II SA/Kr 1374/23

II SA/Kr 1374/23 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-01-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Joanna Tuszyńska
Małgorzata Łoboz /przewodniczący sprawozdawca/
Sebastian Pietrzyk
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono postanowienie organu II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 121 poz 770
art 9 ust 2 b
Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Małgorzata Łoboz (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Joanna Tuszyńska sędzia WSA Sebastian Pietrzyk po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 stycznia 2024 r. skargi N. A. i U. A. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 18 maja 2018 r. znak: SKO.SW/4101/50/2018 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie udostępnienia akt sprawy 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz N. A. i U. A. solidarnie kwotę 1054 zł (tysiąc pięćdziesiąt cztery złote) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi N. A. i U. A. (dalej: skarżący) jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 18 maja 2018 r. znak SKO.SW/4101/50/2018 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie udostępnienia akt sprawy.
W stanie faktycznym sprawy wnioskiem z 18 listopada 2016 r. skarżący zgłosili udział w charakterze stron w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa własności nieruchomości oznaczonej jako parcela. l. kat. [...] objętej wykazem hipotecznym lwh [...] gm. kat. K.-K., stanowiącej dotychczas własność spółki handlowej jawnej "A. i P." oraz wnieśli o doręczenie im dotychczasowych pism i udostępnienie do wglądu akt sprawy. Postanowieniem z 25 kwietnia 2017 r. MR-03.6820.1.2016 na podstawie art. 105 § 1 w zw. z art. 126 kpa Prezydent Miasta Krakowa umorzył postępowanie w sprawie udostępnienia akt sprawy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że skarżący są spadkobiercami wspólnika spółki handlowej jawnej Miasta Krakowa "A. i P." – M. A.. Postępowanie o znaku sprawy MR-03.6820.1.2016 zostało wszczęte z wniosku Prokuratury Okręgowej w Krakowie i toczy się w związku z art. 9 ust. 2a ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. z 1997 r. Nr 121 poz. 770 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem podmioty podlegające obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego, które były wpisane do rejestru sądowego na podstawie przepisów obowiązujących do dnia wejścia w życie tej ustawy i które do dnia 31 grudnia 2015 r. nie złożyły wniosku o wpis do rejestru, uznaje się za wykreślone z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r. Konsekwencją wykreślenia podmiotu z rejestru jest, zgodnie z art. 9 ust. 2a tejże ustawy, nabycie z dniem 1 stycznia 2016 r. przez Skarb Państwa, nieodpłatnie, z mocy prawa, mienia tego podmiotu. Właściwe organy spółki "A. i P." ujawnionej w starym rejestrze handlowym, do dnia 31 grudnia 2015 r. nie złożyły wniosku o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego, w związku z powyższym spełnione zostały przesłanki z art. 9 ust. 2b ustawy i spółka została uznana za wykreśloną z rejestru.
Organ dodał, że podstawą złożonego wniosku o udostępnienie akt sprawy jest art. 73 § 1 kpa, który statuuje prawo strony postępowania administracyjnego do wglądu w akta sprawy oraz sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Dlatego w przedmiotowej sprawie jej meritum stanowi kwestia przysługiwania wnioskodawcom statusu strony. Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo, kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W ocenie organu nie można przyznać wnioskodawcom statusu strony przedmiotowego postępowania dotyczącego nabycia mienia po spółce z uwagi na brak interesu prawnego, potwierdzonego w konkretnej normie prawa materialnego, na podstawie której mogą oni domagać się określonych czynności i jednocześnie korzystać z ochrony i przywilejów, jakie przyznane są stronom postępowania. Na pewno taką normą nie są uregulowania zawarte w ustawie Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym, na podstawie których spółka utraciła byt prawny w związku z niedopełnieniem obowiązku jej rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym. W przedmiotowej sprawie nastąpił zatem, po stronie spółki nieusuwalny brak podmiotowy, z uwagi na utratę zdolności prawnej przez spółkę, która posiadając status "martwego podmiotu" przestała istnieć i jako taka została uznana za wykreśloną z rejestru. Natomiast skutkiem powyższego, nastąpiło nabycie z mocy prawa pozostałego po spółce mienia i po dniu 31 grudnia 2015 r. odpadły wszelkie możliwości reaktywacji takiej spółki oraz przejęcia jej mienia przez inne podmioty niż Skarb Państwa. Wbrew więc twierdzeniom wnioskodawców, to nie utrata mienia przez spółkę spowodowała utratę bytu prawnego spółki, tylko utrata bytu prawnego skutkowała przejściem mienia na rzecz Skarbu Państwa.
W związku z powyższym, według organu bezzasadne są twierdzenia wnioskodawców, w świetle których wskazane postępowanie umożliwia im dochodzenie praw do udziału kapitałowego w spółce, względnie ustalenie, czy utracili oni udział we współwłasności majątku spółki oraz sugestie, iż jedynie w tym postępowaniu wspólnicy zlikwidowanych spółek (lub ich spadkobiercy) mogliby "dochodzić kontroli legalności ich likwidacji". Przedmiotowe postępowanie nie przewiduje bowiem przeprowadzania żadnego postępowania dowodowego mającego na celu ustalenia praw potencjalnych następców prawnych do majątku pozostawionego po nieprzerejestrowanym podmiocie wobec faktu, iż nabycie mienia następuje z mocy prawa z chwilą uznania podmiotu za wykreślony z rejestru. Natomiast jedyną obiektywną przesłanką uznania podmiotu za wykreślony jest fakt niedokonania rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym, co bezspornie można potwierdzić w sądzie rejestrowym i co wbrew sugestiom wnioskodawców zostało w niniejszej sprawie poczynione.
Według organu nastąpił nieusuwalny brak podmiotowy, a zatem nie ma podstaw do skorzystania z przysługującego stronie na podstawie art. 73 kpa prawa wglądu do akt sprawy. Z tego względu postępowanie wszczęte na podstawie wniosku skarżących należy zakwalifikować jako incydentalne w kwestii udostępnienia akt i ze względu na bezprzedmiotowość, zgodnie z art. 105 § 1 w zw. z art. 126 kpa umorzyć.
Od powyższego rozstrzygnięcia skarżący złożyli zażalenie, zarzucając mu naruszenie:
- art. 28 kpa poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że skarżący nie mają interesu prawnego w rozstrzygnięciu przedmiotowej sprawy, podczas gdy w zależności od ustaleń przedmiotowego postępowania zależą ich prawa majątkowe jako spadkobierców wspólnika spółki;
- art. 73 kpa poprzez odmowę stronom dostępu do akt sprawy, podczas gdy zgodnie z powołanym przepisem strony mają prawo wglądu w akta sprawy, sporządzenia z nich notatek, kopii lub odpisów.
Postanowieniem z 18 maja 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji. Jak podał organ odwoławczy, właściwe organy spółki ujawnionej w starym rejestrze handlowym, w terminie określonym w art. 9 ust. 2a ustawy tj. do dnia 31 grudnia 2015 r. nie złożyły wniosku o wpis spółki do Krajowego Rejestru Sądowego. W związku z powyższym spółka została uznana za wykreśloną z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r. i spełnione zostały przesłanki z art. 9 ust 2b ustawy warunkujące nieodpłatne nabycie z mocy prawa przez Skarb Państwa mienia spółki. Nabycie przez Skarb Państwa zgodnie z art. 9 ust 2b ustawy własności nieruchomości albo użytkowania wieczystego stwierdza, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce położenia nieruchomości.
Zgodnie z art. 73 § 1 kpa dostęp do akt sprawy posiadają wyłącznie podmioty będące stronami w postępowaniu głównym, czyli takim, które zmierza do merytorycznego załatwienia sprawy. Postępowanie w sprawie udostępnienia akt ma charakter postępowania incydentalnego i zależnego od owego postępowania głównego. To w postępowaniu głównym organ administracji rozstrzyga sprawę administracyjną. Skoro postępowanie w sprawie udostępnienia akt w toku postępowania administracyjnego ma charakter wpadkowy, incydentalny i zależny od postępowania głównego, to także i krąg stron na potrzeby postępowania wpadkowego nie ustala się odrębnie niż ten, który organ ustalił na potrzeby postępowania głównego. Organ dysponujący aktami sprawy obowiązany jest zatem dokonać oceny, czy podmiot żądający udzielenia dostępu do akt sprawy ma status strony w postępowaniu głównym. Identyfikacji dokonuje organ na podstawie art. 28 kpa, jednak zawsze w powiązaniu z konkretnym przepisem lub przepisami prawa materialnego będącymi podstawą dla rozstrzygania w danej sprawie. Zatem dla rozpoznania wniosku skarżących konieczne jest ustalenie, czy wnioskodawcom przysługuje status stron w postępowaniu prowadzonym w sprawie stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa własności nieruchomości, stanowiącej dotychczas własność spółki.
Decyzja w sprawie stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa własności nieruchomości na podstawie w/w przepisów ma charakter deklaratoryjny, gdyż nabycie prawa przez Skarb Państwa następuje zgodnie z ust. 2b z mocy prawa. W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie ww. przepisów poza organem administracji reprezentującym Skarb Państwa, nie ma innych stron postępowania. Jakkolwiek bowiem, zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną w postępowaniu administracyjnym jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek, to jednak należy mieć na uwadze, że o tym, czy określonemu podmiotowi przysługują uprawnienia strony, rozstrzygają przepisy prawa materialnego. Na mocy art. 9 ust. 2b ustawy w takim postępowaniu interesu prawnego nie posiadają wspólnicy spółki, a także inne osoby uprawnione do udziału w majątku likwidacyjnym oraz spadkobiercy wspólników spółki. Na podstawie wskazanej regulacji prawa osób, związane z udziałem w majątku podmiotu wykreślonego z KRS z dniem 1 stycznia 2016 r. wygasają z chwilą wykreślenia tego podmiotu z rejestru. To z kolei oznacza, że nie mogą one z tych praw wywodzić swojego interesu prawnego do bycia stroną w postępowaniu dotyczącym wydania deklaratoryjnego aktu w przedmiocie stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa mienia, o którym mowa w art. 9 ust. 2b ww. ustawy. Takie postępowanie jest następcze względem nabycia mienia przez Skarb Państwa i prowadzone jest po wygaśnięciu praw do udziału w majątku likwidacyjnym. Jedyną stroną tego postępowania jest starosta reprezentujący Skarb Państwa, który z dniem 1 stycznia 2016 r. nabył z mocy prawa mienie podmiotów, o których mowa w ust. 2a.
Stwierdzenie przez organ, do którego wpłynął wniosek o udostępnienie akt sprawy, iż wnioskodawca nie posiada interesu prawnego w postępowaniu, prowadzi do umorzenia postępowania w sprawie udostępnienia akt sprawy na podstawie art. 105 § 1 w związku z art. 126 k.p.a. Nadto wbrew zarzutom podniesionym w zażaleniu, kurator spadku po M. P. - drugim wspólniku spółki nie został uznany za stronę postępowania.
Na powyższe postanowienie N. A. i U. A. złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie:
- art. 9 ust. 2 j ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 roku Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. 2003, Nr 217, poz. 2125 ze zm.; dalej: u.p.w.k.r.s.) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na bezzasadnym przyjęciu, że wyznacza on katalog stron postępowania w sprawie o stwierdzenie nabycia mienia dawnej spółki przez Skarb Państw, podczas gdy przepis ten określa jedynie sposób reprezentowania jednej ze stron postępowania – Skarbu Państwa i to w innych postępowaniach;
- art. 28 kpa poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że skarżący nie mają interesu prawnego w rozstrzygnięciu przedmiotowej sprawy administracyjnej dotyczącej przejęcia przez Skarb Państwa mienia spółki, podczas gdy w zależności od ustaleń przedmiotowego postępowania zależą ich prawa majątkowe jako spadkobierców wspólnika spółki;
- art. 73 kpa poprzez uznanie za zasadne odmowy stronom dostępu do akt sprawy, podczas gdy zgodnie z powołanym przepisem strony mają prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów;
- art. 105 § 1 kpa poprzez uznanie za prawidłowe jego zastosowania przez organ I instancji i umorzenie postępowania w sprawie o udostępnienie akt, podczas gdy postępowanie w przedmiocie udostępnienia akt nie było i nie stało się bezprzedmiotowe;
- art. 77 i 107 § 1 pkt 6 kpa polegające na nierozpoznaniu zarzutów naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności i ich pominięcie w pisemnym uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, podczas gdy zgodnie z powołanymi przepisami organy postępowania administracyjnego stoją na straży praworządności, zaś pisemne uzasadnienie ma zawierać pełne uzasadnienie prawne;
- art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez jego błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji, podczas gdy postanowienie organu I instancji jest wadliwe.
Mając na uwadze powyższe skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia organu I instancji w całości.
Skarżący podali, że kluczową kwestią dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest ustalenie kto ma być adresatem ewentualnej decyzji o przejęciu majątku i czyja sprawa indywidualna (interes prawny) jest przedmiotem takiego postępowania administracyjnego, przy czym według skarżących możliwe są następujące rozwiązania:
a) stroną jest sama spółka;
b) stroną są osoby uprawnione do udziału w majątku likwidacyjnym takiej spółki.
Według skarżących przyjęta przez organy konstrukcja prawna odmawiająca ww. podmiotom interesu prawnego w postępowaniu stwierdzającym przejęcie majątku dawnej spółki jest nie do zaakceptowania, gdyż prowadzi do braku stron jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego, co jest sprzeczne z jego charakterem. Gdyby przyjąć tezy organów, końcową decyzję w sprawie wydawałby z mocy art. 9 ust. 2i u.p.w.k.r.s. organ wobec samego siebie. Według skarżących interesu prawnego skarżących nie pozbawia też deklaratoryjny charakter ewentualnej decyzji o przejęciu majątku Spółki przez Skarb Państwa.
Podniesiono nadto, że wbrew twierdzeniom organu odwoławczego przepis art. 9 ust. 2j u.p.w.k.r.s. nie zawiera żadnego ograniczenia podmiotowego, nie odwołuje się on do podmiotów, o których mowa w art. 9 ust. 2 a i nast. u.p.w.k.r.s. Przepis ten nie dotyczy postępowań, o których mowa w art. 9 ust. 2 i u.p.w.k.r.s., a wiec postępowań w przedmiocie stwierdzenia nabycia majątku przez Skarb Państwa, a postępowań dotyczących majątku dawnej spółki (np. postępowania sądowego o zasiedzenie prowadzonego poprzednio z udziałem spółki). Skoro ustawa nie zawiera żadnych norm dotyczących katalogu stron przedmiotowego postępowania, to zastosowanie winien znaleźć przepis art. 28 kpa. Z kolei postępowanie toczące się na podstawie art. 9 ust. 2a u.p.w.k.r.s. jest jedynym postępowaniem, w którym wspólnicy mogą kwestionować prawidłowość i legalność nabycia majątku dawnej spółki przez Skarb Państwa. Przyjęcie zaś braku interesu skarżących narusza prawa konstytucyjne i konwencyjne, gdyż uniemożliwia im obronę ich prawa i poddanie sądowej kontroli utraty praw do majątku spółki.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Wyrokiem z 21 listopada 2018 r. sygn. II SA/Kr 1038/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę. Zdaniem sądu art. 9 ust. 2b u.p.w.k.r.s. wyklucza interes prawny skarżących w postępowaniu regulowanym przepisem art. 9 ust. 2i ustawy. Przedmiotem tego postępowania jest bowiem tylko potwierdzenie zdarzenia prawnego, które już zaistniało w przeszłości, w wyniku którego spółka z dniem 31 grudnia 2015 r. utraciła byt prawny, wygasły też prawa jej wspólników, a z dniem następnym właścicielem jej majątku stał się Skarb Państwa. Owo zdarzenie prawne – to bezskuteczny upływ terminu określonego ustawą, a więc fakt niewymagający przeprowadzania postępowania wyjaśniającego. Uprawnienia podmiotów wpisanych do rejestru do daty wejścia w życie ustawy zostały uregulowane w art. 9 ust. 2a: do dnia 31 grudnia 2015 r. miały one prawo do złożenia wniosku o wpis do nowego rejestru, a więc do podjęcia czynności zmierzającej do zachowania bytu prawnego i co za tym idzie, także majątku. Nie jest zatem tak, jak opisują to skarżący, że jedynie ich udział w postępowaniu regulowanym przepisem art. 9 ust. 2i ustawy daje realną możliwość ochrony ich praw jako następców prawnych wspólnika spółki. Generalne regulacje mające na celu uporządkowanie określonej sfery gospodarczej, własnościowej, społecznej, niejednokrotnie zawierają klauzule czasowe powodujące ostateczne wygaśnięcie praw określonych podmiotów wraz z upływem określonego terminu. O ile termin ten jest wystarczająco długi, nie ma – co do zasady - powodów do kwestionowania konstytucyjności takich regulacji.
Podniesiona w skardze okoliczność zbiegu w omawianym postępowaniu reprezentanta Skarbu Państwa z organem wydającym decyzję nie ma znaczenia dla oceny legitymowania się przez skarżących interesem prawnym. Sąd przyznał, że organ odwoławczy nie wypowiedział się co do zarzutu odwołania naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Brak tej wypowiedzi nie miał żadnego wpływu na wynik sprawy i takiego wpływu skarżący nie wykazują. Ustalenia zaś, że skarżącym nie przysługuje interes prawny w prowadzonym postępowaniu, jest możliwe i prawnie uzasadnione na podstawie norm wskazanych przez organ.
W wyniku skargi kasacyjnej skarżących, wyrokiem z 4 kwietnia 2023 r. sygn. I OSK 1461/19 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania.
NSA zwrócił uwagę, że w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych dominował pogląd odmawiający przymiotu strony wspólnikom spółek nieprzerejestrowanych. Jednocześnie, jak zaznaczył NSA, art. 9 ust. 2b zdanie trzecie u.p.w.k.r.s. został uznany za niezgodny z art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 grudnia 2019 r., sygn. akt P13/18 (Dz. U. z 2019, poz. 2421) z dniem 17 grudnia 2019 r. i w tym kontekście należało rozważyć przymiot strony w postępowaniu prowadzonym w oparciu o art. 9 ust. 2b u.p.w.k.r.s. Odpowiedzi wymaga pytanie, komu można przypisać przymiot strony w powyższym postępowaniu kończącym się orzeczeniem o nabyciu uprawnień majątkowych likwidowanej spółki przez Skarb Państwa. Teza że jest nim jedynie beneficjent powyższej decyzji nie znajduje uzasadnienia zarówno na podstawie przepisów procedury administracyjnej, jak i przepisów prawa materialnego. Zgodnie z art. 22 k.p.a. interes prawny strony należy wywodzić z przepisów prawa materialnego. Dla oceny interesu prawnego byłego wspólnika zasadnicze znaczenie, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ma norma zawarta w przepisie art. 9 ust. 2b u.p.w.k.r.s.
Jak zaznaczył NSA, nie budzi wątpliwości, że przeniesienie prawa własności nieruchomości dotychczas będącej własnością spółki na rzecz Skarbu Państwa godzi w prawa majątkowe wspólników spółki, którym, w przypadku likwidacji spółki, prawa te by przysługiwały. Interes prawny wspólników będzie się wyrażał m.in. w prawie do kwestionowania braku złożonego wniosku o przerejestrowanie spółki, w prawie do oceny czy nieruchomości przechodzące na rzecz Skarbu Państwa istotnie były własnością spółki (szczególnie w sytuacji gdy do tych praw były zgłoszone jakiekolwiek roszczenia). Nie sposób wykluczyć sytuacji gdy wydający w danej sprawie decyzję starosta błędnie uzna, że nieruchomość stanowiła własność spółki i - bez możliwości kwestionowania takiego rozstrzygnięcia przez wspólników - stwierdzi przejście własności nieruchomości z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa.
W ocenie NSA za uznaniem, że byłym wspólnikom spółki przysługuje na mocy art. 9 ust. 2b u.p.w.k.r.s. interes prawny wskazuje również fakt, że zmienia on sytuację prawną wspólników. Decyzja ta ma charakter wywłaszczeniowy pozbawia bowiem majątku wspólników spółki. Zgodnie z art. 21 ust. 2 Konstytucji wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem. W przypadku wywłaszczenia, o którym mowa w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami byłemu właścicielowi służą wszelkie prawa strony, łącznie z prawem kwestionowania decyzji w postępowaniu administracyjnym jak i sądowo-administracyjnym, a także prawo do odszkodowania. Zróżnicowanie podmiotów wywłaszczanych wynikające z różnych podstaw prawnych, w jednym przypadku ustawy o gospodarce nieruchomościami w drugim przypadku ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o KRS nie znajduje uzasadnienia wobec brzmienia art. 32 Konstytucji.
Kolejnym przykładem zróżnicowania sytuacji prawnej podmiotów jest zestawienie przepisów art. 9 ust. 2b ustawy u.p.w.k.r.s. z art. 82 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2022, poz.1467, dalej: "k.s.h."). Art. 9 ust. 2b u.p.w.k.r.s., odmiennie od 82 k.s.h., pozbawia wspólników spółki wykreślonej z rejestru prawa do kwestionowania własnych uprawnień do udziału w majątku likwidacyjnym spółki. Należy podkreślić, że to wspólnicy spółki wyposażyli ją w majątek, wnosząc do niej wkłady. Jak podsumował NSA, poczynione wyżej uwagi prowadzą do wniosku, że byli wspólnicy spółki mają interes prawny w tym, aby weryfikować ustalenia Starosty co do zakresu majątku przypadającego Skarbowi Państwa na dzień 1 stycznia 2016 r. Ich status strony w postępowaniu administracyjnym wynika z art. 28 k.p.a. w powiązaniu z art. 9 ust. 2b u.p.w.k.r.s. Zatem spadkobiercom byłych wspólników powinien również przysługiwać status strony w postępowaniu administracyjnym. Jak zaznaczył NSA, postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe, gdyż spadkobiercom byłych wspólników przysługiwał status strony w postępowaniu administracyjnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie miał na uwadze, co następuje.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634; dalej: P.p.s.a). Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji miał na uwadze treść art. 190 P.p.s.a. oraz zapadły uprzednio w tej sprawie wyrok NSA z 4 kwietnia 2023 r. sygn. I OSK 1461/19. W myśl powołanego przepisu Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Skarga zatem zasługiwała na uwzględnienie przez wzgląd na dokonaną przez organy błędną wykładnię art. 9 ust. 2b u.p.w.k.r.s.
Jak wskazał w niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny, którego wykładnią tut. Sąd jest związany, art. 9 ust. 2b zdanie trzecie u.p.w.k.r.s. został uznany za niezgodny z art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 grudnia 2019 r., sygn. akt P13/18 (Dz. U. z 2019, poz. 2421) z dniem 17 grudnia 2019 r. i w tym kontekście należało rozważyć przymiot strony w postępowaniu prowadzonym w oparciu o art. 9 ust. 2b u.p.w.k.r.s. Zgodnie z tym przepisem mienie spółki z dniem 1 stycznia 2016 r. staje się nieodpłatnie własnością Skarbu Państwa a sama spółka ulega likwidacji. Przesłanką nabycia mienia jest nieprzerejestrowanie spółki do Krajowego Rejestru Sądowego w zakreślonym ustawą terminie. Organem, który wydaje decyzję w tym przedmiocie jest starosta właściwy z uwagi na miejsce położenia nieruchomości. Zgodnie z art. 22 k.p.a. interes prawny strony należy wywodzić z przepisów prawa materialnego. Dla oceny interesu prawnego byłego wspólnika zasadnicze znaczenie ma norma zawarta w przepisie art. 9 ust. 2b u.p.w.k.r.s.
Nie budzi wątpliwości, że przeniesienie prawa własności nieruchomości dotychczas będącej własnością spółki na rzecz Skarbu Państwa godzi w prawa majątkowe wspólników spółki, którym, w przypadku likwidacji spółki, prawa te by przysługiwały. Interes prawny wspólników będzie się wyrażał m.in. w prawie do kwestionowania braku złożonego wniosku o przerejestrowanie spółki, w prawie do oceny czy nieruchomości przechodzące na rzecz Skarbu Państwa istotnie były własnością spółki (szczególnie w sytuacji gdy do tych praw były zgłoszone jakiekolwiek roszczenia). Nie sposób wykluczyć sytuacji, gdy wydający w danej sprawie decyzję starosta błędnie uzna, że nieruchomość stanowiła własność spółki i - bez możliwości kwestionowania takiego rozstrzygnięcia przez wspólników - stwierdzi przejście własności nieruchomości z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa. Za uznaniem, że byłym wspólnikom spółki przysługuje na mocy art. 9 ust. 2b u.p.w.k.r.s. interes prawny wskazuje również fakt, że zmienia on sytuację prawną wspólników. Decyzja ta ma charakter wywłaszczeniowy pozbawia bowiem majątku wspólników spółki. Zgodnie z art. 21 ust. 2 Konstytucji wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem.
W przypadku wywłaszczenia o którym jest mowa w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 1990) byłemu właścicielowi służą wszelkie prawa strony, łącznie z prawem kwestionowania decyzji w postępowaniu administracyjnym jak i sądowo-administracyjnym, a także prawo do odszkodowania. Zróżnicowanie podmiotów wywłaszczanych wynikające z różnych podstaw prawnych, w jednym przypadku ustawy o gospodarce nieruchomościami w drugim przypadku ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o KRS nie znajduje uzasadnienia wobec brzmienia art. 32 Konstytucji.
Kolejnym przykładem zróżnicowania sytuacji prawnej podmiotów jest zestawienie przepisów art. 9 ust. 2b ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o KRS z art. 82 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych. Art. 9 ust. 2b u.p.w.k.r.s., odmiennie od 82 k.s.h. pozbawia wspólników spółki wykreślonej z rejestru prawa do kwestionowania własnych uprawnień do udziału w majątku likwidacyjnym spółki. Należy podkreślić, że to wspólnicy spółki wyposażyli ją w majątek, wnosząc do niej wkłady. Poczynione wyżej uwagi Naczelnego Sądu Administracyjnego prowadzą do wniosku, który Sąd w przedmiotowym przypadku podziela, że byli wspólnicy spółki mają interes prawny w tym, aby weryfikować ustalenia Starosty, co do zakresu majątku przypadającego Skarbowi Państwa na dzień 1 stycznia 2016 r. Organy zatem niewłaściwie przyjęły, że nie można przyznać wnioskodawcom statusu strony przedmiotowego postępowania, a samo postępowanie jest bezprzedmiotowe. Skoro zaś organ odwoławczy doszedł w wyniku swojego postępowania w sprawie do takiej samej konkluzji, jak organ pierwszej instancji, to należało wyeliminować z obrotu prawnego postanowienia organów obu instancji. Zapadłe w sprawie postanowienia obarczone były bowiem tą samą wadą, tj. błędną wykładnią art. 9 ust. 2b u.p.w.k.r.s. Błędna wykładnia powyższego przepisu miała wpływ na wynik sprawy, bowiem stała się podstawą orzeczenia o umorzeniu postępowania. W tych okolicznościach Sąd uchylił postanowienie zaskarżone i poprzedzające je postanowienie organu I instancji, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organy przyjmą, że spadkobiercom byłych wspólników przysługiwał status strony w postępowaniu administracyjnym wynikający z art. 28 k.p.a. w powiązaniu z art. 9 ust. 2b ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 i 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. b). W ocenie Sądu do należących się skarżącym kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, godzi się zaliczyć również koszty poniesione w postępowaniu przed sądem I instancji zakończonym oddaleniem skargi, a także w postępowaniu wywołanym uwzględnioną przez NSA skargą kasacyjną. Wszystkie one bowiem zostały poniesione i były niezbędne do uzyskania niniejszego rozstrzygnięcia. Na zasądzone koszty złożyły się zatem: 100 zł wpisu od skargi, 34 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictw, 100 zł opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z 21 listopada 2018 r. z uzasadnieniem, 480 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu I instancji zakończonym powyższym wyrokiem, 100 zł wpisu od skargi kasacyjnej od powyższego wyroku, a także 240 zł za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej 240 zł przez reprezentującego skarżących na tamtym etapie postępowania adwokata. Razem dało to 1054 zł.