II SA/Kr 1367/24

II SA/Kr 1367/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-01-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Anna Kopeć /sprawozdawca/
Magda Froncisz /przewodniczący/
Piotr Fronc
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
uchylono decyzję organu II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art 145 par 1 pkt 1 lit  a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
art 8
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magda Froncisz Sędziowie: Sędzia WSA Piotr Fronc Asesor WSA Anna Kopeć (spr.) Protokolant: starszy referent sądowy Katarzyna Opiłka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2025 r. sprawy ze skarg M. N. i M. B. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 9 sierpnia 2024 r. znak WS-VI.7534.3.43.2024.KP w przedmiocie odmowy zwrotu udziału w nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody Małopolskiego na rzecz M. B. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 30 kwietnia 2024 r. znak: GN.6821.2.8.2020, GN.6821.2.9.2020 Starosta G. i orzekł o odmowie zwrotu udziałów po [...] na rzecz U. P. i M. N. w nieruchomości położonej w G., gm. G., obr. G., oznaczonej obecnie jako działka nr ewid.[...] o pow. 0,2018 ha, dla której jest prowadzona księga wieczysta nr [...], wywłaszczonej orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w R. z dnia 24 października 1963 r. znak: USW.IV.3/87/63.
Odwołania od ww. decyzji Starosty G. złożyli: M. N., U. P. i M. B..
Wojewoda Małopolski decyzją z dnia 9 sierpnia 2024 r. znak WS-VI.7534.3.43.2024.KP utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazując art. 9a w związku z art. 142 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 1145) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 572).
W uzasadnieniu decyzji Wojewoda opisał przebieg postępowania oraz poczynione przez organ I instancji ustalenia faktyczne.
Orzeczeniem znak: V.3/87/63 z dnia 24 października 1963 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w R., na wniosek Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w G. z dnia 8 lipca 1963 r. L. RL. V-107a/3/62, orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Skarb Państwa nieruchomości położonych w gm. kat. G., w tym: pgr. I. kat. [...] o pow. 971 m2 obj. Lwh [...] ks. gr. G. oraz pgr. I. kat. 674 o pow. 1237 m2 obj. Lwh [...] ks. gr. G., stanowiących współwłasność ośmiu wskazanych tam osób, między innymi M. N. - każdy w udziale po [...].
Jak wynika ze złożonego do akt sprawy wykazu zmian gruntowych z dnia 14 kwietnia 1986 r., parcele pgr. [...] i pgr. [...] gm. kat. G. o łącznej powierzchni 2 208 m2 zmieniły powierzchnię i konfigurację i utworzyły działkę nr [...] o pow. 2018 m2, obr. G., jedn. ewid. G..
Dalej omówiono następstwo prawne byłych właścicieli wskazując, że U. P. i M. N. są spadkobiercami wywłaszczonego M. N..
Do akt sprawy została złożona również decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w G. znak: G-5-7221-1/10 z dnia 10 grudnia 1992r., wydana na podstawie przepisu art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, orzekająca o zwrocie na rzecz: M. G. i K. M. - spadkobierców M. N. po [...] udziału w nieruchomości oznaczonej jako nr [...] o pow. 2018 m2, położonej w G. oraz zwrocie przez M. G. i K. M. zwaloryzowanego odszkodowania ustalonego z tytułu wywłaszczenie nieruchomości.
Decyzją znak: GKG.III.7221A-78/93 z dnia 4 sierpnia 1993 r. Wojewoda Nowosądecki utrzymał w mocy ww. decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w G. z dnia 10 grudnia 1992r.
Jak wynika z umów sprzedaży: Rep. A Nr 3314/2007 z dnia 16 kwietnia 2007r., oraz Rep. A Nr 327/2008 z dnia 1 grudnia 2008 r. zawartych przez M. B. z M. U. G. oraz E. M. (spadkobiercą K. M.), M. B. nabył po [...] cz. w ww. nieruchomości (łącznie [...] cz.). Zatem został uznany za stronę postępowania jako aktualny współwłaściciel nieruchomości.
Dalej przytoczono treść art. 137 ust. 1 u.g.n. oraz przywołano wyrok Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt P 38/11. Stwierdzono, że przedmiotowa nieruchomość jest nieruchomością wywłaszczoną, a wniosek o zwrot złożyli spadkobiercy poprzedniego właściciela nieruchomości.
Przechodząc do oceny kwestii zbędności wywłaszczonych nieruchomości, wskazano, że jak wynika z akt spraw sprawy, orzeczenie znak: V.3/87/63 z dnia 24 października 1963 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w R. zostało wydane na wniosek Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. Wydział Rolnictwa i Leśnictwa z dnia 8 lipca 1963 r. w celu "zrealizowania budowy Powiatowej Lecznicy Weterynaryjnej w G.". Wojewoda zwrócił uwagę, że zawarte we wniosku o wywłaszczenie nieruchomości sformułowanie "zrealizowania budowy Powiatowej Lecznicy Weterynaryjnej w G." ma charakter ogólny, w którym mieszczą się niezbędne do funkcjonowanie takiej lecznicy sposoby zagospodarowania nieruchomości.
Do wniosku Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z 8 lipca 1963 r. skierowanego do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wydział Spraw Wewnętrznych w R. o wywłaszczenie nieruchomości załączony był plan sytuacyjny przedmiotowej nieruchomości, stanowiący załącznik do zaświadczenia lokalizacyjnego Nr 2-187-62 z dnia 6 grudnia 1962 r., z którego wynika, że na potrzeby realizacji zamierzonej inwestycji wywłaszczono nie tylko parcele: I. kat. [...] i I. kat[...], gm. kat. G., lecz również parcelę I. kat. [...], gm. kat. R. .
Organowi I instancji nie udało się odnaleźć akt postępowania Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury znak: B.U.A. 187-62 oraz znak: L.P.WF.000-5/27/62 dotyczących decyzji o lokalizacji szczegółowej planowanej inwestycji.
Jak wynika z decyzji Wojewody Nowosądeckiego znak: GKG.III.7221A-78/93 z dnia 4 sierpnia 1993 r. utrzymującej w mocy decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w G. znak: G.7221-1/14/93 z dnia 6 lipca 1993 r. stara lecznica weterynaryjna powstała na działce nr [...], graniczącej z działką nr [...], obr. G., jedn. ewid. G. (aktualnie działka nr [...] - budynek, położony przy ul. K. nr [...] b), odpowiadającej jak wynika z porównania mapy ewidencyjnej dostępnej w z planem sytuacyjnym w granicach parcel: I. kat. [...] i I. kat. [...], gm. kat. G..
Pismem z dnia 13 marca 2024 r. Powiatowy Lekarz Weterynarii w G. złożył wniosek o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków: D. Z., M. W., B. K. i F. M.. Organ omówił treść zeznań świadków. W aktach sprawy znajdują się również wyjaśnienia Powiatowego Lekarza Weterynarii M. P. z 5 marca 2024 r. spisane w formie notatki służbowej, niepodpisane przez wyżej wymienionego, z której wynika, że dalsze wyjaśnienia złoży w trakcie oględzin nieruchomości. Jednocześnie poinformował, że w latach 60 - tych (1966 r. do 1968 r.) na zakupionej wcześniej działce powstał budynek starej lecznicy zwierząt, a działka nr [...] była wykorzystywana jako zaplecze w celach stacjonarnego leczenia zwierząt - do ich rekonwalescencji do końca lat 80 - tych. Obecnie są na niej płyty betonowe, na których posadowione są kontenery ze środkami czystości i sprzętem niezbędnym do pracy, a w przyszłości ma być wybudowany magazyn.
Zarówno z zeznań świadków, jak i wyjaśnień Powiatowego Lekarza Weterynarii wynika, że co najmniej do lat 80 - tych wykorzystywano ww. działkę na zaplecze Lecznicy Weterynaryjnej.
Wojewoda podkreślił, że jak wynika z uzasadnienia decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w G. znak: G-5-7221-1/10 z dnia 10 grudnia 1992 r., zwrot udziału w działce nr [...], obr. G., jedn. ewid. G. wynikał z ustalenia, że na działce nie powstał budynek, a w dacie wydania ww. decyzji znajdowały się na niej pracownicze ogródki działkowe, zaś częściowo za budynkiem starej lecznicy skład drewna i materiałów rozbiórkowych.
Zeznania świadka F. M. i wyjaśnienia Powiatowego Lekarza Weterynarii wskazują daty powstania dawnej, drewnianej lecznicy weterynaryjnej po dacie wywłaszczenia nieruchomości w latach 60 - tych, która jak wynika z decyzji Wojewody Nowosądeckiego znak: GKG.III.7221A-78/93 z dnia 4 sierpnia 1993r., utrzymującej w mocy decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w G. znak: G.7221-1/14/93 z dnia 6 lipca 1993 r. powstała na działce nr [...] (aktualnie działka nr [...] - budynek, położony przy ul. K. nr [...] b), graniczącej z działką nr [...].
Z zeznań M. W. wynika, że od lat 60 - tych do 90-tych działka nr [...] stanowiła zaplecze lecznicy i służyła do stacjonarnego leczenia zwierząt. D. Z. potwierdziła, że w latach 60-tych ww. działka służyła do stacjonarnego leczenia zwierząt. Powyższe informacje są zbieżne z zeznaniami B. K.. Powiatowy Lekarz Weterynarii zaznaczył, że taka działalność prowadzona była na działce do końca lat 80 -tych. Z zeznań świadków wynika również, że dopiero w latach 90-tych na części działki były ogródki pracownicze, które później zostały zlikwidowane.
Wojewoda zgodził się z organem I instancji, że zgodnie z aktualnie obowiązującym orzecznictwem dopuszczalna jest modyfikacja celu wywłaszczenia o ile zasadniczy cel, jakim jest wykorzystywanie tej nieruchomości dla potrzeb leczniczej działalności lecznicy, został zrealizowany. Z zeznań świadków wynika natomiast, że na nieruchomości taka działalność była realizowana. W ocenie Wojewody Małopolskiego realizacja na nieruchomości urządzeń służących obiektowi głównemu, jak również zagospodarowanie i wykorzystywanie nieruchomości na potrzeby i w związku z celem głównym, na jaki wywłaszczono nieruchomość - nawet, jeżeli nie wzniesiono na jej terenie żadnych trwałych obiektów -świadczy o osiągnięciu celu wywłaszczenia. Na tej podstawie organ odwoławczy przyjął, że skoro sama lecznica powstała przy granicy z działką nr [...], a przedmiotowa nieruchomość była wykorzystywana po wywłaszczeniu dla potrzeb leczenia stacjonarnego zwierząt, to niezależnie od tego, że zmienił się później sposób jej wykorzystywania, wystarczające jest to do uznania, że nie stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia.
Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniach wskazano, że nie mogły zostać uwzględnione, bowiem w świetle aktualnego orzecznictwa sądowego wykorzystywanie nieruchomości na zaplecze lecznicy weterynaryjnej wybudowanej na działce sąsiedniej musi prowadzić do wniosku, że nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot nie stała się zbędna, gdyż służyła ona funkcjonowaniu celowi głównemu (lecznicy) - nawet jeżeli w późniejszym okresie była czasowo wykorzystywana na inne potrzeby.
Podkreślono też, że organ administracji nie jest związany decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w G. z 1992 r., wydaną na podstawie przepisu art. 69 z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości. Organ administracji orzeka bowiem zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami i aktualnym, ugruntowanym orzecznictwem sądowym, jak również zgodnie z aktualnie ustalonym stanem faktycznym sprawy.
Odnosząc się z kolei do zarzutu M. B., że "nie wykorzystano wszystkich możliwości dowodowych, gdyż nie zwrócono się do Sądu Rejonowego w G. o udostępnienie dokumentów, na podstawie których w księdze wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości ujawniono własność na rzecz Skarbu Państwa, a później M. G., czy też K. M.", stwierdzić należy, że przeczą temu zgromadzone w aktach sprawy dokumenty.
Opisaną wyżej decyzję zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie M. N. (sygn. akt II SA/Kr 1367/24) i M. B. (sygn. akt II SA/Kr 1368/24). Obie te sprawy na podstawie art. 111 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zostały połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia na rozprawie w dniu 15 stycznia 2025 r.
Obaj skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do rozpoznania Wojewodzie Małopolskiemu celem ponownego rozpoznania lub jej zmianę i orzeczenie o zwrocie udziału w nieruchomości na rzecz wnioskodawców. M. B. wniósł również o zasądzenie kosztów postępowania.
Obaj skarżący zarzucili, że w decyzji na skutek naruszenia przepisów postępowania, a zwłaszcza swobodnej oceny dowodów nastąpiły błędne ustalenia, w postaci przyjęcia, że:
- nieruchomość została wykorzystana na cel na który była wywłaszczona, czyli pod budynek lecznicy weterynaryjnej dla zwierząt, co jest sprzeczne ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, a dokonane ustalenia realizacji "rozszerzonych" celów wywłaszczenia nie znajdują oparcia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym,
- przyjęcie, że nieruchomość stanowiła zaplecze dla działalności budynku lecznicy weterynaryjnej, skoro od dłuższego czasu nie była wykorzystywana dla działalności lecznicy, a co szczególnie wymaga podkreślenia, wydzierżawiana żonie Powiatowego Lekarza Weterynarii,
- wydanie dwóch sprzecznych decyzji w jednej sprawie - jednej uznającej zwrot nieruchomości na rzecz rodziny wnioskodawców jak i kolejnej odmawiającej zwrotu
- oparcie orzeczenia na decyzji, która nie precyzowała celów wywłaszczenia,
- wyjście ponad zalegający w sprawie materiał dowodowy i niekorzystną dla skarżących interpretację brakujących dokumentów,
- błędne ustalenia w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy,
- naruszenie praw nabytych przez skarżących,
- błędne przyjęcie, że budynek "starej lecznicy" powstał na działce [...] (aktualnie działka [...]),
- dokonanie niekorzystnych ustaleń w sprawie o sprzeczny wewnętrznie materiał dowodowy w postaci odmiennych zeznań świadków.
Obaj skarżący podkreślili, że w tożsamej sprawie zwrócono udział w nieruchomości na rzecz rodziny wnioskodawców - M. G. i K. M., ze względu na fakt, iż nieruchomość nie została wykorzystana na cel na jaki została wywłaszczona. Od tamtej pory przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie zmieniły się.
Nie ulega wątpliwości, że działkę wywłaszczono "pod budynek lecznicy weterynaryjnej dla zwierząt". Budynek ten nie powstał, a zatem stała się ona zbędna pod cel wywłaszczenia. Nigdy celem wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości nie było przeznaczenie jej pod zaplecze.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935) - dalej jako "p.p.s.a." kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie między innymi w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).
Dokonana według tak określonych kryteriów kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że jest ona wadliwa i wymaga uchylenia wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji.
W niniejszej sprawie doszło do błędnego zastosowania przepisów prawa materialnego poprzez uznanie, że przedmiotowa nieruchomość nie była zbędna na cel wywłaszczenia, a także do naruszenia art. 8 k.p.a. Zgodnie z art. 8 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Z kolei § 2 art. 8 stanowi, że organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym.
Ustalony w sprawie stan faktyczny w zakresie samego wywłaszczenia, jego celu, podmiotów wywłaszczonych, ich następców prawnych nie budzi wątpliwości. Nie ma również żadnych wątpliwości, że w obrocie prawnym pozostaje decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w G. znak: G-5-7221-1/10 z dnia 10 grudnia 1992 r. o zwrocie na rzecz: M. G. i K. M. - spadkobierców M. N. po [...] udziału w nieruchomości oznaczonej jako nr [...] o pow. 2018 m2, położonej w G. oraz zwrocie przez M. G. i K. M. zwaloryzowanego odszkodowania ustalonego z tytułu wywłaszczenie nieruchomości. Wojewoda Nowosądecki utrzymał ją w mocy decyzją znak: GKG.III.7221A-78/93 z dnia 4 sierpnia 1993 r. W uzasadnieniu decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego (k. 19 akt administracyjnych) wskazuje się: "Podczas rozprawy ustalono, że działka nr [...] o pow. 20 a 18 m2 rzeczywiście nie została wykorzystana na celu na który została nabyta, więc nie wybudowano na niej budynku lecznicy weterynaryjnej dla zwierząt, zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej z dnia 6 grudnia 1962 r. znak BUA 187-62. Obecnie na nieruchomości tej znajdują się czasowe ogródki działkowe użytkowane przez emerytowanych i aktualnie zatrudnionych pracowników Oddziału Rejonowego Weterynarii w G. a częściowo za istniejącym budynkiem starej lecznicy, znajduje się skład drewna i materiałów rozbiórkowych. Z użytkownikami spisane są umowy dzierżawne. Ponieważ z powyższych ustaleń wynika, że wykupiona nieruchomość nie została wykorzystana na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu – wydano niniejszą decyzję i orzeczono jak w sentencji". Co istotne - jak wynika z decyzji Wojewody Nowosądeckiego k. 22 – 23 akt administracyjnych) - w odwołaniu od tej decyzji Zakład Weterynarii w N. S. podnosił, że nieruchomość została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia, bowiem stanowi integralną część funkcjonującej na działce sąsiedniej lecznicy jako zaplecze i pas ochronny. Rozpoznając odwołanie Wojewoda argumentacji tej nie podzielił podkreślając, że "sporna nieruchomość została wywłaszczona pod budynek lecznicy weterynaryjnej dla zwierząt, a nie jak to podnosi Wojewódzki Zakład Weterynarii w N. S. – pod zaplecze i pas ochronny istniejącej lecznicy dla zwierząt z budynkiem Zakładu Weterynarii". W decyzji kategorycznie stwierdzono: "Z przedłożonego przez organ I instancji materiału dowodowego wynika, jak to wyżej wykazano, że nieruchomość ta nie została wykorzystana – mimo upływu 30 lat, na cel na który została wywłaszczona".
Podstawą prawną obu tych decyzji był przepis art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, której ust. 1 stanowił: "Nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego na jego wniosek, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu".
Kontrolowana obecnie sprawa dotyczy zwrotu udziałów w tej samej nieruchomości. Obecnie przesłanki zwrotu nieruchomości określa art. 133 ust. 3 zd. 1 u.g.n.: "Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu".
Na podstawie art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:
1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo
2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.
Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11 (Dz.U.2014.376) z dniem 24 marca 2014 r. art. 137 pkt 2 częściowo został uznany za niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji RP - przepis ten traci moc w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
Zarówno w dacie rozstrzygania poprzedniej sprawy o zwrot udziałów w wywłaszczonej nieruchomości, jak i obecnie przesłanką takiego zwrotu jest "zbędność na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu". Ani dodatkowe zdefiniowanie przesłanki zbędności w art. 137 ust. 1 u.g.n., ani wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wpływa na zakres rozumienia pojęcia zbędności w niniejszej sprawie. Należy przyjąć, że mimo zmiany przepisów przesłanka zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie zmieniła się. Zarówno w latach 1992 – 1993, jak i obecnie nieruchomość podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela albo jego następcy prawnego, jeżeli jest zbędna na cel wywłaszczenia.
W zaskarżonej decyzji, ani w decyzji organu I instancji, nie wskazano również na żadne zmiany stanu faktycznego, które uzasadniałyby odmienną ocenę przesłanki zbędności na cel wywłaszczenia, a które miałyby nastąpić po wydaniu decyzji z 1993 roku. Organy obu instancji powołują się jedynie na "aktualne i ugruntowane orzecznictwo sądowe", które odmiennie niż trzydzieści lat temu interpretuje przesłankę zbędności na cel wywłaszczenia.
Przede wszystkim podkreślić należy, że polski system prawny nie jest prawem precedensowym, a wyroki sądów administracyjnych nie są źródłem powszechnie obowiązującego prawa. Niejasne jest zawarte w zaskarżonej decyzji stwierdzenie, że "organ administracji nie jest związany decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w G. z 1992 r., wydaną na podstawie przepisu art. 69 z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości". Decyzje ostateczne, pozostające w obrocie prawnym, są częścią obowiązującego stanu prawnego, który kształtują w sposób wiążący. Na czym miałby polegać ów "brak związania" Wojewoda nie wyjaśnił, niemniej jednak to właśnie na mocy decyzji z lat 1992 – 1993 r. doszło do zwrotu części udziałów w przedmiotowej nieruchomości. W tym zakresie w sposób wiążący zmienił się podmiot, któremu przysługuje prawo własności nieruchomości, a zatem ostateczna decyzja o zwrocie wywołała skutek prawnorzeczowy. Pamiętając o treści cytowanego wyżej art. 8 § 2 k.p.a. poglądu o "braku związania" poprzednio wydaną decyzją nie można podzielić. Skoro decyzja ta dotyczy tego samego stanu faktycznego, to nie można całkowicie odmiennej oceny prawnej opierać wyłącznie na poglądach wyrażonych w orzecznictwie sądów, nawet jeśli są to poglądy ugruntowane.
Orzecznictwo sądów z upływem czasu ewoluuje, a wyrażane w nim poglądy ulegają zmianie, niekiedy nawet w kierunku całkowicie odmiennym od wcześniej wyrażanych. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. W latach 90 poprzedniego wieku pojęcie celu wywłaszczenia sądy interpretowały bardzo ściśle, a przesłankę zbędności na cel wywłaszczenia z kolei jak najszerzej. Orzecznictwo w tamtym czasie niejako z zasady przyjmowało pierwszeństwo uprawnień byłych właścicieli przed uprawnieniami podmiotów, które korzystały z nieruchomości po jej wywłaszczeniu. Aktualnie orzecznictwo zmieniło kierunek – obecnie cel wywłaszczenia interpretuje się bardzo szeroko, dopuszczając również możliwość jego modyfikacji.
Jednak w sytuacji, gdy orzeczono już wcześniej o zwrocie części udziałów w wywłaszczonej nieruchomości przesądzając w sposób kategoryczny o jej zbędności na cel wywłaszczenia, całkowicie odmienna ocena tego samego stanu faktycznego wyłącznie na podstawie "aktualnego i utrwalonego" orzecznictwa stanowi naruszenie zasady praworządności, wyrażonej w art. 7 Konstytucji RP ("Organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa"). Niewątpliwie jest to odstąpienie od praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym i niewątpliwie narusza to zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Tym samym poprzez błędną wykładnię przepisów prawa materialnego naruszono również art. 8 k.p.a.
W świetle powyższych rozważań należało uznać, że pogląd co do braku zbędności przedmiotowej nieruchomości na cel wywłaszczenia jest błędny. Skoro taka zbędność została w okolicznościach niniejszej sprawy stwierdzona w sposób kategorycznych w latach 1992 – 1993, to naruszeniem przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania jest odmienna ocena tej kluczowej dla rozstrzygnięcia przesłanki wyłącznie w oparciu o aktualne orzecznictwo sądów administracyjnych.
Z powyższych względów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. "a" i "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a.
O kosztach orzeczono na postawie art. 200 p.p.s.a., zasądzając je wyłącznie na rzecz tego skarżącego, który złożył w tej sprawie wniosek stosownie do art. 210 § 1 p.p.s.a. Na zasądzone od organu koszty składa się kwota 200 zł wniesiona przez skarżącego tytułem wpisu od skargi.