II SA/Kr 1374/21

II SA/Kr 1374/21 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2022-03-11
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-12-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Joanna Człowiekowska
Joanna Tuszyńska /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Fronc
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Sygn. powiązane
I OSK 2321/22 - Wyrok NSA z 2025-10-30
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędziowie: Sędzia NSA Joanna Tuszyńska (spr.) WSA Piotr Fronc WSA Joanna Człowiekowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 marca 2022 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Wojewody z dnia 11 października 2021 r., znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania o ustalenie i wypłatę odszkodowania oddala skarge
Uzasadnienie
Prezydent Miasta K. decyzją z 26.05.2021 r. znak: [...], na podstawie art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 735), art. 129 ust. 1 ustawy
z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 1990 ze zm.) umorzył postępowanie w sprawie o ustalenie i wypłatę odszkodowania na rzecz J. W. za działkę nr [...] o pow. 492 m2 obr. [...]. ewid. K.-P. objętą księgą wieczystą [...]
W uzasadnieniu organ podał, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek J. W. z dnia 18.02.2021 r. o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] obr. [...].
Organ ustalił, że M. M. była właścicielem działki nr [...] o pow. 2734 m2 obr. [...]. ewid. K.-P. obj. Lwh [...]. Działka nr [...] podzieliła się na działki nr [...] o pow. 2669 m2 i nr [...] o pow. 65 m2. Działka nr [...] podzieliła się na działki nr [...] o pow. 44 m2 i nr [...] o pow. 21 m2, a działka nr [...] podzieliła się na działki nr [...] o pow. 2032 m2 i nr [...] o pow. 637 m2. Decyzją z dnia 19.07.1983 r. nr [...] Naczelnika Dzielnicy K.-P. orzeczono na podstawie ustawy z 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64) o wywłaszczeniu na rzecz Państwa na cele budowy Hotelu [...] przy ul. [...] nieruchomości położonych w K. w b. gm. kat. Z., w tym - w punkcie 8 - działki nr [...] o pow. 2032 m2 obj. Lwh [...] stanowiącej własność M. M.. Następnie decyzją Naczelnika Dzielnicy K.-P. z dnia 10.10.1983 r., nr [...] orzeczono o ustaleniu odszkodowania z tytułu wywłaszczenia w/w nieruchomości na rzecz M. M. w kwocie [...]zł. Działka nr [...] o pow. 2032 m2 podzieliła się na działki nr [...] o pow. 1322 m2 i nr [...] o pow. 710 m2.
Na wniosek Urzędu Dzielnicowego K.-P. oraz na podstawie decyzji Naczelnika Dzielnicy K.-P. z dnia 19.07.1983 r. Nr [...] i mapy ewidencyjnej z dnia 31.01.1983 r. nr ks. rob[...] Państwowe Biuro Notarialne w K. w dniu 9.12.1985 r. postanowiło urządzić nową księgę wieczystą nr [...] dla nieruchomości położonej w K. dzielnica administracyjna P. (b. gm. kat. Z.) i wpisać: w dziale l: m.in. działki nr [...] o pow. 65 m2, [...] o pow. 637 m2, [...] o pow. 1322 m2,[...] o pow. 710 m2 przeniesione z Iwh [...]; w dziale II: Skarb Państwa. W aktach w/w księgi wieczystej znajduje się egzemplarz decyzji Naczelnika Dzielnicy K.-P. z 19.07.1983 r. nr [...], w której skreślono numer działki [...] o pow. 2032 m2 i dopisano numer działki [...] o pow. 2734 m2.
Decyzją z dnia 30.11.1999 r. nr [...] Wojewoda stwierdził, na podstawie art. 60 ust. 1 i 3 w zw. z art. 47 ustawy z 13.10.1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczna (Dz. U. Nr 133, poz. 872; Nr 162, poz. 1126), nabycie z mocy prawa z dniem 1.01.1999 r. przez Województwo M. nieodpłatnie własności mienia Skarbu Państwa obejmującego m.in. nieruchomość położoną w K. jedn. ewid. P., obr. [...] oznaczoną jako działki nr: [...],[...],[...].
Działka nr [...] została odłączona z księgi wieczystej nr [...] i przyłączona do księgi wieczystej nr [...]. Następnie w/w działka podzieliła się na działki nr [...] o pow. 492 m2 i nr [...] o pow. 145 m2. Działka nr [...] objęta jest księgą wieczystą nr [...] i stanowi własność Województwa.
Decyzją z dnia 5.12.2011 r., nr [...] Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej utrzymał w mocy decyzję Wojewody z 24.04.2006 r. nr [...] orzekającą o odmowie stwierdzenia nieważności punktu 8 decyzji Naczelnika Dzielnicy K.-P.
z 19.07.1983 r. nr [...] dot. wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] obr. [...]. Minister uznał, że do obrotu prawnego weszła decyzja wywłaszczeniowa w wersji bez poprawek, czyli pod budowę "Hotelu [...] przy ul. [...]" wywłaszczono działkę nr [...] o pow. 2032 m2. Ocena wpisu w księdze wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela całej działki nr [...] (po podziałach) o pow. 2734 m2, na podstawie egzemplarza decyzji z naniesionymi poprawkami nie należy do organu administracji. Wyrokiem
z 12.06.2012 r., sygn. akt l SA/Wa 150/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. W. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 5.12.2011 r. Nr [...] Następnie wyrokiem z 26.03.2013 r. sygn. akt l [...] Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. W uzasadnieniu w/w wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przekazanie decyzji do sądu wieczysto-księgowego nie może być traktowane jako doręczenie decyzji, a tym samym jako wprowadzenie jej do obrotu prawnego. Sprostowanie dokonanego wpisu w księdze wieczystej, który nie odpowiada prawu może mieć miejsce jedynie w drodze ustalenia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym na podstawie przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece.
Decyzją nr [...] z dnia 29.08.2014 r. nr [...] Prezydent Miasta K. orzekł o odmowie zwrotu działki nr [...] o pow. 492 m2 położonej w obrębie [...]. ewid. P. m. K., objętej księgą wieczystą nr [...], na rzecz J. W., uznając, że w/w nieruchomość nie została przejęta na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego w drodze instytucji wywłaszczenia. Wojewoda decyzją z 10.05.2017 r. nr [...] uchylił w/w decyzję w całości i umorzył w całości postępowanie pierwszej instancji. Prawomocnym wyrokiem z 09.11.2017 r. sygn. akt II SA/Kr 810/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargi na w/w decyzję Wojewody.
Decyzją z dnia 7.07.2016 r. nr [...] Minister Infrastruktury i Budownictwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody z 28.10.2014 r. nr [...] o stwierdzeniu nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy K.-P. z 10.10.1983 r. nr [...] o ustaleniu odszkodowania na rzecz M. M. z tytułu wywłaszczenia nieruchomości działki nr [...] o pow. 2032 m2. Wyrokiem z dnia 19.01.2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 2336/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę Skarbu Państwa na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z 07.07.2016 r. i uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu l instancji. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 9.04.2019 r. sygn. akt l OSK 1552/17 uchylił w/w wyrok w całości i oddalił skargę Skarbu Państwa.
Wojewoda po rozpoznaniu odwołania J. W. od decyzji Prezydenta Miasta K. z 15.11.2019 r. nr [...] decyzją z 27.01.2020 r. nr [...] uchylił w/w decyzję w całości i orzekł: w punkcie l o ustaleniu i wypłacie na rzecz J. W. odszkodowania w wysokości [...] zł za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 0,2023 ha obr. [...] objętą [...] stanowiącą własność M. M. wywłaszczoną decyzją Naczelnika Dzielnicy K. - P. z dnia 19.07.1983 r. Nr [...] odpowiadającą obecnie działkom nr: [...],[...],[...] i [...] obr. [...]. ewid. K.-P.; w punkcie 2 o odmowie ustalenia na rzecz J. K. W. odszkodowania za naniesienia budowlane (budynek) na nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]. Wyrokiem z dnia 8.09.2020 r. sygn. akt II SA/Kr 358/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę J. W. na w/w decyzję Wojewody. Wyrok nie jest prawomocny.
Decyzją z dnia 2.09.2019 r. nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji umorzył postępowanie z wniosku J. W. o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody z 30.11.1999 r. nr [...] w części dot. nabycia przez Województwo z mocy prawa z dniem 01.01.1999 r. własności mienia Skarbu Państwa, obejmującego nieruchomość położoną w K. jedn. ewid. P., obr. [...] oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 0,0637 ha. Wyrokiem z 21.08.2020 r. sygn. akt II SA/Wa 2300/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. W. na w/w decyzję Ministra. Wyrok nie jest prawomocny.
J. W. jest spadkobiercą M. M..
Organ uznał, że działka nr [...] nie została wywłaszczona. Decyzja z 19.07.1983 r. nr [...] Naczelnika Dzielnicy K.-P. nie obejmowała w/w nieruchomości, a decyzja z dnia 30.11.1999 r. nr [...] Wojewody została wydana na podstawie przepisów o komunalizacji mienia Skarbu Państwa i nie ma cech decyzji wywłaszczeniowej. Działka nr [...] o pow. 637 m2, z której powstała działka nr [...] o pow. 0,0492 ha obr. [...]. ewid. K.-P. została w dniu 9.12.1985 r. odłączona z wykazu hipotecznego nr [...] Z. i wpisana do księgi wieczystej nr [...] na wniosek Urzędu Dzielnicowego K.-P. i na podstawie egzemplarza decyzji Naczelnika Dzielnicy K.-P. z dnia 19.07.1983 r. Nr [...] z odręcznymi poprawkami, tj. na podstawie egzemplarza decyzji, w którym skreślono numer działki [...] i pow. 2032 m2 i dopisano numer działki [...] i pow. 2734 m2 i który nie wszedł do obrotu prawnego. Zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartym w wyroku z dnia 26.03.2013 r. sygn. akt l OSK 2468/12, do obrotu prawnego trafiła decyzja wywłaszczeniowa bez naniesionych poprawek. Następnie przedmiotowa działka została objęta decyzją Wojewody z dnia 30.11.1999 r. nr [...] stwierdzającą nabycie prawa własności przez Województwo. Powyższe czynności nie stanowią ani wywłaszczenia w rozumieniu obecnej Konstytucji oraz obecnie obowiązujących przepisów o wywłaszczaniu, ani działania władczego przynoszącego skutek w postaci odebrania praw do nieruchomości podmiotom, którym one przysługiwały, a tym samym nie stwarzają możliwości ustalenia i wypłaty odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Organ nadmienił, że z uwagi na pożar w Archiwum Urzędu Miasta K. w lutym 2021 r. nie jest możliwe ustalenie, czy Archiwum dysponuje aktami wywłaszczeniowymi na cele budowy Hotelu Pielęgniarek, stąd ustalenia zostały dokonane na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach: [...] i nr [...] oraz treści decyzji i orzeczeń sądów administracyjnych.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła J. W., zaskarżonej decyzji zarzucając naruszenie: art. 112 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, art. 128 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 64 ust. 1 Konstytucji RP, art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 104 § 2 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 11 k.p.a. oraz art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a.
Odwołująca się wniosła o uchylenie w całości ww. decyzji Prezydenta Miasta K. i orzeczenie co do istoty sprawy, względnie o uchylenie w całości ww. decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Wojewoda decyzją z 21.10.2021 r., znak: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ ponownie przedstawił ustalenia dokonane w sprawie przez organ I instancji oraz stwierdził, że organ I instancji prawidłowo umorzył postępowanie w sprawie. Wskazał, że istotą postępowania było ustalenie, czy nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] jest nieruchomością wywłaszczoną. Zgodnie bowiem z dyspozycją art. 128 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw.
Organ odwoławczy ustalił, że działka nr [...] o pow. 637 m2, z której powstała działka nr [...] o pow. 0,0492 ha, obr. [...] jedn. ewid. K. - P. została w dniu 9.12.1985 r. odłączona z wykazu hipotecznego nr [...] Z., w którym jako właściciel figurowała M. M. i wpisana do księgi wieczystej nr [...], w której jako właściciela ujawniono Skarb Państwa na wniosek Urzędu Dzielnicowego K.-P. i na podstawie egzemplarza decyzji Naczelnika Dzielnicy K.-P. z dnia 19.07.1983 r. znak: [...] z odręcznymi poprawkami. Zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartym w wyroku z 26.03.2013 r., sygn. akt I OSK 2468/12, do obrotu prawnego weszła decyzja wywłaszczeniowa bez naniesionych poprawek.
W dalszej kolejności przedmiotowa działka została objęta decyzją Wojewody z 30.11.1999 r. znak: [...] stwierdzającą na podstawie art. 60 ust. 1 i 3 w zw. z art. 47 ustawy z 13.10.1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, nabycie z mocy prawa z dniem 1.01.1999 r. prawa własności przez Województwo.
Mając powyższe na uwadze Wojewoda uznał, że Prezydent Miasta K. w swym rozstrzygnięciu słusznie wskazał, że nieruchomość objęta wnioskiem o ustalenie odszkodowania nie została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na podstawie indywidualnej decyzji administracyjnej, wydanej po przeprowadzeniu postępowania wywłaszczeniowego, a zatem ustalenie za nią odszkodowania jest bezpodstawne.
Odnosząc się do zarzutów odwołania organ II instancji zacytował rozważania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zawarte w wyroku z dnia 25.09.2015 r., sygn. akt II SA/Kr 874/15, gdzie stwierdzono, że mimo braku formalnego związania poglądem wyrażonym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26.03.2013 r., sygn. II OSK 2468/12 sąd podzielił ustalenia faktyczne oraz ich ocenę dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przedmiotem kontroli sądowej w tamtym postępowaniu była ważność decyzji o wywłaszczeniu w kontekście naniesionych odręcznie dopisków i poprawek na niektórych egzemplarzach decyzji, zmieniających numer [...] powierzchnię wywłaszczonej nieruchomości. Ustalono, że przedmiotem wywłaszczenia była faktycznie działka nr [...], a nie cała działka nr [...], co sugerowały odręczne dopiski na niektórych egzemplarzach decyzji. Podzielając te ustalenia jako spójne i rzeczowe organy orzekające w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości mogły odstąpić od przeprowadzania postępowania dowodowego w tym samym zakresie.
Ponadto w ww. wyroku NSA stwierdził, że do obrotu prawnego trafiła decyzja wywłaszczeniowa bez naniesionych odręcznie poprawek. Natomiast odrębną kwestią jest okoliczność przekazania decyzji zawierającej poprawki do sądu wieczysto - księgowego, który na tej podstawie dokonał wpisu w księdze wieczystej. Powyższa kwestia nie może jednak być traktowana jako doręczenie decyzji, a tym samym wprowadzenie jej do obrotu prawnego. Sprostowanie dokonanego wpisu w księdze wieczystej, który nie odpowiada prawu może mieć miejsce jedynie w drodze ustalenia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, na podstawie przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece.
J. W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Wojewody, zarzucając zaskarżonej decyzji:
1. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez wadliwą kontrolę decyzji Prezydenta Miasta K. w zakresie w jakim organ II instancji podzielił zapatrywania prawne i ustalenia faktyczne organu I instancji i w konsekwencji, błędnie utrzymał w mocy naruszającą prawo decyzję Prezydenta Miasta K. podczas gdy, dokonując prawidłowej kontroli organ winien był zastosować art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., a tym samym uchylić decyzję Prezydenta Miasta K. i orzec merytorycznie co do istoty sprawy;
2. naruszenie art. 136 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. i 81a § 1 k.p.a. poprzez oparcie zaskarżonej decyzji jedynie na ustaleniach poczynionych przez organ I instancji i stwierdzeniach zawartych w innych sprawach, przy jednoczesnym zaniechaniu przeprowadzenia przez Wojewodę postępowania wyjaśniającego, zmierzającego do ustalenia prawdy materialnej w sprawie we własnym zakresie, oraz pominięcie zasady postępowania administracyjnego, zgodnie z którą: "Jeżeli przedmiotem postpowania administracyjnego jest nałożenie na strony obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony", podczas gdy:
- sprawa administracyjna winna być dwukrotnie rozpoznana i rozstrzygnięta, najpierw przez organ I instancji, a następnie przez organ odwoławczy;
- zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy winny przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w zakresie niezbędnym do należytego wyjaśnienia sprawy,
- rolą organu odwoławczego nie jest jedynie weryfikacja decyzji administracyjnej, tylko ponowne rozpoznanie sprawy administracyjnej;
- nie dające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego należy rozstrzygać na korzyść strony;
- organ odwoławczy również jest obowiązany przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w sprawie, i nie jest uprawniony do opierania rozstrzygnięcia wyłącznie na wydanych w innych sprawach wyrokach sądowych czy stanowisku wyrażonym w innych sprawach;
3. naruszenie art. 8 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 i 81a k.p.a. polegające na naruszeniu zasady prawdy obiektywnej, pobieżnym i zbyt wąskim zbadaniu sprawy, zaniechaniu wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz wyciągnięciu wniosków, które nie znajdują dostatecznego poparcia w zebranym materiale dowodowym;
4. naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez sformułowanie uzasadnienia decyzji w sposób niepełny i z zaniechaniem odniesienia się do podstawowych okoliczności sprawy i precyzyjnego wyjaśnienia przesłanek, którymi kierował się organ przy wydawaniu decyzji, a w szczególności poprzez zaniechanie odniesienia się do obszernych zarzutów odwołania, w tym do argumentacji dotyczącej sposobu rozumienia pojęcia wywłaszczenia; podczas gdy organ był obowiązany odnieść się do argumentacji skarżącej w przedmiotowym zakresie, jako mającej kluczowe znaczenia dla wydanego rozstrzygnięcia, a skarżąca, której odjęto prawo do nieruchomości ma prawo poznać motywy rozstrzygnięcia organu, które prowadzą do wniosku równoznacznego z pozbawieniem skarżącej własności nieruchomości bez jakiegokolwiek odszkodowania:
5. naruszenie art. 112 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 64 i 31 ust. 3 Konstytucji RP poprzez ich błędne niezastosowanie, i uznanie iż w okolicznościach niniejszej sprawy nie doszło do wywłaszczenia nieruchomości podczas gdy:
- ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że doszło do pozbawienia skarżącej (a wcześniej jej matki - M. M.) prawa własności nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] na korzyść Skarbu Państwa, i ograniczenie to nastąpiło wskutek decyzji administracyjnych, a z tego tytułu nie wypłacono skarżącej ani jej matce żadnego odszkodowania;
- w orzecznictwie i doktrynie ugruntowany jest pogląd, że pojęcie wywłaszczenia należy rozumieć szeroko, i nie powinno ono być zawężane wyłącznie do przypadków użycia w treści decyzji czy innej formy działania administracji publicznej słowa "wywłaszczenie", a o tym, czy doszło do wywłaszczenia decyduje skutek określonej decyzji lub czynności;
- zawężającą wykładnię pojęcia wywłaszczenia, która nie uwzględnia obowiązku interpretowania przepisów prawa w sposób uwzględniający postanowienia Konstytucji RP, a w szczególności pominięcie art. 64 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 21 ust. 2 Konstytucji RP (ochrona własności i prawa dziedziczenia, dopuszczalność wywłaszczenia wyłącznie za odszkodowaniem);
6. naruszenie art. 128 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 64 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP poprzez ich całkowite pominięcie i uznanie, że dopuszczalne jest pozbawienie własności nieruchomości, bez jednoczesnego ustalenia odszkodowania. Podczas gdy w związku z pozbawieniem skarżącej (a wcześniej jej matki M. M.) prawa własności przedmiotowej nieruchomości, które miało wszelkie cechy wywłaszczenia, i tożsame z wywłaszczeniem skutki, powinna zostać wydana decyzja odszkodowawcza, ustalająca odszkodowanie odpowiadające wartości działki nr [...];
7. naruszenie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 64 ust. 1 Konstytucji RP poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji niezastosowanie, polegające na tym, że:
- w zaskarżonej decyzji całkowicie pominięto (analogicznie jak w decyzji pierwszoinstancyjnej) literalną treść art. 129 ust. 5 pkt 3) ustawy, a w szczególności nie zauważono, że przepis ten nie wymaga wydania w stosunku do nieruchomości decyzji, zawierającej w swej treści słowo "wywłaszczenie", a wskazuje jedynie na wydanie odrębnej decyzji o odszkodowaniu "gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości", a tym samym w okolicznościach niniejszej sprawy istniały wszelkie podstawy do wydania decyzji z art. 129 ust. 5 pkt 3); podczas gdy odmowa wydania decyzji odszkodowawczej, a nawet prowadzenia w tej sprawie postępowania administracyjnego zakończonego merytorycznym rozstrzygnięciem, narusza jednocześnie konstytucyjny obowiązek wypłaty odszkodowania w przypadku pozbawienia prawa własności, a tym samym godzi w konstytucyjnie chronione prawo własności i prawo dziedziczenia (tu: prawo własności skarżącej);
8. naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 104 § 2 k.p.a. poprzez nieprawidłową,
bo rozszerzającą wykładnię przesłanek umorzenia postępowania podczas gdy:
- zasadą w postępowaniu administracyjnym jest merytoryczne rozpatrywanie i załatwianie spraw w drodze decyzji administracyjnych;
- umorzenie postępowania stanowi wyjątek od powyższej reguły, a jako wyjątek powinno być interpretowane zawężające, i należy ograniczać jego stosowanie wyłącznie do przypadków, gdy rzeczywiście nie istnieje przedmiot postępowania;
- w niniejszej sprawie nie przestał istnieć przedmiot postępowania, jakim było ustalenie i wypłata odszkodowania, ani nie doszło do cofnięcia wniosku;
- błędna wykładnia przepisów materialnych, nie mieści się w kategorii bezprzedmiotowości postępowania, o jakiej mowa w art. 105 § 1 k.p.a.;
9. naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 11 k.p.a. (zasada przekonywania)
poprzez:
- sformułowanie uzasadnienia zaskarżonej decyzji w sposób ogólnikowy, i jedynie ogólnikowe odwołanie się do powodów, które w ocenie organu uzasadniały jej wydanie;
- niedostrzeżenie wewnętrznej sprzeczności uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej, polegającej na przytaczaniu w nim wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego, których konkluzje stoją w opozycji do wydanego rozstrzygnięcia;
podczas gdy uzasadnienie decyzji administracyjnej winno zawierać podanie szczegółowych podstaw faktycznych i prawnych wydanego rozstrzygnięcia, w taki sposób, aby strony nie musiały się domyślać jakie były powody jego wydania;
10. naruszenie art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zbadania i rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego sprawy, a w szczególności:
- nienależyte rozpatrzenie skutków decyzji administracyjnych wydanych w stosunku do działki nr [...], i ograniczenie się wyłącznie do oceny w oparciu o nazwy tych decyzji;
- zaniechanie wzięcia pod uwagę wywłaszczeniowych, tj. pozbawiających własności skutków decyzji podjętych i wydanych w stosunku do działki nr [...];
- całkowite pominięcie jednej z kluczowych kwestii, jaka była podnoszona w odwołaniu, tj. zarzutu zaniechania zbadania przez Prezydenta Miasta K. okoliczności sprawy i zastąpienia postępowania wyjaśniającego w tym zakresie ogólnikowym powołaniem się na "pożar Archiwum", podczas gdy także w tego rodzaju sytuacji organ nie powinien poprzestać na tego rodzaju ogólnikowym stwierdzeniu, jako podstawie ustaleń faktycznych (zarzuty w tym zakresie zostały pominięte milczeniem przez Wojewodę).
Skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji Wojewody oraz uchylenia poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także zasądzenia kosztów postępowania.
W uzasadnieniu przytoczone wyżej zarzuty zostały rozwinięte.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Na wstępie należy wyjaśnić, że na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r. poz. 491 z późn. zm.) w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Do dnia wyrokowania stan epidemii nie został odwołany. Zgodnie z przepisem art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2021.2095 t.j. z dnia 2021.11.22) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID -19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich, wojewódzkie sądy administracyjne przeprowadzają rozprawę wyłącznie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających prowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym, że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. W myśl art. 15zzs4 ust. 3 ustawy Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W rozpoznawanej sprawie strony postępowania zostały wezwane o podanie, czy wnoszą o przeprowadzenie rozprawy zdalnej, a jeżeli tak - to o wskazanie adresu elektronicznego na platformie ePUAP - w terminie 7 dni od dnia doręczenia - pod rygorem przyjęcia, że strona nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej. Pełnomocnik skarżącej adw. J. F., który powyższe wezwanie otrzymał w dniu 28.01.2021 r.(k.46) nie podał adresu elektronicznego na platformie ePUAP. Dlatego też zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.
Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.).
Stosownie zaś do art. 145 § 1 p.p.s.a. w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd oddala skargę w oparciu o art. 151 p.p.s.a. Wskazać również należy, że zgodnie z przepisem art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy.
Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagą okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 9 lipca 2008 r., sygn. II OSK 795/07, LEX nr 483232).
Zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.
Przypomnieć należy, że skarżąca złożyła do organu I instancji – Prezydenta Miasta K. wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną, stanowiącą działkę nr [...], która powstała z działki nr [...], objętą księgą wieczystą nr [...]
W uzasadnieniu wniosku wskazała, że żądanie związane jest "ze skutkami wywłaszczeniowymi w stosunku do działki nr [...], wywołanymi przez stanowiącą podstawę wpisu do księgi wieczystej decyzję Naczelnika Dzielnicy K.-P. z dnia 19 lipca 1983 r. (znak: [...]), a następnie przez decyzję Wojewody z dnia 30 listopada 1999 r."
Zagadnienia związane z wywłaszczeniem nieruchomości i odszkodowaniem za odebranie lub ograniczenie własności nieruchomości na skutek jej wywłaszczenia regulują przepisy rozdziału 4. "Wywłaszczanie nieruchomości" ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U.2021.1899 t.j.). Stosownie do art.112 ust.2 ustawy wywłaszczenie nieruchomości polega na pozbawieniu albo ograniczeniu, w drodze decyzji, prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości. Zgodnie zaś z art. 128 ust.1 ustawy wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. Odszkodowanie ustala starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, z zastrzeżeniem ust. 5 (art.129 ust.1). W myśl zastrzeżenia z powołanego ustępu 5 omawianego przepisu, Starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu:
1) w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3, art. 106 ust. 1 i art. 124-126; 2) na wniosek podmiotu realizującego cel publiczny lub właściciela wywłaszczonej nieruchomości; 3) gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.
Odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość (lub innego prawa rzeczowego), jak również roszczenia z tym związane są - co do zasady - roszczeniami z zakresu prawa cywilnego. Z woli ustawodawcy orzekanie o tych roszczeniach następuje w trybie administracyjnym. Tryb ten znajduje również zastosowanie w przypadkach wymienionych w art. 129 ust. 5 pkt 1–3 u.g.n., przy czym pkt 3 może mieć zastosowanie w sytuacji, gdy nie ma szczególnego przepisu ustanawiającego obowiązek i regulującego zasady wypłaty odszkodowania z tytułu pozbawienia praw do nieruchomości (por. wyrok NSA z 22.08.2017 r., I OSK 3048/15, LEX nr 2394503). Celem przepisu art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. jest umożliwienie otrzymania odszkodowania w przypadku pozbawienia prawa do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, gdy obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Stwarza on możliwość zrealizowania obowiązku wypłaty odszkodowania, gdy przewidziane przez akt normatywny, będący podstawą wywłaszczenia, odszkodowanie nie zostało ustalone, a nieruchomość została wywłaszczona w rozumieniu obecnej Konstytucji RP oraz obecnie obowiązujących przepisów o wywłaszczaniu (zob. wyrok NSA z 21.07.2020 r., I OSK 3326/19, LEX nr 3035003).
Tak więc tryb orzekania o ustaleniu i wypłacie odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości dotyczy jedynie nieruchomości wywłaszczonych, a nie przejętych bez zastosowania procedury wywłaszczeniowej.
Dlatego też, skoro w odniesieniu do działki nr [...] nie została wydana decyzja wywłaszczeniowa, postępowanie o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość okazało się bezprzedmiotowe, czego konsekwencją było wydanie decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego na podstawie art.105 § 1 k.p.a. Stosownie do tego przepisu, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.
W piśmiennictwie przyjmuje się, że przedmiotem ogólnego postępowania administracyjnego jest sprawa administracyjna w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a. Tak więc postępowanie administracyjne jest bezprzedmiotowe, gdy sprawa, która miała być załatwiona w drodze decyzji nie miała charakteru sprawy administracyjnej jeszcze przed datą wszczęcia postępowania albo utraciła charakter sprawy administracyjnej w toku postępowania administracyjnego. W pierwszym wypadku postępowanie jest bezprzedmiotowe, ponieważ przyczyna bezprzedmiotowości została wykryta w toku postępowania, w drugim natomiast dlatego, że przyczyna bezprzedmiotowości pojawiła się po wszczęciu postępowania, a przed jego zakończeniem.
Przenosząc dotychczasowe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, ocenić należy, że konstatacja organu, że skoro działka nr [...] nie była wywłaszczona, to postępowanie o ustalenie odszkodowania było bezprzedmiotowe, jest zgodna z zebranym przez organ materiałem dowodowym.
Prawidłowo organy ustaliły, że M. M., której następcą prawnym jest skarżąca, była wpisana w dawnej księdze gruntowej – [...] jako właścicielka działki l[...] o powierzchni 2 734 m2. Działka ta podzieliła się na działkę [...] o pow. 2 669 m2 oraz działkę [...] o pow. 65 m2. Następnie działka [...] podzieliła się na działkę [...] o pow. 2 032 m2 oraz działkę [...] o pow. 637m2.
Jedynie działka [...] została wywłaszczona decyzją z dnia 19 lipca 1983 r., a odszkodowanie za nią ustalone zostało w decyzji z dnia 10 października 1983 r.
Natomiast działka [...] powstała z działki [...], którą odłączono z kw [...] i przyłączono do kw [...]. Należy podkreślić, że w stosunku do działki [...] nie została wydana decyzja wywłaszczeniowa. Działka [...] została wpisana do kw [...] na podstawie orzeczenia sądu wieczystoksięgowego. Wpis ten nastąpił na podstawie przedstawionego egzemplarza decyzji Naczelnika Dzielnicy K. - P. z dnia 19 lipca 1983 r., w którym dokonano odręcznych poprawek pod poz. 8: skreślono działkę nr [...] o pow. 2032 m2, a wpisano działkę nr [...] o pow. 2734 m2.
Okoliczność ta była już wielokrotnie badana przez organy administracji i sądy administracyjne. W wyroku z dnia 26.03.2013 r. (sygn. I OSK 2468/12, LEX nr 1333866) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "organ wypełnił zalecenia zawarte w wyroku z dnia 12 stycznia 2001 r., sygn. I OSK 782/10 i przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w trakcie którego w sposób nie budzący wątpliwości ustalił, iż do obrotu prawnego weszła decyzja Naczelnika Dzielnic K.-P. z dnia 19 lipca 1983 r. bez naniesionych odręcznych poprawek. Także decyzja o odszkodowaniu z dnia 10 października 1983 r. skierowana do poprzedniczki prawnej skarżącej nie zawierała żadnych skreśleń lub poprawek. Tylko egzemplarz decyzji z dnia 10 października 1983 r., która została w posiadaniu organu wywłaszczeniowego, zawiera odręczne poprawki i skreślenia w zakresie dotyczącym oznaczenia numeru działki i powierzchni wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości. Pozwala to przyjąć, że poprawki zostały naniesione na decyzji odszkodowawczej po jej wydaniu i wysłaniu do poprzedniczki prawnej skarżącej. Także na rozprawie poprzedzającej wydanie orzeczenia w sprawie pełnomocnik skarżącej potwierdził, że ani ona, ani jej poprzedniczka prawna nie otrzymały decyzji zawierającej poprawki. Podzielić należy więc stanowisko Sądu pierwszej instancji, że do obrotu prawnego trafiła decyzja wywłaszczeniowa bez naniesionych poprawek. Natomiast odrębną kwestią jest okoliczność przekazania decyzji zawierającej poprawki do sądu wieczysto - księgowego, który na tej podstawie dokonał wpisu w księdze wieczystej. Powyższa kwestia nie może jednak być traktowana jako doręczenie decyzji, a tym samym wprowadzenie jej do obrotu prawnego. Sprostowanie dokonanego wpisu w księdze wieczystej, który nie odpowiada prawu może mieć miejsce jedynie w drodze ustalenia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, na podstawie przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece."
Organy i Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie były formalnie związane w/w stanowiskiem NSA, jako wyrażonym w innej sprawie. Jednakże okoliczność ta, mająca zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia także niniejszej sprawy, była przedmiotem szczegółowo uzasadnionego przez NSA stanowiska. Argumentacji przedstawionej przez NSA nie sposób podważyć. Dlatego należy podzielić stanowisko organów administracji, że decyzja wywłaszczeniowa nie obejmowała działki nr [...], będącej przedmiotem niniejszego postępowania o ustalenie odszkodowania.
Z kolei w sprawie za skargi J. W. na decyzję Wojewody z dnia 22 maja 2015 r. w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości - działki nr [...] o pow. 492m2, objętej księgą wieczystą nr [...], zakończonej prawomocnie wyrokiem NSA z dnia 18 stycznia 2017 r. (sygn. akt I OSK 266/16) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w sytuacji uznania przez organ, że nieruchomość nie była wywłaszczona, to brak było podstaw do wydania decyzji merytorycznej. NSA wyjaśnił, że przedmiotem analizy w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w trybie przepisów art. 136 i 137 u.g.n. jest kwestia zbędności tej nieruchomości na cel wywłaszczenia. Po zbadaniu tej przesłanki można wydać decyzję merytoryczną, tj. decyzję o zwrocie albo o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Okoliczność, czy objęta wnioskiem o zwrot działka jest "nieruchomością wywłaszczoną" decyduje o tym, czy postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej w ogóle posiada przedmiot, innymi słowy, czy może się toczyć. Jeżeli wniosek o zwrot nie dotyczy nieruchomości wywłaszczonej, to postępowanie administracyjne w tej sprawie powinno podlegać umorzeniu jako bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. Dlatego też w przypadku zgłoszenia roszczenia o zwrot nieruchomości, która nie była przedmiotem wywłaszczenia, organ zobowiązany jest wydać decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości.
Ta sama argumentacja przydatna jest do oceny dopuszczalności postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Organ administracji publicznej może prowadzić postępowanie o odszkodowanie w trybie przepisów art.128 i 129 ustawy o gospodarce nieruchomościami tylko w takim przypadku, gdy nieruchomość za pozbawienie własności której strona żąda odszkodowania, była nieruchomością wywłaszczoną.
Dlatego też w przypadku zgłoszenia organowi administracji publicznej roszczenia o odszkodowanie za nieruchomość, która nie była przedmiotem wywłaszczenia, organ zobowiązany jest wydać decyzję o umorzeniu postępowania w takiej sprawie.
Podkreślić również należy, że decyzja Wojewody z dnia 30.11.1999 r., wydana w trybie art. 60 ust.1 i 3 w zw. z art.47 ustawy z dnia 13.10.1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz.872, Nr 162, poz.1126), stwierdzająca nabycie z mocy prawa z dniem 1.01.1999 r. przez Województwo nieodpłatnie własności mienia Skarbu Państwa, obejmującego m.in. nieruchomość położoną w K., jedn. ew. P. obr[...], oznaczoną jako działki nr [...], [...] i [...] - nie jest decyzją wywłaszczeniową.
Jak już bowiem wyżej wskazano, jeżeli wywłaszczenie polega na pozbawieniu, w drodze decyzji, dotychczasowego właściciela własności nieruchomości, jego skutkiem jest przejście prawa własności tej nieruchomości z dotychczasowego właściciela na podmiot publicznoprawny, na rzecz którego dokonano wywłaszczenia.
Decyzja Wojewody z dnia 30.11.1999 r. nie odpowiada przesłankom wywłaszczenia wskazanym w art.112 u.g.n., w szczególności, że może być ono dokonane, jeżeli cele publiczne nie mogą być zrealizowane w inny sposób niż przez pozbawienie albo ograniczenie praw do nieruchomości. Decyzją tą stwierdzono bowiem nieodpłatne, z mocy samego prawa, przejście własności nieruchomości z jednego podmiotu publicznoprawnego na drugi podmiot publicznoprawny, co nie było związane z koniecznością realizacji celu publicznego.
Zgodnie z art.60 ust.1 ustawy z dnia 13.10.1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, mienie Skarbu Państwa będące we władaniu instytucji i państwowych jednostek organizacyjnych przejmowanych z dniem 1 stycznia 1999 r. przez jednostki samorządu terytorialnego na podstawie przepisów ustawy kompetencyjnej oraz przepisów niniejszej ustawy z tym dniem staje się z mocy prawa mieniem właściwych jednostek samorządu terytorialnego. Wykładni pojęcia "we władaniu" użytego w omawianym przepisie dokonał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 grudnia 2002 r., sygn. akt III RN 206/01, w którym stwierdzono, że sformułowanie to nie może być identyfikowane z pojęciem "faktycznego władania", jakim posługuje się Kodeks cywilny. Mając bowiem na uwadze, że przepisy ustawy z dnia 13.10.1998 r. mają charakter przepisów ustrojowych (publicznoprawnym), regulujących kwestię wyposażenia nowo tworzonych jednostek samorządu terytorialnego w mienie mające służyć wykonywaniu przez nie ich publicznych zadań, to "władanie mieniem" nie powinno być utożsamiane z pojęciem posiadania w ujęciu cywilnoprawnym. Sąd Najwyższy wyraził pogląd, iż nabycie ex lege prawa własności nieruchomości będącej we władaniu określonego w ustawie podmiotu mogło dotyczyć tylko takiego władztwa nad mieniem państwowym, które dawało władającemu możliwość samodzielnego korzystania z państwowej nieruchomości zgodnie z wymaganiami prawidłowej gospodarki, czyli takich form władztwa nad mieniem Skarbu Państwa, które zawierało w sobie wiele cech właściwych dla wykonywania władztwa przez właściciela (por. OSNP 2003/24/584). Zatem nabycie z mocy prawa, własności nieruchomości będącej we władaniu określonego w ustawie podmiotu, mogło dotyczyć tylko władztwa realizowanego przez instytucje i osoby prawne w przewidzianej prawem formie tj. na podstawie tytułu prawnego. Decyzja wojewody ma charakter jedynie deklaratoryjny.
Wobec powyższego, zarzuty skargi należało uznać za niezasadne.
Organ II instancji nie był zobligowany do prowadzenia dalszego postępowania wyjaśniającego, gdyż dowody zgromadzone przez organ I instancji były wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy.
W sprawie nie miała zastosowania zasada rozstrzygania nie dających się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego na korzyść strony, gdyż stan faktyczny sprawy jest jasny.
Wbrew zarzutom skargi organ odwoławczy ponownie rozpoznał i rozstrzygnął sprawę. Zaskarżona decyzja nie opierała się "wyłącznie", jak zarzucono w skardze, na wydanych w innych sprawach wyrokach i stanowiskach. Podzielenie przez organy administracji argumentów przedstawionych w cytowanych przez nie wyrokach sądowych, nie może dyskwalifikować zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Niezasadny jest również zarzut naruszenia art.8 k.p.a. w zw. z art.7 k.p.a. w zw. z art.77 § 1 k.p.a. w zw. z art.80 i 81 k.p.a. przez zbyt pobieżne i wąskie zbadanie sprawy. Do wydania zaskarżonej decyzji wystarczającym bowiem było ustalenie faktu, że działka nr [...] nie została wywłaszczona.
Nie mogły odnieść także skutku zarzuty naruszenia art.112 ust.2 u.g.n. w związku z art.21 ust.1 i 2 Konstytucji RP oraz art.64 i 31 ust.3 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie i błędne uznanie, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie doszło do wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]. Nie jest zgodne z ustalonym przez organy stanem faktycznym, przyjętym przez Sąd, twierdzenie skargi, że do pozbawienia prawa własności nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] doszło na skutek wydania decyzji administracyjnych. W wystarczający sposób zostało wykazane, że nie zapadła decyzja administracyjna o wywłaszczeniu działki nr [...]. Wyjaśniono także, że decyzja komunalizacyjna nie jest decyzją wywłaszczeniową. W wyroku z dnia 13 grudnia 2012 r. (sygn..P 12/11) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że "brzmienie art. 21 ust. 2 Konstytucji jednak nie przesądza, czy w art. 21 ust. 2 Konstytucji chodzi o pozbawienie indywidualnego prawa majątkowego w drodze aktu indywidualnego, czy też wywłaszczenie może następować w drodze aktu generalnego (tzw. wywłaszczenie ex lege). W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wskazuje się z jednej strony, że wywłaszczenie na gruncie art. 21 ust. 2 Konstytucji powinno być ujmowane szeroko, a więc jako wszelkie w zasadzie pozbawienie lub ograniczenie przysługującego podmiotowi prawa własności, bez względu na formę tego odjęcia (por. wyrok TK z 12 kwietnia 2000 r., sygn. K 8/98, OTK ZU nr 3/2000, poz. 87). Jednocześnie jednak Trybunał przyznaje, że rozszerzanie zakresu pojęcia "wywłaszczenie" na każdy wypadek pozbawienia własności prywatnej budzi poważne wątpliwości. To znaczy, że nieuprawnione jest definiowanie konstytucyjnego pojęcia wywłaszczenia jako każdego przymusowego pozbawienia własności, w szczególności na podstawie aktu generalnego (por. wyrok TK z 21 czerwca 2005 r., sygn. P 25/02, OTK ZU nr 6/A/2005, poz. 65). Treść art. 21 ust. 2 Konstytucji odnosi się do oceny konstytucyjnej prawidłowości merytorycznych podstaw i regulacji wywłaszczenia - od chwili wszczęcia procedury wywłaszczeniowej do momentu uzyskania przymiotu ostateczności przez decyzję wywłaszczeniową i jej wykonania".
Podkreślić jednakże należy, że w rozpatrywanej sprawie decyzja komunalizacyjna nie pozbawiła osoby prywatnej własności przedmiotowej działki.
Nie jest również zasadny zarzut naruszenia art.129 ust.5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis ten, jako zamieszczony w rozdziale czwartym wskazanej ustawy, "Wywłaszczanie nieruchomości" reguluje instytucję odszkodowania za wywłaszczenie. Tymczasem utrata własności przedmiotowej działki była skutkiem nie decyzji wywłaszczeniowej lecz wpisu do księgi wieczystej. Dlatego też przepis art.129 ust.5 pkt 3 nie miał zastosowania w sprawie.
Dlatego też Sąd w całości podziela w tej kwestii argumentację Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawioną w wyżej cytowanych wyrokach. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się kserokopia decyzji wywłaszczeniowej z dnia 19 lipca 1983 r., którą orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Państwa nieruchomości położonych w b.gm. kat. Z., wymienionych w wykazie dołączonym do niniejszej decyzji, a przeznaczonych na cele budowy Hotelu Pielęgniarek przy ul. [...]. W wykazie tym, sporządzonym pismem maszynowym, pod poz.8 wpisano: w kolumnie "kw, lwh" - lwh [...] w kolumnie "nr dz" - [...], w kolumnie "pow.dz." - [...] w kolumnie "pow. dz. do wywł." - [...], w kolumnie "dz.wywł."- [...]. W pozycji tej maszynowe zapisy w kolumnach "nr dz", "pow.dz.", "pow. dz. do wywł.", "dz.wywł."- zostały skreślone, a w linii poniżej wpisano pismem ręcznym, w kolumnach tych odpowiednio: "[...]". Naczelny Sąd Administracyjny szczegółowo wyjaśnił, że do obrotu prawnego weszła decyzja nie zawierająca wskazanych poprawek. Sąd rozpoznający niniejszą skargę pogląd ten podziela. Identycznie zatem ocenia, że decyzją wywłaszczeniową objęto jedynie działkę [...]. Dlatego też ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość może dotyczyć tylko tej działki i tylko odnośnie do tej działki organ ma kompetencje do orzekania w sprawie odszkodowania.
W sytuacji, gdy na podstawie takiego egzemplarza decyzji z dnia 19 lipca 1983 r. oraz na podstawie wyrysu z mapy ewidencyjnej nr ks. rob. [...] z dnia 31 stycznia 1983 r. urządzono nową księgę wieczystą i wpisano do księgi wieczystej nr [...] m.in. działki: [...], [...], [...], [...] (postanowienie sądu wieczystoksięgowego – k.50 a.a.), a jedynie działki [...] i [...] powstały z działki [...], wymienionej w oryginale decyzji wywłaszczeniowej, która weszła do obrotu prawnego, wpis prawa własności na rzecz Skarbu Państwa co do pozostałych działek, w szczególności działki [...], z której powstała działka [...], był błędny. W każdym razie ujawniona w księdze własność działki [...] Skarbu Państwa nie była skutkiem wywłaszczenia. Kwestie własnościowe i odszkodowawcze wynikające z dokonanego wpisu należą do domeny prawa cywilnego, tak więc roszczeń z tym związanych należy dochodzić przed sądem powszechnym a nie w postępowaniu administracyjnym, w którym kognicja organu ograniczona jest do ustalenia odszkodowania za wywłaszczenie.
Twierdzenie skargi, że "doszło do pozbawienia skarżącej (a wcześniej jej matki – M. M.) prawa własności nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] na korzyść Skarbu Państwa" i w stosunku do tej działki zaistniały "skutki wywłaszczeniowe" wywołane najpierw przez decyzję z dnia 19 lipca 1983 r., a następnie przez decyzję Wojewody z dnia 30 listopada 1999 r., jest błędne. Jak już wyżej wyjaśniono, w stosunku do działki nr [...] nie została wydana decyzja wywłaszczeniowa. Takiego charakteru nie miała również deklaratoryjna decyzja Wojewody. Dlatego też dokonanie przez notariusza wpisu Skarbu Państwa do księgi wieczystej jako właściciela działki [...] nie może być "skutkiem wywłaszczeniowych". W razie błędnego wpisu, niezgodnego ze stanem prawnym, drogą do jego obalenia może być powództwo cywilne o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości z rzeczywistym stanem prawnym. Odszkodowanie za utratę prawa własności, do którego doszło na skutek innego zdarzenia niż wywłaszczenie, może być dochodzone wyłącznie przed sądem cywilnym.
Wobec powyższego skargę na podstawie art.151 p.p.s.a. należało oddalić jako niezasadną.