II SA/Kr 1500/24

II SA/Kr 1500/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-01-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Agnieszka Nawara-Dubiel /przewodniczący/
Monika Niedźwiedź
Sebastian Pietrzyk /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
uchylono decyzję organu II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
art 137 ust 2
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Nawara-Dubiel Sędziowie: Sędzia WSA Monika Niedźwiedź Sędzia WSA Sebastian Pietrzyk (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Cyganik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi A. S., J. S., P. S., K. C., T. C., M. K., E. C., A. C. i J. C. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 22 sierpnia 2024 r., znak WS-VI.7534.3.20.2024.BK w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. odrzuca skargę A. C.; III. zasądza od Wojewody Małopolskiego solidarnie na rzecz skarżących A. S., J. S., P. S., K. C., T. C., M. K., E. C. i J. C. kwotę 833 zł (słownie: osiemset trzydzieści trzy złote) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi A. S., J. S., P. S., K. C., T. C., M. K., E. C. oraz małoletnich A. C. i J. C., w imieniu których działa przedstawiciel ustawowy E. C., reprezentowanych przez adwokat K. B. – [...] jest decyzja Wojewody Małopolskiego z dnia 23 sierpnia 2024 roku, znak: WS-VI.7534.3.20.2024.BK utrzymująca w mocy decyzję Starosty Krakowskiego z dnia z 29 grudnia 2023 r., znak: GN-II.6821.1.11.2020.WA o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], obr[...], jedn. ewid. P. m. K. na rzecz: A. S. w [...] cz., J. S. w [...] cz., P. S. w [...] cz., K. C. w [...] cz., T. C. w [...] cz., M. K. w [...] cz., E. C. w [...] cz., A. C. w [...] cz. oraz J. C. w [...] cz.
Powyższa decyzja została wydana w następujących okolicznościach.
Pismem z dnia 18 grudnia 2019 roku (data wpływu do Urzędu Miasta K. - 24 grudnia 2019 roku) Państwo: A. S., J. S., P. S., K. C., T. C., M. K., E. C., A. C. i J. C. wystąpili z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], obr. [...] jedn. ewid. P. m. K. – dalej zwana też jako "nieruchomość".
Organ ustalił, że w odpowiedzi na ofertę nabycia wystosowaną przez Wydział Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego K.-P. poprzedni współwłaściciele przedmiotowej nieruchomości za pismem z dnia 24 kwietnia 1989 roku wyrazili zgodę na jej odpłatne przejęcie do zasobów gruntów państwowych. Następnie aktem notarialnym (umową sprzedaży) z dnia 23 sierpnia 1989 r. Repertorium A II nr [...] sporządzonym w Państwowym Biurze Notarialnym w K. została wywłaszczona (nabyta) na rzecz Skarbu Państwa m.in. działka nr [...], o pow. 4832 m2, obr[...] dz. adm. P. zgodnie z opinią Wydziału Architektury i Nadzoru Budowalnego z dnia 3 kwietnia 1989 roku z przeznaczeniem pod zasoby budowlane/gruntów i rozbudowę istniejącej na tym terenie oczyszczalni i tereny kolejowe.
Przedmiotowa nieruchomość w dacie nabycia przez Skarb Państwa była przeznaczona pod zasoby budowlane i rozbudowę istniejącej na tym terenie oczyszczalni i tereny kolejowe. Starosta Krakowski uznał, iż działka nr [...], obr. [...] jedn. ewid. P. m. K. została nabyta przez Skarb Państwa z uwagi na jej przeznaczenie pod cele publiczne, a zatem należy ją uznać za nieruchomość wywłaszczoną w rozumieniu przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Organ wskazał dalej, że wnioskodawcami w niniejszym postępowaniu są spadkobiercy poprzednich współwłaścicieli nieruchomości, a wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło w oparciu o przepisy ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, wymienionej w art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, co umożliwia na dokonanie oceny zbędności nieruchomości dla celu wywłaszczenia określonego w umowie sprzedaży w świetle wskazanego wyżej przepisu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Dokonując tej oceny organ wziął pod uwagę następujące dokumenty:
- kopię aktu notarialnego (umowy sprzedaży) z dnia 23 sierpnia 1989 roku Repertorium A II nr [...],
- pozyskane z Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii w W. zdjęcia lotnicze obszaru nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot w niniejszym postępowaniu, wykonane: w dniu 4 maja 1982 roku (odbitka w skali 1:2000), w dniu 30 kwietnia 1987 roku (odbitka w skali 1:2000), w dniu 24 września 1993 roku (odbitka w skali 1:2000), w dniu 10 maja 1998 roku (odbitka w skali 1:2000), w dniu 14 kwietnia 2004 roku (odbitka w skali 1:1000),
- protokół z rozprawy administracyjnej połączonej z oględzinami nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], obr. [...] jedn. ewid.. m. K. przeprowadzonej w dniu 11 sierpnia 2021 roku oraz w dniu 16 listopada 2023 roku,
- ortofotomapy obszaru nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot z lat: 2004, 2013, 2017, 2018, 2019, 2020 i 2021,
- opinię Wydziału Planowania Przestrzennego Urzędu Miasta K. wydanej w piśmie znak: BP-05.6724.2.69.2021.MNO z dnia 12 kwietnia 2021 roku.
Starosta ustalił, że na dzień 23 sierpnia 1989 roku wskazana nieruchomość podlegała ustaleniom Miejscowego Planu Ogólnego Zagospodarowania Przestrzennego Miasta K. zatwierdzonego Uchwałą Nr XXXV1/229/88 Rady Narodowej Miasta K. z dnia 25 kwietnia 1988 r. (Dz. Urz. Woj. Krakowskiego nr 12 poz. 62) i znajdowała się w terenach odprowadzania i oczyszczania ścieków, oznaczonych na rysunku planu symbolem A4.40.001.NO. w których ponadto obowiązywały strefy polityki przestrzennej: nr nr: [...].
Według stanu na dzień 23 sierpnia 1999 roku podlegała ustaleniom Miejscowego Ogólnego Planu Zagospodarowania Przestrzennego Miasta K. zatwierdzonego Uchwałą Nr VII/58/94 Rady Miasta K. z dnia 16 listopada 1994 r. (Dz. Urz. Woj. Krakowskiego Nr 24 poz. 108 z dnia 16 grudnia 1994 r.) i znajdowała się w Obszarze Urządzeń Infrastruktury Technicznej, oznaczonym na rysunku planu symbolem IT 270, w którym ponadto obowiązywały strefy polityki przestrzennej nr nr: [...].
Jak wskazano, że strefa polityki przestrzennej nr 14 - to "strefa wewnątrzmiejska, obszar pasma wentylacyjnego o znaczeniu ogólnomiejskim", a przedmiotowa nieruchomość położona była w obszarze przeznaczonym do zagospodarowania różnymi formami zieleni (ZP, ZI), natomiast strefa polityki przestrzennej nr 27 - to "strefa uciążliwości oczyszczalni ścieków i wysypisk odpadów", a przedmiotowa nieruchomość położona była w obszarze przeznaczonym pod zieleń niską i wysoką w bezpośrednim sąsiedztwie urządzenia. Z kolei w "Obszarze Urządzeń Infrastruktury Technicznej" teren przedmiotowej nieruchomości przeznaczony był m.in. pod urządzenia zaopatrzenia w wodę, odprowadzania i oczyszczania ścieków oraz utylizacji odpadów.
Organ określił cel wywłaszczenia jako rozbudowa infrastruktury technicznej (rozbudowa sieci kanalizacyjnej).
Dla ustalenia stanu zagospodarowania nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot w niniejszym postępowaniu przed i po dacie wywłaszczenia, Starosta Krakowski wykorzystał pozyskane z Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii w Warszawie zdjęcia lotnicze wykonane: w dniu 4 maja 1982 roku (odbitka w skali 1:2000), w dniu 30 kwietnia 1987 roku (odbitka w skali 1:2000), w dniu 24 września 1993 roku (odbitka w skali 1:2000), w dniu 10 maja 1998 roku (odbitka w skali 1:2000), w dniu 14 kwietnia 2004 roku (odbitka w skali 1:1000).
Na zdjęciu wykonanym 4 maja 1982 roku, tj. na 7 lat przed wywłaszczeniem teren działki nr [...], obr. [...] jedn. ewid. P. m. K. stanowił obszar porośnięty trawą. Na zdjęciu wykonanym 30 kwietnia 1987 roku, tj. na 2 lata przed wywłaszczeniem teren przedmiotowej nieruchomości stanowił pole uprawne. Na zdjęciu wykonanym 24 września 1993 roku teren działki nr [...], obr. [...] jedn. ewid. P. m. K. stanowił obszar porośnięty trawą. Na zdjęciu wykonanym 10 maja 1998 roku obszar działki nr [...], obr. [...] jedn. ewid. P. m. K. stanowił teren zielony porośnięty trawą. Taki sam stan zagospodarowania nieruchomości przedstawia zdjęcie wykonane 14 kwietnia 2004 roku. Powołane zdjęcia lotnicze pokazują, iż obszar przedmiotowej nieruchomości po wywłaszczeniu stanowił teren zielony porośnięty trawą. Ten stan nie uległ zmianie do 2021 roku.
W ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego w dniu 11 sierpnia 2021 roku przeprowadzono rozprawę administracyjną połączoną z oględzinami nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], obr. [...] jedn. ewid. P. m. K..
W dniu rozprawy stwierdzono, iż brak jest możliwości dostania się na teren działki będącej przedmiotem postępowania. Z odległości ok. 100 m. dostrzeżono, że teren nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot stanowi obszar na którym posadowione są drzewa. Z uwagi na brak możliwości dotarcia na teren przedmiotowej nieruchomości (droga prowadząca do działki została zalana wysoką wodą) nie można było w pełni jej opisać.
W dniu 16 listopada 2023 roku ponownie przeprowadzono rozprawę administracyjną połączoną z oględzinami nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], obr. [...] jedn. ewid. P. m. K..
Podczas oględzin stwierdzono, iż granica północna działki nr [...], obr. 2. biegnie wzdłuż terenu brzegowego rzeki D. . Granica zachodnia działki jest niewidoczna w terenie. Granica wschodnia działki przylega częściowo do składu materiałów budowlanych znajdujących się na sąsiedniej działce nr [...], obr.. . Granica południowa działki biegnie wzdłuż błotnistej drogi dojazdowej, częściowo wyłożonej płytami betonowymi. Teren działki porośnięty jest w całości wysoką trawą, samosiejkami krzewów, punktowo znajdują się w jej obszarze sterty pociętych gałęzi.
Dla rozstrzygnięcia zapadłego w niniejszej decyzji w kontekście ustalonego celu wywłaszczenia istotne znaczenie ma pismo z dnia 3 marca 2021 roku znak: ITD.6260.101.2021 Wodociągów Miasta K. S.A. w którym poinformowano, iż na działce nr [...], obr. [...] jedn. ewid. P. m. K. znajdują się dwa rurociągi kanalizacji sanitarnej ? 250 mm odebrane protokołem odbioru z dnia 21 stycznia 2000 roku (dok. pow. 1025). Z załączonego do niniejszego pisma protokołu odbioru wynika, iż rurociągi kanalizacji sanitarnej ? 250 mm zostały wybudowane w okresie od 10 sierpnia 1999 r. do 19 grudnia 1999 r.
W przedmiotowej sprawie zbadano również kwestię ewentualnego posiadania przez przedsiębiorstwa przesyłowe sieci bądź urządzeń na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot. Organ ustalił, że sieć kanalizacyjna biegnąca przez działkę nr [...], obr. [...] jedn. ewid. P. m. K. została wybudowana w 1999 roku w ramach inwestycji: ""Rurociągi tłoczne R.-P. wraz z kablem energetycznym 15kV do zasilania przepompowni ścieków R.-P. - wzdłuż rz. D. na odcinku od przepompowni ścieków realizowanej na działce nr [...], obr. [...] P. do oczyszczalni ścieków "P. " w K.". Wykonanie powyższej inwestycji było niezbędne ze względu na ważny interes publiczny, polegający na umożliwieniu odprowadzania ścieków sanitarnych z osiedli Z. i rejonu osiedli P. i R. do oczyszczalni ścieków "P.". Dla potrzeb prowadzonego postępowania pozyskano ponadto informacje na temat obciążeń przedmiotowej nieruchomości prawami obligacyjnymi bądź rzeczowymi na rzecz osób trzecich. Wydział Skarbu Miasta Urzędu Miasta K., pismem z dnia 12 stycznia 2021 roku znak: GS-11.6821.127.2019.KB oraz pismem z dnia 28 listopada 2023 roku poinformował, iż działka nr [...], obr[...] jedn. ewid. P. m. K. nie jest obciążona prawami rzeczowymi lub obligacyjnymi na rzecz osób trzecich.
Organ wskazał, że celem wywłaszczenia było włączenie działki nr [...], obr. [...] b. dz. adm. P. do zasobów budowlanych (gruntów) i rozbudowę istniejącej na tym terenie oczyszczalni i tereny kolejowe. Stosownie do art. 13 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, terenowe organy administracji państwowej tworzyły zasoby gruntów na cele zabudowy miast i wsi, w szczególności przeznaczone na realizację budownictwa mieszkaniowego oraz związanych z tym budownictwem budowli i urządzeń (obszary zurbanizowane) na terenach przeznaczonych na te cele w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. Przedmiotowa nieruchomość znajdowała się w obszarze gdzie istniała oczyszczalnia ścieków co wskazywałoby na to, że celem wywłaszczenia była rozbudowa tejże oczyszczalni, jednakże nie chodziło o rozbudowę samego budynku oczyszczalni, lecz rozbudowę infrastruktury technicznej w postaci sieci kanalizacyjnej obsługującej powstałe w tamtym rejonie osiedla mieszkaniowe. Ponadto należy podkreślić, iż teren działki nr [...] obr[...] jedn. ewid. P. m. K. zgodnie z ustaleniami obowiązującego planu ogólnego położony był w "Obszarze infrastruktury technicznej" gdzie miały znajdować się m.in. urządzenia odprowadzania i oczyszczania ścieków. Dodatkowo teren przedmiotowej nieruchomości miał stanowić obszar pasma wentylacyjnego w postaci zieleni niskiej i wysokiej (zieleń izolacyjna) pomiędzy oczyszczalnią ścieków i wysypiskami odpadów a znajdującymi się w pobliżu obiektami przemysłowymi i handlowo-usługowymi bądź też położonymi dalej osiedlami mieszkaniowymi. Potwierdzają to zdjęcia lotnicze i ortofotomapy z których wynika, iż znajdująca się na przedmiotowej nieruchomości trawa oraz drzewa stanowią swego rodzaju "bufor" oddzielający oczyszczalnię ścieków od znajdujących się w tym obszarze zakładów przemysłowych oraz położonych dalej osiedli mieszkaniowych.
Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia w ocenie Starosty nie można uznać objętej wnioskiem o zwrot nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] obr. [...] jedn. ewid. P. m. K. za zbędną na cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, a tym samym nie można orzec o jej zwrocie na rzecz wnioskodawców. W związku z tym Starosta Krakowski decyzją z dnia z 29 grudnia 2023 r., orzekł o odmowie zwrotu przedmiotowej.
Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli A. S., J. S., P. S., K. C., T. C., M. K., E. C., małoletnie A. C. i J. C., w imieniu których działa przedstawiciel ustawowy E. C., reprezentowani przez adwokat K. B. [...].
Po rozpoznaniu sprawy w wyniku wniesionego odwołania Wojewoda Małopolski decyzją z dnia 23 sierpnia 2024 roku utrzymał w mocy decyzję Starosty Krakowskiego z dnia z 29 grudnia 2023 r.
W uzasadnieniu do wydanej decyzji Wojewoda wskazał, że jako prawidłowe należy ocenić ustalenia dokonane przez organ I instancji w zakresie określenia celu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości. Podkreślił, że istotne znaczenie ma pismo Wodociągów Miasta K. S. A. z 3 marca 2021 r., w którym spółka poinformowała, iż na działce nr [...] znajdują się dwa rurociągi kanalizacji sanitarnej ? 250 mm odebrane protokołem odbioru z 21 stycznia 2000 r. Z załączonego do pisma protokołu odbioru wynika, że rurociągi kanalizacji sanitarnej ? 250 mm zostały wybudowane w okresie od 10 sierpnia 1999 r. do 19 grudnia 1999 r. w ramach inwestycji: "Rurociągi tłoczne R.-P. wraz z kablem energetycznym 15kV do zasilania przepompowni ścieków R.-P. - wzdłuż rz. D. na odcinku od przepompowni ścieków realizowanej na działce nr [...], obr. [...] do oczyszczalni ścieków "P. w K.". Wykonanie powyższej inwestycji było niezbędne ze względu na ważny interes publiczny polegający na umożliwieniu odprowadzania ścieków sanitarnych z osiedli Z. i rejonu osiedli P. i R. do oczyszczalni ścieków "P. ".
Podzielił również stanowisko Starosty, że celem wywłaszczenia było włączenie działki nr [...], obr. [...], b. dz. adm. P. do zasobów budowlanych (gruntów) i rozbudowa istniejącej na tym terenie oczyszczalni ścieków i tereny kolejowe. Przedmiotowa nieruchomość znajdowała się w obszarze gdzie istniała oczyszczalnia ścieków co wskazywałoby na to, że celem wywłaszczenia była rozbudowa tejże oczyszczalni, jednakże nie chodziło o rozbudowę samego budynku oczyszczalni, lecz rozbudowę infrastruktury technicznej w postaci sieci kanalizacyjnej obsługującej powstałe w tamtym rejonie osiedla mieszkaniowe. Ponadto, teren działki zgodnie z ustaleniami obowiązującego planu ogólnego położny był w "Obszarze infrastruktury technicznej" gdzie miały znajdować się, m. in. urządzenia odprowadzania i oczyszczania ścieków. Dodatkowo, teren przedmiotowej nieruchomości miał stanowić obszar pasma wentylacyjnego w postaci zieleni niskiej i wysokiej (zieleń izolacyjna) pomiędzy oczyszczalnią ścieków i wysypiskami odpadów a znajdującymi się w pobliżu obiektami przemysłowymi i handlowo-usługowymi bądź też położonymi dalej osiedlami mieszkaniowymi. Potwierdzają to zdjęcia lotnicze i ortofotomapy z których wynika, iż znajdująca się na przedmiotowej nieruchomości trawa oraz drzewa stanowią swego rodzaju "bufor" oddzielający oczyszczalnię ścieków od znajdujących się w tym obszarze zakładów przemysłowych oraz położonych dalej osiedli mieszkaniowych.
W związku z tym również w ocenie organu odwoławczego nie można uznać objętej wnioskiem o zwrot nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], obr. [...], jedn. ewid. P. m. K. za zbędną na cel wywłaszczenia, a tym samym nie można orzec o jej zwrocie na rzecz wnioskodawców.
Cel ten został bowiem zrealizowany a na nieruchomości znajdują się dwa rurociągi kanalizacji sanitarnej ? 250 mm, które zostały wybudowane w okresie od 10 sierpnia 1999 r. do 19 grudnia 1999 r. w ramach inwestycji: "Rurociągi tłoczne R.-P. wraz z kablem energetycznym 15kV do zasilania przepompowni ścieków R.-P. - wzdłuż rz. D. y na odcinku od przepompowni ścieków realizowanej na działce nr [...], obr. [...] P. do oczyszczalni ścieków "P. " w K.", zaś w pozostałej części teren przedmiotowej nieruchomości stanowi obszar pasma wentylacyjnego w postaci zieleni niskiej i wysokiej (strefa ochronna) pomiędzy oczyszczalnią ścieków i wysypiskami odpadów a znajdującymi się w pobliżu obiektami przemysłowymi i handlowo-usługowymi oraz położonymi dalej osiedlami mieszkaniowymi. Jest bowiem oczywistym, że oczyszczalnia ścieków jest złożonym zespołem budynków i instalacji tak naziemnych jak i podziemnych, która negatywnie oddziałuje na nieruchomości sąsiednie, a zatem wymaga istnienia odpowiedniego obszaru pełniącego rolę swoistego "bufora" zabezpieczającego środowisko przed negatywnym oddziaływaniem takiego zakładu (w kontekście zarówno zanieczyszczenia wód, jak i powietrza, nadmiernego hałasu itp.). Strefa ta spełnia swoją rolę niezależnie od faktu, czy jest pozostawiona w stanie naturalnym, czy też dochodzi do jej zagospodarowania. Co więcej, zagospodarowanie tak określonego terenu ochronnego mogłoby następować wyłącznie wówczas, gdyby ustalono, iż zachodzi konieczność zintensyfikowania oddziaływania ochronnego (np. wykonanie dodatków nasadzeń, celem dogęszczenia zieleni wysokiej, po to, aby ograniczyć negatywne oddziaływanie odorowe). Odnosząc się zatem do zawartego w odwołaniu wniosku stron o: "dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentacji fotograficznej przedmiotowej nieruchomości, wykonanej w dniu rozprawy administracyjnej, na okoliczność braku zagospodarowania nieruchomości, braku realizacji celu wywłaszczenia, obecnego stanu nieruchomości", wskazać należy, iż wniosek taki nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem fakt braku zagospodarowania terenu nie świadczy o tym, iż nie spełnia ono swojej ochronnej roli. Z treści umowy sprzedaży z 23 sierpnia 1989 r. nie sposób wyciągnąć wniosku, by na nabywcy wynikał obowiązek dokonywania działań inwestycyjnych na obszarze ochronnym. Obowiązek takich działań nie wynikał także z przepisów prawa ani dokumentacji planistycznej. Jeżeli zatem na nieruchomości będącej przedmiotem wywłaszczenia znajduje się roślinność, której istnienie gwarantuje spełnienie wymogu strefy ochronnej to utrzymanie takiej roślinności można uznać za realizację celu wywłaszczenia. Potwierdza to stanowisko judykatury wyrażone, m.in. w wyroku NSA sygn. akt I OSK 2151/15, w którym wskazano, że "Utrzymanie istniejącego zadrzewienia terenu pozwalające na pełnienie przez teren funkcji strefy ochronnej, zgodnej z celem wywłaszczenia, może oznaczać, w zależności od okoliczności konkretnej sprawy, że cel wywłaszczenia został w ten sposób zrealizowany".
Nie budzi zatem wątpliwości Wojewody, iż obecna na wnioskowanej do zwrotu nieruchomości zieleń pełni funkcję strefy ochronnej oczyszczalni ścieków (zieleń izolacyjna). Bez znaczenia dla sprawy pozostaje, iż ww. zieleń to "samosiejki, trawa i inna zieleń będąca wynikiem naturalnie zachodzących procesów przyrodniczych". Istotnym jest również, iż ustalając zakres realizacji celu wywłaszczenia organ winien wziąć pod uwagę okoliczności wskazujące na faktyczne zagospodarowanie działki objętej umową sprzedaży z 23 sierpnia 1989 r. Na części działki znajduje się infrastruktura podziemna (rurociągi kanalizacji sanitarnej i kabel energetyczny), stanowiąca fragment instalacji wewnętrznych oczyszczalni ścieków, a część działki stanowi niezbędną strefę ochronną (obszar pasma wentylacyjnego) chroniącą otoczenie przed zanieczyszczeniem powietrza atmosferycznego zanieczyszczeniami z oczyszczalni ścieków, a zatem przyjąć należy, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany na całej nieruchomości.
Należy także wskazać, iż skutkiem realizacji decyzji zwrotowej byłoby zaburzenie spójności obszaru terenu oczyszczalni, w szczególności biorąc pod uwagę założenia strefy ochronnej jako obszaru zabezpieczającego przed negatywnym oddziaływaniem oczyszczalni na otoczenie. Takie działanie jawi się jako pozbawione racjonalności, sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, zwłaszcza w kontekście zwiększania ilości ścieków przyjmowanych na oczyszczalnię, co wynika zarówno ze wzrostu ilości przyłączonych budynków jak i zwiększającej się ilości ścieków przemysłowych.
Skargę na powyższą decyzję złożyli A. S., J. S., P. S., K. C., T. C., M. K., E. C. oraz małoletnich A. C. i J. C., w imieniu których działa przedstawiciel ustawowy E. C., reprezentowanych przez adwokat K. B. – [...], którzy podnieśli zarzuty:
1) naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 137 ust 2 u.g.n. poprzez niewłaściwe niezastosowanie w sytuacji, gdy cel wywłaszczenia został zrealizowany wyłącznie na części nieruchomości (w miejscu, gdzie zlokalizowana jest infrastruktura przesyłowa), a zatem pozostała część nieruchomości powinna podlegać zwrotowi na rzecz Skarżących, zgodnie z dyspozycją ww. przepisu.
2) naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 137 ust 1 pkt 2 u.g.n. poprzez błędną wykładnie i uznanie, że na nieruchomości porośniętej zaniedbaną zielenią, trawą i samosiejkami spełnia przesłankę przeznaczenia na cel wywłaszczeniowy (tj. rozbudowę oczyszczalni ścieków i terenów kolejowych), podczas gdy oczyszczalnie zlokalizowano poza granicami ww. nieruchomości, a w konsekwencji niewłaściwe niezastosowanie, a w konsekwencji brak zwrotu nieruchomości pomimo spełnienia przesłanki zbędności na cel wywłaszczenia tj. brak realizacji celu pomimo upływu 10 lat.
3) naruszenie przepisów postępowania tj. art. 15 k.p.a. polegające na braku zastosowania zasady aktualności w niniejszym postępowaniu, albowiem Organ II instancji oparł swoje rozstrzygnięcie jedynie w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu prowadzonym przez Organ I instancji, a przede wszystkim ustalenie stanu faktycznego oraz całości okoliczności sprawy wyłącznie w oparciu o treść protokołu z rozprawy administracyjnej przeprowadzonej przez Organ I instancji.
4) naruszenie przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 80 k.p.a. w zw. 2 art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie decyzji pierwszej instancji w mocy pomimo przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów, a w konsekwencji błędne i dowolne ustalenie zarówno przez organ I jak i II instancji, że sporna nieruchomość została wywłaszczona z przeznaczeniem na zieleń izolacyjną, podczas gdy celem wywłaszczenia była rozbudowa oczyszczalni ścieków i terenów kolejowych.
5) naruszenie przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 w związku z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niezbadanie w sposób wnikliwy i wyczerpujący sprawy oraz poczynienie błędnych ustaleń faktycznych, polegających na uznaniu, że zaniedbana zieleń, samosiejki oraz składowisko odpadów stanowi realizację celu i spełnia funkcję pasma wentylacyjnego w postaci zieleni niskiej i wysokiej.
6) naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 8 k.p.a. poprzez odstąpienie od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw bez uzasadnionej przyczyny.
Powołując się na powyższe wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia 22 sierpnia 2024 r., sygn. akt WS-VL7534.3.20.202‘
K oraz poprzedzającej decyzji Starosty-Krakowskiego z dnia 29 grudnia 2023 r., znak GN-IL6821.1.11.2020.WA oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi rozwinęli podniesione zarzuty.
Wskazali, że w stanie faktycznym nieruchomość pozostaje niezabudowana, nie zostały podjęte żadne prace świadczące o jej zagospodarowaniu na cel (oznaczony jako terenach przeznaczone pod zasoby budowlane, tereny kolejowe oraz rozbudowę istniejącej oczyszczalni), w sposób i w terminach określonych w art. 137 u.g.n.
Organ II instancji w uzasadnieniu decyzji wskazał, iż w granicach przedmiotowej działki znajduje się wysoka trwa, samosiejki krzewów, punktowo sterty pociętych gałęzi, uznając iż spełnia to przesłankę zagospodarowania na cel wywłaszczenia. Z powyższym nie sposób się zgodzić.
Zbędność na cele określone w decyzji o wywłaszczeniu należy oceniać przez pryzmat sposobu korzystania z wywłaszczonej nieruchomości, bowiem cel wywłaszczeniowy powinien być identyczny ze sposobem dalszego korzystania z tej nieruchomości. W przedmiotowym stanie faktycznym wywłaszczona nieruchomość pozostaje niezabudowana, zlokalizowaną na działce zieleń nie można utożsamiać z wykorzystaniem na cel wywłaszczenia.
Nie może być mowy o zrealizowaniu celu na danym obszarze, jeżeli w wyniku podjętych działań nie został on zagospodarowany w sposób pozwalający na utożsamienie osiągniętego rezultatu ze wskazanym w akcie wywłaszczeniowym celem. Relewantne są bowiem jedynie działania podejmowane na konkretnie tym terenie, który zawnioskowany został do zwrotu. Definicja pojęcia zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu powinna być interpretowana ściśle, bez możliwości dokonywania jakichkolwiek odstępstw od treści zawartej w art. 137 u.g.n.
Ponadto wskazali, że cel publiczny, na który odjęto nieruchomość, powinien być ze względu na art. 21 Konstytucji RP pojmowany wąsko i w sposób precyzyjny, natomiast wszelkie niejasności należy interpretować na korzyść tego, kogo nieruchomość wywłaszczono, gdyż to jego prawo zostało odjęte na rzecz interesu ogółu
Wskazali, że podziemna sieć infrastruktury zlokalizowana na działce nie potwierdza jej wykorzystania na cel wywłaszczenia w części zajętej pod tę infrastrukturę. Samo umieszczenie pod powierzchnią działek urządzeń infrastruktury technicznej nie koliduje z natury rzeczy ze zwrotem nieruchomości na rzecz dawnych właścicieli, bowiem nie uniemożliwia korzystania z danej nieruchomości przez jej byłego właściciela lub jego następców prawnych. Co najwyżej osoba, której taka nieruchomość jest zwracana, może być ograniczona w możliwości pełnego jej zagospodarowania, ale nie odbiera to możliwości samego zwrotu.
Ponadto wskazali, że gdyby nawet hipotetycznie przyjąć, że podziemna infrastruktura techniczna w postaci rurociągów i kabli energetycznych warunkuje funkcjonowanie oczyszczalni tj. obiektu stanowiącego cel wywłaszczenia i stanowi przeszkodę w dokonaniu zwrotu (co nie wynika jednoznacznie ze zgromadzonego materiału dowodowego) - nie można pominąć faktu, że została zrealizowana wyłącznie na niewielkiej części nieruchomości, a w związku z tym stosownie do art. 137 ust. 2 u.g.n. zwrotowi podlega pozostała część nieruchomości, na której cel nie został zrealizowany.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o oddalenie skargi jako pozbawionej uzasadnionych podstaw.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.
Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.).
W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi:
a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd oddala skargę w oparciu o art. 151 p.p.s.a.
Wskazać również należy, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, iż sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagą okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. uzasadnienie do wyroku NSA z 9 lipca 2008 r., sygn. II OSK 795/07).
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotowa sprawa dotyczy odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], obr. [...] jedn. ewid. P. m. K. - zwana dalej "wywłaszczoną nieruchomością" lub "nieruchomością"
Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1145 ze zm.) - dalej jako "u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.
Stosownie do art. 137 u.g.n.:
1. Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:
1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo
2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.
2. Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.
Z kolei przepis art. 216 ust. 2 pkt. 3) u.g.n. stanowi, iż przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. poz. 127, z późn. zm.).
Jak wynika z akt sprawy wywłaszczona nieruchomość została nabyta przez Skarb Państwa w oparciu o przepisy ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w związku z czym ocena zbędności nieruchomości dla celu wywłaszczenia określonego w umowie sprzedaży dokonywana powinna być w świetle art. 137 u.g.n.
Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11, art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. - w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu - jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Skutkiem powołanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego - jak wskazuje się w orzecznictwie - jest to, że przepisów art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. - w zakresie wskazanych tam terminów - nie powinno stosować się do spraw o zwrot nieruchomości wywłaszczonych przed wejściem w życie - odpowiednio - ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. przed 1 stycznia 1998 r. - art. 137 ust. 1 pkt 1) oraz ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (tj. przed 22 września 2004 r. - art. 137 ust. 1 pkt 2) (por. np. wyroki: NSA w Warszawie z 8 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 2205/11, z 12 lutego 2014 r., sygn. akt I OSK 1663/12; z 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OSK 2391/12 i z 24 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 2876/12 oraz wyroki WSA w Krakowie z 11 września 2014 r., sygn. akt II SA/Kr 923/14, z 9 października 2014 r., sygn. akt II SA/Kr 1048/14, z 12 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Kr 1066/14 i z 16 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Kr 1067/14).
Zarówno art. 136 u.g.n. jak i art. 137 u.g.n., posługując się pojęciem celu wywłaszczenia, utożsamiają go z celem określonym w decyzji o wywłaszczeniu będącej aktem administracyjnym wydanym w indywidualnej sprawie z zakresu administracji publicznej. Z tego właśnie względu podstawowym źródłem określenia celu wywłaszczenia w konkretnej sprawie jest decyzja wywłaszczeniowa (umowa sprzedaży) i to właśnie w tym dokumencie należy poszukiwać celu wywłaszczenia.
Podstawową kwestią wymagającą ustalenia w przedmiotowej sprawie była ocena zasadności roszczenia o zwrot nieruchomości, co sprowadza się do oceny czy wywłaszczona nieruchomość była zbędności na cel, na jaki została wywłaszczona. W pierwszej kolejności należało zatem odkodować cel wywłaszczenia, by móc następnie ocenić, czy cel ten został zrealizowany. Cel wywłaszczenia może wynikać już z samej treści decyzji wywłaszczeniowej czy umowy sprzedaży nieruchomości, jak i również może wynikać z innych aktów poprzedzających proces wywłaszczenia, czy też mu towarzyszących (np. zezwolenia na nabycie nieruchomości, decyzji lokalizacyjnej, decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego).
W sytuacji, gdy na podstawie wskazanych wyżej dowodów nie da się ustalić celu wywłaszczenia należy sięgnąć do innych środków dowodowych, w szczególności dokumentacji poprzedzającej proces inwestycyjny i tej zgromadzonej w postępowaniu wywłaszczeniowym, planu zagospodarowania przestrzennego, i na podstawie całokształtu okoliczności sprawy cel ten zrekonstruować. (por.m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 października 1994 r., sygn. akt IV SA 1153/93, publ. ONSA 1995/2/99, oraz z dnia 12 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1484/97, LEX nr 48653, z dnia 21 kwietnia 2016 r., sygn. I OSK 1622/14). Natomiast realizacja celu wywłaszczenia musi być rozumiana, jako zaplanowane działanie organów lub innych uprawnionych podmiotów, mających realizować zamierzenia, dla których wywłaszczenia dokonano. Brak jakiegokolwiek zagospodarowania terenu lub zagospodarowanie go sprzecznie z choćby ogólnie nawet określonym celem wywłaszczenia, nie może być uznane za realizację celu wywłaszczenia i nie może stanowić podstawy do odmowy zwrotu nieruchomości, o ile spełnione zostaną pozostałe przesłanki, o których mowa w art. 136 u.g.n.
Na gruncie niniejszej sprawy, przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa, przy czym – jak ustaliły organy – celem wywłaszczenia było włączenie działki nr [...], obr. [...] b. dz. adm. P. do zasobów budowlanych (gruntów) i rozbudowę istniejącej na tym terenie oczyszczalni i tereny kolejowe – co wynika z treści aktu notarialnego z dnia 23 sierpnia 1989 roku, Rep. A II Numer [...] (Państwowe Biuro Notarialne w K. – not. A. M.) (k. 88 a.a.). Słusznie w tym zakresie podkreśla Wojewoda Małopolski, że nie chodziło o rozbudowę samego budynku oczyszczalni, lecz o rozbudowę infrastruktury technicznej w postaci sieci kanalizacyjnej obsługującej powstałe w tamtym rejonie osiedla mieszkaniowe.
Jakkolwiek wnioskowana do zwrotu działka od początku lat 90-tych XX wieku stanowiła obszar porośnięty trawą, to jednak nie budzi wątpliwości w sprawie, że na działce nr [...] znajdują się dwa rurociągi kanalizacji sanitarnej ? 250 mm, które zostały wybudowane w okresie od 10 sierpnia 1999 r. do 19 grudnia 1999 r. w ramach inwestycji: "Rurociągi tłoczne R.-P. wraz z kablem energetycznym 15kV do zasilania przepompowni ścieków R.-P. - wzdłuż rz. D. na odcinku od przepompowni ścieków realizowanej na działce nr [...], obr.. do oczyszczalni ścieków "P. " w K." (powyższe wynika z treści protokołem odbioru z 21 stycznia 2000 r.).
Powyższe pozwala na przyjęcie stanowiska, że doszło do realizacji ustalonego w sprawie celu wywłaszczenia. Powyższe ustalenia organów Sąd w pełni podziela, z zastrzeżeniem uwag, o których będzie jeszcze mowa poniżej. Bezzasadne są więc zarzuty Skarżących, jakoby nie doszło do realizacji celu wywłaszczenia.
Nie zasługuje również na uwzględnienie również stanowisko Skarżących, które przyjmuje, że cel nie został zrealizowany pomimo upływu 10 lat. Jak wynika z akt sprawy dwa rurociągi kanalizacji sanitarnej ? 250 mm, które zostały wybudowane w okresie od 10 sierpnia 1999 r. do 19 grudnia 1999 r., przy czym trzeba mieć na uwadze powoływany powyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 roku, sygn. P 38/11, którym orzeczono, że art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji. Oznacza to, że nie podlegają zwrotowi na rzecz byłych właścicieli te nieruchomości, na których cel określony w decyzji o wywłaszczeniu został zrealizowany przed dniem złożenia wniosku o ich zwrot, niezależnie od tego, czy realizacja inwestycji nastąpiła po upływie 10 lat od chwili wywłaszczenia. Podkreślił też Trybunał, że "odczytywanie przez organy stosujące prawo znaczenia przepisów nowych w taki sposób, iż jeśli są pozbawione przez ustawodawcę przepisu intertemporalnego to mogą mieć charakter retroaktywnym jest niedopuszczalne. Jeśli przepis prawa milczy o regulacji przejściowej, to wcale nie oznacza to, że regulacja ta będzie działała retroaktywnie. Brak w ustawie zmieniającej przepisów intertemporalnych nie oznacza zezwolenia dla prawodawcy na wsteczne działanie nowych przepisów. Zatem, wyrażając tę myśl w sposób pozytywny należy wskazać, że jeśli prawodawca nie przesądza o wstecznym działaniu prawa, to przepisy te działają prospektywnie" (por. uzasadnienie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 roku, sygn. P 38/11).
Uzasadnione są natomiast zarzuty przepisów postępowania oraz art. 137 ust. 2 u.g.n. poprzez niewłaściwe niezastosowanie w sytuacji, gdy cel wywłaszczenia został zrealizowany wyłącznie na części nieruchomości (w miejscu, gdzie zlokalizowana jest infrastruktura przesyłowa), a zatem pozostała część nieruchomości powinna podlegać zwrotowi na rzecz Skarżących, zgodnie z dyspozycją ww. przepisu.
Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, trzeba podkreślić, że organ rozpoznając sprawę, w pierwszej kolejności powinien ustalić w sposób wyczerpujący i dokładny stan faktyczny, a następnie dokonać jego oceny prawnej (por. np. uzasadnienia do wyroków: NSA z dnia 9 lutego 2011 r., sygn. II OSK 263/10, NSA z dnia 11 czerwca 2013 r., sygn. II OSK 2417/12). Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy stanowi warunek konieczny do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Niewyjaśnienie lub niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy może prowadzić do wydania wadliwej decyzji.
Realizując zasadę prawdy obiektywnej, na podstawie art. 7 i 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm.) - dalej jako "k.p.a.", organ jest zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.
Zakres i przedmiot postępowania wyjaśniającego determinują przepisy prawa materialnego, bowiem to normy prawa materialnego przesądzają o przedmiocie sprawy i okolicznościach prawnie istotnych. W postępowaniu wyjaśniającym należy również uwzględnić specyfikę danej sprawy - inność i odrębność okoliczności, które stanowią o stanie faktycznym (por. np. uzasadnienie do wyroku NSA z dnia 19 maja 2021, sygn. I OSK 251/21).
Organ powinien zatem w sposób adekwatny do potrzeb ustalić stan faktyczny i nie pozostawić żadnych niewyjaśnionych istotnych dla sprawy okoliczności. Dokonana natomiast przez organ ocena zgromadzonego materiału powinna zostać przeprowadzona zgodnie z zasadami swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), a motywy którymi kierował się organ powinny zostać szczegółowo wyjaśnione w uzasadnieniu do wydanej decyzji.
W ocenie Sądu organy naruszyły art. 7 k.p.a., który stanowi, iż w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli a także przepis art. 77 § 1 k.p.a., stanowiący, iż organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.
O ile organy – jak wskazano już powyżej – prawidłowo ustaliły cel wywłaszczenia oraz przyjęły, że wybudowanie w okresie od 10 sierpnia 1999 r. do 19 grudnia 1999 r. na działce nr [...] dwa rurociągi kanalizacji sanitarnej ? 250 mm, w ramach inwestycji: "Rurociągi tłoczne R.-P. wraz z kablem energetycznym 15kV do zasilania przepompowni ścieków R.-P. - wzdłuż rz. D. na odcinku od przepompowni ścieków realizowanej na działce nr [...], obr. 1. do oczyszczalni ścieków "P. " w K." stanowi realizację tego celu, o tyle uznanie przez organy, że "w pozostałej części teren przedmiotowej nieruchomości stanowi obszar pasma wentylacyjnego w postaci zieleni niskiej i wysokiej (strefa ochronna) pomiędzy oczyszczalnią ścieków i wysypiskami odpadów a znajdującymi się w pobliżu obiektami przemysłowymi i handlowo-usługowymi oraz położonymi dalej osiedlami mieszkaniowymi" jest nieuzasadnione.
Wojewoda wskazał, że "oczyszczalnia ścieków jest złożonym zespołem budynków i instalacji tak naziemnych jak i podziemnych, która negatywnie oddziałuje na nieruchomości sąsiednie, a zatem wymaga istnienia odpowiedniego obszaru pełniącego rolę swoistego "bufora" zabezpieczającego środowisko przed negatywnym oddziaływaniem takiego zakładu (w kontekście zarówno zanieczyszczenia wód, jak i powietrza, nadmiernego hałasu itp.). Strefa ta spełnia swoją rolę niezależnie od faktu, czy jest pozostawiona w stanie naturalnym, czy też dochodzi do jej zagospodarowania. Co więcej, zagospodarowanie tak określonego terenu ochronnego mogłoby następować wyłącznie wówczas, gdyby ustalono, iż zachodzi konieczność zintensyfikowania oddziaływania ochronnego (np. wykonanie dodatków nasadzeń, celem dogęszczenia zieleni wysokiej, po to, aby ograniczyć negatywne oddziaływanie odorowe)" (por. s. 5 uzasadnienia decyzji Wojewody).
Tego stanowiska dotyczącego strefy buforowej Sąd nie podziela. Trzeba zwrócić uwagę, że wskazując na konieczność zapewnienia strefy buforowej dla zrealizowanej inwestycji, czego Sąd nie neguje, organy nie precyzują jak duża ta strefa powinna być i z czego ona wynika. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że gdyby przyjąć – tak jak zakłada organ – że cała nieruchomość znajduje się w strefie buforowej, to oznaczałoby, że strefa ta na północ od przebiegu sieci wynosi kilkadziesiąt metrów (między ok. 45 a 55 m) natomiast w kierunku południowym strefa ta wynosi około 190 metrów (por. np. mapa na k. 160 a.a.). Przyjęcie tak wielkich stref buforowych dla dwóch rurociągów kanalizacji sanitarnej ? 250 mm budzi wątpliwości, w szczególności, że przedstawione przez organy uzasadnienie konieczności zachowania tych stref i to w takich rozmiarach jest bardzo ogólnikowe i lakoniczne. Organy odwołują się bowiem w tym zakresie do hipotetycznych przypuszczeń (jak np. "gdyby ustalono, iż zachodzi konieczność zintensyfikowania oddziaływania ochronnego" – por. str. 5 uzasadnienia decyzji Wojewody) i bardzo ogólnych sformułowań, które dotyczą przy tym stref ochronnych oczyszczalni ścieków (por. "oczyszczalnia ścieków jest złożonym zespołem budynków i instalacji tak naziemnych jak i podziemnych, która negatywnie oddziałuje na nieruchomości sąsiednie, a zatem wymaga istnienia odpowiedniego obszaru pełniącego rolę swoistego "bufora" zabezpieczającego środowisko przed negatywnym oddziaływaniem takiego zakładu (w kontekście zarówno zanieczyszczenia wód, jak i powietrza, nadmiernego hałasu itp.)" – str. 5 uzasadnienia decyzji Wojewody).
Odwoływanie się jednak do strefy ochronnej, której wymaga istniejąca oczyszczalnia ścieków nie jest prawidłowe. Trzeba podkreślić, że jakkolwiek zrealizowany cel wywłaszczenia ma bezpośredni związek z oczyszczalnią ścieków, to jednakże celem wywłaszczenia tym nie było wybudowanie oczyszczalni ścieków, a jedynie infrastruktury technicznej, to jest dwóch rurociągów kanalizacji sanitarnej ? 250 mm. Organ nie wskazuje natomiast jaka nie jest niezbędna strefa ochronna (buforowa) dla takich rurociągów. Nie precyzuje organ także jak wielka miałaby być strefa ochronna dla istniejącej oczyszczalni ścieków i w jakim zakresie obejmowałaby ona wywłaszczoną nieruchomość.
Wobec powyższego uzasadnione są zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez niezbadanie sprawy w sposób wnikliwy i wyczerpujący oraz niezweryfikowanie w odpowiedni sposób, czy pomimo zrealizowania celu wywłaszczenia na części nieruchomości składającej się z działki nr [...] nie zachodzą podstawy do zwrotu tej części nieruchomości, na której nie doszło do realizacji celu wywłaszczenia i która nie jest objęta strefą buforową zrealizowanej inwestycji – stosownie do zapisów art. 137 ust. 2 u.g.n.
Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni w tym zakresie wielkość istniejącej strefy buforowej i oceni czy istnienie tej strefy w takim rozmiarze jest konieczne i uzasadnione ze względu na zrealizowaną inwestycję, a także dokona oceny czy pomimo realizacji celu wywłaszczenia, nie zachodzą podstawy do zwrotu części nieruchomości, na której nie doszło do realizacji celu wywłaszczenia i która nie jest objęta strefą buforową zrealizowanej inwestycji – stosownie do zapisów art. 137 ust. 2 u.g.n.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku, na podstawie art. 200 p.p.s.a. (zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw) oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. Na zasądzone koszty w wysokości 833 zł składa się uiszczony przez skarżących wpis od skargi (200 zł) oraz wynagrodzenie radcy prawnego w kwocie 480 zł wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa w wysokości 153 zł.