II SA/KR 1388/03

II SA/Kr 1388/03 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2006-10-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-06-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Izabela Dobosz /przewodniczący/
Renata Czeluśniak
Wojciech Jakimowicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
632  Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Izabela Dobosz Sędziowie : WSA Renata Czeluśniak AWSA Wojciech Jakimowicz (spr.) Protokolant : Katarzyna Paszko-Fajfer po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2006 r. sprawy ze skargi I. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 8 kwietnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego skargę oddala
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia 8 kwietnia 2003 r., sygn. akt: [...] po rozpatrzeniu odwołania I. F. od decyzji Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. Filia Nr [...] z dnia [...] października 2002 r. nr [...] odmawiającej przyznania I. F. zasiłku celowego na dofinansowanie do poniesionych kosztów turnusu rehabilitacyjnego, działając na podstawie art. 1 ust. 1 i 3, art. 2 ust. 4, art. 3 ust. 2-11, art. 32 ustawy z dnia 29 listopada 1990 roku o pomocy społecznej (Dz. U. 1998 r. Nr 64, poz.414 z późn. zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.
Kolegium wskazało, że organ pierwszej instancji uzasadniając odmowę przyznania wnioskodawczyni zasiłku celowego podniósł, iż rodzina wnioskodawczyni korzysta z pomocy ośrodka od wielu lat, dochód wnioskodawczyni nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego, a jedyne źródło utrzymania rodziny stanowią świadczenia otrzymywane z pomocy społecznej. Organ pierwszej instancji wyjaśnił, iż koszt dla jednej osoby za turnus wyniósł [...] zł, a strona otrzymała dofinansowanie ze środków PFRON do turnusu w wysokości [...] zł. Zdaniem organu pierwszej instancji przyznając pomoc musi mieć on na względzie także potrzeby innych osób ubiegających się o pomoc. Ponadto wskazano, że I. F. nie wykorzystuje własnych uprawnień - do czego zobowiązują ja przepisy ustawy o pomocy społecznej - i nie dąży do zabezpieczenia sytuacji bytowej swojego dziecka, poprzez uzyskanie alimentów.
W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji I. F. podniosła, że decyzja ta jest niesłuszna i krzywdząca, a ponadto negatywne rozstrzygnięcie wynika z osobistej niechęci pracownika oraz dyskryminuje jej dziecko, któremu odmawia prawa do turnusu rehabilitacyjnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. stwierdziło, że w myśl przepisu art. 32 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy z pomocy społecznej. Podstawową zasadę udzielania pomocy społecznej, w tym zasiłku celowego, formułuje art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym artykułem prawo do świadczeń przysługuje osobom, które nie mają żadnych źródeł utrzymania lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza ustawowego dochodu określonego w ustawie o pomocy społecznej oraz zaistnienia co najmniej jednej z okoliczności wymienionych w art. 3 pkt 2-11 ustawy o pomocy społecznej. Podniesiono, że I. F. prowadzi gospodarstwo domowe wraz z córką, K. - uczennicą szkoły podstawowej. Odrębne gospodarstwo domowe prowadzi matka strony, która otrzymuje dodatek mieszkaniowy. I. F., zgodnie ze złożonym oświadczeniem, nie pobiera świadczeń alimentacyjnych na córkę. W myśl ustawy o pomocy społecznej kryterium dochodowe określone w art. 4 ust. 1 dla gospodarstw tego typu wynosi 628 zł. Wnioskodawczyni utrzymuje się z zasiłku rodzinnego, zasiłku pielęgnacyjnego, zasiłku stałego w łącznej kwocie [...] zł. Świadczenia wypłacane są przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej. Ponadto Ośrodek opłaca składki na ubezpieczenie zdrowotne w miesięcznej wysokości [...] zł. Kryterium dochodowe dla rodziny I. F. wynosi 628 zł. Zatem osiągany dochód jest mniejszy o [...] zł od ustawowego kryterium dochodowego. Jednakże w świetle tego artykułu prawo do uzyskania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje w tym trybie tylko w wypadku łącznego spełniania kryterium dochodowego oraz któregoś z kryterium określonych w art. 3 pkt 2-11 cyt. ustawy. Okolicznościami tymi są między innymi bezrobocie, bezdomność, bezradność w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego. Sytuacja życiowa, w jakiej znajduje się wnioskodawczyni spełnia zacytowane powyżej przesłanki. W związku z powyższym strona jest objęta pomocą ze strony Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Pomoc finansowa otrzymywana w miesiącach styczeń - październik 2002 r. wyniosła [...] zł oraz zostały opłacone za stronę składki na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości [...] zł.
Podniesiono, że w dniu [...] października 2002 r. wnioskodawczyni zwróciła się z wnioskiem o przyznanie pomocy na dofinansowanie do turnusu rehabilitacyjnego, który odbył się w dniach [...] września 2002 r. - [...] września 2002 r. w miejscowości C.. Z materiału zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że I. F. otrzymała dofinansowanie na ten właśnie turnus w miesiącu czerwcu 2002 r. Z informacji o przyznaniu dofinansowania do uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym z dnia [...] czerwca 2002 r. wynika, iż K. F. otrzymała dofinansowanie dla uczestnika w wysokości [...] zł oraz opiekun otrzymał takie dofinansowanie w wysokości [...] zł (k. 246). Natomiast z oświadczenia organizatora turnusu wynika, że całkowity koszt turnusu dla osoby niepełnosprawnej wynosi [...] zł oraz dla opiekuna [...] zł (k. 245). Zatem całkowity koszt turnusu dla K. F. wraz opiekunem wyniósł [...] zł, natomiast kwota dofinansowania uzyskana przez K. F. oraz opiekuna (tj. I. F.) wyniosła [...] zł. Stąd też - w ocenie Kolegium - twierdzenia strony, iż przedmiotowa decyzja stanowi dyskryminacje jej dziecka, któremu odmawia się prawa do rehabilitacji nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy, gdyż mając na uwadze ciężkie położenie rodziny oraz chorobę dziecka została wnioskodawczyni przyznana częściowa refundacja kosztów turnusu. Kolegium wskazało, że ponieważ decyzja, którą przyznano częściową refundację nie stanowi przedmiotu rozważania organu odwoławczego, nie mógł on odnieść się do zasad przyznawania refundacji kosztów turnusu rehabilitacyjnego oraz wysokości przyznanej pomocy. Kolegium stwierdziło jednak, iż wnioskodawczyni znając wysokość przyznanych środków zdecydowała się na wyjazd. Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że ciężkie położenie, w jakim znajduje się I. F., a w szczególności fakt, że dochody I. F. pochodzą jedynie ze środków publicznych, winno skutkować dużą rozwagą przy podejmowaniu przez stronę zobowiązań pieniężnych. Także twierdzenia strony, że na rozstrzygnięcie sprawy miała wpływ osobista niechęć pracownika socjalnego nie znajdują - w ocenie Kolegium - potwierdzenia w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy.
Organ odwoławczy zwrócił także uwagę na fakt, że przepisy ustawy o pomocy społecznej nakładają na osoby korzystające z pomocy społecznej obowiązek wykorzystania własnych środków, możliwości i uprawnień, a także nakładają obowiązek współudziału w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Stwierdzono przy tym, że I. F. nie wykorzystuje swych możliwości w egzekwowaniu uprawnień dziecka do alimentów. Zgodnie z oświadczeniem strony nie otrzymuje ona alimentów oraz nie zamierza wystąpić na drogę sądową, aby je uzyskać. Taka postawa rezygnacji z uprawnień dziecka nie znajduje - w ocenie Kolegium - uzasadnienia w sytuacji życiowej strony.
Kolegium w konkluzji uzasadnienia zaskarżonej decyzji stwierdziło, że ponieważ wnioskodawczyni otrzymała pomoc na dofinansowanie turnusu w miesiącu czerwcu, decyzja o odmowie przyznania zasiłku celowego na ten sam cel nie narusza zasad ogólnych przyznawania świadczeń z pomocy społecznej.
Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 8 kwietnia 2003 r., sygn. akt: [...] złożyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodka Zamiejscowego w Krakowie I. F..
Skarżąca podniosła, że nie brała udziału w postępowaniu przed organem drugiej instancji, gdyż nie otrzymała zawiadomienia o terminie rozprawy i nie mogła przedstawić istotnych okoliczności utajnionych przez organ pierwszej instancji
W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie wraz z jego argumentacją i wniosło o oddalenie skargi.
W odniesieniu do zarzutów skarżącego, Kolegium wyjaśniło, że w toku postępowania administracyjnego prowadzonego w przedmiotowej sprawie przed Kolegium, w związku z tym, że nie wyznaczono rozprawy, sprawa rozpatrywana była na posiedzeniu niejawnym, w którym strony nie biorą udziału. Ponieważ w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada pisemności, Kolegium wyjaśniło, że skarżąca miała zapewniony czynny udział w postępowaniu w przedmiotowej sprawie i była informowana o jej przebiegu, gdyż otrzymała decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] października 2003 r., od tej decyzji złożyła odwołanie w określonym przepisami terminie, a także została jej doręczona zaskarżona decyzja Kolegium z dnia 8 kwietnia 2003 r. Podkreślono, że w każdym stadium postępowania strona mogła przeglądać akta sprawy w siedzibie Kolegium w K. przy ul. L. oraz składać wnioski dowodowe.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Zgodnie z brzmieniem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi wniesione zostały do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone - czyli również w sytuacji niniejszej sprawy ze skargi I. F. - podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Skarga nie jest uzasadniona, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a tylko w takim zakresie Sąd w ramach swojej właściwości sprawuje kontrolę orzeczeń administracyjnych (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r., nr 153, poz. 1269)).
Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie przed organami administracji publicznej była kwestia przyznania zasiłku celowego na wskazane przez wnioskodawcę cele. Zgodnie z brzmieniem art. 32 ust.1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, póz. poz. 414 ze zm.). Przepis ten bowiem upoważniał organ do przyznania tej formy pomocy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej.
Okoliczność, że decyzja o przyznaniu zasiłku celowego z zakresu pomocy
społecznej ma charakter uznaniowy, oznacza, że zakres jej kontroli sądowej jest
ograniczony do badania, czy podjęcie rozstrzygnięcia zostało poprzedzone
pv. prawidłowo- przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów
procedury. W szczególności sąd kontroluje, czy podjęto wszelkie niezbędne kroki
zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, pozwalającego na
stwierdzenie istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej,
oraz czy podjęta decyzja nie nosi znamion dowolności. Sam wybór rozstrzygnięcia,
dokonywany w kryteriach słuszności i celowości, pozostaje poza kontrolą sądowo-
administracyjną.
Zasada generalna, jaką winny kierować się organy administracji w tego rodzaju postępowaniach wynika z art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego. Wg niej granice swobody organu wyznaczają z jednej strony interes społeczny, z drugiej słuszny interes obywateli. W orzecznictwie sądowym zasadnie podkreśla się, że działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak wynika z art. 7 k.p.a., załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwianiu sprawy, ale nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 26 września 2000 r., sygn. l SA 945/00). Właściwe wyważenie obydwu wskazanych wyżej kategorii interesów wymaga sięgnięcia do przepisów prawa materialnego stanowiącego podstawę uznaniowego działania organu. Zawierają one z reguły co najmniej ogólne wskazania kierunkujące ocenę.
Zgodnie z unormowaniami ustawy o pomocy społecznej, celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwianie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc społeczna powinna w miarę możliwości doprowadzić do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 2 ust.1 ustawy o pomocy społecznej). Sam rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 2 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej).
Przyznawanie zasiłków celowych należy do zadań własnych gminy, w ramach których organy gminy są zobowiązane zaspokoić najbardziej pilne i konieczne potrzeby jej mieszkańców. Możliwość zaspokojenia tych potrzeb jest niewątpliwie determinowana posiadanymi przez gminę środkami pieniężnymi. Nie może ona dać więcej niż posiada. W sytuacji, kiedy środki są ograniczone, a potrzebujących wielu, jest rzeczą naturalną, iż gmina w pierwszej kolejności zaspokaja potrzeby osób o najniższych dochodach. Mając to na uwadze, ustawodawca w art. 32 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej pozostawił ocenę tych potrzeb rozeznaniu gminy, używając w tym przepisie określenia "może zostać przyznany zasiłek celowy" (por. wyrok NSA z dnia 22 lutego 1995 r., sygn. SA/Gd 2497/94). Podkreślić przy tym należy, że organy pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach realizować muszą swe ustawowe cele. Wymaga to realistycznej oceny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do świadczeń. Racjonalne gospodarowanie posiadanymi środkami finansowymi wymaga określenia, które z potrzeb muszą być zaspokojone niezbędnie i w jaki sposób (wyrok z dnia 17 kwietnia 2002 r., sygn. II SA/Gd 4332/01).
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że w sprawie niniejszej organy administracji swoje kompetencje do działania w ramach uznania administracyjnego wykonały poprawnie, a nieuwzględnienie oczekiwań skarżącej nie było wynikiem dowolności, lecz mieściło się w ramach dozwolonego uznania administracyjnego.
Ustalona została należycie sytuacja życiowa i materialna rodziny skarżącej. Dokonane w toku postępowania wyjaśniającego spostrzeżenia upoważniały organ do poczynienia stosownych ustaleń. Z jednej strony nie ma wątpliwości, że skarżąca spełnia kryterium dochodowe określone przepisem art. 4 ustawy i że nie radzi sobie sama z zaspokojeniem własnych potrzeb bytowych. Konieczności udzielania pomocy skarżącej organy nie kwestionują. Z drugiej jednak strony - co wynika z akt sprawy pomocą taką - szerszą niż tylko wynikającą z zaskarżonej decyzji - skarżąca został wielokrotnie objęta.
W tym stanie rzeczy zarzuty skarżącej nie są uzasadnione. Kolegium powołało i w sposób przejrzysty wyjaśniło podstawę prawną rozstrzygnięcia. Również stan faktyczny został szczegółowo opisany w taki sposób, iż pozwala stwierdzić, że wzięto pod uwagę całokształt sytuacji życiowej wnioskodawczyni, w tym także fakt potrzeby związane z koniecznością opieki nad małoletnim dzieckiem i zapewnienia mu odpowiedniej rehabilitacji. Kolegium zasadnie przyjęło, iż przepisy prawa nie dają podstaw do przerzucania obowiązku alimentacyjnego ojca dziecka wnioskodawczyni na organy pomocy społecznej. Zasygnalizować także trzeba, że pomoc społeczna jest przyznawana w wysokości, którą ograniczają pozostające w dyspozycji organów środki finansowe. Nadto świadczenia z zakresu pomocy społecznej nie mają za zadanie zaspokajać wszelkich potrzeb podopiecznych. W szczególności zasiłek celowy może zostać przyznany jedynie w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej (zakupu lekarstw, żywności, ubrania, drobnych napraw itp.). i na ten cel wielokrotnie skarżącej były przyznawane świadczenia z pomocy społecznej. Jak wynika z akt administracyjnych sytuacja rodzinna, zdrowotna i majątkowa skarżącej jest organom administracji znana i brana pod uwagę w trakcie postępowań w sprawie udzielania jej świadczeń z pomocy społecznej przynajmniej od 1999 r., a w samym tylko 2002 r. skarżącej wielokrotnie przyznano pomoc finansową i rzeczową (zasiłek celowy na żywność w kwocie [...] zł - decyzja z dnia [...] lutego 2002 r., zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł - decyzja z dnia [...] lutego 2002 r., zasiłek rodzinny w kwocie [...] zł - decyzja z dnia [...] lutego 2002 r., zasiłek celowy na dofinansowanie wydatków za leki w kwocie [...] zł - decyzja z dnia [...] marca 2002 r., zasiłek celowy na żywność w kwocie [...] zł - decyzja z dnia [...] marca 2002 r., zasiłek stały w kwocie [...] zł miesięcznie - decyzja z dnia [...] lutego 2002 r. oraz decyzja z dnia [...] czerwca 2002 r., zasiłek celowy na dofinansowanie do zakupów artykułów szkolnych w kwocie [...] zł - decyzja z dnia [...] czerwca 2002 r., zasiłek rodzinny w kwocie [...] zł - decyzja z dnia [...] czerwca 2002 r.). Skarżąca objęta jest więc stałą pomocą społeczną. W ocenie sądu zasadne i znajdujące poparcie w zgromadzonym materiale dowodowym jest stanowisko organu odwoławczego, że decyzja o odmowie przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie do turnusu rehabilitacyjnego, który odbył się w dniach [...] września 2002 r. - [...] września 2002 r. w miejscowości C., uzasadniona jest ponadto faktem, że I. F. otrzymała dofinansowanie na ten właśnie turnus w miesiącu czerwcu 2002 r. Dofinansowanie w łącznej wysokości wyniosło [...] zł (k. 246).
Nie jest wreszcie uzasadniony zarzut skarżącej, iż Kolegium nie zagwarantowało jej czynnego udziału w postępowaniu drugoinstancyjnym. Nie zachodziły w sprawie żadne przesłanki zobowiązujące organ do przeprowadzenia rozprawy administracyjnej, czy choćby tylko uzasadniające takie działanie.
Stanowisko przedstawione przez organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak i w odpowiedzi na skargę zasługuje również w tym zakresie na aprobatę. Z tych powodów skargę, jako nieuzasadnioną, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało oddalić.