II SA/Kr 1483/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KrakowieKraków2011-02-28
NSAnieruchomościWysokawsa
nieruchomościwywłaszczeniezwrot nieruchomościKodeks postępowania administracyjnegoustawa o gospodarce nieruchomościamiTrybunał Konstytucyjnytrwałość decyzjipowaga rzeczy osądzonejpostępowanie administracyjnedecyzja kasacyjna

WSA uchylił decyzję Wojewody o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, uznając, że zmiana stanu prawnego po wyroku TK wymaga ponownego rozpoznania sprawy.

Sprawa dotyczyła wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, który został umorzony przez Starostę jako bezprzedmiotowy z uwagi na wcześniejszą decyzję odmawiającą zwrotu. Wojewoda uchylił tę decyzję, uznając, że wyrok TK stwierdzający niezgodność z Konstytucją przepisu, na podstawie którego wydano pierwotną decyzję, zmienia stan prawny i wymaga ponownego rozpoznania sprawy. WSA w Krakowie uchylił decyzję Wojewody, zarzucając mu naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. poprzez uchylenie decyzji organu I instancji bez wykazania konieczności przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznał skargę Gminy Miejskiej Kraków na decyzję Wojewody Małopolskiego, która uchyliła decyzję Starosty K. o umorzeniu postępowania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Starosta umorzył postępowanie, powołując się na zasadę trwałości decyzji administracyjnych (art. 16 § 1 k.p.a.) i tożsamość sprawy z wcześniejszą decyzją odmawiającą zwrotu tej samej nieruchomości na rzecz tych samych wnioskodawców. Wojewoda uchylił decyzję Starosty, argumentując, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 kwietnia 2008 r. (sygn. akt K 6/05), który uznał art. 229a ustawy o gospodarce nieruchomościami za niezgodny z Konstytucją, wyeliminował ten przepis z obrotu prawnego. W związku z tym, zdaniem Wojewody, nie zachodzi tożsamość stanu prawnego, co uniemożliwia powoływanie się na zasadę powagi rzeczy osądzonej i wymaga ponownego rozpoznania sprawy. WSA w Krakowie uchylił jednak decyzję Wojewody, stwierdzając rażące naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. Sąd uznał, że Wojewoda nie wykazał, iż rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Uchylenie decyzji organu I instancji nastąpiło jedynie z powodu odmiennej oceny prawnej ustalonego stanu faktycznego, co nie jest wystarczającą przesłanką do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. Sąd podkreślił, że organ odwoławczy powinien samodzielnie dokonać ustaleń, jeśli wady postępowania wyjaśniającego nie są na tyle istotne, by wymagały ponownego przeprowadzenia przez organ I instancji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, wyrok TK zmienia stan prawny i wyklucza stosowanie zasady trwałości decyzji administracyjnych oraz powagi rzeczy osądzonej w odniesieniu do decyzji wydanej na podstawie przepisu uznanego za niekonstytucyjny.

Uzasadnienie

Wyrok TK ma moc powszechnie obowiązującą i pozbawia normę prawną mocy obowiązującej. Zmiana stanu prawnego spowodowana wyrokiem TK uniemożliwia utrzymanie w obrocie prawnym decyzji wydanej na podstawie wyeliminowanego przepisu, co uzasadnia ponowne rozpoznanie sprawy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (14)

Główne

k.p.a. art. 138 § § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 3 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

k.p.a. art. 105

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 16 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 156 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

u.g.n. art. 136 § ust. 3

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 229a

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 9a

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

k.p.a. art. 145

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 145a

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Konstytucja RP art. 190 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 190 § ust. 4

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wyrok TK stwierdzający niezgodność przepisu z Konstytucją zmienia stan prawny i wyklucza powagę rzeczy osądzonej. Organ odwoławczy nie wykazał konieczności przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części, co jest warunkiem zastosowania art. 138 § 2 k.p.a.

Odrzucone argumenty

Decyzja Starosty o umorzeniu postępowania była prawidłowa z uwagi na zasadę trwałości decyzji administracyjnych i powagę rzeczy osądzonej. Wniosek o zwrot nieruchomości powinien być procedowany w trybie wznowienia postępowania (art. 145a k.p.a.) w określonym terminie, a nie jako nowy wniosek.

Godne uwagi sformułowania

wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 kwietnia 2008 r. za niezgodny z Konstytucją zasada trwałości decyzji administracyjnych powaga rzeczy osądzonej uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia jest wyjątkiem od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia nie można podzielić poglądu Starosty k. stwierdzającego, że w przedmiotowej sprawie zachodzi obecnie powaga rzeczy osądzonej

Skład orzekający

Krystyna Daniel

przewodniczący

Mirosław Bator

sprawozdawca

Ewa Rynczak

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 138 § 2 k.p.a. w kontekście decyzji kasacyjnych organów odwoławczych oraz skutków wyroków Trybunału Konstytucyjnego dla trwałości decyzji administracyjnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zmiany stanu prawnego po wyroku TK i stosowania art. 138 § 2 k.p.a. przez organ odwoławczy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia kolizji zasady trwałości decyzji administracyjnych z koniecznością dostosowania się do orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, a także procedury odwoławczej w administracji.

Czy wyrok TK unieważnia starą decyzję? Sąd administracyjny wyjaśnia zasady!

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Kr 1483/10 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2011-02-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2010-12-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewa Rynczak
Krystyna Daniel /przewodniczący/
Mirosław Bator /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 138 par. 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Daniel Sędziowie WSA Mirosław Bator / spr. / Ewa Rynczak Protokolant Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2011 r. sprawy ze skargi Gminy Miejskiej Kraków na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 6 października 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania uchyla zaskarżoną decyzję
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 26 maja 2010 r. znak: [....] Starosta K. orzekł o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania administracyjnego wszczętego na wniosek Z.K. , L.B. , H.B. i innych....., o zwrot działki nr
[....] o pow. 0,0827 ha, obj. księgą wieczystą [....] , obr. [....] jedn. ewid. [....] m. K. Jako podstawę rozstrzygnięcia wskazano art. 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98 poz. 1071 ze zm.) oraz art. 136 ust 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r., Nr 102, poz. 651 ze zm.). W uzasadnieniu wskazano, iż orzekając, Starosta K. oparł się na fakcie, że rozpatrzył on już wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w stosunku do tego samego podmiotu oraz w odniesieniu do tej samej nieruchomości. Starosta K. wyjaśnił, że pismem z dnia [....] 2009 r. Z.K. złożył wniosek o zwrot działki nr [....] (działka nr [....] podzieliła się na działki nr [....] i nr.....). Sprawa zwrotu działki nr [....] została wyłączona do odrębnego postępowania). Następnie pismem z dnia [....] maja 2009 r. do wniosku Z.K. przyłączyli się Państwo: J.B. , L.B. , M.B. , E.S. , H.B. , J.C. , J.S. oraz M.P. Organ wskazał, iż sprawa zwrotu działki nr [....] była już wcześniej przedmiotem rozpoznania przez Starostę K. , który w decyzji z dnia 16 grudnia 2005 r., wydanej m.in. na podstawie art. 229a ustawy o gospodarce nieruchomościami orzekł o odmowie zwrotu tej działki na rzecz M.K. , J.B. , L.B. , Z.K. , M.B. , E.S. H.B. , J.C. oraz J.S. Organ wskazał, na zasadę trwałości decyzji administracyjnych, sformułowaną w art. 16 § 1 k.p.a., która nie pozwala na powtórne prowadzenie postępowania w sprawie już rozstrzygniętej. Powtórne rozpoznanie sprawy naruszałoby tym samym wyżej wskazaną zasadę i prowadziłoby do wydania decyzji dotkniętej wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 k.p.a. Z materiału dowodowego zebranego w przedmiotowej sprawie wynika, że decyzja ostateczna, która znajduje się w obiegu prawnym tj. decyzja Starosty K. z dnia 16 grudnia 2005 r., dotyczy tego samego przedmiotu sprawy tj. działki nr [....] . Równocześnie zachodzi tożsamość podmiotów występujących w sprawie bowiem wnioskodawcy niniejszego postępowania są tożsami z wnioskodawcami postępowania prowadzonego uprzednio przez Starostę K. i zakończonego decyzją o odmowie zwrotu w/w działki z dnia 16 grudnia 2005 r. Wobec powyższych ustaleń, organ I instancji stwierdził, że powtórne rozpoznanie przedmiotowej sprawy naruszałoby zasadę trwałości decyzji administracyjnych, sformułowaną w art. 16 § 1 k.p.a. i prowadziłoby do wydania decyzji dotkniętej wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 k.p.a. W tym stanie rzeczy zdaniem organu należy przyjąć zatem, że prowadzenie postępowania zainicjowanego wnioskiem z dnia [....] 2009 r. oraz z dnia [....] 2009 r. pochodzącym od Z.K. oraz J.B. , L.B. , i innych ..... i M.P. , naruszałoby przedstawioną wyżej zasadę i dlatego powinno zostać bezwzględnie umorzone.
Odwołanie o tej decyzji złożył Z.K. zarzucając błędną ocenę stanu prawnego dotyczącego składanych wniosków o zwrot nieruchomości. Podniósł on, iż jak wynika z treści uzasadnienia decyzji organu I instancji, przepis art. 229a ustawy o gospodarce nieruchomościami został uznany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 kwietnia 2008 r. za niezgodny z Konstytucją. Z.K. wskazał, że mógł wystąpić z żądaniem wznowienia postępowania w trybie art. 145 k.p.a. ale powinien to zrobić w terminie 1 miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia. Takie żądanie nie zostało jednak przez niego złożone, a zatem decyzja Starosty K. z dnia 16 grudnia 2005 r. nadal funkcjonuje w obrocie prawnym. Jednakże, zdaniem Z.K. wobec uchylenia art. 229a ustawy o gospodarce nieruchomościami, w dalszym ciągu ma zastosowanie art. 216 w zw. z art. 136 i art. 137 tej ustawy. Złożony wniosek zwrot nieruchomości powinien zatem zostać rozpatrzony ponownie, gdyż w niniejszym przypadku nie obowiązuje zasada trwałości decyzji administracyjnej.
Odwołanie od decyzji Starosty K. z dnia 26 maja 2010 r. złożył również J.B. podnosząc, że decyzja o umorzeniu sprawy zwrotu działki jest niezgodna z obowiązującym prawem. W ocenie J.B. uzasadnienie decyzji o umorzeniu jest nie na temat, a powoływanie się na art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest nieuzasadnione.
Decyzją z dnia 6 października 2010 r. znak: [....] Wojewoda [....] uchylił decyzję Starosty K. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Jako podstawę rozstrzygnięcia wskazano art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r., Nr 102, poz. 651 ze zm.) oraz art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98 poz. 1071 ze zm.). W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że Wojewoda [....] postanowieniem z dnia 21 lipca 2009 r. wyznaczył Starostę K. do załatwienia sprawy zwrotu przedmiotowej nieruchomości, a nie do załatwienia sprawy wznowienia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości. Ponadto wskazano, iż należy zauważyć, że regulacja zawarta w art. 145a k.p.a. wyraźnie wskazuje, iż wznowienie postępowania w przypadku orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą na podstawie, której została wydana decyzja następuje w trybie wnioskowym, a nie z urzędu. Natomiast Państwo Z.K. , L.B. i innych.....oraz M.P. wyraźnie wyartykułowali swoje żądanie składając wniosek o zwrot przedmiotem nieruchomości. Dalej organ odwoławczy wskazał, że w rozpoznawanej sprawie istnieje obowiązek uwzględnienia faktu, iż wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2008 r. sygn. akt K 6/05 Trybunał Konstytucyjny uznał, iż art. 229a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. nr 261, poz. 2603 ze zm.) jest niezgodny z art. 21 ust. 2 w związku z art. 64 ust. 2 oraz art. 7 Konstytucji. Przedmiotowy wyrok wszedł w życie 9 kwietnia 2008 r. i od tej też daty obowiązuje. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Pojęcie "moc wiążąca" oznacza, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego w wypadku stwierdzenia niekonstytucyjności pozbawia normę prawną jej mocy obowiązującej. Wskazano także na regulację art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, która stanowi podstawę do wznowienia postępowania, w przypadku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana ostateczna decyzja administracyjna. Organ odwoławczy wskazał, iż co prawda orzekanie w tej samej sprawie zakończonej już uprzednio decyzją ostateczną podlegałoby stwierdzeniu nieważności decyzji na mocy art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., gdyż stanowiłoby naruszenie wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.a. zasady trwałości decyzji administracyjnych, tym niemniej, zgodnie z panującym poglądem, który wyrażony został w tezie wyroku Naczelnego Sądu Administarcyjnego z dnia 14 października 1991 r. sygn. akt. SAB 29/91, ze stwierdzeniem nieważności będziemy mieć do czynienia wówczas, gdy wydane zostaną kolejno po sobie decyzje załatwiające sprawę co do istoty. Powyższe warunkowane jest przez istnienie tożsamości sprawy administracyjnej. Tożsamość ta będzie natomiast istniała, gdy występują te same podmioty w sprawie, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym tej sprawy. Nie można zatem podzielić poglądu Starosty k. stwierdzającego, że w przedmiotowej sprawie zachodzi obecnie powaga rzeczy osądzonej w stosunku do sprawy zwrotu działki nr [....] . Decyzja Starosty K. z dnia 16 grudnia 2005 r. została bowiem wydana w oparciu o regulację art. 229 a ustawy o gospodarce nieruchomościami, który to przepis powołanym wyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 kwietnia 2008 r. sygn. akt K 6/05 został uznany za niezgodny z art. 21 ust. 2 w związku z art. 64 ust. 2 oraz art. 7 Konstytucji, co konsekwencji wyeliminowało tą regulację z powołanej ustawy. Jedną z koniecznych przesłanek stwierdzenia przez organ administracji publicznej, w danym postępowaniu powagi rzeczy osądzonej (co prowadzi do umorzenia postępowania) jest obowiązywanie takiego samego stanu prawnego w trakcie ponownego rozpoznania danej sprawy administracyjnej. W przedmiotowym postępowaniu powyższa sytuacja nie zachodzi wobec wyeliminowania art. 229 a z obrotu prawnego. Z tych też względów decyzję organu I instancji należało uchylić i przekazać mu sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Skargę na tą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie złożyła Gmina Miejska K. zarzucając naruszenie prawa procesowego, tj. art. 16 § 1 k.p.a., poprzez przyjęcie, iż w niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki do ponownego rozpoznawania sprawy o zwrot działki nr [....] na rzecz poprzednich właścicieli, podczas gdy postępowanie o zwrot działki nr [....] zostało już zakończone ostateczną decyzją Starosty K. z dnia 16 grudnia 2005 r., która to decyzja korzysta z domniemania legalności i trwałości. Zarzucono też naruszenie prawa procesowego, tj. art. 145a § 1 i 2 k.p.a. poprzez przyjęcie, iż ponowny wniosek z dnia 11 kwietnia 2009 r. i 22 maja 2009 r. o zwrot działki nr [....] - złożony na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego uznającego za niezgodny z konstytucją przepis art. 209a ustawy o gospodarce nieruchomościami, wywołuje skutek prawny w postaci ponownego rozpoznawania sprawy, podczas gdy sprawa niniejsza winna być procedowana w oparciu o przepis art. 145a k.p.a. i wobec tego termin do złożenia wniosku upłynął w dniu 9 maja 2008 r. Wskazano także na naruszenie prawa procesowego, tj. art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy oraz dokonania sprzecznych ustaleń z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Strona skarżąca podkreśliła, że ustawodawca przewidział szczególną formę uwzględnienia zmiany stanu prawnego zaistniałego wskutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i wyznaczył krótki termin na skorzystanie z tej instytucji, tj. termin jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału. Wznowienie postępowania w oparciu o art. 145 a k.p.a., to jedyna forma wzruszenia decyzji ostatecznej opartej o niekonstytucyjny przepis. W tym kontekście należy rozważać powołanie normy art. 145a k.p.a. przez Starostę K. w decyzji z dnia 26 maja 2010 r., a także z uwzględnieniem tego przepisu należy rozpatrywać przywołaną przez Wojewodę [....] zasadę tożsamości sprawy administracyjnej, a w konsekwencji występowania stanu powagi rzeczy osądzonej. Zgodnie bowiem z powołanym przez organ II instancji stanowiskiem, decyzja ostateczna ma powagę rzeczy osądzonej w przypadku występowania tych samych podmiotów w sprawie, tego samego stanu prawnego w nie zmienionym stanie faktycznym sprawy oraz tego samego przedmiotu, rozumianego jako interesy prawne lub obowiązki, które następnie po wydaniu decyzji stają się prawem nabytym (jego brakiem) lub obowiązkami prawnymi określonych podmiotów. Tymczasem, uznanie przez Trybunał Konstytucyjny aktu normatywnego lub przepisu za niekonstytucyjny, a następnie ich wyeliminowanie z sytemu prawa, powoduje zawsze zmianę stanu prawnego. W takim przypadku wprowadzenie do Kodeksu postępowania administracyjnego przepisu art. 145a, byłoby w zdecydowanej większości przypadków pozbawione celu, ponieważ zawsze ten sam efekt - ponowne rozpoznanie sprawy po wyeliminowaniu z systemu prawnego niekonstytucyjnego przepisu - byłby osiągnięty poprzez ponowne rozpoznanie sprawy w wyniku nowego wniosku. Strona skarżącą zwróciła też uwagę na fakt, iż, złożenie nowego wniosku nie jest ograniczone (poza nielicznymi wyjątkami) żadnym terminem. Sankcja terminu określona w art. 145a k.p.a. byłaby więc pozbawiona skutku, co wpływa bezpośrednio na zasadę trwałości decyzji administracyjnej oraz pożądane utrwalenie stanów prawnych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych – o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia. Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Tak więc sąd administracyjny, nie będąc związany granicami skargi, ocenia legalność decyzji administracyjnej w szerokim zakresie niezależnie od trafności zarzutów sformułowanych w skardze jak i ponad te zarzuty – w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego bądź postępowania mające wpływ na wynik postępowania. Ocenie sądu pod względem ich legalności podlegają także decyzje kasacyjne organów administracji wyższego stopnia, wydawane w stosunku do decyzji organów I instancji. Przepisem który reguluje tą kwestię jest art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jed. Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz1071 z późn. zm.) który stanowi, iż organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę organ ten może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. W piśmiennictwie i orzecznictwie przyjęty jest pogląd, iż wydanie decyzji kasacyjnej i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji jest wyjątkiem od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, a zatem niedopuszczalna jest wykładnia rozszerzająca przepisu art. 138 § 2 k.p.a. W związku z tym jakiekolwiek inne wady postępowania przed organem I instancji, niż te wskazane w art. 138 § 2, nie mogą uzasadniać uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia (R. Kędziora Kodeks Postępowania Administracyjnego Komentarz Wydawnictwo BECK Warszawa 2008 r. str. 712).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 5 lutego 2009 r. VII SA/Wa 936/08 LEX nr 478524 wyraził pogląd, iż organ odwoławczy może powołać się na przepis art. 138 § 2 zd. 1 k.p.a. tylko wówczas, gdy wykaże, że przeprowadzenie przezeń dodatkowego postępowania wyjaśniającego w granicach wyznaczonych przez art. 136 k.p.a. nie jest wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy. Konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości ma miejsce w szczególności wówczas, gdy organ pierwszej instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego. Brak ten nie może być sanowany w postępowaniu odwoławczym, bowiem naruszałoby to zasadę dwuinstancyjności postępowania, której istota polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy.
Pogląd wyrażony w wyżej przytoczonym orzeczeniu sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela. Rozpoznając odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji, organ administracji wyższego stopnia, może uchylić zaskarżona decyzję jedynie wówczas, gdy organ I instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w ogóle, lub postępowanie to nie wyjaśniło okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia tak, że koniecznym jest przeprowadzenie tego postępowania, co najmniej w znacznej tj. w przeważającej części. Sytuacja, kiedy ustalenia organu pierwszej instancji są niepełne, a rozstrzygnięcie sprawy wymaga wyjaśnienie niektórych jedynie kwestii, w rozmiarze nie uzasadniającym przyjęcie, iż jest to znaczna cześć ustaleń, organ administracji publicznej II instancji obowiązany jest dokonać tych ustaleń samodzielnie i orzec w sprawie merytorycznie. Nie stanowi uzasadnionej przyczyny zastosowania dyspozycji art. 138 § 2 k.p.a. także wadliwa (zdaniem organu odwoławczego) wykładnia przepisów dokonana przez organ I instancji czy ich nieprawidłowe zastosowanie, o ile nie pociąga to za sobą konieczności przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części.
W niniejszej sprawie, organ odwoławczy uchylił decyzję organu I instancji wskazując jedynie, iż nie podziela poglądu organu I instancji, iż w sprawie zachodzi powaga rzeczy osądzonej z uwagi na wcześniejsze wydanie decyzję z 16 grudnia 2005 r. w stosunku do tych samych osób i dotyczącą tego samego przedmiotu. Zdaniem organu odwoławczego, powaga rzeczy osądzonej nie zachodzi, ponieważ decyzja ta została wydana w oparciu o regulację art. 229a ustawy o gospodarce nieruchomościami, który to przepis został wyeliminowany z obrotu prawnego orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z 3 kwietnia 2008 r. Nie zachodzi tu zatem tożsamość stanu prawnego – jeden z warunków do uznania, iż z uwagi na wydaną wcześniej decyzję dotyczącą tego samego przedmiotu i w stosunku do tych samych stron istnieje res iudicata.
Uchylenie decyzji organu I instancji, organ odwoławczy dokonał zatem wyłącznie z uwagi na odmienną ocenę prawną ustalonego stanu faktycznego. Z uzasadnienia decyzji organu II instancji nie wynika, aby zachodziła konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w minimalnym choćby rozmiarze. Żaden z przepisów k.p.a. nie daje podstaw do uchylenia przez organ odwoławczy decyzji organu I instancji z uwagi na odmienną ocenę prawną. Jak mowa o tym wyżej, jedyną przesłanką uzasadniającą wydanie przez organ wyższego stopnia decyzji kasacyjnej jest sytuacja kiedy organ I instancji nie wyjaśnił okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w takim rozmiarze, iż uzasadnionym jest przyjęcie, że rozstrzygnięcie tej sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Zasadę tą organ II instancji w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania sądu, rażąco naruszył.
Wskazać też należy, iż zdaniem sądu, nieuzasadnione jest wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji "zdziwienie" organ II instancji odnośnie przywołania w uzasadnieniu decyzji organu I instancji przepisu art. 145a k.p.a. Przepis ten został przywołany przez organ I instancji na uzasadnienie stanowiska, iż w sytuacji jaka wynikła w sprawie - wydanie decyzji z 16 grudnia 2005 r. w stosunku do tych samych osób i dotyczącą tego samego przedmiotu oraz wyeliminowanie z obrotu prawnego przepisu 229a ustawy o gospodarce nieruchomościami, orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, możliwym było jedynie wznowienia postępowania w trybie art. 145a k.p.a. Nie budzi wątpliwości sądu (wbrew stanowisku organu odwoławczego), iż organ I instancji wydał decyzję w sprawie żądania zwrotu nieruchomości a nie w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania. Wynika to w sposób jednoznaczny z samego wyrzeczenia (umorzenie postępowania) powołanej podstawy prawnej a w końcu z jasnego (przynajmniej zdaniem sądu) uzasadnienia.
Dokonując zaprezentowanej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji interpretacji przepisów procedury administracyjnej, organ nie wskazał jakie znaczenie miałby przepis art. 145a k.p.a., skoro jego zdaniem orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności z konstytucją normy prawnej na której oparto wcześniejsze rozstrzygnięcie danej sprawy administracyjnej tworzy nowy stan prawny uzasadniający ponowne rozpoznanie sprawy i wydanie merytorycznej decyzji w postępowaniu niezależnym od wznowienia postępowania. Przyczyną uchylenia przez sąd zaskarżonej decyzji było wprawdzie naruszenie przez organ odwoławczy art. 138 § 2 k.p.a. a nie inna obraza przepisów prawa procesowego (co sąd mógłby wytknąć jedynie w sytuacji nienaruszenia podstawowej regulacji z art. 138 § 2 k.p.a.) i dlatego wydawanie organowi w tym zakresie wiążących wskazań byłoby przedwczesne. Tym niemniej organ ten ponownie rozpatrując sprawę powinien zająć w tym zakresie jasne stanowisko i należycie je uzasadnić.
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku.