na celu stwierdzenie nieważności większości ówczesnych orzeczeń i pod pozorem wykładni ma raczej wypełniać brak ustawy reprywatyzacyjnej, a taka wykładnia tego przepisu jest z oczywistych względów nie do przyjęcia. Zwłaszcza, że nieprzypadkowo nie było analogicznego, tak szczegółowego wymogu co do opisu mienia w dekrecie z dnia 27 lipca 1949 r, który był podstawą nacjonalizacji w tej sprawie. Co więcej, dekret z dnia 27 lipca 1949 r. nie wspominał nawet o danych katastralnych. Nie sposób zatem uznać, że oznaczenie nieruchomości dokonane w orzeczeniu z dnia 17 listopada 1954 r. miałoby rażąco naruszać prawo, a zwłaszcza art. 75 ust. 1 rpa, który zadawalał się jedynie "osnową decyzji". Z treści w/w przepisu nie można wywodzić obowiązku charakterystyki nieruchomości przez wskazanie numerów parcel, czy działek. W tym kontekście trzeba mieć na uwadze, że z rażącym naruszeniem prawa nie można utożsamiać każdego naruszenia prawa, a działanie wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w prawie. Nie chodzi zatem o spór o wykładnię prawa, tylko o sytuację, gdy proste zestawienie treści decyzji z treścią przepisu prowadzi do wniosku, że pozostają one ze sobą w jawnej sprzeczności {vide wyrok NSA z dnia 30.06.2010 r., I OSK 373/10, Legalis). W niniejszej sprawie zaś takiej sprzeczności nie sposób dostrzec. Należy przy tym zauważyć, że czym innym jest brak osnowy decyzji, a czym innym brak precyzji osnowy. Orzeczenie PPRN w Gorlicach z dnia 17 listopada 1954 r. zawiera wszystkie elementy wymienione w art. 75 ust. 1 rpa. Treść wydanego orzeczenia określa właściciela oraz rodzaje nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa. Wobec tego nie budziło wątpliwości czyja własność stanowiła przedmiot orzeczenia. Ponadto zapisy znajdujące się w wykazie zmian gruntowych oraz wykazie synchronizacyjnym powierzchni parcel gruntowych w odniesieniu do działek ewidencyjnych gromady K. w sposób jednoznaczny określają parcele stanowiące byłą własność O. Ł.. Skoro zaś możliwym jest precyzyjne stwierdzenie, które nieruchomości należące uprzednio do O. Ł. przeszły na własność Skarbu Państwa na podstawie przedmiotowego orzeczenia PPRN, to w sposób wystarczający określało ono przedmiot przejęcia i było wykonalne. Nie znajdują również uzasadnienia zarzuty o niedopełnieniu obowiązku opisania przejmowanej nieruchomości w sposób określony w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. Jak już bowiem zostało to wskazane, ówczesne organy państwowe w sposób ogólny, acz wystarczający określiły przedmiot rozstrzygnięcia, tak że było ono wykonalne. Co więcej, na podstawie wpisów prawa własności na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o przedmiotowe orzeczenie PPRN także dzisiaj wiadomym jest, które nieruchomości stanowiące własność O. Ł. zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa. Niezastosowanie przywoływanego przepisu rozporządzenia nie stanowi zatem podstawy do stwierdzenia nieważności orzeczenia PPRN w Gorlicach. Nie ulega wątpliwości bowiem, że w stanie faktycznym granice nie były zatarte, a właściciel nieruchomości był znany. Nie można pominąć, iż ocena trwałej niewykonalności decyzji organu administracji państwowej, powodująca nieważność takiej decyzji, nie może wynikać wyłącznie ze stanu rzeczy istniejącego jedynie w dniu wydania decyzji, lecz musi uwzględniać faktyczny brak możliwości jej wykonania również po jej wydaniu. Wskazane wyżej okoliczności świadczą natomiast bezsprzecznie o możliwości jej wykonania, i to nie tylko w momencie wydania decyzji, lecz również obecnie, wobec faktu wystarczająco sprecyzowanego przedmiotu rozstrzygnięcia. Należy mieć na względzie, iż w wyroku z dnia 1 marca 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny, sygn. akt OSK 2446/10, wskazał, że "Naczelny Sąd Administracyjny w wielu orzeczeniach wyraził pogląd, który skład orzekający w pełni podziela, że o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. można mówić, gdy zachodzą trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze, czyli skutki które wywołuje decyzja. Przy korzystaniu z tej wywołującej najdalej idące konsekwencje instytucji wskazane wyżej przesłanki muszą wystąpić łącznie i nie mogą być dorozumiewane, ale jasno wskazane przez powołujący się na nie organ administracji.
Wobec powyższego zdaniem strony skarżącej uznać należy, wbrew stanowisku organu, iż orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 17 listopada 1954 r. nie jest dotknięte nieważnością. W związku z powyższym nie sposób zgodzić się z organem, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 16 lipca 2007 r., orzekająca o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 17 listopada 1954 r. w części dotyczącej przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości ziemskich położonych w gromadzie K. , stanowiących w dacie przejęcia własność O. Ł., nie jest dotknięta wadami, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Została ona bowiem wydana z rażącym naruszeniem przepisów prawa materialnego, którego skutki są niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Wobec powyższego, w ocenie strony skarżącej przedmiotowa skarga jest zasadna i jako taka winna podlegać uwzględnieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej: p.o.p.s.a. (Dz.U.2022.329 t.j. z dnia 2022.02.09) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
Na wstępie należy podnieść, że kwestie związane ze stwierdzeniem nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach były już przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie i Naczelny Sąd Administracyjny ( np. sygn. akt II SA/Kr 1542/09, II SA/Kr 963/08, I OSK 775/09, II SA/Kr 1559/09, II SA/Kr 1542/09, II SA/Kr 170/11, I OSK 1350/12). Sąd w składzie obecnym podziela w całości stanowisko reprezentowane w zacytowanych wyżej sprawach.
W pierwszej kolejności wskazać należy, iż sprawie organem właściwym do prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia byłego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach winno być właściwe miejscowo samorządowe kolegium odwoławcze. Zatem organem właściwym do rozpoznania sprawy o stwierdzenie nieważności decyzji samorządowego kolegium odwoławczego orzekającej o nieważności orzeczenia byłego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach jest również samorządowe kolegium odwoławcze ( w tym przypadku - SKO w Nowym Sączu - por. wyrok WSA w Warszawie z 9.10.2006r. sygn. akt IV SA/Wa 1335/06, wyrok WSA w Krakowie z 31.01.2012r. II SA/Kr 170/11).
Odnosząc się do zarzutów skargi stwierdzić należy, że zasadnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, iż w sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca stwierdzenie nieważności w części orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach w zakresie rażącego naruszenia prawa, a tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Kolegium orzekającej o nieważności orzeczenia PPRN w Gorlicach. Sąd w całości podziela poglądy prawne i argumenty uzasadnienia zaprezentowane przez organ w uzasadnieniu skarżonego orzeczenia, które wynikają z utrwalonego już orzecznictwa sądowoadministracyjnego.
Rażące naruszenie prawa dotyczy art. 75 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, poz. 341 z późn. zm.), art. 1, art. 2 i art. 3 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339), zwany dalej w skrócie "dekretem" oraz § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany (Dz. U. z 1050 r . Nr 45, poz. 416).
Jak słusznie wskazał organ - zgodnie z art. 75 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej o postępowaniu administracyjnym organ wydający decyzję winien zamieścić w niej osnowę rozstrzygnięcia. Osnowa decyzji (orzeczenia) wydana na podstawie dekretu powinna:
1. określać nieruchomość ziemską, do której tytuł prawny miał dany podmiot, który nie sprawował nad nią władztwa,
2. wskazywać dane tej nieruchomości, obejmujące obszar, numery ewidencyjne działek, granice, a gdy dane te były zatarte opis granic zespołu gruntów składających się na tę nieruchomość lub wymienienie nieruchomości o ustalonych granicach, które bezpośrednio otaczały ten zespół gruntów.
Żadnych z tych oznaczeń nie zawiera orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 17 listopada 1954r. znak L.R1.IV/12/19/54, co stanowi rażące naruszenie art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928r. o postępowaniu administracyjnym.
W § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany nakazywał, aby w przypadku, gdy granice przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskie były zatarte, określenia przedmiotu nabycia na rzecz państwa własności dokonywano poprzez opis granic zespołu gruntów, składających się na te nieruchomości, lub przez wymienienie nieruchomości o ustalonych granicach, które bezpośrednio otaczają ten zespół gruntów. Oznacza to, że nawet wówczas, gdyby nabywane w tym trybie na rzecz Państwa (Skarbu Państwa) nieruchomości nie miały wyraźnie określonych granic, orzeczenie właściwego organu nie mogło nie określać takich nieruchomości. W tej zaś sprawie nie ulega zaś żadnej wątpliwości, że w orzeczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 17 listopada 1954r. nie wskazano w ogóle na jakiekolwiek nieruchomości O. Ł., a taki obowiązek wynikał z powołanych przepisów i to nawet wówczas, gdyby nie dało się dokładnie ustalić ich granic.
Należy również wskazać i na to, że tak wydana decyzja prowadzić powinna do niewykonalności tego orzeczenia i nie mogła być ona tytułem wykonawczym skierowanym na odebranie nieruchomości.
Nie można podzielić zarzutów skargi co do naruszenia przepisów procesowych art. 7 i 77 k.p.a. polegające na wydaniu zaskarżonej decyzji pomimo braku wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz nie zebraniu i nierozpatrzeniu w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. W postępowaniu, dotyczącym stwierdzenia nieważności, organ administracyjny nie mógł ustalać szczegółowo nieruchomości objętych orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z 17 listopada 1954r. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności, kwestia wykazania nieruchomości przejętych przez Państwo w ogóle nie wchodziła w rachubę gdyż jednym z głównych zarzutów skierowanych do przedmiotowego orzeczenia było nie wskazanie, jakie to nieruchomości zostały przejęte przez Państwo i ustalanie tej okoliczności stanowiłoby w istocie merytoryczne rozpoznawanie sprawy. Ponieważ kwestionowane orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej nie określało tych nieruchomości, nie mogło ich określać również Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Jeszcze raz należy bowiem podnieść, że w postępowaniu dotyczących stwierdzenia nieważności bada się jedynie, czy w dacie podjęcia danej decyzji nie doszło do naruszenia prawa określonego w art. 156 K.p.a. i nie wolno badać merytorycznie sprawy.
Jak już wyżej wskazano stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z 17 listopada 1954 r. nr L.R1.IV/12/19/54 w części dot. przejęcia na własność Państwa nieruchomości O. Ł. nastąpiło z tego względu, że przez brak dokładnego określenia nieruchomości rażąco naruszało ono przepisy dekretu i art. 75 ust. 1 rozporządzenia z 1928 r. Na mocy dekretu mogły być przejęte na własność Państwa nieruchomości określone w art. 1 dekretu, przy czym następowało to nie z mocy prawa, ale wyłącznie na podstawie decyzji administracyjnych. O takim trybie przejścia prawa własności nieruchomości na mocy tego dekretu świadczy sformułowanie jego art. 1 ust. 1 "Mogą być przejmowane..." Decyzje zatem wydawane na podstawie dekretu o przejmowaniu nieruchomości były decyzjami konstytutywnymi, toteż istotne było, aby określały one nieruchomość przejmowaną w sposób odpowiadający przepisom prawa.
Przepisy nie wymieniały z jakich części składać się ma decyzja o przejęciu nieruchomości, zatem miała ona odpowiadać przepisom regulującym postępowanie administracyjne. Takim aktem w dacie wydawania orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z 17 listopada 1954 r. było rozporządzenie z 1928 r. Art. 75 ust. 1 tego rozporządzenia określał jakim wymogom formalnym ma odpowiadać decyzja, jakie elementy zawierać. Jednym z nich była osnowa, przez którą należy rozumieć tę część decyzji, z której wynika ustalenie prawa lub obowiązku. Osnowa zatem tak powinna być skonstruowana, aby nie budziła żadnych wątpliwości co do tego jakie jest w istocie rozstrzygniecie sprawy, w niej się właśnie zawierające. Ma to szczególne znaczenie w sytuacji gdy przedmiotem sprawy jest przejście nieruchomości na rzecz Państwa, poprzez odjęcie prawa własności dotychczasowemu właścicielowi. W zgodzie zatem z art. 75 ust. 1 rozporządzenia z 1928 r. było dokładne określenie nieruchomości przejmowanej – jej właściciela, obszaru, oznaczenia (numery działek) lub, w razie braku takich możliwości, opis nieruchomości poprzez określenie granic gruntów na nią składających się lub otaczających ją (§ 1 rozporządzenia). Brak takiego oznaczenia nieruchomości w orzeczeniu o przejęciu, wydanym na podstawie art. 1 dekretu naruszało zatem ww. art. 75 ust. 1. Podkreślić także należy, że dekret przewidywał, iż orzekanie o przejęciu stanowi podstawę dokonania zmian w księgach wieczystych (art. 4), a także możliwość zaliczenia wartości przejętej nieruchomości na poczet ceny nabycia innych gruntów (art. 5). Przepisy te dodatkowo zatem wskazują, że niezbędne było właściwe, tj. odpowiadające wymaganiom art. 75 ust. 1 rozporządzenia z 1928 r., oznaczenia nieruchomości przejmowanej w osnowie orzeczenia.
Wobec powyższego decyzja nadzorcza stwierdzająca nieważność orzeczenia z 1954r. jest zgodna z prawem i nie można jej zarzucić naruszenia przepisów obowiązujących również w 1954r. Stwierdzić także należy, że decyzje nadzorcze zostały wydane w postępowaniu, które przeprowadzone zostało zgodnie z przepisami k.p.a., tak dotyczącymi dążenia do prawdy obiektywnej, gromadzenia dowodów, rozpatrzenia ich oraz zachowania praw ustalonego kręgu stron postępowania.
Stwierdzeniu nieważności orzeczenia z 1954 r. na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nie stały na przeszkodzie okoliczności wskazane w art. 156 § 2 k.p.a., tj. wystąpienie nieodwracalnych skutków prawnych. Nieodwracalne skutki prawne, o jakich mowa w art. 156 § 2 k.p.a., to takie, których wystąpienia nie może anulować organ administracji w ramach służących mu kompetencji, przy czym chodzi tu o skutki, które wywołało orzeczenie dotknięte wadą nieważności. W uchwale z 20 marca 2000 r. OPS 14/99 Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że nieodwracalność skutku prawnego nie polega na tym, że w wyniku stwierdzenia nieważności następuje przywrócenie stanu prawnego istniejącego poprzednio, bowiem nie idzie o odwrócenie wszystkich skutków prawnych, a tylko takich, które wywoła sama nieważna decyzja. Z akt sprawy nie wynika, aby orzeczenie z 1954 r. wywołało skutki inne aniżeli te, że nieruchomość O. Ł. przeszła na własność Państwa, zatem aby organy
W tym stanie rzeczy skoro dokonana kontrola nie wykazała aby zaskarżona decyzja, naruszała prawo Sąd, działając na podstawie art. 151 p.o.p.s.a., orzekł jak w wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI