II SA/Kr 1483/24

II SA/Kr 1483/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-01-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Agnieszka Nawara-Dubiel
Anna Kopeć /sprawozdawca/
Mirosław Bator /przewodniczący/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1984
art. 3 ust. 1
Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Bator Sędziowie: WSA Agnieszka Nawara-Dubiel Asesor WSA Anna Kopeć (spr.) Protokolant: specjalista Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2025 r. sprawę ze skargi P. S. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 29 sierpnia 2024 r. znak: WS-VI.7570.1.174.2023.PC w przedmiocie ustalenia odszkodowania i umorzenia postępowania odwoławczego skargę oddala.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 22 listopada 2023 r. znak GN.683.28.2017.MS Starosta Nowosądecki orzekł:
- w pkt 1 - o ustaleniu odszkodowania w kwocie 475 822 zł z tytułu przejęcia z mocy prawa na rzecz Miasta i Gminy Muszyna nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,9428 ha (powstała z podziału działki nr [...]), położonej w obrębie [...], gm. [...], przejętej na realizację inwestycji drogowej pod nazwą: Budowa drogi gminnej o długości 670,86 m wraz z kładką rowerową M1 w km 49+580 rzeki [...] w miejscowości [...], gm. [...], realizowanej w ramach zadania: Budowa I etapu Zintegrowanej Sieci Tras Rowerowych w województwie małopolskim EuroVelo 11- pododcinek IIa od Miasta i Gminy Uzdrowiskowej Muszyna do Miasta Nowy Sącz,
- w pkt 2 - o zobowiązaniu Miasta i Gminy Uzdrowiskowej Muszyna reprezentowanej przez Burmistrza Miasta i Gminy Uzdrowiskowej Muszyna, z uwagi na nieuregulowany stan prawny nieruchomości, do wystąpienia do Sądu z wnioskiem o zezwolenie na złożenie odszkodowania ustalonego w pkt 1 do depozytu sądowego na okres 10 lat, w terminie 14 dni od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna, a następnie do przekazania niniejszego odszkodowania do depozytu sądowego,
- w pkt 3 - o niepodwyższeniu ustalonego w pkt 1 odszkodowania o 5% wartości nieruchomości,
- w pkt 4 - o tym, że do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu cywilnego.
Po rozpatrzeniu odwołań: Miasta i Gminy Uzdrowiskowej Muszyna oraz P. S. Wojewoda Małopolski decyzją z dnia 29 sierpnia 2024 r., znak WS-VI.7570.1.174.2023.PC:
I. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję na skutek rozpatrzenia odwołania Miasta i Gminy Uzdrowiskowej Muszyna,
II. umorzył postępowanie odwoławcze w zakresie rozpoznania odwołania P. S.
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 1145) oraz art. 138 § 1 pkt 1 i 3 w związku z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 572).
Uzasadniając to rozstrzygnięcie Wojewoda wskazał, że zgodnie z art. 12 ust. 4f specustawy drogowej, odszkodowanie za nieruchomości, które stały się własnością Skarbu Państwa lub odpowiednich jednostek samorządu terytorialnego w związku z ich przeznaczeniem na realizację inwestycji drogowej, przysługuje dotychczasowym właścicielom nieruchomości, użytkownikom wieczystym nieruchomości oraz osobom, którym przysługuje do nieruchomości ograniczone prawo rzeczowe. Do ustalenia wysokości i wypłacenia odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisy o gospodarce nieruchomościami, z zastrzeżeniem art. 18 (art. 12 ust. 5).
W związku z decyzją nr 2/D/2017 Starosty Nowosądeckiego z dnia 10 sierpnia 2017 r., znak: GN.683.28.2017.MG o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] o pow.0,9428 ha (powstała z podziału działki nr [...]) położona w obr. [...], gm. [...] została przejęta pod inwestycję drogową opisaną wcześniej W wyniku tej decyzji wydanej działka nr [...] o pow.0,9428 ha (powstała z podziału działki nr [...]), poł. w obr. [...], gm. [...], przeszła na własność Miasta i Gminy Muszyna.
Orzekając w sposób wskazany w zaskarżonej decyzji Starosta Nowosądecki stwierdził, iż obecnie nie jest możliwe ustalenie, kto był właścicielem działki nr [...] o pow. 0,0428 ha na dzień 14 września 2017 r. tj. na datę ostateczności decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Jednocześnie wobec faktu, iż właścicielem nieruchomości, która weszła w skład ww. działki nigdy nie był P. S., nie mógł on skutecznie ustanowić ograniczonego prawa rzeczowego w postaci prawa użytkowania na rzecz B. C. W efekcie stwierdził on iż ww. nieruchomość - pomimo wpisów w księdze wieczystej - miała nieuregulowany stan prawny, który trwa nadal.
Wojewoda Małopolski podzielił stanowisko, iż działkę nr [...] położoną w obr. [...], gm. [...] należy traktować jak nieruchomość o nieuregulowanym stanie prawnym. W szczególności świadczy o tym treść uzasadnień orzeczeń sądowych zapadłych w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej [...], które Wojewoda przytoczył w znacznych fragmentach tj. wyrok Sądu Rejonowego w Nowym Sączu I Wydział Cywilny z dnia 12 marca 2021 r. sygn. akt IC 1104/15 (dalej jako wyrok bądź uzasadnienie Sądu Rejonowego) oraz wyrok Sądu Okręgowego w Nowym Sączu III Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia 28 kwietnia 2022 r. sygn. akt III Ca 418/21 (dalej jako wyrok bądź uzasadnienie Sądu Okręgowego).
Sąd Rejonowy nie podważył prawa własności na rzecz P. S. jedynie w stosunku do dawnej działki nr [...], która jednak nie weszła w skład stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania działki nr [...], lecz w skład działki nr [...] i odpowiada wydzielonej z niej działce nr [...] (strona 15 oraz 21).
W świetle tych orzeczeń sądowych nie można obecnie uznać, że P. S. nabył skutecznie prawo własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,9428 ha (powstała z podziału działki nr [...]) położonej w obr. [...], gm. [...], przejętej przez Miasto i Gminę Muszyna na podstawie decyzji Starosty Nowosądeckiego Nr 2/D/2017 z dnia 10 sierpnia 2017 r. znak: BUD.6740.1301.2017 o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Skoro tak, to w świetle brzmienia art. 12 ust.4f specustawy drogowej nie może być uznany za stronę niniejszego postępowania. Analogicznie ocenić należy sytuację prawną B. C.. Skoro bowiem P. S. nie stał się właścicielem ww. nieruchomości, to tym samym również nie mógł skutecznie ustanowić na niej ograniczonego prawa rzeczowego. Z tych właśnie przyczyn istnieje z kolei konieczność umorzenia postępowania odwoławczego, na skutek odwołania złożonego od zaskarżonej decyzji przez P. S.
Dalej odniesiono się do podniesionych przez P. S. zarzutów wskazujących, iż kluczowe znaczenie ma przysługujące mi z art. 3 ust. 1 u.k.w.h. domniemanie, że 14 września 2017r. (tj. data uostatecznienia się decyzji ZRID) był on właścicielem działki [...] i tym samym była to nieruchomość o uregulowanym stanie prawnym.
Wojewoda zwrócił uwagę na fragment uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego w Nowym Sączu I Wydziału Cywilnego z dnia 12 marca 2021 r. sygn. akt IC 1104/15 (strona 22), w którym wskazano, iż: "Sąd nie znalazł podstaw do uwzględniania żądania powoda Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Muszynie o ugodzenie treści księgi wieczystej numer [...] obejmującej nieruchomość stanowiącą działkę ew. nr [...]. Przedmiotowa nieruchomość została objęta procedurą przewidzianą przez ustawę z dnia 10 kwietnia 2013r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych. Przejęcie wydzielonej działki na rzecz Miasta i Gminy Uzdrowiskowej Muszyna miało miejsce na podstawie prawomocnej decyzji Starosty Nowosądeckiego nr 2/D/2017. Decyzja ta do chwili obecnej nie została ani uchylona ani w jakikolwiek inny sposób wzruszona. Nadal obowiązuje w obrocie prawnym. Stanowiła również podstawę ujawnienia prawa własności w księdze wieczystej nr [...]. Podstawę wpisu stanowiła zatem decyzja ostateczna nie wyeliminowana z obrotu prawnego. Sąd taką decyzją pozostaje związany".
Z powyższego wynika więc jednoznacznie, iż z uwagi na zaistniałe zmiany prawne, tj. przejęcie na skutek decyzji ZRID działki nr [...] przez Miasto i Gminę Uzdrowiskową Muszyna i ujawnienie jej w nowej księdze wieczystej, nie jest możliwe obecnie formalne dokonanie w księdze wieczystej zmian o charakterze własnościowym, co nie oznacza, iż organy administracji publicznej rozstrzygając o odszkodowaniu z tytułu ww. przejęcia tejże działki przez wskazaną jednostkę samorządu terytorialnego mogą zignorować jednoznaczne i kategoryczne ustalenia sądów obu instancji dotyczące uprawnień własnościowych (a raczej ich braku) P. S. co do dawnych działek nr [...] i [...], które utworzyły stanowiącą przedmiot niniejszego postępowania działkę nr [...]. W tym wypadku uznać więc należy, iż wskazane dokonane przez sądy powszechne ustalenia faktyczne w istocie wiążą tutejszy organ w stopniu niepozwalającym na przyznanie ustalonego odszkodowania P. S., czego skutkiem jest konieczność przekazania kwoty odszkodowania do depozytu sądowego, o czym słusznie orzekł organ I instancji.
Skarżący nie wykazał, by nabył działkę nr [...] oraz nr [...], których podstawę nabycia stanowi sfałszowany AWZ II -1/74 wydany przez Urząd Powiatowy w Nowym Sączu, co wykazano w prawomocnym wyroku Sądu Rejonowego w Nowym Sączu z dnia 25 lutego 2020 r. sygn. II K 640/17 dotyczącym skazania P. S. za przestępstwa z art. 18 § 2 k.k. w zw. z art. 271 § 1 k.k. w związku z nakłanianiem geodety B. W. do poświadczeniem nieprawdy co do okoliczności mających znaczenie prawne, związanych z własnością, przebiegiem granic i położeniem nieruchomości - parceli [...], poł. na terenie gminy [...] w obrębie [...].
W rezultacie, powyższego należy stwierdzić, iż prawomocnie podważono przez sądy powszechne podstawę prawną wpisu prawa w księdze wieczystej [...], a zatem upadło domniemanie zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym. Jak zaś podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym organy administracji w toku prowadzonych postępowań administracyjnych rzeczywiście nie są uprawnione do podważania wpisów w księdze wieczystej, to jednak nie są one ograniczone domniemaniem zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym, jeżeli właściwy ku temu organ lub sąd, w stosownej określonej prawem procedurze, skutecznie i definitywnie podważył podstawę wpisu w księdze wieczystej (w samej księdze wieczystej ujawnioną) (por. wspomniane wyżej stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawione w wyroku z dnia 5 lipca 2023 r. sygn. akt II OSK 621/22).
Przymiot strony w postępowaniu w sprawie ustalenia odszkodowania w trybie specustawy uzależniony jest od posiadania tytułu prawnego do tej nieruchomości, czego w niniejszej sprawie P. S. nie wykazał.
Jednocześnie podkreślić należy, iż w niniejszej sprawie brak było podstaw do zawieszenia postępowania, co w odwołaniu Miasta i Gminy Uzdrowiskowej Muszyna również zarzucono Staroście Nowosądeckiemu. Należy wskazać, iż w niniejszej sprawie zapadł przecież prawomocny wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 listopada 2022r. sygn. akt. IV SA/Wa oddalający skargę tego podmiotu na postanowienie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 24 czerwca 2022 r. znak DLI-VI.7615.429.2021.EW uchylające z kolei postanowienie tutejszego organu z dnia 29 października 2021 r. znak: WS-VI.7570.1.134.2020.MD orzekające właśnie o zawieszeniu przedmiotowego postępowania.
W dalszej części uzasadnienia decyzji omówiono sposób ustalenia odszkodowania, uznając w tym zakresie decyzję organu I instancji za prawidłową.
Opisaną wyżej decyzję w całości zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie P. S. Zarzucił, że w postępowaniu o odszkodowanie za działkę [...] kluczowe znaczenie ma przysługujące mu z mocy art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (dalej u.k.w.h.) domniemanie, że dnia 14 września 2017 r. (tj. data uostatecznienia się decyzji ZRID) skarżący był właścicielem tej działki i tym samym miała ona uregulowany stan prawny. Wbrew temu co w zaskarżonej decyzji twierdzi Wojewoda, ustalenia faktyczne zawarte w uzasadnieniach wyroków (S.R. w Nowym Sączu IC 1104/15 z 12 marca 2021 r. oraz S.O. w Nowym Sączu III Ca 418/21 z 28 kwietnia 2022 r.) nie obalają tego domniemania. Istnienie tych ustaleń faktycznych jest tu prawnie obojętne.
NSA częstokroć w swych orzeczeniach podkreślał, że zdolności do obalenia domniemania z art. 3 ust. 1 u.k.w.h. nie ma nawet najbardziej wiarygodne ostrzeżenie ujawnione w księdze wieczystej a informujące o niezgodności jej treści z rzeczywistym stanem prawnym zaś jedynym- skutkiem takiego ostrzeżenia jest uchylenie działanie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Gdyby więc przyznać rację Wojewodzie, iż ustalenia faktyczne z uzasadnień wyroków obaliły domniemanie mojego prawa własności, to wówczas prowadziłoby to do kuriozalnego wniosku, że te ustalenia mają moc, której nie mają nawet najbardziej wiarygodne ostrzeżenia. Innymi słowy, że te ustalenia swą mocą przewyższają nawet najbardziej wiarygodne ostrzeżenia.
Skarżący wskazał, że gdyby wiedział, jakie wnioski będą w przyszłości z uzasadnień wyroków sądów cywilnych wyciągać organy administracji orzekające o odszkodowaniu, zadbałby w trakcie procesu o to aby w uzasadnieniach wyroków nie znalazły się ustalenia faktyczne negujące, że był właścicielem tej działki.
Dalej skarżący podkreślił, że opracowanie geodezyjne geodety B. W., tj. mapa z wykazem zmian gruntowych dotycząca parceli [...] wciąż pozostaje w obiegu prawnym jako dokument urzędowy. Do chwili obecnej nie doszło do jego eliminacji we właściwym trybie na przykład poprzez sprostowanie jego treści przez tego geodetę. Notabene zapewne do jego eliminacji nigdy nie dojdzie, gdyż zostało wykonane prawidłowo. Tak więc .dopóki opracowanie to nie zostanie wyeliminowane Wojewoda jest nim związany i nie może twierdzić, że nie istniała w/w parcela.
Możliwość wzruszania ostatecznych decyzji administracyjnych, jakimi były akt własności ziemi, stała się prawnie niedopuszczalna z dniem 1 stycznia 1992 r., tj. z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 107, poz. 464, z późn. zm.).Oznacza to, że ostateczne decyzje administracyjne, jakimi są akty własności ziemi, pozostają niewzruszalne w trybie administracyjnym, nawet gdyby były dotknięte kwalifikowanymi wadami.
Wojewoda ponadto w decyzji przemilczał dowody, które załączył skarżący do pisma z 30 stycznia 2024 r. stanowiącego uzupełnienie mojego odwołania od decyzji Starosty. Można podejrzewać, iż Wojewoda umyślnie nie odniósł się do nich, ponieważ podważają jego twierdzenie, że nie istniała parcela [...] i że Akt Własności Ziemi potwierdzający uwłaszczenie tej parceli został sfałszowany.
Zwrócono tez uwagę na powołanie jako podstawy prawnej zaskarżonej decyzji wyłącznie art. 9a u.o.g.n. tudzież art. 138 § 1 pkt 1 i 3 w związku z art. 105 § 1 k.p.a., przez co skarżący nie ma możliwości ustalenia podstawy prawnej decyzji Wojewody.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a." kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie między innymi w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).
Dokonana według tak określonych kryteriów kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że jest ona prawidłowa, a zarzuty skargi nie mogły odnieść skutku.
Skarżący wyraźnie zaznaczył, że zaskarża decyzję Wojewody Małopolskiego w całości. Tymczasem zaskarżona decyzja składa się z dwóch odrębnych rozstrzygnięć: w pkt I utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji - na skutek rozpatrzenia odwołania Miasta i Gminy Uzdrowiskowej Muszyna, natomiast w pkt II Wojewoda Małopolski umorzył postępowanie odwoławcze w zakresie rozpoznania odwołania P. S. Zawarcie tych dwóch rozstrzygnięć w jednej decyzji Wojewody Małopolskiego nie stanowi uchybienia, jednakże wpływa na możliwość zaskarżenia tej decyzji. Zgodnie bowiem z art. 50 § 1 p.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny.
Przyczyną umorzenia postępowania odwoławczego zainicjowanego przez P. S. było ustalenie, że nie jest on stroną postępowania administracyjnego – i tylko w tym zakresie skarżący ma legitymację do kwestionowania zaskarżonej decyzji. W takim też zakresie Sąd przeanalizował merytoryczną treść zaskarżonej decyzji, uznając ją za prawidłową. Natomiast w zakresie, w jakim Wojewoda rozpoznał odwołanie Gminy Muszyna, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, Sąd oddalił skargę P. S. z uwagi na brak legitymacji skarżącego czyli brak po jego stronie interesu prawnego do kwestionowania decyzji w tym zakresie. Skoro bowiem skarżący prawidłowo został wyeliminowany z kręgu stron postępowania administracyjnego, to również prawidłowe było umorzenie postępowania odwoławczego w odniesieniu do niego. W konsekwencji nie może on skutecznie podważać merytorycznego rozstrzygnięcia organu odwoławczego.
Skarżący kwestionuje okoliczność, że przedmiotowa nieruchomość ma nieustalony stan prawny i w konsekwencji ustalone odszkodowanie należy złożyć do depozytu sądowego. Zdaniem P. S. ustalenie to narusza art. 3 ust. 1 u.k.w.h., zgodnie z którym "Domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym". Zdaniem skarżącego ustalenia faktyczne zawarte w uzasadnieniach wyroków Sądu Rejonowego i Sądu Okręgowego w sprawie uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie obalają tego domniemania. Innymi słowy fakt, że skarżący był wpisany do księgi wieczystej jako właściciel działki nr [...] dnia 14 września 2017 r. (data uostatecznienia się decyzji ZRID) oznacza, że miała ona uregulowany stan prawny. Podkreśla tez, że powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnej ostatecznie zostało oddalone i w dalszym ciągu wpisany jest do księgi wieczystej jako właściciel działki nr [...].
Tym samym ustalenie braku legitymacji P. S. do występowania w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym w charakterze strony (jako, że nie był właścicielem nieruchomości, za którą ustala się odszkodowanie) w konsekwencji doprowadziło do przyjęcia przez organy administracji rozstrzygające sprawę, że nieruchomość ma nieustalony stan prawny, a ustalone odszkodowanie należy złożyć do depozytu sądowego. W istocie więc problem prawny w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, w jaki sposób może dojść do obalenia domniemania wynikającego z art. 3 ust. 1 u.k.w.h., w szczególności zaś, czy ustaleń sprzecznych z wpisem prawa własności w księdze wieczystej może dokonać organ administracji publicznej w toczącym się postępowaniu administracyjnym. Osobnym zagadnieniem jest, czy tego rodzaju ustaleń można dokonać na podstawie ustaleń sądu powszechnego zawartych w uzasadnieniu wyroku wydanego w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
W aktach administracyjnych znajduje się kopia prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z 28 kwietnia 2022 r. sygn. III Ca 418/21 w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym wraz z uzasadnieniem. Obszerne fragmenty uzasadnienia tego wyroku, jak również poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego w Nowym Sączu przytoczono w treści zaskarżonej decyzji. Sądy obu instancji oparły swoje rozstrzygnięcia na następujących ustaleniach faktycznych:
← w księdze wieczystej nr [...] wpisana jest działka ewidencyjna nr [...] w obr. 0005 o pow. 7,5400 ha położna w [...], gmina [...]. Księga wieczysta została założona w 2009 roku. W dziale II tej księgi jako właściciel został ujawniony P. S. na podstawie aktu własności ziemi z 5 września 1974 roku numer AWZ-11-1/74 wydanego przez Urząd Powiatowy w Nowym Sączu, postanowienia Sądu Rejonowego w Muszynie o stwierdzeniu nabycia spadku po M. W. P. z 2 października 2008 roku o sygn. I Ns 197/08, umowy sprzedaży z 22 czerwca 2009 roku (Rep A Numer 1565/2009), pełnomocnictwa z 8 października 2008 roku (Rep A nr 2806/2008), a także następnie oświadczenia - ugody z 14 grudnia 2010 roku (Rep A nr 91400/2010) oraz umowy sprzedaży z 10 marca 2009 roku (Rep A nr 98/2009)
← w księdze wieczystej nr [...] wpisana jest nieruchomość stanowiąca działki ewidencyjne nr [...], [...], [...], [...] oraz [...] położne w [...], gmina [...]. Ta księga wieczysta została założona w 2017 roku w wyniku odłączenia części nieruchomości z innej księgi. Jako właściciel w księdze wieczystej zostało ujawnione Miasto i Gmina Uzdrowiskowa Muszyna na podstawie decyzji Starosty Nowosądeckiego z 10 sierpnia 2017 roku (znak BUD.6740.1301.2017) oraz postanowienia Starosty Nowosądeckiego z 8 września 2017 roku (znak BUD.6740.1301.2017)
← Akt własności ziemi z 5 września 1974 roku numer AWZ-11-1/74, potwierdzający nabycie w całości własności nieruchomości powstałej z pgr. I kat. 615, 618 przez M. P. został sfałszowany. Dokument ten nie figuruje w wykazie spraw ostatecznie zakończonych wydaniem aktu własności ziemi odnośnie nieruchomości położonych w [...]. Nie odnaleziono go również w zbiorze dokumentów posiadanych przez urząd Miasta i Gminy Uzdrowiskowej w Muszynie. Podpis na polu pieczątki imiennej został podrobiony, najprawdopodobniej metodą na prześwit. Postanowieniem z 9 marca 2015 roku umorzono dochodzenie w sprawie sfałszowania tego aktu własności ziemi z powodu niewykrycia sprawcy
← 18 lipca 2004 roku zmarła M. P. 15 stycznia 2008 roku P. S. oraz B. S. zawarli notarialną umowę przedwstępną sprzedaży, zgodnie z którą B. S. zobowiązał się, po ustaleniu w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku po matce M. P. do sprzedaży P. S. całego spadku nabytego po matce. Postanowieniem z 2 października 2008 roku o sygn. I Ns 197/08 Sąd Rejonowy w Muszynie stwierdził, że spadek po M. P. na podstawie ustawy nabył w całości syn spadkodawczyni B. S. Następnie sfinalizowano umowę sprzedaży całości spadku P. S.
← 14 grudnia 2010 roku P. S. i B. S. w zawartej ugodzie oświadczyli, że opisana aktem notarialnym z 22 czerwca 2009 roku sprzedaż dotyczyła jedynie całej nieruchomość składającej się z działek nr [...] i [...]
← prawomocnym postanowieniem z 20 września 2011 roku o sygn. I Ns 1550/11 Sąd Rejonowy w Muszynie zmienił postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po M. P. i stwierdził, że spadek po niej na podstawie ustawy nabyły dzieci E. G. i B. S. po połowie
← na zlecenie P. S. geodeta B. W., w oparciu o przedłożoną mapę poregulacyjną z 1948 roku i akt własności Ziemi nr AWZ-ll-1/74, sporządził w 31 lipca 2009 roku mapę ewidencyjną z wykazem zmian, zgodnie z którą pgr. I kat 618 (dz. poregularcyjna) stanowi działkę ewidencyjną [...] o pow. 0,44 ha i [...] o pow. 7,75 ha w obr [...], łącznie 8,19 ha. Mapa przedstawiała przebieg granic zgodnie ze stanem użytkowania na dzień 4 listopada 1971 roku wykorzystany do aktu własności ziemi i miała służyć jako podstawa wpisu w księdze wieczystej. Związane ze sporządzeniem tej mapy postępowanie karne przeciwko geodecie odnośnie poświadczenia przez niego nieprawdy zostało warunkowo umorzone
← działki nr [...] i [...] o pow. 8,19 ha utworzone zostały w oparciu o powyższą kopię mapy ewidencyjnej z wykazem zmian z 31 lipca 2009 roku z parceli gruntowej nr 618 o pow. 8,26 ha. Mimo to parcela gruntowa 618 nie istniała na poscaleniowej mapie z 1948 roku, a została dorysowana później. Granica tej parceli z rzeką [...] od strony ówczesnej Czechosłowacji naniesiona została dokładnie według powoływanej mapy z zasobów słowackich. Oznaczenie p.gr. 618 nie figuruje również w tzw. spisie parcelowym z 1956 roku znajdującym się w Wydziale Ksiąg Wieczystych w Muszynie. Wymieniony spis kończy parcela 616 (str.28) zaś stronę kolejną (str.29) rozpoczyna
parcela 620. Parcela 618 nie figurowała również w założonej w 1962 roku, a obwiązującej do 1992 roku, tzw. "starej ewidencji gruntów" znajdującej się w Starostwie Powiatowym w Nowym Sączu
← 15 września 2009 roku m.in. w oparciu o wspomnianą mapę geodety B. W. oraz akt własności ziemi opiewający na nazwisko M. P. została dla nieruchomości stanowiącej działki ewidencyjne nr [...] i [...] założona księga wieczysta o numerze [...], w której zostało ujawnione prawo własności na rzecz P. S.
← grunt odpowiadający obecnym działkom nr [...] i [...] znalazł się w granicach Polski po 1958 roku, kiedy to nastąpiła regulacja granic, jednak nadal tym działkom odpowiadały parcele oznaczane na mapach katastralnych Czechosłowacji (Słowacji) w m. Legnava (tj. pgr. nr 945, 946, 947, 948, 949, 950, 951, 952, 953, 954, 955, 956, 957, 958, 959, 960, 961, 962, 963, 964, 965/2, 1634 zniesionych następnie do p.gr. 965/1). Mapa poregulacyjna z 1948 roku obowiązywała do 1980 roku. Na tej mapie granica między Polską a Czechosłowacją nie biegła przez rzekę Poprad, ale bliżej linii kolejowej. W tej chwili biegnie rzeką [...]. Do 1958 roku działki te [...] i [...] należały formalnie do Czechosłowacji. Granice i teren należący do Polski uwidoczniono dopiero w ewidencji po 1975 roku
← 23 czerwca 2008 roku spadkobiercy J. H. zawarli z P. S. umowę przedwstępną, zgodnie z którą zobowiązali się do sprzedaży na jego rzecz działki ewidencyjnej nr [...] o pow. 0,2440 ha położnej w [...] objętej księgą nr [...], która wobec zmiany operatu w ewidencji gruntów stanowiła działkę ewidencyjną numer [...] o pow. 0,29 ha. Nieruchomość ta stanowiła własność prywatną, w księdze wieczystej nr [...] jako właściciel ujawniona była A. H. (prawidłowo H.). Umową z 10 marca 2009 P. S. nabył w drodze sprzedaży własność nieruchomości stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...]
← w trakcie postępowania o uzgodnienie treści ksiąg wieczystych z rzeczywistym stanem prawnym doszło do połączenia nieruchomości stanowiących działki ewidencyjne nr [...] i [...] (nabyte jako spadek po M. P.) oraz [...] (nabyte od spadkobierców J. H.) - działki te zostały zniesione i utworzyły działkę ewidencyjną numer [...] o pow. 8,48 ha objętą księgą nr [...].
← Starosta Nowosądecki decyzją z 10 sierpnia 2017 roku nr 2/D/2017 znak. BUD.6740.1301.2017 orzekł o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej; decyzja ta zatwierdziła podział działek, zgodnie z którym działka nr [...] została podzieliła się na działkę nr [...], która przeszła na własność Miasta i Gminy Muszyna oraz na działkę nr [...] o pow. 7,54 ha pozostającą we własności P. S.
← Aktualnie nieruchomość stanowiącą działkę nr [...] objęta jest księgą nr [...] natomiast nieruchomość stanowiącą działkę nr [...] objęta jest księgą nr [...].
W rozważaniach prawnych Sąd Okręgowy stwierdził: "Przechodząc do oceny zarzutów kluczowych z punktu widzenia losów obu apelacji zaznaczyć trzeba, że poczynione ustalenia pozwalają na stwierdzenie, że doszło do sfałszowania aktu własności ziemi na rzecz M. P. Kwestia ta nie wydaje się obecnie być sporną. Skutkiem tego musi być kategoryczne stwierdzenie, za Sądem Rejonowym, że P. S. nie nabył własności nieruchomości, którą obejmował rzekomy akt własności ziemi. Jej właścicielem nie była M. P. Własności tej nie mógł zatem przenieść na pozwanego jeden z jej spadkobierców. Pozwany nie dysponuje też żadnym dowodem potwierdzającym nabycie własności nieruchomości w jakikolwiek Inny sposób. Mając na uwadze okoliczności tej sprawy nie można zgodzić się z tym, że samo posiadanie nieruchomości przez pozwanego miałoby wskazywać na domniemanie przysługiwania mu prawa własności (art. 341 k.c). Ustalenia poczynione w tej sprawie obalają to, że objęcie nieruchomości w posiadanie przez pozwanego było zgodne z prawem. W trakcie tego postępowania pozwany nie przedstawił żadnych dowodów, ani twierdzeń, które pozwalałyby na przyjęcie że doszło do zasiedzenia przez niego nieruchomości. Nie przedstawił też dotychczas potwierdzającego to orzeczenia sądowego uzyskanego w innym postępowaniu, która wiązałoby sąd w ramach uzgodnienia. Stan księgi wieczystej nr [...] niewątpliwie nie jest więc zgodny z rzeczywistym stanem prawnym" (strony 11-12 uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego).
Również w wyroku Sądu Rejonowego bardzo kategorycznie stwierdzono: "(...) pozwany P. S. nie mógł skutecznie nabyć wymienionej nieruchomości składającej się z działek ew. nr [...] i [...] a założenie księgi wieczystej odbyło się w oparciu o wadliwe dokumenty" (str. 21 uzasadnienia wyroku). W uzasadnieniu znalazły się również bardzo szczegółowe rozważania dotyczące oceny dowodów, które przyjęto za podstawę ustaleń faktycznych, a przede wszystkim faktu sfałszowania dokumentu AWZ oraz wadliwego sporządzenia mapy z 31 lipca 2009 r., na podstawie której doszło do utworzenia działek nr [...] i [...] z nieistniejącej wcześniej parceli 618.
Prawdą jest, że w dacie uzyskania przez decyzję ZRID przymiotu ostateczności w księdze wieczystej jako właściciel działki nr [...] ujawniony był skarżący P. S., jednak wbrew zarzutom skargi, przy tak jednoznacznych ustaleniach faktycznych oraz kategorycznych ocenach prawnych posłużenie się w postępowaniu administracyjnym treścią uzasadnienia prawomocnego wyroku wydanego w postępowaniu cywilnym jako środka dowodowego przeciwko domniemaniu wynikającemu z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece było dopuszczalne.
W uzasadnieniu wyroku Sądu Rejonowego w Nowym Sączu (str. 22) – który zresztą przytoczono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – Sąd wyjaśnił, że w odniesieniu do przyjętej na mocy decyzji ZRID działki nr [...] nie jest możliwe uwzględnienie powództwa, bowiem Sąd jest związany treścią tej decyzji. Nie jest możliwe uwidocznienie w księdze wieczystej stanu własności istniejącego w roku 2017 – a więc na 4 lata przed wydaniem przez Sąd Rejonowy wyroku w sprawie uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Jednakże stanowcze i jednoznaczne ustalenia, oparte na dokonanej szczegółowo analizie przeprowadzonych w sprawie dowodów nie pozostawiają wątpliwości: sądy cywilne obu instancji ponad wszelką wątpliwość ustaliły, że P. S. nigdy nie był właścicielem działek ew. nr [...] i [...] (w granicach których mieści się obecnie działka nr [...]), a założenie dla nich księgi wieczystej nastąpiło w oparciu o nieautentyczne dokumenty.
W tych szczególnych okolicznościach ustalonych w niniejszej sprawie należy opowiedzieć się za dopuszczalnością prowadzenia w postępowaniu administracyjnym dowodów przeciwko domniemaniu wynikającemu z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. W świetle tak jednoznacznych ustaleń w wyrokach sądów cywilnych obydwu instancji przyznanie odszkodowania skarżącemu wyłącznie w na podstawie wspomnianego domniemania byłoby rażąco niesprawiedliwe.
Trzeba w tym miejscu przypomnieć, że Wojewoda w zaskarżonej decyzji powołał się również na wyrok Sądu Rejonowego w Nowym Sączu z dnia 25 lutego 2020 r. sygn. II K 640/17 skazujący P. S. za przestępstwa z art. 18 § 2 k.k. w zw. z art. 271 § 1 k.k. w związku z nakłanianiem geodety B. W. do poświadczeniem nieprawdy co do okoliczności mających znaczenie prawne, związanych z własnością, przebiegiem granic i położeniem nieruchomości - parceli 618, poł. na terenie gminy [...] w obrębie [...].
W przesłanych do WSA aktach administracyjnych brak jest tego dowodu - prawdopodobnie znajduje się w aktach organu odwoławczego obejmujących wydaną w tej sprawie uprzednio decyzję Wojewody Małopolskiego z 27 września 2022 r. znak: WS-VI.7570.1.134.2020.MD, w której uchylono decyzję organu I instancji (sprzeciw od tej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił prawomocnym wyrokiem z dnia 13 grudnia 2022 r., sygn. II SA/Kr 1257/22). Niemniej jednak należy uznać, że opisany wyżej wyrok skazujący skarżącego pozostaje w obrocie prawnym.
Wbrew stanowisku skarżącego, sądy administracyjne dopuszczają możliwość przeprowadzenia w postępowaniu administracyjnym dowodu przeciwko domniemaniu zgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. I tak na przykład WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. I SA/Gd 30/08 (LEX nr 437613) stwierdził: "Domniemanie zgodności wpisu prawa jawnego z księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym jest wzruszalne i może być obalone przez przeprowadzenie dowodu przeciwnego. Przeciwdowód w tym zakresie może być przeprowadzony nie tylko w procesie o uzgodnienie stanu ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, ale w każdym innym postępowaniu jako przesłanka rozstrzygnięcia. Tego rodzaju przeciwdowód może więc być przeprowadzony także w ramach postępowania podatkowego, a organy podatkowe mają obowiązek dokonania jego oceny w kontekście całokształtu zgromadzonych w sprawie dowodów, niezależnie od zamiaru i legitymacji strony do wystąpienia z powództwem o uzgodnienie stanu ujawnionego w księdze z rzeczywistym stanem prawnym". Z kolei WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. II SA/Rz 251/14 (LEX nr 1465467) zauważył: "Brak podstaw do uznania, że organy administracji publicznej nie mają uprawnienia do prowadzenia postępowania zmierzającego do obalenia domniemania z art. 3 u.k.w.h. wtedy, gdy powyższe ma służyć nie wiążącemu stwierdzeniu albo ukształtowaniu stanu prawnego pomiędzy podmiotami prowadzącymi spór należący do drogi cywilnoprawnej, lecz jedynie ustaleniu jednej z przesłanek, która umożliwia uzyskanie rozstrzygnięcia na drodze administracyjnoprawnej, mającego wpływ na sytuację prawną, a nie faktyczną danego podmiotu" (podobnie WSA w Krakowie w wyroku z dnia 14 lutego 2013 r., sygn. II SA/Kr 1723/12, LEX nr 1343005).
Trzeba też pamiętać, że zgodnie z art. 365 § 1 kodeksu postępowania cywilnego orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Ratio legis zasady z art. 365 § 1 kodeksu postępowania cywilnego polega na tym, iż gwarantuje ona zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 1999r., IV S.A. 2543/98, Lex 48643).
Nie można więc zgodzić się ze skarżącym gdy twierdzi, że istnienie ustaleń faktycznych zawartych w uzasadnieniach prawomocnego wyroku wydanego w sprawie uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym "jest tu prawnie obojętne".
Nie zasługują na uwzględnienie również pozostałe zarzuty skargi.
Oczywiście prawdą jest, że od 1991 r. nie istnieje prawna możliwość wzruszania ostatecznych decyzji jakimi były Akty Własności Ziemi. Jednakże czym innym jest wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji administracyjnej, a czym innym stwierdzenie okoliczności faktycznej, że dokument obejmujący tę decyzję został sfałszowany. Analogicznie należy odnieść się do twierdzenia, że "Opracowanie geodezyjne geodety B. W., tj. mapa z wykazem zmian gruntowych dotycząca parceli 618 wciąż pozostaje w obiegu prawnym jako dokument urzędowy. Do chwili obecnej nie doszło do jego eliminacji we właściwym trybie (...) dopóki opracowanie to nie zostanie wyeliminowane Wojewoda jest nim związany i nie może twierdzić, że nie istniała w/w parcela".
Odpowiadając na te zarzuty można za Sądem Rejonowym w Nowym Sączu (str. 20 – 21 uzasadnienia wyroku) powtórzyć: "(...) Wszystkie powyżej powoływane dowody bezsprzecznie dowodzą, że AWZ nr II-1/74 nie jest autentyczny, a mapa z 31 lipca 2009 r. jest błędna. Trzeba również podkreślić, iż wbrew stanowisku pozwanych P. S. i B. C., nie sposób przyznać temu dokumentowi waloru dokumentu urzędowego w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania cywilnego i co za tym idzie płynących z tego tytułu domniemań: autentyczności i zgodności z prawdą tego co zostało w nim urzędowo poświadczone. Domniemania te ponadto mogą zostać obalone zgodnie z art. 252 k.p.c., co w przedmiotowej sprawie, zgodnie z powyższym, zostało skutecznie uczynione. Co więcej, z samej definicji dokumentu urzędowego wynika, iż dokument taki musi być sporządzony w przepisanej formie przez powołane do tego organy władzy publicznej i inne organy państwowe w zakresie ich działania (art. 244 § 1 k.p.c.). To postępowanie wykazało, że dokument ten nie został sporządzony przez organ władzy publicznej zgodnie z przewidzianą w tym celu procedurą".
Prawdą jest, że Wojewoda Małopolski nie odniósł się do dokumentów załączonych przez skarżącego do pisma z dnia 30 stycznia 2024 r., niemniej jednak uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy. Skarżący dołączył m. in. niepotwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię opinii biegłego z zakresu ekspertyz dokumentów R. B. z 16 września 2010 r., potwierdzającą autentyczność Aktu Własności Ziemi. Treść tego pisma nie podważa jednak oceny dowodów, przeprowadzonej przez Sąd Rejonowy w Nowym Sączu (str. 20 uzasadnienia wyroku): "Przeprowadzone postępowanie dowodowe w tej sprawie bezsprzecznie wykazało, że Akt Własności Ziemi z 5 września 1974r o nr 11-1/74 jest dokumentem podrobionym. Okoliczność ta została ustalona w oparciu o opinię biegłego grafologa, zgodnie z którą zapisy stanowiące wypełnienie poszczególnych pozycji odbite zostały na maszynie do pisania, nie posiadającej zestawu polskich czcionek i zostały sporządzone przez inną maszynę niż ta, którą wtedy używano a przede wszystkim podpis przedstawiciela organu administracyjnego został podrobiony. O nieautentyczności aktu świadczą także same umieszone na nim zapisy - pouczenia chociażby o możliwości odwołania, sprzeczne z obowiązujący wtedy przepisami. Wymaga zauważenia, że akt ten, jak wynika ze zgromadzonego w tej sprawie materiału dowodowego i aktach sprawy związkowej, rozporządzał parcelą 618, która nie istnieje, a na pewno nie mogła utworzyć działek ew. nr [...] i [...]. Również mapa z 31 lipca 2009r. na podstawie której doszło do utworzenia właśnie tych działek z parceli 618 była wadliwa. Fakt ten wynika nie tylko z opinii biegłego A. H., który szczegółowo wyjaśnił tą kwestię, ale także świadka T. J. - osoby, która czynnie uczestniczyła w pracach dotyczących ustalenia granic pomiędzy Polską i Słowacją czyli w zakresie terenów o które toczy się niniejszy spór".
Analogicznie należy ocenić kopie innych dokumentów dołączonych do akt postępowania odwoławczego.
Z kolei podstawa materialnoprawna rozstrzygnięcia tj. poszczególne przepisy tzw. specustawy drogowej i ustawy o gospodarce nieruchomościami zostały omówione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zatem twierdzenia skarżącego, że nie ma możliwości ustalenia podstawy prawnej decyzji Wojewody nie mogą odnieść skutku. Ponadto przepisy te zostały powołane w sentencji decyzji organu I instancji.
Reasumując: w okolicznościach niniejszej sprawy pomimo faktu, że powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym zostało prawomocnie oddalone, treść uzasadnień wyroków Sądu pierwszej i drugiej instancji w skutecznie podważyła domniemanie wynikające z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece jakoby skarżący był właścicielem nieruchomości przejętej pod drogę na podstawie decyzji ZRID (działka nr [...] obr. [...] gm. [...]). W konsekwencji prawidłowo w kontrolowanym postępowaniu uznano, że skarżący nie ma przymiotu strony w postępowaniu dotyczącym odszkodowania za tę nieruchomość i umorzono postępowanie odwoławcze.
Wobec powyższego skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.