II SA/KR 594/24

II SA/Kr 594/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-08-14
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-04-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Anna Kopeć
Małgorzata Łoboz /sprawozdawca/
Sebastian Pietrzyk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję oraz pkt 2 decyzji I instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Sebastian Pietrzyk Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Łoboz (spr.) ASR WSA Anna Kopeć Protokolant: starszy referent sądowy Katarzyna Opiłka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" z siedzibą w K. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 23 lutego 2024 r., znak WS-VI.7570.1.80.2023.PC w przedmiocie odmowy powiększenia odszkodowania za nieruchomość uchyla zaskarżoną decyzję oraz pkt 2 poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w K. (dalej: skarżąca) jest decyzja Wojewody Małopolskiego z 23 lutego 2024 r. nr WS-VI.7570.1.80.2023.PC w przedmiocie odmowy powiększenia odszkodowania za nieruchomość.
W stanie faktycznym sprawy decyzją z 12 lipca 2023 r. znak GS-15.6821.93.2022.NG Prezydent Miasta Krakowa w punkcie 1. orzekł o ustaleniu na rzecz skarżącej odszkodowania w wysokości 1 398 418 zł za prawo użytkowania wieczystego nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] obr. [...], jedn. ewidencyjna [...], objętej decyzją Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 3 lutego 2022 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pn. "Rozbudowa ulicy [...] (...)", której postanowieniem z 4 lutego 2022 roku został nadany rygor natychmiastowej wykonalności, zaś w punkcie 2. decyzji z 12 lipca 2023 r. organ orzekł o niepowiększeniu ustalonego w pkt 1 odszkodowania - na podstawie art. 18 ust 1e ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 roku o szczególnych zasadach przygotowania i realizowania inwestycji w zakresie dróg publicznych. W punkcie 3. organ orzekł o wypłacie odszkodowania na rzecz skarżącej, a w punkcie 4. O zobowiązaniu Gminy Miejskiej Kraków do wypłaty odszkodowania
Pismem z 1 sierpnia 2023 r. skarżąca wniosła odwołanie w zakresie punktu 2. decyzji z 12 lipca 2023 r. W odwołaniu skarżąca wskazała, że decyzji z 3 lutego 2022 r. o ZRID nie jest ostateczna, bowiem skarżąca złożyła odwołanie, a postępowanie odwoławcze nie zostało zakończone. Skarżąca dodała, że 14 czerwca 2022 r. wystąpiła do Zarządu Dróg Miasta Krakowa o protokolarne przekazanie nieruchomości, a kiedy po nadaniu decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności Gmina przystąpiła do realizacji inwestycji, skarżąca nie utrudniała inwestorowi sposobu korzystania z nieruchomości.
Decyzją z 21 grudnia 2023 r. Wojewoda Małopolski wydał decyzję w części reformującą decyzję ZRID z 3 lutego 2022 r., w pozostałej części utrzymał ją w mocy. Zaznaczył, że decyzja I instancji nie narusza prawa, a zarzuty odwołania są nieuzasadnione.
Decyzją z 23 lutego 2024 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną część decyzji z 12 lipca 2023 r. Wojewoda wskazał, że w przypadku gdy decyzji ZRID nadano rygor natychmiastowej wykonalności, to nie jest możliwe zastosowanie art. 18 ust. 1e pkt 3 ustawy. Przepis ten w ocenie organu dotyczy tych decyzji, którym nie został nadany rygor natychmiastowej wykonalności. Organ dodał, że faktyczne przejęcie nieruchomości na potrzeby inwestycji nastąpiło dopiero 5 maja 2022 r., wobec upływu terminu już w dniu 14 marca 2022 r. O powyższym świadczy załączony do odwołania protokół przekazania terenu i placu budowy, którym Zarząd Dróg Miasta Krakowa przekazał teren T. sp. k. (inwestorowi). W ocenie organu samo pozostawanie w przeświadczeniu, że nie będzie się czyniło przeszkód w zagospodarowaniu nieruchomości nie odpowiada jeszcze pojęciu "wydania" nieruchomości. W sprawie nie doszło do aktywnego, świadomego wydania nieruchomości przez dotychczasowego użytkownika wieczystego.
W skardze na powyższą decyzję skarżąca podniosła zarzuty naruszenia:
1) art. 18 ust. 1e pkt 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 roku o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych - poprzez jego niezastosowanie;
2) art. 18 ust. 1e pkt 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 roku o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych - poprzez błędne ustalenia faktyczne, które doprowadziły Organ do błędnego uznania, że skarżącej nie przysługuje powiększenie należnego odszkodowania;
3) art. 18 ust 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 roku o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych - poprzez jego niezastosowanie, pomimo, iż pomiędzy datą na jaką nastąpiło ustalenie wartości nieruchomości, a datą wypłaty przyznanego odszkodowania upłynie ponad półtoraroczny okres czasu, co w obecnych warunkach rynkowych uzasadnia zastosowanie przedmiotowego przepisu i waloryzację przyznanego odszkodowania.
Skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków na okoliczność faktycznego przekazania przedmiotowych nieruchomości oraz okoliczności w jakich to nastąpiło.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.
Skarżąca nie zgadza się z koncepcją organu, jakoby nadaniu decyzji ZRID rygoru natychmiastowej wykonalności, wyklucza możliwość zastosowania art. 18 ust 1 e pkt 3). W ocenie skarżącej, gdyby wolą ustawodawcy było uniemożliwienie pozyskania powiększenia odszkodowania o kolejne 5%, nie wprowadzałby możliwości takiego uprawnienia dla dotychczasowego użytkownika w postaci ostateczności decyzji o realizacji inwestycji drogowej, lub też w sposób wyraźny wykluczyłby taką możliwość. Tymczasem w powołanym przepisie taki zabieg nie został zastosowany. Skarżąca dostrzega fakt, że zdarzenia opisane w art. 18 ust 1e, połączone są alternatywą rozłączną, ale dostrzega także fakt, że żadnemu z nich nie został nadany charakter priorytetowy, którego nastąpienie wyklucza zastosowanie pozostałych granic czasowych. Nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności nie jest priorytetowe względem ostateczności decyzji o ZRID, nie wynika to bowiem w sposób oczywisty z treści powołanego przepisu. W ocenie Skarżącej uprawnionemu przysługuje więc prawo do zwiększenia odszkodowania o dodatkowe 5%, w sytuacji, gdy wystąpi jedna z alternatywnie wskazanych tam okoliczności. Poprzestanie na twierdzeniu, że prawo do zwiększenia odszkodowania w sytuacji wystąpienia ostateczności decyzji nie przysługuje, gdy decyzji nadawany jest rygor natychmiastowej, może prowadzić do nadużywania przez organ publicznoprawny swojej pozycji, celem wymuszenia na byłym użytkowniku wieczystym odpowiedniego zachowania, bądź też wykluczenia byłego użytkownika wieczystego z możliwości ubiegania się o powiększenie odszkodowania.
Jak podkreśliła skarżąca, przejęcie przez Gminę przedmiotowej nieruchomości nastąpiło przed wystąpieniem ostateczności decyzji o ZRID. Jednakże obowiązujące przepisy nie określają daty początkowej, kiedy ma nastąpić wydanie nieruchomości przez dotychczasowego użytkownika. Określają jedynie datę końcową - jako cezurę czasową do podwyższenia odszkodowania.
Ponadto skarżąca podniosła, że organ nie poczynił dokładnych ustaleń w zakresie faktycznego wydania przedmiotowej nieruchomości. Otóż niezwłocznie po wydaniu decyzji z dnia 3 lutego 2022 roku i nadaniu jej rygoru natychmiastowej wykonalności, Gmina przystąpiła do realizacji inwestycji. Wiązało się to z wejściem w teren i podejmowaniem czynności władczych ze strony Gminy w stosunku do przedmiotowych działek - całkowicie z pominięciem skarżącej, która nie utrudniała Gminie w żaden sposób korzystania z przedmiotowej nieruchomości. Faktycznie więc Gmina z chwilą nadania decyzji z dnia 3 lutego 2022 roku rygoru natychmiastowej wykonalności przejęła zarząd nad działkami, w związku z realizacją inwestycji drogi publicznej. Skarżąca nie wykonywała żadnych czynności władczych w stosunku do przedmiotowych nieruchomości, nie zabezpieczała terenu, nie podejmowała żadnych czynności dotyczących przedmiotowej nieruchomości, pozostawiając Gminie swobodą i możliwość przejęcia w zarząd nieruchomości.
W ocenie skarżącej dla zachowania istnienia omawianej przestanki wystarczającym jest bierne zachowanie użytkownika wieczystego, umożliwiające inwestorowi objęcie nieruchomości w posiadanie. Organ powołuje się na treść protokołu zdawczo-odbiorczego, z dnia 5 maja 2022 roku, jako datę w której nastąpiło faktyczne wydanie nieruchomości przez skarżącą. Jednakże protokół ten potwierdza jedynie okoliczności, które nastąpiły wcześniej, ale bynajmniej - nie stanowi dowodu na okoliczność, że wydanie nieruchomości nastąpiło w dacie sporządzenia przedmiotowego protokołu.
Skarżąca skonstatowała, że w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, przysługuje jej powiększenie odszkodowania o 5%, o którym mowa w art. 18 ust. 1e ustawy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Podkreślił, że postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności zostało doręczone skarżącej 11 lutego 2022 r., co powoduje, że od tej daty należy liczyć termin na wydanie nieruchomości. Termin ten w ocenie organu upłynął 14 marca 2022 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie miał na uwadze, co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej zwana p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji według tak określonych kryteriów Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja podlega uchyleniu wraz z utrzymanym nią w mocy pkt 2 decyzji organu I instancji. Organy obu instancji bowiem w sposób błędny ustaliły, że nie doszło do wydania nieruchomości w terminie 30 dni od daty nadania decyzji organu I instancji rygoru natychmiastowej wykonalności i w konsekwencji wadliwie odmówiły powiększeniu przyznanego stronie skarżącej odszkodowania o 5%.
Poza sporem pozostaje, że na mocy decyzji Prezydenta Miasta Krakowa z 3 lutego 2022 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej doszło między innymi do podziału działek pozostających w użytkowaniu wieczystym skarżącej na m.in. działki nr [...], [...] i [...]. Działki te, razem z niepodlegającą podziałowi całą działką nr [...], zostały przeznaczone pod inwestycję, a kontrolowane obecnie postępowanie administracyjne dotyczy ustalenia odszkodowania za odebrane spółdzielni prawo użytkowania wieczystego. Skarżąca nie miała zastrzeżeń do sposobu ustalenia odszkodowania dokonanego w decyzji Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 12 lipca 2023 r., a jedynie zakwestionowała pkt 2 tej decyzji, w którym orzeczono o niepowiększaniu ustalonego w pkt 1 odszkodowania na podstawie art. 18 ust. 1e ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 311) - dalej jako "specustawa drogowa". Skarżąca odwołała się wyłącznie od pkt 2 decyzji Prezydenta Miasta Krakowa i tylko w takim zakresie rozpoznał odwołanie Wojewoda Małopolski. Pozostała część decyzji o ustaleniu odszkodowania jest ostateczna i nie jest przedmiotem kontroli sądu administracyjnego (a wcześniej nie podlegała ocenie Wojewody jako organu odwoławczego).
Zgodnie z art. 18 ust. 1e specustawy drogowej w przypadku, w którym dotychczasowy właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości objętej decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej odpowiednio wyda tę nieruchomość lub wyda nieruchomość i opróżni lokal oraz inne pomieszczenia niezwłocznie, lecz nie później niż w terminie 30 dni od dnia:
1) doręczenia zawiadomienia o wydaniu decyzji, o której mowa w art. 17,
2) doręczenia postanowienia o nadaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej rygoru natychmiastowej wykonalności albo
3) w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna
- wysokość odszkodowania powiększa się o kwotę równą 5% wartości nieruchomości lub wartości prawa użytkowania wieczystego.
W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu dotyczącego możliwości zastosowania pkt 3 powyższego przepisu w sytuacji, w której już wcześniej upłynął termin wskazany w pkt 2.
Celem omawianego przepisu jest przyznanie wywłaszczonemu na cele budowy drogi podmiotowi swego rodzaju bonusu w wysokości 5% przyznanego odszkodowania w sytuacji, gdy w sposób dobrowolny i niezwłoczny udostępni inwestorowi objętą inwestycją nieruchomość, umożliwiając szybką realizację inwestycji drogowej. Co istotne, cała specustawa drogowa służy właśnie przyspieszeniu i usprawnieniu realizacji tego rodzaju inwestycji, a omawiany bonus jest tylko jednym z narzędzi przewidzianych w ustawie, zmierzających do osiągnięcia tego celu.
W przypadku nadania decyzji organu I instancji rygoru natychmiastowej wykonalności (sytuacja opisana w pkt 1 i 2) termin trzydziestu dni liczy się od doręczenia stronie odpowiednio decyzji albo postanowienia. Natomiast ostateczność decyzji jest początkiem biegu tego terminu tylko w sytuacji, gdy decyzji organu I instancji nie został nadany rygor natychmiastowej wykonalności.
Skarżąca twierdzi, że upływ terminu określonego w pkt 1 albo 2 nie pozbawia możliwości zastosowania pkt 3. Wykładnia ta jednak byłaby nielogiczna i nie zmierzała do nakłonienia wywłaszczonego podmiotu do bezzwłocznego wydania nieruchomości. Istotą natychmiastowej wykonalności decyzji organu I instancji jest możliwość realizacji inwestycji drogowej pomimo braku przymiotu jej ostateczności. Odmowa wydania nieruchomości w terminie 30 dni od otrzymania zawiadomienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności musi skutkować pozbawieniem byłego właściciela możliwości uzyskania wskazanego bonusu. Gdyby bowiem w takiej sytuacji otwierał mu się kolejny – wynikający z pkt 3 – termin do uzyskania pięcioprocentowego dodatku, to wprowadzenie pkt 1 i 2 do treści omawianego przepisu byłoby pozbawione sensu. Były właściciel nie miałby żadnej motywacji do wydania nieruchomości po uzyskaniu przez decyzję I instancji rygoru natychmiastowej wykonalności, skoro takie samo dodatkowe wynagrodzenie otrzymałby także w przypadku oczekiwania na uzyskanie przez decyzję przymiotu ostateczności.
Z tych względów należało uznać, że nie jest uzasadniony zarzut skarżącej dotyczący błędnej wykładni pkt 2 i 3 powołanego przepisu poprzez uznanie, że upływ terminu z pkt 1 albo 2 powoduje wygaśnięcie możliwości uzyskania pięcioprocentowego "dodatku" do odszkodowania na mocy pkt 3.
Uzasadnione są natomiast pozostałe zarzuty skarżącej, dotyczące ustalenia, czy w okolicznościach niniejszej sprawy doszło do wydania nieruchomości i w konsekwencji czy skarżącej należał się ów pięcioprocentowy dodatek.
Organ I instancji w decyzji z 12 lipca 2023 r. stwierdził: "Pismem z 27 lutego 2023 r. znak: (...) Zarząd Dróg Miasta Krakowa poinformował, iż nieruchomości objęte decyzją Prezydenta Miasta Krakowa (...) z dnia 3 lutego 2022 r. (...) nie zostały wydane przez dotychczasowych właścicieli i użytkowników wieczystych pod planowaną inwestycję drogową do dnia sporządzenia tego pisma". Na tej podstawie odmówiono powiększenia odszkodowania.
W istocie jednak w piśmie z 27 lutego 2023 r. (k. 159 akt administracyjnych I instancji) ZDMK stwierdził jedynie, że "nie jest w posiadaniu oświadczeń lub protokołów przekazania przez dotychczasowych właścicieli (...) działek na cele realizacji inwestycji drogowej (...)". W żadnym z przesłanych pism podmiot ten nie stwierdził braku wydania nieruchomości, a jedynie brak stosownych dokumentów w tym zakresie.
Wojewoda Małopolski przed rozpoznaniem odwołania przeprowadził dodatkowe postępowanie wyjaśniające tj. dwukrotnie zwrócił się do ZDMK "o wskazanie daty, w której objęliście Państwo w/w działkę w posiadanie" – odpowiednio pismami z 20 grudnia 2023 r. i 31 stycznia 2024 r. (k. 55 i 56 akt administracyjnych II instancji).
W odpowiedzi na pierwsze z pism, udzielonej pismem z dnia 21 grudnia 2023 r., przekazanym 1 lutego 2024 r. (k. 76-79 akt administracyjnych II instancji) poinformowano, że "ww. działki do chwili obecnej nie zostały protokolarnie przekazane tut. jednostce oraz nie wpłynęło oświadczenie dotychczasowego użytkownika wieczystego o dobrowolnym wydaniu działek na cele realizacji inwestycji drogowej. Jednocześnie informujemy, iż w dniu 05.05.2022 r. został Inwestorowi protokolarnie przekazany teren i plac budowy na potrzeby realizacji inwestycji objętej ww. decyzją ZRID (protokół w załączeniu)". Do pisma załączono protokół przekazania terenu i placu budowy z dnia 5 maja 2022 r., w którym przedstawiciel Zarządu Dróg Miasta Krakowa przekazał inwestorowi: T. . sp. k. teren dla potrzeb prowadzenia robót budowlanych.
Analiza treści pisma ZDMK z 21 grudnia 2023 r. wskazuje, że podmiot ten nie wskazał daty objęcia nieruchomości w posiadanie, a więc nie odpowiedział na zadane przez organ odwoławczy pytanie.
Wojewoda na podstawie takiej niepełnej i niejasnej odpowiedzi ustalił natomiast, że faktyczne przejęcie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło dopiero w dniu 5 maja 2022 r. kiedy to Zarząd Dróg Miasta Krakowa przekazał tenże teren inwestorowi.
Ustalenie to jest wadliwe. Przede wszystkim Wojewoda pomija fakt, że protokół przekazania potwierdza czynność dokonaną pomiędzy Zarządem Dróg Miasta Krakowa jako podmiotem, który w dniu 5 maja 2022 r. już dysponował przedmiotowym terenem a spółką, która miała realizować roboty budowlane. Protokół ten stanowi jedynie dowód tego, że 5 maja 2022 r. ZDMK już był w posiadaniu nieruchomości.
Jednocześnie skarżąca spółdzielnia w tym zakresie twierdziła już w odwołaniu, a obecnie podtrzymuje to stanowisko w skardze, że niezwłocznie po wydaniu decyzji z dnia 3 lutego 2022 roku i nadaniu jej rygoru natychmiastowej wykonalności Gmina Miejska Kraków przystąpiła do realizacji inwestycji polegającej na rozbudowie i przebudowie ulicy [...] w K. , w zakresie działki objętej przedmiotową decyzją. Wiązało się to z wejściem w teren i podejmowaniem czynności władczych ze strony gminy (inwestora) w stosunku do przedmiotowych działek - całkowicie z pominięciem strony skarżącej, która nie utrudniała gminie miejskiej Kraków w żaden sposób korzystania z przedmiotowej nieruchomości, pozwalając gminie realizować założenia wynikające z decyzji z dnia 3 lutego 2022 roku.
Poza twierdzeniami strony skarżącej brak jest jednoznacznych i bezpośrednich dowodów wskazujących na datę przekazania, wydania nieruchomości przez skarżącą spółdzielnię Zarządowi Dróg Miasta Krakowa, a ZDMK mimo dwukrotnego wezwania, nie wskazał daty przejęcia nieruchomości w posiadanie.
Dokonując oceny, czy w tych okolicznościach doszło do wydania nieruchomości w okresie wynikającym z art. 18 ust. 1e specustawy drogowej należy rozważyć, jakie warunki muszą zostać spełnione, aby stwierdzić, że doszło do "wydania nieruchomości" w rozumieniu tego przepisu, a w szczególności która ze stron musi wykazać się aktywnością i w jaki sposób wola "wydania" (przejęcia) nieruchomości ma być zamanifestowana.
Orzecznictwo powstałe na tle art. 18 ust. 1e specustawy drogowej nie jest jednolite - co zapewne wynika z różnorodności stanów faktycznych, do których art. 18 ust. 1e specustawy drogowej może mieć zastosowanie. I tak na przykład w wyroku sygn. I OSK 34/22 (ten i kolejne powołanego orzeczenia dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał: "Pod pojęciem wydania nieruchomości w rozumieniu art. 18 ust. 1e specustawy drogowej rozumieć należy podjęcie i ujawnienie takich czynności przez dotychczasowego jej właściciela, które zapewnią nowemu właścicielowi (inwestorowi) realną możliwość wykonywania w stosunku do niej wszelkich działań wynikających z prawa własności, a więc przede wszystkim rozporządzania rzeczą (por. wyroki NSA z dnia 24 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2379/20; z dnia 14 lipca 2015 r., sygn. akt I OSK 2517/13; z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 3299/15, z dnia 13 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 990/18; publ: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy czym w powołanym przepisie mowa jest o wydaniu wywłaszczonej nieruchomości, a nie o gotowości do jej wydania. To zaś jednoznacznie przesądza o aktywnej postawie byłego właściciela tej nieruchomości. (por. wyroki NSA: z dnia 5 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1091/18, z dnia 24 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 3775/18; z dnia 14 lipca 2015 r., I OSK 2517/13, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl)".
Natomiast w sprawie sygn. I OSK 2027/18 NSA zaprezentował pogląd przeciwny: "Skoro w treści art. 18 ust. 1e ustawy z 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych mowa jest o "wydaniu" nieruchomości w określonym terminie, to w tym terminie powinno dojść do przekazania nieruchomości inwestorowi albo w sposób wyraźny (przez złożenie stosownego oświadczenia woli), albo w sposób dorozumiany, tj. gdy właściciel nie czyni przeszkód w objęciu nieruchomości w posiadanie przez inwestora. Oczywistym jest jednak, że aby to bierne zachowanie byłego właściciela mogło skutkować otrzymaniem 5% bonusu, to konieczne jest aby w terminie określonym w tym przepisie inwestor objął nieruchomość w posiadanie".
Co istotne, w aktach organu II instancji znajduje się pismo z 13 czerwca 2022 r. (k. 20 akt II instancji), stanowiące odpowiedź Wydziału Geodezji Urzędu Miasta Krakowa na wniosek skarżącej z 23 maja 2022 r. wskazuje, że podstawą ujawnienia zmian w operacie ewidencji gruntów i budynków w zakresie wykreślenia użytkowania wieczystego działki nr [...] będzie dopiero ostateczna decyzja ZRID, a wobec wniesienia odwołania decyzja Prezydenta Miasta Krakowa nie jest ostateczna. Ponadto poinformowano spółdzielnię, że z wnioskiem o wydanie decyzji ZRID wystąpił Zarząd Dróg Miasta Krakowa do którego ewentualnie należy kierować zapytania w zakresie "oznaczenia i wyniesienia granic" działek oraz protokolarnego jej przejęcia.
Następnego dnia tj. 14 czerwca 2022 r. skarżąca skierowała do Zarządu Dróg Miasta Krakowa pismo (k. 21 akt administracyjnych II instancji), w którym w związku z prowadzonymi na zlecenie ZDMK pracami polegającymi na rozbudowie i przebudowie ul. [...] zwróciła się o oznaczenie i wyniesienie w terenie granic m.in. działki [...] oraz protokolarne ich przejęcie.
Pisma te – choć z pewnością sporządzone już po upływie trzydziestodniowego terminu uprawniającego do zwiększenia odszkodowania – wskazują na aktywną postawę skarżącej spółdzielni, która domagała się wyznaczenia granic przejętej nieruchomości w terenie.
Trzeba też mieć na uwadze specyfikę okoliczności niniejszej sprawy, w której przedmiotem przejęcia jest nieruchomość powszechnie dostępna, nieogrodzona, a zatem jej wydanie przez dotychczasowego właściciela nie musiało wiązać się z konkretnymi działaniami w rodzaju otwarcia bram, opróżnienia nieruchomości z rzeczy stanowiących własność użytkownika wieczystego i w zasadzie nie wymagało jakiejkolwiek szczególnej manifestacji.
Podobne trudności może sprawiać określenie jakie czynności miałby wykonać podmiot przejmujący nieruchomość w posiadanie aby uznać, że doszło do objęcia przez niego terenu w posiadanie: czy wystarczy pojawienie się na terenie nieruchomości pracowników ZDMK albo wykonawcy podejmujących jakiekolwiek działania przygotowujące do podjęcia robót, czy należy oczekiwać wjazdu sprzętu budowlanego, czy też może jeszcze innego rodzaju działań.
Skarżąca spółdzielnia twierdzi, że pewne czynności związane z przygotowaniem inwestycji były podejmowane niemal natychmiast nadaniu decyzji organu I instancji rygoru natychmiastowej wykonalności.
Strona, na rzecz której miało nastąpić wydanie nieruchomości (ZDMK) nie wskazuje jakiejkolwiek konkretnej daty, a jedynie informuje o braku oświadczeń lub protokołów przekazania przez dotychczasowych właścicieli działek na cele realizacji przedmiotowej inwestycji drogowej, a więc o braku formalnego przejęcia nieruchomości. W tych okolicznościach brak jest podstaw by podważyć twierdzenia skarżącej, że do podjęcia "nieformalnych" prac przygotowawczych doszło niemal natychmiast po nadaniu decyzji I instancji rygoru natychmiastowej wykonalności. Nie budzi równocześnie żadnych wątpliwości, że spółdzielnia nie czyniła żadnych trudności i nie podejmowała jakichkolwiek działań utrudniających przejęcie nieruchomości, natomiast w maju i czerwcu 2022 r. podejmowała aktywności zmierzające do wyznaczenia w terenie granic przejętej na mocy decyzji nieruchomości.
W tych szczególnych okolicznościach należało uznać, że doszło do wydania nieruchomości w terminie uprawniającym do zwiększenia odszkodowania na podstawie art. 18 ust. 1e specustawy drogowej.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ uwzględni powyższe wskazania i orzeknie o powiększeniu odszkodowania zgodnie z żądaniem strony skarżącej.
Na zakończenie trzeba wskazać, że przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków wskazanych w skardze nie było możliwe. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Żadnych innych dowodów, w szczególności dowodu z przesłuchania świadków, w procedurze sądowoadministracyjnej nie przeprowadza się.
Biorąc pod uwagę wszystkie wskazane wyżej okoliczności – z uwagi na błędne ustalenia faktyczne i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz pkt 2 poprzedzającej ją decyzji organu I instancji – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a.