II SA/Kr 1457/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KrakowieKraków2005-02-17
NSAnieruchomościWysokawsa
zwrot nieruchomościwywłaszczenienieruchomośćużytkowanie wieczystegospodarka nieruchomościamiustawa o szkolnictwie wyższymprawo administracyjnesąd administracyjnydecyzja administracyjnaksięgi wieczyste

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę na decyzję Wojewody odmawiającą zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, uznając, że ustanowienie prawa użytkowania wieczystego przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi negatywną przesłankę zwrotu.

Skarżący domagali się zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na cele budowlane, która pozostawała w użytkowaniu wieczystym Akademii. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję odmawiającą zwrotu, powołując się na art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym roszczenie o zwrot nie przysługuje, jeśli przed wejściem w życie ustawy ustanowiono prawo użytkowania wieczystego i zostało ono ujawnione w księdze wieczystej. Skarżący argumentowali, że prawo użytkowania wieczystego nie zostało skutecznie ustanowione i kwestionowali jego wpis do księgi wieczystej. Sąd administracyjny oddalił skargę, podkreślając, że kontroluje legalność decyzji na podstawie stanu faktycznego i prawnego z chwili jej wydania, a toczące się postępowanie cywilne nie miało wpływu na jego ocenę.

Sprawa dotyczyła skargi K.P. i A.W. na decyzję Wojewody odmawiającą zwrotu nieruchomości wywłaszczonej w 1971 r. na cele budowy. Nieruchomość ta pozostawała w użytkowaniu wieczystym Akademii [....] w K., nabytej z mocy prawa na podstawie ustawy o szkolnictwie wyższym. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję odmawiającą zwrotu, opierając się na art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który stanowi, że roszczenie o zwrot nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy (1.01.1998 r.) na nieruchomości ustanowiono prawo użytkowania wieczystego i zostało ono ujawnione w księdze wieczystej. Skarżący zarzucali m.in. błędną interpretację przepisów, pominięcie postanowień ustawy o szkolnictwie wyższym oraz kwestionowali skuteczność ustanowienia prawa użytkowania wieczystego i jego wpis do księgi wieczystej. Podnosili również, że toczące się postępowanie cywilne o ustalenie braku nabycia prawa użytkowania wieczystego powinno wpłynąć na rozstrzygnięcie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę. Sąd podkreślił, że kontroluje legalność zaskarżonej decyzji na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w chwili jej wydania, a nie na podstawie późniejszych zmian czy toczących się postępowań cywilnych. Zwrócił uwagę, że zmiana stanu prawnego (wejście w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami z 2000 r.) oraz fakt ustanowienia prawa użytkowania wieczystego przed 1.01.1998 r. stanowiły bezwzględną przesłankę odmowy zwrotu nieruchomości. Sąd uznał, że organy administracji nie były uprawnione do samodzielnego rozstrzygania kwestii nabycia prawa użytkowania wieczystego w postępowaniu o zwrot nieruchomości, a wpis do księgi wieczystej, nawet jeśli kwestionowany, stanowił negatywną przesłankę zwrotu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Tak, zgodnie z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy (1.01.1998 r.) na nieruchomości ustanowiono prawo użytkowania wieczystego i zostało ono ujawnione w księdze wieczystej.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości, niezależnie od tego, czy nieruchomość jest zbędna na cel wywłaszczenia. Fakt ustanowienia prawa użytkowania wieczystego i jego ujawnienia w księdze wieczystej przed 1.01.1998 r. wyklucza możliwość uwzględnienia roszczenia o zwrot.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (19)

Główne

u.g.n. art. 233

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 229

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Ustawa o szkolnictwie wyższym art. 182 § ust. 1 pkt 2 i ust. 2

u.g.n. art. 136 § ust. 3

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 137 § ust. 1

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Pomocnicze

u.g.n. art. 9a

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Ustawa o księgach wieczystych i hipotece art. 31-32

k.c. art. 236-240

Kodeks cywilny

k.p.a. art. 97 § § 1 pkt 4

Kodeks postępowania administracyjnego

Ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości art. 69 § ust. 1

u.s.a. art. 1 § § 2

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.s.a. art. 133 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.s.a. art. 153

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.s.a. art. 138

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa o Naczelnym Sądzie Administracyjnym art. 30

k.p.c. art. 386 § § 6

Kodeks postępowania cywilnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na nieruchomości przed 1.01.1998 r. stanowi bezwzględną przesłankę odmowy zwrotu nieruchomości zgodnie z art. 229 u.g.n. Sąd administracyjny kontroluje legalność decyzji na podstawie stanu prawnego i faktycznego z chwili jej wydania. Toczące się postępowanie cywilne nie wpływa na ocenę sądu administracyjnego.

Odrzucone argumenty

Kwestionowanie skuteczności ustanowienia prawa użytkowania wieczystego i jego wpisu do księgi wieczystej. Argumentacja oparta na przepisach ustawy o szkolnictwie wyższym i ich interpretacji w kontekście prawa do zwrotu. Naruszenie prawa procesowego poprzez samodzielne rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego przez organy administracji. Niezastosowanie się przez organy do wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego z poprzedniego wyroku.

Godne uwagi sformułowania

sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy sąd administracyjny nie jest uprawniony do rozpatrywania w związku z wniesioną skargą okoliczności, które powstały po wydaniu zaskarżonej decyzji roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości [...] nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy [...] na nieruchomości ustanowiono prawo użytkowania wieczystego [...] i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej zmiana stanu prawnego będzie powodowała konieczność dokonania przez organ administracji publicznej nowych, samodzielnych ocen prawnych określonego stanu faktycznego

Skład orzekający

Tadeusz Woś

przewodniczący sprawozdawca

Joanna Tuszyńska

sędzia

Mariusz Kotulski

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami w kontekście zwrotu wywłaszczonych nieruchomości obciążonych użytkowaniem wieczystym; zasady kontroli sądowej decyzji administracyjnych w kontekście zmian stanu prawnego i faktycznego."

Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego obowiązującego w momencie wydania orzeczenia i stanu faktycznego z chwili wydania zaskarżonej decyzji. Interpretacja przepisów dotyczących zwrotu nieruchomości i użytkowania wieczystego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy złożonej kwestii zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i kolizji z prawem użytkowania wieczystego, co jest częstym problemem w praktyce. Wyjaśnia zasady kontroli sądowej decyzji administracyjnych.

Czy użytkowanie wieczyste blokuje zwrot wywłaszczonej nieruchomości? Wyjaśnia sąd administracyjny.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Kr 1457/02 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2005-02-17
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2002-06-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Joanna Tuszyńska
Mariusz Kotulski
Tadeusz Woś /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 1217/05 - Wyrok NSA z 2006-09-08
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Sygn. akt II SA /Kr 1457/ 02 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 lutego 2005 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący : Sędzia NSA Tadeusz Woś / spr. / Sędziowie : NSA Joanna Tuszyńska AWSA Mariusz Kotulski Protokolant : Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2005 r. sprawy ze skargi K.P. i A.W. na decyzję Wojewody [....] z dnia 24 kwietnia 2002 r Nr [....] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości - skargę oddala –
Uzasadnienie
II SA/Kr 1457/02
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 24.04.2002 r., znak: [....] , Wojewoda [....] na podstawie art. 9a ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami, Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 (dalej: u.g.n.) oraz art. 138 § l pkt l k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania K.P. od decyzji Prezydenta Miasta K. -miasta na prawach powiatu z dnia 20.03.2002 r., znak: [....] , orzekającej o odmowie zwrotu nieruchomości - części działki ewidencyjnej nr [....], położonej w obrębie [....] jednostki ewidencyjnej [....] , w granicach dawnej parceli gruntowej 1. kat. [....] byłej gminy katastralnej C. , utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji Wojewoda [....] stwierdził co następuje: przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa decyzją Prezydium Rady Narodowej z dnia 29.05.1971 r., znak: [....] , na cele budowy II etapu "[....] " zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej nr [....] wydaną przez Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Rady Narodowej miasta K. z 14.04.1969 r., znak: [....] dla Akademii [....] w K. Poprzedni właściciele wystąpili z wnioskiem o zwrot nieruchomości w dniu [....] .04.1991 r. Kierownik Urzędu Rejonowego w K. odmówił zwrotu nieruchomości przyjmując, że nieruchomość została wykorzystana zgodnie z przeznaczeniem, a Wojewoda [....] po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia 4.03.1994 r., znak: [....] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Obie te decyzje zostały uchylone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia 21.03.1995 r., sygn. akt SA/Kr 1254/94. Po ponownym przeprowadzeniu postępowania Kierownik Urzędu Rejonowego w K. decyzją z dnia 11.03.1996 r., znak: [....], ponownie odmówił zwrotu nieruchomości ponownie przyjmując, że nieruchomość została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia, a Wojewoda K. po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia 26.04.1996 r., znak: [....] . utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Na skutek wniesionej przez wnioskodawców skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd ten wyrokiem z 12.05.1997 r., sygn. akt II SA/Kr 889/96, ponownie uchylił decyzje organu I i II instancji oraz zalecił przeprowadzenie postępowania w celu rozwiązania użytkowania wieczystego przysługującego w stosunku do przedmiotowej nieruchomości Akademii [....] w K.
Przeprowadzone przez organ I instancji kolejne postępowanie w sprawie - tym razem przez Prezydenta Miasta K. - wykazało, że wnioskowana do zwrotu nieruchomość pozostaje w użytkowaniu wieczystym Akademii [....] w K. , która nabyła je na podstawie ustawy z 12.09.1990 r. o szkolnictwie wyższym w dniu 27.09.1990 r., a prawo to zostało wpisane do prowadzonej dla tej nieruchomości księgi wieczystej nr [....] w dniu [....] .06.1993 r. Zgodnie z postanowieniami art. 233 u.g.n. sprawy wszczęte, lecz niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie tej ustawy, tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r., należy rozpatrywać na podstawie jej przepisów. Artykuł 229 u.g.n. stanowi, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przewidziane w art. 136 ust. 3 tej ustawy nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy, a więc przed dniem 1.01.1998 r. na nieruchomości zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Konstrukcja art. 229 u.g.n. uniezależnia rozstrzygnięcie w sprawie zwrotu nieruchomości od ustaleń w kwestii zbędności nieruchomości. Stwierdzając, że stan faktyczny i prawny nieruchomości odpowiada hipotezie art. 229 u.g.n. organ jest zobowiązany orzec o odmowie zwroty nieruchomości bez względu na to, czy wywłaszczona nieruchomość jest zbędna w rozumieniu art. 137 u.g.n. Powyższa norma znajduje zastosowanie w odniesieniu do działki nr [....] . Użytkowanie wieczyste tej nieruchomości, jako pozostającej w jej zarządzie, Akademia [....] w K. nabyła z mocy prawa na podstawie art. 182 ust. l pkt 2 i ust. 2 ustawy z 12.09.1990 r. o szkolnictwie wyższym i bez względu na sposób korzystania z nieruchomości. Jednocześnie przepis ten nie przewiduje obowiązku stwierdzania nabycia wymienionych praw w drodze decyzji administracyjnej. Za początkowy dzień okresu trwania wieczystego użytkowania przyjmuje się dzień wejścia w życie ustawy, tj. dzień 27.09.1990 r. Powoływana w odwołaniu od decyzji Prezydenta Miasta K. decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w K. z dnia 24.11.1993 r. nie dotyczy działki nr [....]. Ponadto w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie bada się prawidłowości przekazania nieruchomości w użytkowanie wieczyste.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego K.P. i A.W. zarzucili, że zaskarżona decyzja Wojewody [....] oparta jest na rozszerzającej interpretacji art. 229 u.g.n., pomija postanowienia art. 182 ust. 2 ustawy z 12.09.1990 r. o szkolnictwie wyższym, pomija postanowienia art. 31-32 ustawy z 6.07.1982 r. o księgach wieczystych i hipotece w związku z postanowieniami art. 236-240 k.c. oraz niezastosowanie art. 97 § l pkt 4 k.p.a. W uzasadnieniu skargi skarżący podnieśli co następuje:
- w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12.05.1997 r., sygn. akt II SA/Kr 889/96 Sąd ten w wytycznych nakazał zwrócenie nieruchomości jako zbędnej na cel wywłaszczenia po poprzednim usunięciu - na drodze czynności procesowych przewidzianych w art. 100 § l k.p.a. - przeszkody, jaką jest użytkowanie wieczyste ustanowione na rzecz Akademii [....]. Prezydent Miasta K. mimo licznych pism skarżących, a nawet postanowienia Wojewody [....] nakazującego mu wydanie decyzji do dnia 28.09.2001 r. zwlekał z wydaniem decyzji przez pięć lat;
- należy zgodzić się z Wojewodą [....] , że żaden przepis ustawy o szkolnictwie wyższym nie przewiduje obowiązku stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego wynikającego z art. 182 ust. l pkt 2 w formie decyzji, ale z tego nie wynika wcale, że nabyte z mocy samego prawa użytkowanie wieczyste, a także jego wpis nie wymagają dla swojej ważności żadnych dokumentów. Działka nr [....] wpisana do Kw. [....] jako własność Skarbu Państwa obciążona jest wprawdzie wpisem użytkowania wieczystego na rzecz [....] , ale zdaniem skarżących wpis ten jest niezgodny ze stanem faktycznym i jako taki winien zostać wykreślony, o co strona wniosła w postępowaniu przed sądem powszechnym. Strona kwestionuje oddanie działki nr [....] w użytkowanie wieczyste, ponieważ nigdy nie została sporządzona potwierdzająca to decyzja administracyjna ani umowa określona w art. 236-240 k.c. Zaznaczyć przy tym należy, że żaden przepis ustawy o szkolnictwie wyższym nie stanowi, iż art. 182 ust. l tej ustawy stanowi samodzielną podstawę do wpisu do księgi wieczystej użytkowania wieczystego;
- art. 182 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym mówi, że skutki wynikające ze zdania pierwszego tego artykułu nie naruszają praw osób trzecich. Tymczasem stanie się nieruchomości z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego narusza prawa poprzednich właścicieli wywodzone z art. 136 ust. 3 u.g.n. Zatem art. 182 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym może oznaczać albo że nieruchomość co do której przesłanki zwrotu zaktualizowały się przed dniem 27.09.1990 r. nie staje się w tym dniu przedmiotem użytkowania wieczystego, albo że uwłaszczony użytkownik wieczysty nie może w takim przypadku wywodzić z tego tytułu praw przeciwko poprzednim właścicielom. Skarżący opowiadają się za przyjęciem wykładni analogicznej jak to przyjął Sąd Najwyższy na gruncie postanowień art. 2 ust. l ustawy zmieniającej ustawę o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, iż wywłaszczona nieruchomość, która w dniu 9.12.1990 r. pozostawała w zarządzie państwowej osoby prawnej, nie staje się dla niej ex legę przedmiotem prawa użytkowania wieczystego, jeżeli przed tą datą zaktualizowały się przesłanki zwrotu takiej nieruchomości byłemu właścicielowi. Artykuł 182 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym brzmi bowiem identycznie jak art. 2 ust. l ustawy zmieniającej ustawę o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości;
- w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości został spełniony tylko drugi z warunków, o jakim mowa w art. 229 u.g.n., a mianowicie prawo użytkowania wieczystego zostało wpisane do księgi wieczystej przed dniem 1.01.1998 r., natomiast prawo to nigdy na rzecz Akademii [....] nie zostało ustanowione, jak tego wymaga pierwszy z warunków określonych w tym przepisie. Sam zaś wpis został dokonany omyłkowo, bez prawem wymaganych dokumentów i podmiot, na rzecz którego taki wpis został dokonany nie może z jego istnienia wywodzić żadnych praw. Ponadto, jeśli nawet przyjąć, że przedmiotowa nieruchomość z dniem 27.09.1990 r. "stała się przedmiotem użytkowania wieczystego", to nie jest to identyczne z negatywną przesłanką zwrotu nieruchomości określoną w art. 229 u.g.n. mówiącą, że "prawo to zostało na nieruchomości ustanowione";
- wreszcie Prezydent Miasta K. nie jest wprawdzie uprawniony do samodzielnego badania zgodności treści ksiąg wieczystych ze stanem faktycznym, ale skoro uznał, że w chwili orzekania nie ma podstaw do zwrotu nieruchomości poprzednim właścicielom, winien był - stosownie do postanowień art. 97 § l pkt 4 k.p.a. - postępowanie zawiesić do czasu wygaśnięcia domniemanego prawa użytkowania wieczystego i równocześnie wystąpić do sądu o zbadanie zgodności wpisu do księgi wieczystej ze stanem faktycznym jako dokonanego bez zawarcia z nim umowy; będąc także w tym zakresie związany wytycznymi Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartymi w wyroku z 12.05.1997 r.
Następnie w piśmie uzupełniającym skargę z dnia [....] .01.2005 r. K.P. zmodyfikował zarówno żądanie skargi, jak i w pewnym zakresie zarzuty w niej sformułowane. Wniósł mianowicie o stwierdzenie nieważności decyzji organów obu instancji, zarzucając, że w odniesieniu do decyzji Prezydenta Miasta K. została ona wydana z naruszeniem prawa, a mianowicie bez zastosowania postanowień art. 182 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym, a w przypadku Wojewody [....] , że jest ona oparta na błędnej wykładni postanowień tego przepisu przez pominięcie okoliczności, że zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia była negatywną przesłanką nabycia jej przez [....] w użytkowanie wieczyste z mocy samego prawa z dniem 27.09.1990 r. Zarzucił również że obie decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa procesowego poprzez samodzielne rozstrzygnięcie przez organy administracji publicznej zagadnienia wstępnego, które po dniu 1.01.1998 r. winno było zostać rozstrzygnięte przez sądy powszechne, że działka nr [....] stała się z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego [....].
W uzasadnieniu powyższych zarzutów i wniosków skarżący podniósł, że organy administracyjne nie miały prawa samodzielnie orzekać, czy Akademia [....] w K. nabyła prawo użytkowania wieczystego działki 1. kat. [....], a dokonanie rozstrzygnięcia takiego zagadnienia wstępnego zostało dokonane z rażącym naruszeniem prawa materialnego, a mianowicie art. 182 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym. Co więcej decyzje organów obu instancji, które dokonały samodzielnie tego ustalenia dodatkowa pomijają okoliczność, że ze względu na określoną w tym przepisie negatywną przesłankę Akademia [....] nie nabyła z dniem 27.09.1990 r. w użytkowanie wieczyste z mocy samego prawa tej nieruchomości, skoro przed tą datą poprzedni właściciele nabyli do przedmiotowej nieruchomości prawo do jej zwrotu. Zdaniem skarżącego przemawia za tym pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z 8.10.2002 r., III RN 181/01, zgodnie z którym wywłaszczona nieruchomość, która w dniu wejścia w życie ustawy o szkolnictwie wyższym pozostawała w zarządzie uczelni, nie stała się z mocy art. 182 ust. l tej ustawy przedmiotem użytkowania wieczystego tej uczelni, jeżeli przed tą datą spełniły się przesłanki zwrotu nieruchomości byłemu właścicielowi na podstawie art. 69 ust. l ustawy z dnia 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Orzekający w sprawie Prezydent Miasta K. i Wojewoda [....] byli związani wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12.05.1997 r., sygn. akt II SA/Kr 889/96, w uzasadnieniu którego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, że nieruchomość jest zbędna na cel wywłaszczenia i podlega zwrotowi. W takiej sytuacji, kiedy po dniu 1.01.1998 r. zagadnieniem wstępnym stało się ustalenie, czy Akademia [....] nabyła prawo użytkowania wieczystego z mocy prawa z dniem 27.09.1990 r., organ I instancji winien był zawiesić z urzędu postępowanie o zwrot nieruchomości i wezwać poprzednich właścicieli do wystąpienia z powództwem do sądu powszechnego o ustalenie, czy Akademia [....] nabyła prawo użytkowania wieczystego przed dniem 1.01.1998 r. lub samodzielnie wystąpić o takie ustalenie. Natomiast Wojewoda [....] winien był uchylić decyzję Prezydenta Miasta K. i nakazać mu zawieszenie postępowania do czasu uprawomocnienia się wyroku sądu powszechnego rozstrzygającego leżącego w jego kognicji zagadnienie wstępne. Z powództwem o takie ustalenie wystąpili A.W. i K.P. W wyroku z 7.05.2003 r., sygn. akt I C 872/02 Sąd Okręgowy w K. ustalił, że Akademia [....] nie nabyła przed dniem 1.01.1998 r. prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej części działki nr [....] , która powstała z parceli gruntowej 1. kat. [....] , a to ze względu na postanowienia art. 182 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym. W wyniku apelacji Akademii [....] i Prezydenta Miasta K. wyrok ten został uchylony wyrokiem Sądu Apelacyjnego z 23.09.2003 r., sygn. akt Aca 729/03, ale na skutek kasacji A.W. i K.P. Sąd Najwyższy w wyroku z 13.01.2005 r., sygn. akt III CK 142/04 uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Oznacza to, że w chwili obecnej wyrok Sądu Okręgowego w K. z 7.03.2003 r. ,jest nadal ważny, a Sąd Apelacyjny orzekając ponownie w tej sprawie będzie związany wytycznymi zawartymi w wyroku Sądu Najwyższego".
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [....] wniósł o jej oddalenie argumentując podobnie jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Rozpatrując skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie ustalił co następuje: skarga nie jest zasadna i nie mogła być przez Sąd uwzględniona.
1. Podstawowe znaczenie dla oceny zasadności skargi oraz zarzutów i wniosków zawartych w piśmie K.P. z [....] .01.2005 r. ma generalna i nie mająca w postępowaniu przed sądem administracyjnym wyjątków zasada, zgodnie z którą sąd ten dokonuje kontroli zgodności z prawem zaskarżonej do niego decyzji. Mianowicie przedmiotem tego postępowania jest - w świetle postanowień art. l § 2 ustawy z 25.07.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269; dale: u.s.a.) ocena z punktu widzenia zgodności z prawem procesu konkretyzacji (zastosowania) norm prawa materialnego (głównie administracyjnego) w określonej sytuacji faktycznej.
2. Ustawa z 30.08.2004 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.s.a.) nie zawiera natomiast przepisu, który by wyraźnie i bezpośrednio ustanawiał regułę, jaką winien kierować się sąd administracyjny w swoim orzekaniu, jeśli idzie o ustalenie momentu decydującego dla oceny stanu sprawy przy wydawaniu orzeczenia oraz nie reguluje kwestii, czy podstawę rozpoznania skargi przez sąd administracyjny stanowi stan faktyczny ustalony przez organ administracji publicznej, który wydał to rozstrzygnięcie, czy też stan ten może być w określonym zakresie uzupełniony lub zmodyfikowany w procesie kontroli, a jeśli tak, to przy pomocy jakich środków dowodowych, a więc problemu tzw. nowych faktów i dowodów w tym postępowaniu.
Z braku jednoznacznej i nie budzącej wątpliwości wypowiedzi ustawodawcy w tym zakresie należy przyjąć, że do tych właśnie aspektów orzekania przez sąd administracyjny odnoszą się postanowienia art. 133 § l p.s.a. ab initio, zgodnie z którym "sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy".
3. Ustalenie momentu decydującego dla oceny stanu sprawy przy wydawaniu orzeczenia przez sąd administracyjny ma podstawowe znaczenie dla określenia zasad orzekania przez ten sąd. Ponieważ stan sprawy może ulegać zmianom po wydaniu decyzji, konieczne jest ustalenie precyzyjnego momentu, który byłby miarodajny dla oceny przez sąd administracyjny jej zgodności z prawem.
Chodzi o rozstrzygnięcie, czy sąd administracyjny winien orzekać o zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, biorąc za podstawę swojej oceny stan faktyczny sprawy i przepisy prawne statuujące podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, istniejące w chwili wydania zaskarżonej decyzji, czy też według ich stanu w chwili orzekania, a więc z uwzględnieniem ewentualnych zmian w stanie faktycznym i prawnym sprawy, które nastąpiły po wydaniu zaskarżonego aktu lub podjęciu czynności, a przed momentem orzekania przez sąd administracyjny.
4. Niezależnie od milczenia w tym zakresie ustawodawcy należy przyjąć, że reguła taka wynika z podstawowych założeń strukturalnych i mechanizmu postępowania sądowoadministracyjnego, a przede wszystkim z określenia zakresu i konstrukcji kompetencji sądu administracyjnego. W świetle postanowień art. l § 2 u.s.a. są one następujące: sąd administracyjny rozpatruje skargi na akty lub czynności (bezczynność) organów administracji państwowej i orzeka o ich zgodności z prawem. Dokonanie takiej oceny, poprzedzające sformułowanie zwrotu stosunkowego o zgodności lub niezgodności przedmiotu kontroli z prawem, jest możliwe tylko na gruncie stanu faktycznego, który istniał w chwili podjęcia danego aktu lub czynności i stanowił ich podstawę faktyczną.
Sąd administracyjny nie jest uprawniony do rozpatrywania w związku z wniesioną skargą okoliczności, które powstały po wydaniu zaskarżonej decyzji. Jego funkcje są bowiem odmienne od celów i zadań organu odwoławczego, który w postępowaniu w drugiej instancji ma obowiązek ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia in merito sprawy administracyjnej. Są też różne od zadań sądu drugiej instancji w postępowaniu cywilnym, który ma przede wszystkim orzec o zasadności roszczenia, co do którego wypowiedział się już sąd niższej instancji i w związku z tym istnieje potrzeba aktualności orzeczenia sądowego i jego zgodności z rzeczywistym stanem tego roszczenia. Zmiana okoliczności faktycznych, która nastąpiła przed podjęciem rozstrzygnięcia przez sąd drugiej instancji oznacza zmianę jednego z elementów roszczenia procesowego i zmiany te powinny być uwzględnione przy ocenie stanu sprawy przez ten sąd; por. W. Siedlecki: Zasady wyrokowania w procesie cywilnym, Warszawa 1957,8.162-163.
5. Sąd administracyjny nie rozstrzyga sprawy administracyjnej in merito. Dokonuje wyłącznie kontroli zgodności z prawem jej rozstrzygnięcia przez organy administracji publicznej. Kontroli takiej można zaś dokonać wyłącznie w oparciu o stan faktyczny istniejący w czasie podejmowania kontrolowanej decyzji. Nieuzasadnione są przy tym obawy (wyrażone np. w wyroku NSA z 25.05.1982 r., SA/Wr 129/82, OSPiKA 1983, nr 4, póz. 82), że przyjęcie stanowiska, według którego sąd administracyjny ocenia kontrolowaną decyzję w świetle stanu faktycznego istniejącego w dniu jej wydania, będzie prowadzić do utrzymania w mocy rozstrzygnięć, które w nowych okolicznościach faktycznych sprawy, powstałych jeszcze przed zakończeniem postępowania sądowoadministracyjnego, będą sprzeczne z prawem.
Wyrok sądu administracyjnego dokonujący oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub czynności - niezależnie od tego, czy skargę oddala, czy też pozbawia zaskarżony akt lub czynność mocy wiążącej - wiąże w sprawie, która stanowiła przedmiot postępowania administracyjnego i została rozstrzygnięta w zaskarżonym akcie lub czynności i nie może wykroczyć swoim związaniem poza dopuszczalny zakres rozpoznania i orzekania przez sąd administracyjny. Wyrok sądu administracyjnego nie zamyka organowi administracyjnemu i stronie możliwości wszczęcia postępowania administracyjnego, ale w nowej już sprawie administracyjnej, w której podłożem faktycznym rozstrzygnięcia będzie nowy stan faktyczny. Jeżeli zachodzi taka potrzeba, sąd administracyjny w uzasadnieniu swojego wyroku powinien wyjaśnić, jaki stan faktyczny sprawy stanowił dla niego podstawę orzekania o zgodności aktu lub czynności z prawem i może wyrazić swój pogląd co do znaczenia zmian, jakie zaszły w obiektywnej rzeczywistości po wydaniu zaskarżonego aktu lub czynności. Może to ułatwić przyszłe postępowanie organu administracji publicznej i stanowić dla strony informację o procesowych możliwościach uruchomienia postępowania w nowej sprawie. Od strony formalnej natomiast nie można mówić o związaniu organu administracyjnego oceną prawną sądu w tym zakresie, nie jest to bowiem ocena prawna w sprawie będącej przedmiotem orzekania przez sąd, która by wiązała na podstawie art. 153 p.s.a. (por. T. Woś [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska: Postępowanie sądowoadministracyjne, Warszawa 2004, s. 289-290).
6. Identycznie powinien zostać rozstrzygnięty problem określenia momentu miarodajnego dla sądu administracyjnego przy ocenie stanu prawnego sprawy. Kontrolny charakter postępowania sądowoadministracyjnego i kasacyjny - co do zasady - model orzekania przez sąd, wymagają przyjęcia jako zasady, że sąd dokonując kontroli zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem, bierze za punkt odniesienia przy formułowaniu normy dopełnienia, w stosunku do której kontrola ta jest dokonywana, stan prawny obowiązujący w dniu wydania zaskarżonego aktu lub podjęcia czynności, a nie w dniu orzekania. Taki też pogląd jest powszechnie przyjmowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz w literaturze; por. T. Woś: Związki postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego, Warszawa-Kraków 1989, s. 152 oraz literaturę i orzecznictwo NSA powoływane tam w przyp. 28 i 29.
7. Stan faktyczny i prawny sprawy zakończonej zaskarżoną decyzją Wojewody M [....] z 24.04.2002 r., znak: [....] był następujący:
w uzasadnieniu wyroku z 12.05.1997 r., sygn. akt II SA/Kr 889/96, Naczelny Sąd Administracyjny- Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie, który ponownie uchylił decyzje organu I i II instancji, Sąd ten wyraził opinię prawną, że cel na jaki została wywłaszczona wnioskowana do zwrotu nieruchomość - część działki ewidencyjnej nr [....] , obręb [....] jednostka ewidencyjna [....], odpowiadająca części parceli gruntowej 1. kat. [....] , stała się zbędna na cel na jaki został wywłaszczona w rozumieniu art. 69 ust. l ustawy z 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.) oraz, że negatywnej przesłanki do zwrotu tej nieruchomości nie stanowi fakt, że nieruchomość ta stanowiąca własność Skarbu Państwa, jest obciążona prawem użytkowania wieczystego na rzecz Akademii [....] w K. , a wydanie negatywnego rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu nieruchomości obciążonej prawem użytkowania wieczystego jest możliwe dopiero wówczas, jeżeli w drodze dostępnych środków prawnych przeszkoda ta nie zostanie usunięta (k. 177-178 akt sprawy).
W wykonaniu powyższego wyroku Prezydent Miasta K. przeprowadził kolejne (dwukrotnie wcześniej w sprawie w pierwszej instancji orzekał Kierownik Urzędu Rejonowego w K.) postępowanie w sprawie. Prowadzone przez ten organ postępowanie dowodowe potwierdziło, że przedmiotowa nieruchomość pozostaje w użytkowaniu wieczystym Akademii [....] w K. , która nabyła '""je z mocy prawa na podstawie art. 182 ust. l ustawy z 12.09.1990 r. o szkolnictwie wyższym z dniem wejścia w życie tej ustawy, t.j. z dniem 27 września 1990 r., a prawo to zostało wpisane do prowadzonej dla tej nieruchomości księgi wieczystej nr [....] w dniu [....] .06.1993 r. (por. k. 202 i 331akt sprawy).
W konsekwencji i w nawiązaniu do powyższej regulacji Sąd Najwyższy sformułował tezę, która ma doniosłe znaczenie dla oceny zasadności skargi w rozpatrywanej sprawie. W wyroku z 6.07.2001 r., III RN 116/00, OSNAP 2001, nr 22, póz. 656 przyjął, że nie zachodzi stan rzeczy osądzonej, gdy właściciel wystąpił o zwrot wywłaszczonej nieruchomości opierając żądanie na podstawie art. 216 w związku z art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami, jeżeli wcześniej wystąpił z żądaniem zwrotu tej samej nieruchomości, ale na innej podstawie (art. 69 ust. l i 3 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.).
Ponadto, co również ma zasadnicze znaczenie dla oceny zasadności skargi w rozpatrywanej sprawie, art. 229 ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami stanowi, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przewidziane w art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy, a więc przed dniem 1.01.1998 r. na nieruchomości ustanowiono prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zo-, stało ujawnione w księdze wieczystej.
Jednocześnie z dniem l stycznia 1998 r. nastąpiła zmiana stanu prawnego w zakresie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Przestała obowiązywać ustawa z 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości i zaczęła obowiązywać ustawa z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (w dacie orzekania przez organy I i II instancji Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543). Zgodnie z art. 233 tej ustawy sprawy wszczęte, lecz niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów. Ustawa ta w odniesieniu do instytucji zwrotu wywłaszczonych nieruchomości wprowadziła dwie istotne modyfikacje. W art. 137 ust. l ustawodawca po raz pierwszy w polskim prawie wywłaszczeniowym sformułował legalną definicję stanu zbędności nieruchomości na ce! określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przepis ten zawiera dwie odrębne normy prawne, zgodnie z którymi nieruchomość uznaje się za zbędną, jeżeli:
1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia (pkt 1) albo
2) utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel wywłaszczenia nie został zrealizowany (pkt 2).
W konsekwencji i w nawiązaniu do powyższej regulacji Sąd Najwyższy sformułował właśnie wyżej przytoczoną tezę, która ma doniosłe znaczenie dla oceny zasadności skargi w rozpatrywanej sprawie. Mianowicie w wyroku z 6.07.2001 r., III RN 116/00, OSNAP 2001, nr 22, poz. 656 przyjął, że nie zachodzi stan rzeczy osądzonej, gdy właściciel wystąpił o zwrot wywłaszczonej nieruchomości opierając żądanie na podstawie art. 216 w związku z art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n., jeżeli wcześniej wystąpił z żądaniem zwrotu tej samej nieruchomości, ale na innej podstawie (art. 69 ust. l i 3 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
Ponadto - co również ma zasadnicze znaczenie dla oceny zasadności skargi w rozpatrywanej sprawie - stosownie do postanowień art. 229 u.g.n. roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przewidziane w art. 136 ust. 3 u.g.n. nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy, a więc przed dniem 1.01.1998 r. na nieruchomości ustanowiono prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.
8. Zgodnie z art. 30 ustawy z 11.05.1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) - któremu obecnie co do zasady odpowiada art. 153 p.s.a. - ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczyn-ność było przedmiotem zaskarżenia.
Postanowienia art. 153 p.s.a. oznaczają, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, w którym zostało wydane, oraz poza zakres postępowania administracyjnego, w którym dostało wydane zaskarżone rozstrzygnięcie. Zasięgiem jego oddziaływania objęte zostaje przyszłe - ewentualne - postępowanie administracyjne w sprawie (por. również wyrok NSA z 22.03.1999 r., IV SA 527/97, LEX nr 47275).
Zasada związania organu ponownie rozpoznającego sprawę wiąże się z pewnymi elementami uzasadnienia orzeczenia sądu administracyjnego; mimo bowiem użycia w art. 153 p.s.a. określenia "orzeczenie", chodzi w nim nie o sentencję, lecz o uzasadnienie orzeczenia. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem w pierwszym rzędzie z wykładnią prawa, a ta - w związku z postanowieniami art. 138 i 141 § 4 p.s.a. - może się mieścić jedynie w uzasadnieniu wyroku sądowego.
9. Przez pojęcie "ocena prawna" rozumie się "wyjaśnienie (...) istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą" (W. Siedlecki [w:] D. Dobrzański i inni: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Warszawa 1975, s. 637). Zwrot normatywny "w sprawie" wskazuje na tożsamość przedmiotu oceny prawnej określonego orzeczenia sądowego oraz przedmiotu skargi sądowej, która dotyczy szeroko rozumianej sprawy administracyjnej pozostającej w zakresie właściwości organów administracji publicznej. Innymi słowy, kiedy mowa o "sprawie", chodzi w danym wypadku o konkretną sytuację faktyczną, w której wzajemne uprawnienia i obowiązki indywidualnie określonego podmiotu (lub podmiotów) oraz administracji publicznej podlegają prawnej kwalifikacji na podstawie obowiązujących przepisów materialnego prawa administracyjnego (por. wyrok NSA z 18.02.1999 r., II SA1926/98, LEX nr 46258). Niezastosowanie się przez organ administracji publicznej przy ponownym wydaniu decyzji do oceny prawnej wyrażonej przez sąd w wyroku, narusza zasadę związania organu oceną prawną i oznacza, że podjęty akt lub czynność są wadliwe. Stanowisko takie konsekwentnie reprezentuje Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie (por. m. in. postanowienie NSA z 16.02.1998 r., IV SA 975/97, LEX nr 43847).
10. Artykuł 153 p.s.a. zawiera postanowienie o wiążącym charakterze "wskazań co do dalszego postępowania", jako drugiego - obok oceny prawnej - elementu wiążącego uzasadnienia orzeczenia sądu administracyjnego. Między oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły, immanentny związek. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania tych organów w sprawie, podczas gdy wskazania określają sposób ich postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencję oceny prawnej, zwłaszcza (chociaż nie wyłącznie) oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w danej sprawie. Ich celem jest zapobieżenie w przyszłości błędom stwierdzonym przez sąd administracyjny w trakcie kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia, nie zaś aprioryczne rozstrzygnięcie problemów związanych z treścią przyszłego rozstrzygnięcia organu ponownie rozpoznającego sprawę.
11. Rozstrzygając sprawę w ponownym postępowaniu organ administracyjny dysponuje takimi samymi możliwościami w zakresie sposobu rozstrzygnięcia, jakimi dysponował w pierwotnym postępowaniu, oczywiście z ograniczeniami wynikającymi z zasady związania oceną prawną sądu administracyjnego. Jeśli uzupełnione postępowanie wskazuje na zasadność poprzedniej decyzji, nic nie stoi na przeszkodzie w wydaniu identycznego z poprzednim rozstrzygnięcia, z odpowiednim - oczywiście pogłębionym - uzasadnieniem (por. wyrok NSA z 2.06.1999 r., IV SA 587/97, LEX nr 47823 i wyrok NSA z 13.05.1999r., IV SA 770/97, LEX nr 47331).
12. Artykuł 153 p.s.a. zawiera regulację węższą w porównaniu z odpowiadającym mu w postępowaniu cywilnym przepisem art. 386 § 6 k.p.c. Brak w nim mianowicie stwierdzenia, że dokonana przez sąd administracyjny ocena prawna nie ma mocy wiążącej w przypadku, gdy po jej wyrażeniu nastąpiła zmiana ustawy. Brak takiego zastrzeżenia nie może prowadzić do przyjęcia innych granic związania oceną , prawną sądu administracyjnego niż granice związania oceną prawną zawartą w wyroku sądu odwoławczego w postępowaniu cywilnym. Zawsze bowiem zmiana stanu prawnego będzie powodowała konieczność dokonania przez organ administracji publicznej nowych, samodzielnych ocen prawnych określonego stanu faktycznego. Teza ta nie budziła i nie budzi wątpliwości w literaturze (por. T. Woś [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska: Postępowanie..., s. 365). Również w orzecznictwie NSA i SN przyjmuje się powszechnie, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ administracji publicznej w przyszłości, ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd i organ, jeżeli ocena prawna wyrażona w tym orzeczeniu nie zostanie uchylona w prawem określonym trybie i o ile nie uległy zmianie przepisy prawne stanowiące podstawę oceny w danej sprawie (por. m. in. wyrok NSA-OZ w Poznaniu z 16.10.1997 r., I SA/Po 263/97, LEX nr 30884; wyrok SN z 25.02.1998 r., III RN 130/97, OSNAP 1999, nr l, póz. 2 z glosą aprobującą B. Adamiak: OSP 1999, nr 5, póz. 101; wyrok NSA z 29.07.1999 r., IV SA 1177/97, LEX nr 47301; wyrok NSA z 8.12.2000 r., IV SA 2295/98, LEX nr 53401; wyrok NSA z 6.09.2001 r., III SA 3377/00, LEX nr 54000.
13. Podobnie istotne zmiany w stanie faktycznym sprawy mogą powodować nieaktualność i co za tym idzie, ustanie mocy wiążącej uzasadnienia orzeczenia sądu administracyjnego (por. T. Woś [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska: Postępowanie..., s. 365-366 oraz wyrok NSA z 29.07.1999 r., IV SA 1177/97, LEX nr 47301, wyrok NSA-OZ w Katowicach z 26.06.2000 r., I SA/Ka 2408/98, LEX nr 44392).
14. Nie jest jednak niezbędne wprowadzanie do art. 153 p.s.a. postanowienia określającego, kiedy związanie wynikające z tego przepisu przestaje obowiązywać. Przepis ten mówi, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu administracyjnego "wiąże w sprawie". Tożsamość sprawy administracyjnej oraz wyznaczające ją elementy zakreślają zatem granice związania orzeczeniem tego sądu. Zgodnie z koncepcją sprawy administracyjnej, jako przewidzianej w przepisach materialnego prawa administracyjnego możliwości konkretyzacji wzajemnych uprawnień i obowiązków stron stosunku administracyjnoprawnego, tożsamość sprawy wyznaczają elementy decydujące o identyczności skonkretyzowanego w decyzji stosunku prawnego, a wśród nich decydujące znaczenie mają podstawy powstania stosunku prawnego - . podstawa prawna i przesłanka faktyczna. Istotna zmiana któregoś z tych elementów powoduje, że mamy do czynienia z nową sprawą, wymagającą rozstrzygnięcia z uwzględnieniem stanu faktycznego i prawnego istniejącego w chwili wydania nowej decyzji, w której formalnie nie obowiązuje organów administracyjnych związanie orzeczeniem sądu administracyjnego, wydanym w innej sprawie (por. T. Woś [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska: Postępowanie..., s. 366).
15. W związku z powyższymi ustaleniami jako niezasadne przedstawiaj ą się zarzuty podniesione w skardze oraz w piśmie skarżącego K.P. uzupełniającym skargę. I tak przede wszystkim:
- zgodnie ze stanowiskiem zaprezentowanym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22.03.2000 r., sygn. akt I SA 603/99, LEX nr 54430, art. 182 ust. l i w pkt l i 2 ustawy o szkolnictwie wyższym stanowi, że z dniem wejścia w życie tej
ustawy grunty państwowe pozostające w zarządzie uczelni stają się przedmiotem użytkowania wieczystego, a budynki i urządzenia znajdujące się na tych gruntach stają się jej własnością. Według zaś ust. 2 tego artykułu, przepisy ust. l - przekształcenie zarządu w użytkowanie wieczyste - nie naruszają praw osób trzecich z wyłączeniem Skarbu Państwa. Przepisy tej ustawy ani żadnego innego aktu prawnego nie wymagają w tym przypadku potwierdzenia powstania tego prawa w postępowaniu administracyjnym kończonym decyzją o charakterze deklaratoryjnym, jak to miało na przykład miejsce w odniesieniu do uwłaszczenia państwowych osób prawnych na podstawie art. 2 ust. 1-3 ustawy z 29.09.1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, a obecnie w oparciu o art. 200 ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami;
- zgodnie z powyższym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego organ administracyjny rozpatrujący sprawę zwrotu nieruchomości, która pozostawała w dniu wejścia w życie ustawy o szkolnictwie wyższym w prawnym zarządzie uczelni, nie może w tej sprawie (zwrotu) wyrażać poglądów, czy uczelnia skutecznie nabyła prawo użytkowania wieczystego czy nie, ponieważ ustawa nie upoważniła go do tego, nie przewidując prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie potwierdzenia i przekształcenia prawa zarządu uczelni do gruntu w użytkowanie wieczyste;
- jak wyżej już wskazano, z dniem 1.01.1998 r. nastąpiła zmiana stanu prawnego w zakresie spraw zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Przestała obowiązywać ustawa z 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości i zaczęła obowiązywać ustawa z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (w dacie orzekania przez organy I i II instancji Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543). Zgodnie z art. 233 tej ustawy D sprawy wszczęte, lecz niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie u.g.n., prowadzi się na podstawie jej przepisów. Ustawa ta w odniesieniu do instytucji zwrotu wywłaszczonych nieruchomości wprowadziła dwie istotne modyfikacje. W art. 137 ust. l ustawodawca po raz pierwszy w polskim prawie wywłaszczeniowym sformułował legalną definicję stanu zbędności nieruchomości na cel 'określony w decyzji o wywłaszczeniu. W konsekwencji i w nawiązaniu do powyższej regulacji Sąd Najwyższy w wyżej powoływanym wyroku z 6.07.2001 r., III RN 116/00, OSNAP 2001, nr 22, póz. 656 przyjął, że nie zachodzi stan rzeczy osądzonej, gdy właściciel wystąpił o zwrot wywłaszczonej nieruchomości opierając żądanie na podstawie art. 216 w związku z art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy o gospodarce nieru-chomościami, jeżeli wcześniej wystąpił z żądaniem zwrotu tej samej nieruchomości, ale na innej podstawie (art. 69 ust. l i 3 poprzednio obowiązującej ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Oznacza to, że z dniem 1.01.1998 r. przestała wiązać w sprawie zwrotu przedmiotowej nieruchomości ocena prawna dokonana w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z 12.05.1997 r., sygn. akt II SA/Kr 889/96 oraz zawarte tam wytyczne co do dalszego postępowania w sprawie zwrotu tej nieruchomości;
- identyczne konsekwencje powoduje regulacja zawarta w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przewidziane w art. 136 ust. 3 u.g.n. nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy, a więc przed dniem 1.01.1998 r. na nieruchomości ustanowiono prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W świetle postanowień art. 229 tej ustawy fakt ustanowienia na nieruchomości prawa użytkowania wieczystego i wpisania go do księgi wieczystej powoduje, że roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie może być uwzględnione, stanowi obecnie bezwzględną negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości i wobec jej zaistnienia organy administracji publicznej są zobowiązane do wydania decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości niezależnie od tego, czy nieruchomość została wykorzystana na cel, na jaki została wywłaszczona;
- nie można za istotne dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji uznać przedstawione w skardze i w piśmie uzupełniającym skargę twierdzenia, że w świetle art. 182 ust. l ustawy z 12.09.1990 r. o szkolnictwie wyższym przedmiotowa nieruchomość z dniem 27.09.1990 r. "stała się przedmiotem użytkowania wieczystego", a to nie jest to identyczne z negatywna przesłanką zwrotu nieruchomości określoną w 'art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami mówiącą, że "prawo to zostało na nieruchomości ustanowione". Niewątpliwie ratio tego przepisu jest - niezależnie od tego w jakiej formie prawnej (umowy cywilnoprawnej, czy też decyzji administracyjnej, względnie wprost z mocy prawa - jak to miało miejsce w rozpatrywanej sprawie) - nastąpiło nabycie prawa użytkowania wieczystego, niedopuszczalność zwrotu takiej, obciążonej tym prawem nieruchomości;
- w świetle powyższych ustaleń odnośnie zasad, na jakich oparta jest sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych jest oczywiste, że na ocenę zgodności z prawem tych decyzji nie może mieć wpływu toczące się przed sądami powszechnymi postępowanie z powództwa skarżących o ustalenie, że Akademia [....] nie nabyła przed dniem l stycznia 1998 r. prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości. Jak wyżej wskazano, sąd administracyjny winien orzekać o zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, biorąc za podstawę swojej oceny stan faktyczny sprawy i przepisy prawne statuujące podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, istniejące w chwili wydania zaskarżonej decyzji i nie może tej oceny opierać na wyniku pozostającego w toku postępowania przed sądami powszechnymi sporu w sprawie cywilnej.
Podkreślić jednocześnie należy, że - w świetle wyżej przedstawionych zasad kontroli dokonywanej przez sąd administracyjny - nie zaistniała potrzeba zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego do czasu zakończenia sporu przed sądami v powszechnymi, ponieważ jego rezultat nie mógł wpłynąć na ocenę prawidłowości rozstrzygnięć organów administracji publicznej podejmowanych w oparciu o istniejący w czasie orzekania przez nie stan faktyczny i prawny przedmiotowej nieruchomości. Natomiast powinno być oczywiste w świetle powyższych wywodów, że ewentualne ustalenie prawomocnym wyrokiem w procesie cywilnym, iż przedmiotowa nieruchomość nie była w dniu 1.01.1998 r. obciążona prawem użytkowania wieczystego oznaczałoby istotną zmianę stanu prawnego sprawy w świetle postanowień art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, co oznaczałoby, że dokonana przez sąd administracyjny w niniejszym wyroku ocena prawna utraciłaby moc wiążącą, ponieważ powstałaby nowa sprawa administracyjna, która wymagałaby nowego rozstrzygnięcia w postępowanie administracyjnym.
Mając na uwadze powyższe ustalenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI