II SA/Kr 1515/23

II SA/Kr 1515/23 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-02-21
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-12-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Agnieszka Nawara-Dubiel /przewodniczący/
Anna Kopeć /sprawozdawca/
Joanna Tuszyńska
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję w części
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Nawara-Dubiel Sędziowie : NSA Joanna Tuszyńska ASR WSA Anna Kopeć (spr.) Protokolant : starszy referent sądowy Kinga Ładyga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2024 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 3 października 2023 r., znak: WS-VI.7534.3.44.2023.BK w przedmiocie zwrot udziału w nieruchomości I. uchyla pkt V zaskarżonej decyzji oraz pkt 5 poprzedzającej ją decyzji organu I instancji; II. zasądza od Wojewody Małopolskiego na rzecz skarżącej B. M. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z 31 stycznia 2019 r., znak: GN.5.IV.7221/CH/11/03, Starosta Chrzanowski orzekł:
< w pkt 1 o odmowie na rzecz M. K., G. K., W. K., O. K. oraz B. M. zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako działka wywłaszczona nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], odpowiadające obecnie w części działce nr [...] oraz działce wywłaszczonej nr [...], odpowiadającej obecnie w części działce nr [...], położonej w jednostce ewidencyjnej C. miasto, obręb C., która zgodnie z KW [...] stanowi własność Gminy Chrzanów;
< w pkt 2 o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu działki nr [...], odpowiadającej obecnie w części działce nr [...], która zgodnie z KW [...] stanowi własność Skarbu Państwa, w trwałym zarządzie Izby Administracji Skarbowej w Krakowie.
Odwołanie od pkt 1 ww. decyzji wnieśli M. K., G. K., W. K., O. K. i B. M..
Wojewoda Małopolski decyzją z 23 sierpnia 2019 r., znak: WS-VI.7534.3.44.2019.KA utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Jak wynikało z akt sprawy, parcele katastralne p. gr. [...], [...] o łącznej pow. 0,0133 ha oraz [...], [...] o łącznej pow. 0,0163 ha, gm. kat. C. , zostały wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w Krakowie z 10 marca 1967 r., znak: USW.IV-60/1/67, z przeznaczeniem na realizację budowy biura PGR w C. , w której jako właścicielkę wskazano A. P., zaś jako użytkownika A. R.. Wyjaśniono również, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w C. z dnia 24 września 2009 r., sygn. akt I Ns 745/09 spadek po A. nabyła A. R., z d. [...].
Z kolei aktem notarialnym Rep. [...] z 1 grudnia 1970 r. działki nr [...], [...], [...] o łącznej pow. 0,0436 ha zostały sprzedane Skarbowi Państwa przez A. R. pod budowę Placu 1000-lecia w C. . Wobec powyższego organ odwoławczy podkreślił, że jak prawidłowo ustalił organ pierwszej instancji, w dacie wywłaszczenia/nabycia przedmiotowych nieruchomości ich właścicielką była A. R.. Wyjaśniono przy tym, że organ rozpatrujący wniosek o zwrot nie był władny do oceny legalności decyzji wywłaszczeniowej. Jednocześnie podniesiono, że p. gr. [...], p. gr. [...], p. gr. [...], p. gr. [...] gm. kat. C. , a także działki nr [...], [...] oraz część działki nr [...], weszły w skład działki nr [...], obr. 1 C., natomiast pozostała część działki nr [...], weszła w skład działki nr [...], obr. 1 C..
Na podstawie licznych dowodów zgromadzonych w postępowaniu (między innymi dokumentacja wywłaszczeniowa, zdjęcia lotnicze, protokół rozprawy administracyjnej połączonej z oględzinami) ustalono, że:
< działka nr [...] odpowiada w części dawnym działkom: nr [...], na której znajduje się droga dojazdowa do parkingu US w Chrzanowie oraz w części parking z kostki brukowej, stojak na rowery,
< działka nr [...], stanowi w części parking z kostki brukowej dla US w Chrzanowie,
< działki nr [...], [...], [...], [...] położone są w centrum płyty 1000-lecia w Chrzanowie; na działce wywłaszczonej nr [...] znajduje się pomnik, a na dawnych działkach nr [...], [...], [...], [...] brak jest infrastruktury technicznej.
Z treści archiwalnych zdjęć lotniczych z 1976 r. oraz z 1992 r., obejmujących teren przedmiotowych nieruchomości oraz okolicznych do niej nieruchomości, również wynikało, że na terenie przeznaczonym pod budowę placu 1000-lecia (obejmujących w decyzji wywłaszczeniowej działki nr [...], [...], [...]) został wybudowany budynek administracyjny oraz infrastruktura niezbędna do jego funkcjonowania w postaci ciągów komunikacyjnych oraz parkingu, natomiast na terenie przeznaczonym pod budowę budynku administracyjnego (obejmujących w decyzji wywłaszczeniowej p. gr. [...], [...], [...], [...]) został wybudowany pomnik Zwycięstwa i Wolności oraz znajdowały się na nim dwie budowle wolnostojące.
Wojewoda Małopolski wskazał, że w jego ocenie nie ulegało wątpliwości, że przedmiotowe nieruchomości zostały wywłaszczone dla potrzeb realizacji celów publicznych (budowa biura PGR oraz placu 1000-lecia), gdyż celami publicznymi są cele, których realizacja służy ogółowi i jest przeznaczona dla zaspokojenia potrzeb powszechnych, a realizatorami tych celów są jednostki organizacyjne lub osoby reprezentujące Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego. Podzielił przy tym pogląd wyrażony przez organ pierwszej instancji, że przedmiotowych nieruchomości nie można było uznać za zbędne na cele wywłaszczenia. W ocenie Wojewody należało mieć na względzie, że nabycie przedmiotowych nieruchomości nastąpiło w podobnym czasie, a zatem biorąc także pod uwagę ich bliskie położenie (oba cele wywłaszczenia "znajdowały się" obok siebie) uzasadnionym było twierdzenie, że miały one stanowić pewien kompleks, mający zaspokajać potrzeby powszechne. Zaznaczono również, że jak wynikało z materiału dowodowego, realizacja obu celów wywłaszczenia rozpoczęła się przed 1967 r., a zakończyła się do 1976 r., wobec czego w ocenie organu odwoławczego, stwierdzona "modyfikacja" w realizacji obu celów, polegająca na "zamianie" pomiędzy sobą miejsc ich lokalizacji wywłaszczenia, mieściła się w ramach celów ogólnie zakreślonych założeń tak decyzji wywłaszczeniowej, jak i umowy sprzedaży, i jako taka nie mogła stanowić podstawy do uznania, że przedmiotowe nieruchomości stały się zbędne na cel wywłaszczenia.
Dalej Wojewoda wskazał, że na etapie postępowania prowadzonego przed organem pierwszej instancji, dotyczącego zwrotu dz. nr [...], odpowiadającej obecnie w części działce nr [...], która zgodnie z KW [...] stanowi własność Skarbu Państwa w trwałym zarządzie Izby Administracji Skarbowej w Krakowie, pismem z 26 września 2018 r. wnioskodawcy ograniczyli swój wniosek poprzez wyłączenie z jego zakresu ww. części działki, wobec czego w tym zakresie postępowanie stało się bezprzedmiotowe w świetle art. 105 § 1 k.p.a., o czym zasadnie organ pierwszej instancji orzekł w pkt 2 zaskarżonej decyzji.
Wyrokiem z 20 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Kr 1199/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi B. M., G. K., M. K., O. K. oraz W. K. na opisaną wyżej decyzję Wojewody Małopolskiego z 23 sierpnia 2019 r., znak: WS-VI.7534.3.44.2019.KA oddalił skargę, podzielając pogląd o braku zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia.
Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej wniesionej od tego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 grudnia 2020 r. uchylił zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję, a także punkt 1 decyzji starosty Chrzanowskiego z dnia 31 stycznia 2019 r., nr GN.5.IV.7221/CH/11/03.
Ponownie rozpoznając sprawę decyzją z 13 marca 2023 r. znak: GN.5.IV.7221/CH/11/03, Starosta Chrzanowski orzekł:
< w pkt 1 - o zwrocie na rzecz B. M. udziału 12/24 nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej C. - miasto, obręb K., oznaczonej jako działki: nr [...] o pow. 0,0149 ha i nr [...] o pow. 0.0124 ha. powstałych z podziału działki nr [...] o pow. 0.7543 ha. oznaczone w projekcie podziału przyjętym do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, wpisanym do ewidencji zasobu powiatowego w dniu 8 października 2021 r. pod numerem ewidencyjnym P. 1203.2021.2722, zgodnie z księgą wieczystą nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy w C. , stanowiącej własność Gminy Chrzanów;
< w pkt 2 - o tym, że załącznik do niniejszej decyzji stanowi projekt podziału działki nr [...] o pow. 0,7543 ha, położonej w jednostce ewidencyjnej C. - miasto, obręb C. , wykonany na mapie zasadniczej w skali 1:500, przyjęty do ewidencji zasobu geodezyjnego i kartograficznego i wpisany do ewidencji zasobu powiatowego w dniu 8 października 2021 r. za identyfikatorem ewidencyjnym nr P. 1203.2021.2722;
< w pkt 3 - o tym, że niniejsza decyzja zatwierdza podział nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,7543 ha, położonej w jednostce ewidencyjnej C. -miasto, obręb - C. , na działkę nr [...] o pow. 0,6805 ha, nr [...] o pow. 0,0149 ha, nr [...] o pow. 0,0124 ha, nr [...] o pow. 0,0465 ha, zgodnie z oznaczeniem kancelaryjnym zgłoszenia nr PODGIK.6640.2176.2021 i wpisany do ewidencji zasobu powiatowego w dniu 8 października 2021 r. za identyfikatorem ewidencyjnym nr P.1203.2021.2722, wpisanej do księgi wieczystej nr [...],
< w pkt 4 - o tym, że nieruchomość podlega zwrotowi w stanie, w jakim znajduje się w dniu jej zwrotu,
< w pkt 5 - o odmowie zwrotu na rzecz B. M. udziału 12/24 nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej C. - miasto, obręb K., oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0465 ha, powstałej z podziału działki nr [...] o pow. 0,7543 ha, oznaczonej w projekcie podziału przyjętym do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, wpisanym do ewidencji zasobu powiatowego w dniu 8 października 2021 r. pod numerem ewidencyjnym [...], zgodnie z księgą wieczystą nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy w C. , stanowiącej własność Gminy Chrzanów;
< w pkt 6 - o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu w udziale 3/24 na rzecz M. K., w udziale 3/24 na rzecz G. K., w udziale 3/24 na rzecz W. K., w udziale 3/24 na rzecz O. S., wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], odpowiadające w części działkom: nr [...], nr [...] i nr [...], powstałych z podziału działki nr [...] o pow. 0,7543 ha, położonej w jednostce ewidencyjnej C. - miasto, obręb K., oznaczone w projekcie podziału przyjętym do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, wpisanym do ewidencji zasobu powiatowego w dniu 8 października 2021 r. pod numerem ewidencyjnym [...], zgodnie z księgą wieczystą nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy w C. , stanowiącej własność Gminy Chrzanów.
Odwołanie od pkt 1 - 4 ww. decyzji Starosty Chrzanowskiego wniosła Gmina Chrzanów, a od pkt 5 tej decyzji odwołała się B. M..
Wojewoda Małopolski decyzją z dnia 3 października 2023 r. znak WS-VI.7534.3.44.2023.BK:
I. uchylił pkt 1-4 zaskarżonej decyzji w całości;
II. orzekł o zwrocie na rzecz B. M. udziału 12/24 w nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej C. - miasto, obręb C. , oznaczonej jako działki: nr [...] o pow. 0,0149 ha i nr [...] o pow. 0,0124 ha, powstałych z podziału działki nr [...] o pow. 0,7543 ha, oznaczone w projekcie podziału przyjętym do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, wpisanym do ewidencji zasobu powiatowego w dniu 8 października 2021 r. pod numerem ewidencyjnym [...], zgodnie z księgą wieczystą nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy w C. , stanowiącej własność Gminy Chrzanów;
III. orzekł o zobowiązaniu B. M. do zwrotu na rzecz Gminy Chrzanów kwoty 942,82 zł odpowiadającej zwaloryzowanej wysokości odszkodowania ustalonego z tytułu wywłaszczenia nieruchomości - proporcjonalnie do zwracanego udziału w nieruchomości;
IV. wskazał termin i sposób zapłaty należności określonej w pkt IV;
V. utrzymał w mocy pkt 5 zaskarżonej decyzji w całości.
W uzasadnieniu tej decyzji powtórzono ustalenia faktyczne co do podstaw wywłaszczenia, zmianie konfiguracji i oznaczeń nieruchomości po wywłaszczeniu oraz co do osób uprawnionych do wystąpienia o zwrot nieruchomości. Omówiono zebrane już wcześniej dowody wskazując, że w protokole z rozprawy administracyjnej z 21 września 2018 r. organ I instancji wskazał, iż działka [...] odpowiada w części dawnym działkom: nr [...], na której znajduje się droga dojazdowa do parkingu oraz w części parking z kostki brukowej, stojak na rowery, nr [...] stanowi w części parking z kostki brukowej, nr [...] stanowi drogę dojazdową do parkingu, nr [...], [...], [...], [...], położone są w centrum płyty 1000 - lecia w C. , płyta z kostki burkowej. Na działce wywłaszczonej nr [...] znajduje się pomnik (betonowy). Na dawnych działkach nr [...], [...], [...], [...] brak jest infrastruktury technicznej.
Analizując powyższe Starosta Chrzanowski stwierdził, iż w zakresie działki nr [...], która po podziale odpowiada działce nr [...], w zakresie wywłaszczonych działek: nr [...], nr [...] i nr [...] cel wywłaszczenia tj. budowa placu 1000 – lecia w Chrzanowie został zrealizowany. Wywłaszczone działki wykorzystywane są pod plac, stanowiąc dojazd do niego oraz w części infrastrukturę techniczną.
W związku powyższym organ I instancji prawidłowo odmówił w pkt 5 B. M. zwrotu nieruchomości w udziale 12/24 części w zakresie wywłaszczonych działek: nr [...], nr [...] i nr [...].
Natomiast analizując wniosek o zwrot w zakresie parcel: l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...] i l. kat. [...], które obecnie odpowiadają działkom: nr [...] i nr [...], Starosta Chrzanowski przeznaczył je do zwrotu. Dowodem potwierdzającym fakt, że teren wywłaszczonej nieruchomości stał się zbędny na cel wywłaszczenia są ww. zdjęcia lotnicze oraz oględziny nieruchomości. Dokumenty te wskazują, iż ww. teren nie został zagospodarowany zgodnie z celem wywłaszczenia, tj. brak wybudowania biurowca PRG w Chrzanowie, natomiast na tym terenie powstał plac 1000 - lecia, na którym stoi Pomnik Zwycięstwa i Wolności. Budowa biurowca PRG została zrealizowana, jednak inwestycja ta została wybudowana na innych nieruchomościach.
W nawiązaniu do powyższego organ II instancji, uwzględniając przy tym treść zapadłego w sprawie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1384/20 stwierdził, że postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez organ I instancji w zakresie określenia, sprecyzowania i ustalenia faktów związanych z realizacją celu wywłaszczenia w zakresie działki nr [...], odpowiadającej wywłaszczonym działkom: nr [...], nr [...] i nr [...], należy ocenić pozytywnie. Cel wywłaszczenia tj. budowa placu 1000 - lecia w Chrzanowie został zrealizowany. Wywłaszczone działki wykorzystywane są pod plac, stanowiąc dojazd do niego oraz w części infrastrukturę techniczną. W związku z powyższym należało utrzymać w mocy pkt 5 zaskarżonej decyzji Starosty Chrzanowskiego.
Odnosząc się do zarzutu odwołania B. M., zawierającego prośbę o "podtrzymanie" wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1384/20 w całości, wskazać należy, iż nie zasługuje on na uwzględnienie. Jak bowiem orzekł Naczelny Sąd Administracyjny: "Jeżeli zatem działki nr [...], [...], nr [...], odpowiadające obecnie w części działce nr [...], zostały wykorzystane w sposób całkowicie sprzeczny z celem, którym uzasadniano odjęcie prawa własności dotychczasowym właścicielom, to na dzień złożenia wniosku o zwrot, tj. w dniu 20 lutego 1997 r. cel wywłaszczenia był niezrealizowany." Tymczasem ww. działki zostały wykorzystane na cel wywłaszczenia, tj. pod budowę placu 1000 - lecia, a zatem cel wywłaszczenia został na ww. nieruchomości zrealizowany i brak podstaw do jej zwrotu na rzecz B. M..
Odnosząc się natomiast do rozstrzygnięcia organu I instancji zawartego w pkt 1 zaskarżonej decyzji Wojewoda zauważył, iż Starosta Chrzanowski prawidłowo orzekł o zwrocie działek: nr [...] i nr [...], odpowiadających wywłaszczonym parcelom: l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...] i l. kat. [...], ze względu na ich zbędność na cel wywłaszczenia. Ww. teren nie został zagospodarowany zgodnie z celem wywłaszczenia, tj. brak wybudowania biurowca PRG w Chrzanowie, natomiast na terenie tym powstał plac 1000 - lecia, na którym stoi Pomnik Zwycięstwa i Wolności. Niemniej, ze względu na fakt nie uwzględnienia w sentencji zaskarżonej decyzji kwestii rozliczeń związanych ze zwrotem ww. nieruchomości, należało pkt 1 - 4 decyzji organu I instancji uchylić i orzec jak w sentencji.
Omówiono sposób przeprowadzenia waloryzacji odszkodowania zaznaczając, że w związku ze zwrotem ww. nieruchomości Wojewoda Małopolski ustalił, iż B. M. powinna zostać zobowiązana do zwrotu na rzecz Gminy Chrzanów zwaloryzowanego odszkodowania w wysokości 942,82 zł -proporcjonalnie do zwracanego udziału w przedmiotowej nieruchomości.
Wskazać również w tym miejscu należy, iż w świetle art. 139 u.g.n., wnioskodawczyni nie przysługuje roszczenie o przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego, jak również żądanie odszkodowania za zmianę stanu nieruchomości powstałą po dacie wywłaszczenia.
Odnosząc się do zarzutów Gminy Chrzanów wskazano, iż nie zasługują one na uwzględnienie. Ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów nie wynika, ażeby objęte wywłaszczeniem działki były dowłaszczone. Z uwagi na wydany w sprawie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1384/20 nie można również zgodzić się ze stanowiskiem odwołującej, iż: "(...) w okresie realizacji inwestycji zarówno w postaci budynku PRG jak i Placu Tysiąclecia, dopuszczano możliwość zmiany lokalizacji inwestycji i wykorzystania nieruchomości wywłaszczonych na inny cel publiczny aniżeli ten, który wynika z orzeczenia o wywłaszczeniu".
W aktualnym orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyrażany jest co prawda pogląd, iż w sytuacji, kiedy sprawa dotyczy zwrotu nieruchomości wywłaszczonych przed wejściem życie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (oraz Ustawy Konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym), a wywłaszczenie dokonane zostało na cel publiczny, który nie został zrealizowany, jednak już po odstąpieniu od realizacji tego celu dokonano jego zmiany i zrealizowano inny cel publiczny, nie można wówczas mówić o wywłaszczeniu pozornym, mającym charakter niekonstytucyjny (yide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 stycznia 2023 r., sygn. akt I OSK 1414/21), niemniej z uwagi na wiążącą ocenę prawną dokonaną w przedmiotowej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyroku z 18 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1384/20, nie można podzielić zarzutu Gminy Chrzanów co do zmiany miejsca realizacji celu publicznego, skutkującego uznaniem, że przedmiotowa nieruchomość nie powinna podlegać zwrotowi.
Opisaną wyżej decyzję zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie B. M., zarzucając jej:
a) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to;
- art. 153 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie się do oceny prawnej i wskazania co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku z dnia 18 grudnia 2020 r. sygn. I OSK 1384/20
- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że na działkach objętych wywłaszczeniem, a wskazanych w pkt 5 decyzji Starosty, nie doszło do zmiany celu wywłaszczenia, gdy tymczasem fakt zrealizowania na tych działkach innego celu został uznany przez NSA za bezsporny,
b) a w konsekwencji naruszenie przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, a to naruszenie art. 136 ust. 1 i art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez odmowę zwrotu nieruchomości, pomimo zaistnienia ku temu ustawowych przesłanek.
Na podstawie tych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że Wojewoda Małopolski przywołał wyrwany z kontekstu fragment wyroku NSA, sugerujący że NSA nie przesądził jednoznacznie czy przedmiotowe działki zostały czy nie zostały wykorzystane na cel wywłaszczenia. Niestety organ II instancji nie przeanalizował kolejnego zdania zawartego w uzasadnieniu przedmiotowego wyroku NSA, a umieszczonego tam bezpośrednio po cytowanym fragmencie. Zdanie to brzmi: "W konsekwencji, należy orzec o zwrocie nieruchomości oraz o rozliczeniach z tego tytułu" i nie pozostawia żadnych wątpliwości co do tego, jakich działań od organu oczekuje Naczelny Sąd Administracyjny. Przytoczono również inne fragmenty uzasadnienia wyroku NSA zaznaczając, że NSA dokonał jednoznacznej oceny prawnej, obejmującej także ustalenia faktyczne i na podstawie tej oceny sformułował jednoznaczne wytyczne, stwierdzając dobitnie, że "w konsekwencji, należy orzec o zwrocie nieruchomości oraz o rozliczeniach z tego tytułu" i organ administracji publicznej nie były uprawnione do podważania tej oceny.
Podkreślono, iż ocena prawna przestaje wiązać jedynie w razie zmiany stanu prawnego lub stanu faktycznego po wydaniu wyroku. Tymczasem stan faktyczny sprawy nie zmienił się od tego czasu – przeciwnie, jest niezmienny od kilkudziesięciu lat, to jest od momentu kiedy zakończono prace budowlane. Natomiast wobec jednoznacznego stanowiska NSA wobec stanowiska organy nie były uprawnione do prowadzenia postępowania dowodowego mającego na celu podważyć ustalenia NSA w tym zakresie.
Oczywista zasadność powyższego zarzutu prowadzi do konstatacji, iż decyzje organów obydwu instancji (w zakresie ich punktów V i 5) winny zostać uchylone, gdyż w tym zakresie decyzje te są wadliwe.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 21 lutego 2024 r. sprawa niniejsza została połączona do wspólnego rozpoznania ze sprawą sygn. II SA/Kr 1514/23 ze skargi Gminy Chrzanów na pkt 1 – 4 decyzji Wojewody Małopolskiego. W trakcie rozprawy uczestnik postępowania Gmina Chrzanów wniosła o oddalenie skargi B. M. zaznaczając, że stan faktycznie nie został w wyroku NSA przesądzony, a po wyroku prowadzone było dalsze postępowanie dowodowe, podczas którego szczegółowo wyjaśniono sposób zagospodarowania przedmiotowych nieruchomości.
Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.), dalej zwana p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Dokonana według tak określonych kryteriów kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że w pkt V jest ona wadliwa i wymaga uchylenia wraz z utrzymanym w mocy pkt 5 decyzji organu I instancji.
W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
W niniejszej sprawie wiążące wskazania co do dalszego postępowania zawarł Naczelny Sąd Administracyjny w prawomocnym wyroku z dnia 18 grudnia 2020 r., sygn. I OSK 1384/20. Uchylając wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oraz zaskarżoną decyzję i pkt 1 decyzji Starosty Chrzanowskiego z 31 stycznia 2019 r. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził:
"W rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z dwoma procedurami dotyczącymi przymusowego odjęcia własności, prowadzonymi w odstępie kilku lat. Nie jest kwestią sporną, że nieruchomości, oznaczone jako parcele katastralne p. gr. [...] i [...] o łącznej pow. 0,0133 ha oraz [...], [...] o łącznej pow. 0,0163 zostały wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Radu Narodowej w Krakowie z 10 marca 1967 r. znak: USW.IV- 60/1/67, z przeznaczeniem na realizację budowy biura Przedsiębiorstwa Robót Górniczych (w skrócie: PRG) w Chrzanowie. Natomiast aktem notarialnym Rep. [...] z 1 grudnia 1970 r. działki nr [...], nr [...] i nr [...] o łącznej pow. 0,0436 ha zostały sprzedane Skarbowi Państwa pod budowę Placu 1000-lecia w C. . (...) nie może budzić wątpliwości, że cel wywłaszczenia dokonanego w drodze decyzji i aktu notarialnego został określony w sposób precyzyjny. Działki objęte wywłaszczeniem na podstawie orzeczenia z 10 marca 1967 r. zostały przeznaczone na realizację budowy biura PRG. Natomiast działki, które zostały przymusowo sprzedane Skarbowi Państwa 1 grudnia 1970 r., zostały przeznaczone pod budowę Placu 1000-lecia w C. . Bezsporna w niniejszej sprawie jest także okoliczność, że na terenie przeznaczonym pod budowę placu 1000-lecia w został wybudowany budynek administracyjny oraz infrastruktura niezbędna do jego funkcjonowania w postaci ciągów komunikacyjnych oraz parkingu, natomiast na terenie przeznaczonym pod budowę budynku administracyjnego został wybudowany pomnik Zwycięstwa i Wolności oraz znajdują się na nim dwie budowle wolnostojące.(...) Nie może budzić żadnych wątpliwości, że obie planowane inwestycje mają znacząco odmienny charakter i w żaden sposób, wbrew twierdzeniom Sądu pierwszej instancji, nie są ze sobą powiązane funkcjonalnie, czy też architektonicznie. Nie można mówić bowiem o funkcjonalnym związku pomiędzy biurowcem (siedzibą przedsiębiorstwa) a placem publicznym, na którym znajduje się pomnik. Wybudowanie budynku biurowego w miejscu zaplanowanym pod budowę Placu 1000-lecia w C. , a w miejscu zaplanowanym dla Placu 1000-lecia budynku biurowca powoduje, że doszło do "zastąpienia" pierwotnie planowanej inwestycji nową (inną) inwestycją, Doszło zatem do zmiany celu wywłaszczenia, a nie jego modyfikacji. (...) Jeżeli zatem działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], odpowiadające obecnie w części działce nr [...] oraz działce wywłaszczonej nr [...], odpowiadającej obecnie w części działce nr [...], zostały wykorzystane w sposób całkowicie sprzeczny z celem, którym uzasadniano odjęcie prawa własności dotychczasowym właścicielom, to na dzień złożenia wniosku o zwrot, tj. w dniu 20 lutego 1997 r. cel wywłaszczenia był niezrealizowany. W konsekwencji, należy orzec o zwrocie nieruchomości oraz o rozliczeniach z tego tytułu".
W powołanym wyroku przede wszystkim zaakceptowano dokonane w trakcie postępowania administracyjnego ustalenia faktyczne – zarówno w zakresie źródeł i celów wywłaszczenia, późniejszych przekształceń nieruchomości, osób uprawnionych do występowania o zwrot, jak również co do sposobu zagospodarowania nieruchomości po wywłaszczeniu. W żadnym zakresie NSA nie stwierdził konieczności uzupełnienia postępowania dowodowego, czy też wyjaśnienia jakichkolwiek okoliczności faktycznych.
Przytoczone wyżej wskazania w sposób jednoznaczny oceniają kwestię zbędności wszystkich objętych postępowaniem nieruchomości na cel wywłaszczenia i kategorycznie nakazują zwrot nieruchomości wywłaszczonych na oba wskazane wyżej cele. W istocie jedyne kwestie, które musiały zostać ustalone w dalszym postępowaniu, to wydzielenie nieruchomości przeznaczonych do zwrotu oraz wyliczenie zwaloryzowanego odszkodowania podlegającemu zwrotowi przez byłych właścicieli. Odmowa zwrotu działki nr [...] (pkt 5 decyzji organu I instancji i pkt V decyzji Wojewody Małopolskiego) jest w sposób oczywisty sprzeczna z wiążącymi wskazaniami NSA.
Nie ma racji Wojewoda Małopolski, który zwrócił uwagę na użycie w wyroku sformułowania "Jeżeli zatem działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], odpowiadające obecnie w części działce nr [...] oraz działce wywłaszczonej nr [...], odpowiadającej obecnie w części działce nr [...], zostały wykorzystane w sposób całkowicie sprzeczny z celem, którym uzasadniano odjęcie prawa własności dotychczasowym właścicielom, to na dzień złożenia wniosku o zwrot, tj. w dniu 20 lutego 1997 r. cel wywłaszczenia był niezrealizowany". Nie można w sformułowaniu tym dopatrzeć warunkowości pozwalającej na przyjęcie w dalszym postępowaniu, że przynajmniej niektóre z wymienionych działek zostały użyte na cel wywłaszczenia. Wprost wskazuje na to jednoznaczne brzmienie kolejnego zdania w wywodach NSA: "W konsekwencji, należy orzec o zwrocie nieruchomości oraz o rozliczeniach z tego tytułu". Również pozostałe, wcześniej przytoczone wywody NSA nie pozostawiają wątpliwości co do zakresu związania oceną prawną dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Odnosząc się do stanowiska uczestnika postępowania Gminy Chrzanów trzeba zauważyć, że po wydaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku z dnia 18 grudnia 2020 r. faktycznie została przeprowadzona dodatkowa rozprawa administracyjna w dniu 20 września 2022 r., jednak podczas rozprawy nie poczyniono żadnych nowych ustaleń faktycznych (jakkolwiek po rozprawie 4 wnioskodawców cofnęło wniosek - k. 542 akt administracyjnych, co znalazło wyraz w pkt 6 decyzji organu I instancji, która w tym zakresie jest już ostateczna bowiem żadna ze stron postępowania nie zaskarżyła odwołaniem tej części decyzji organu I instancji).
Podkreślić trzeba, że ani ten, ani żaden inny dowód nie może podważać oceny prawnej dokonanej w tej sprawie przez Naczelny Sąd administracyjny, który w sposób bardzo jednoznaczny i kategoryczny wypowiedział się co do całości sprawy, nie wskazując na jakiekolwiek wątpliwości co do stanu faktycznego, wymagające wyjaśnienia w dalszym postępowaniu.
W świetle powyższego należało uznać, że pkt 5 decyzji Starosty Chrzanowskiego oraz pkt V decyzji Wojewody Małopolskiego zostały wydane z naruszeniem art. 153 p.p.s.a. oraz art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Dlatego w tym zakresie zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" p.p.s.a.
O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na zasądzone koszty w wysokości 697 zł składa się: kwota 200 zł tytułem uiszczonego przez stronę skarżącą wpisu; kwota 480 zł tytułem wynagrodzenia radcy prawnego reprezentującego stronę skarżącą, ustalona jako stawka minimalna na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935) oraz kwota 17 zł tytułem uiszczonej przez pełnomocnika skarżącej opłaty skarbowej za złożony dokument pełnomocnictwa (art. 1 ust. 1 pkt. 2 w związku z cz. I.IV załącznika do ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej, t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1044 z późn. zm).