II SA/Kr 1367/05
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA uchylił decyzję Wojewody o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, uznając, że nowelizacja przepisów stworzyła nową podstawę do ponownego rozpatrzenia sprawy mimo wcześniejszej ostatecznej decyzji.
Skarżący domagali się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, powołując się na nową definicję zbędności nieruchomości po zmianie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wojewoda umorzył postępowanie, uznając, że sprawa została już prawomocnie rozstrzygnięta. WSA uchylił decyzję Wojewody, stwierdzając, że zmiana stanu prawnego stworzyła nową podstawę do rozpatrzenia wniosku o zwrot, a zasada rzeczy osądzonej nie stanowi przeszkody w ponownym postępowaniu.
Sprawa dotyczyła wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, który został wcześniej odrzucony decyzją Starosty, a następnie utrzymany w mocy przez Wojewodę. Po nowelizacji ustawy o gospodarce nieruchomościami, która wprowadziła nowe kryteria uznania nieruchomości za zbędną (m.in. upływ 10 lat od wywłaszczenia bez realizacji celu), spadkobiercy złożyli ponowny wniosek. Wojewoda M. umorzył postępowanie, powołując się na zasadę trwałości decyzji administracyjnych i stan rzeczy osądzonej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzję Wojewody, uznając, że nowa przesłanka w art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami stworzyła możliwość odrębnego ustalenia stanu faktycznego i tym samym nową sprawę administracyjną. Sąd podkreślił, że zasada rzeczy osądzonej nie stoi na przeszkodzie ponownemu orzekaniu, gdy zmieniły się okoliczności faktyczne lub prawne, a ustawa nowelizująca nie zawiera przepisów wyłączających możliwość ponownego rozpatrzenia sprawy. W konsekwencji, WSA uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził koszty postępowania.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, zmiana stanu prawnego, wprowadzająca nową przesłankę uznania nieruchomości za zbędną, tworzy możliwość odrębnego ustalenia stanu faktycznego i tym samym nową sprawę administracyjną, co wyłącza zastosowanie zasady rzeczy osądzonej.
Uzasadnienie
Nowa przesłanka w art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami (upływ 10 lat od wywłaszczenia bez realizacji celu) tworzy nową podstawę prawną do rozpatrzenia wniosku o zwrot nieruchomości, nawet jeśli wcześniej wydano ostateczną decyzję odmawiającą zwrotu. Zasada rzeczy osądzonej nie stoi na przeszkodzie ponownemu orzekaniu, gdy zmieniły się okoliczności faktyczne lub prawne, a ustawa nowelizująca nie zawiera przepisów wyłączających taką możliwość.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (12)
Główne
u.g.n. art. 137
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 137 § 1 pkt 2
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Nowa przesłanka uznania nieruchomości za zbędną: cel wywłaszczenia nie został zrealizowany pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna.
Pomocnicze
u.g.n. art. 142
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 136 § 3
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 9a
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
k.p.a. art. 138 § 1 pkt 2
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 16 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada trwałości decyzji administracyjnych, która implikuje trwałość autorytatywnie skonkretyzowanej normy indywidualnej i zakaz ingerencji bez wyraźnego upoważnienia ustawowego.
p.p.s.a. art. 1 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 3
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 134 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 200
Prawo o postępowaniu przed sądem administracyjnym
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zmiana stanu prawnego (nowelizacja art. 137 u.g.n.) stworzyła nową podstawę do rozpatrzenia wniosku o zwrot nieruchomości. Nie zachodzi tożsamość spraw, a zatem nie ma stanu rzeczy osądzonej. Zmiana stanu faktycznego lub prawnego uzasadnia ponowne rozpatrzenie sprawy.
Odrzucone argumenty
Wcześniejsza ostateczna decyzja odmawiająca zwrotu nieruchomości wyłącza możliwość ponownego rozpatrzenia sprawy ze względu na zasadę rzeczy osądzonej i trwałości decyzji administracyjnych. Postępowanie stało się bezprzedmiotowe.
Godne uwagi sformułowania
zasada trwałości decyzji administracyjnych stan rzeczy osądzonej (rei iudicatae) nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany klauzula rebus sic stantibus
Skład orzekający
Janusz Kasprzycki
sprawozdawca
Mariusz Kotulski
członek
Wojciech Jakimowicz
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja zasady rzeczy osądzonej w kontekście zmian prawa materialnego, zwłaszcza w sprawach dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zmiany przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami i ich wpływu na wcześniej zakończone postępowania.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak zmiany w prawie mogą otwierać drogę do ponownego dochodzenia praw, nawet po wcześniejszych odmowach, co jest istotne dla osób posiadających nieruchomości wywłaszczone.
“Czy można odzyskać wywłaszczoną ziemię po latach, mimo wcześniejszej odmowy? Sąd administracyjny daje nadzieję.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Kr 1367/05 - Wyrok WSA w Krakowie Data orzeczenia 2007-07-12 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2005-12-19 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie Sędziowie Janusz Kasprzycki /sprawozdawca/ Mariusz Kotulski Wojciech Jakimowicz /przewodniczący/ Symbol z opisem 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane Skarżony organ Wojewoda Treść wyniku Uchylono zaskarżoną decyzję Sentencja WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 lipca 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA: Wojciech Jakimowicz Sędziowie WSA: Mariusz Kotulski AWSA: Janusz Kasprzycki (spr. Protokolant: Teresa Jamróz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 lipca 2007 r. sprawy ze skarg W. K., J. K., A. K., K. P. i S. K. na decyzję Wojewody M. z dnia [...] 2005 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody M. na rzecz S. K. i W. K. kwotę po 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] 2005 r., znak:[...], na podstawie art. 142 w związku z art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 z późn. zm., zwanej dalej ustawą o gospodarce nieruchomościami), Starosta C. odmówił zwrotu nieruchomości położonej w A., oznaczonej obecnie jako działka nr 1457 o pow. 0,3068 ha, stanowiącej własność Gminy A. W uzasadnieniu tej decyzji Starosta C. wskazał, że decyzją Naczelnika Gminy A. z dnia [...] 1979 r., Nr[...], wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość oznaczoną jako dz. nr 1441/53 o pow. 1.3285 ha położoną w A. obręb [...], z przeznaczeniem na cele realizacji osiedla K., stanowiącą własność Z. i A. K. Starosta podniósł, że w 1999 r. na wniosek A. K. i S. K., spadkobierców Z. i A. K., ustalonych prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] 1999 r., sygn. [...], wszczęte zostało postępowanie w sprawie zwrotu części dz. nr 936/18 powstałej z części wywłaszczonej parceli l. kat.[...], a w wyniku odnowy operatu ewidencji gruntów oznaczonej dz. nr 1457. Starosta C. decyzją z dnia [...] 2000 r. odmówił zwrotu działki nr 1457 o pow. 0,3068 ha położonej w A., stanowiącej własność Gminy A., z uwagi na fakt, że cel wywłaszczenia został zrealizowany. W/w decyzja została utrzymana w mocy decyzją Wojewody M. z dnia [...] 2000 r. Spadkobiercy Z. i A. K., tj. S. K., W. K., J. A. K., A. K., K. P. prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego dla K. z dnia [...] 2003 r., sygn. akt. [...], złożyli wniosek o zwrot działki nr 1457 położonej w A., uzasadniając to istotną zmianą przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, w szczególności dotyczącą zmiany definicji zbędności wywłaszczonej nieruchomości. Starosta wskazał, że zgodnie z przepisami art. 136 ust. 3 i następne ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Starosta ustalił, że wywłaszczona decyzją z dnia [...] 1979 r. parcela l. kat. 1441/53 w latach 80 - tych XX wieku w związku z przejściem z mapy katastralnej na mapę ewidencyjną w skali 1:2000 zniosła się wraz z innymi do dz. nr 936 i następnie uległa wielokrotnym podziałom. W konsekwencji działka będąca przedmiotem postępowania o zwrot oznaczona nr 936/24 (odpowiadająca części parceli l. kat. 1441/53) w związku z przejściem z mapy ewidencyjnej w skali 1:2000 na mapę numeryczną w skali 1:500 otrzymała oznaczenie 1457. Przedmiotowa działka objęta jest księgą wieczystą Kw Nr[...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy w C. i stanowi własność Gminy A. W czasie oględzin przeprowadzonych w dniu [...] 2004 r. ustalono, że działka 1457 stanowi teren ogrodzony siatką na podmurówce betonowej, na którym usytuowane są: budynek hydroforni, dwa zbiorniki podziemne na wodę pitną o pojemności około 300 m3 każdy, wzdłuż ogrodzenia od strony południowej - słup telefoniczny, wzdłuż północnej granicy działki rosną drzewa posadzone po wywłaszczeniu. Zgodnie z załącznikiem graficznym nr 1 do decyzji o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji nr [...] z dnia [...] 1979 r. na przedmiotowej działce zaplanowane są zbiorniki na wodę pitną. Organ I instancji podniósł, że zebrane dowody w postaci kopii szkicu z inwentaryzacji powykonawczej osiedla [...] z dnia [...] 1985 r., szkicu wyznaczenia ogrodzenia i środków zbiorników wodnych z dnia [...] 1983 r., szkicu osi głównych hydroforni z dnia [...] 1984 r., mapy z inwentaryzacji przyłącza C.O. do budynku hydroforni z dnia [...] 1986 r. a także kopia gazetki: Pismo Załogi Zakładów Chemicznych [...] z miesiąca marca 1986 r. informująca o istnieniu hydroforni w pobliżu osiedla dają podstawę do uznania, że inwestycje rozpoczęto przed upływem 7 lat od daty kiedy decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna tj. [...] 1979 r. Prezydent Miasta K. ostateczną decyzją z dnia [...] 1979 r. Nr [...] utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Gminy A. z dnia [...] 1979 r. znak: [...] o wywłaszczeniu nieruchomości i odszkodowaniu. Tym samym brak było, w ocenie Starosty C., podstaw do uznania nieruchomości za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli S. K., K. P., J. K., W. K., A. K. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i orzeczenia o zwrocie działki nr 1457. Odwołujący podnieśli, iż Starosta C. nie zbadał, czy w przedmiotowej sprawie zachodzi przesłanka zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, określona w art. 137 ust. 1 pkt. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zdaniem odwołujących się zrujnowane aktualnie resztki urządzeń związanych z infrastrukturą osiedla nie zajmują w całości przedmiotowej działki, więc możliwy jest choćby częściowy jej zwrot. Decyzją z [...] 2005 r. znak: [...] na podstawie art. 9a ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity, Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), Wojewoda M. uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie przed organem I instancji. Wojewoda M. w uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia wskazał, że w sprawie zwrotu działki nr 1457, położonej w obrębie A., toczyło się już postępowanie przed Starostą C., który decyzją z dnia [...]2000 r., wydaną na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137 oraz art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 1997 r. Nr 115, poz. 741 ze zm.) orzekł o odmowie zwrotu działki nr 1457 o pow. 0,3068 ha położonej w obrębie A., stanowiącej własność Gminy A. W wyniku rozpatrzenia odwołania od w/w decyzji, wniesionego przez A. K., Wojewoda M. ostateczną decyzją z dnia [...] 2000 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty C. z dnia [...] 2000 r. Na powyższą decyzję Wojewody M. nie została wniesiona skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Organ odwoławczy podkreślił, że przedmiotem powyższej sprawy administracyjnej była kwestia zwrotu działki nr 1457 położonej w A. Wojewoda podniósł, że sprawa administracyjna traci swój byt, w założeniu definitywnie, z chwilą, gdy będąca jej istotą możliwość konkretyzacji uprawnień i obowiązków stron stosunku administracyjnoprawnego zostaje zrealizowana, a jej miejsce w obrocie prawnym zajmuje decyzja ostateczna, której trwałość jest chroniona, wyrażoną w art. 16 § 1 k.p.a., zasadą trwałości decyzji administracyjnej. Zasada ta oznacza, iż w decyzję taką nie można ingerować bez wyraźnego upoważnienia ustawowego (por. J. Filipek, Granice między normami prawa materialnego a normami postępowania w prawie administracyjnym [w:] Administracja publiczna w państwie prawa. Księga jubileuszowa dla prof. J. Jendrośki, AUWr Nr 2154, Prawo CCLXVI, Wrocław 1999, s. 101). W związku z powyższym organ odwoławczy stwierdził, iż z chwilą bezskutecznego upływu terminu do wniesienia skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego na ostateczną decyzję Wojewody M. [...] 2000r. nr[...], zaistniał tzw. stan rzeczy osądzonej w przedmiocie zwrotu działki nr 1457 położonej w A., a decyzja Starosty C. z dnia [...] 2000 r. nr [...] i decyzja Wojewody M. z dnia [...] 2000 r. nr [...] chronione są wyrażoną w art. 16 § 1 k.p.a. zasadą trwałości decyzji administracyjnych. Wojewoda M. podał, że w dniu [...] 2004 r. weszła w życie ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r., Nr 141, poz. 1492 z późn. zm.), nowelizująca ustawę o gospodarce nieruchomościami. W jej wyniku zmianie uległ m. in. art. 137 ust. 1 pkt. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Dotychczasową regulację, że: "nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany" zastąpiono zwrotem: "nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany". W dniu [...] 2004 r. J. K., W. K., A. K. i K. K. złożyli do Starosty C. ponowny wniosek o zwrot działki nr 1457 pół. w A., opierając swe roszczenie na identycznej podstawie materialnoprawnej - zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W wyniku rozpatrzenia powyższego wniosku, Starosta C. wydał w dniu [...] 2005 r. ponowną decyzję w przedmiotowej sprawie o odmowie zwrotu działki nr 1457 położonej w A. Wojewoda wskazał, iż ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, zarówno sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz zmianie niektórych innych ustaw jak i w kształcie obecnie obowiązującym, zamieszczonym w Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm., nie zawiera przepisów szczególnych, pozwalających na ponowne prowadzenie postępowań zakończonych w trakcie obowiązywania tej ustawy (sprzed nowelizacji) wydaniem ostatecznej decyzji administracyjnej. W związku z powyższym Wojewoda stwierdził, iż ostateczna decyzja w przedmiocie zwrotu nieruchomości (zarówno orzekająca o zwrocie jak i odmawiająca zwrotu, czy też umarzająca postępowanie w sprawie zwrotu), wydana w okresie obowiązywania ustawy o gospodarce nieruchomościami w kształcie zamieszczonym w Dzienniku Ustaw z 1997 r. Nr 115, poz. 741 wiąże erga omnes również po wejściu w życie ustawy nowelizującej tę ustawę, zawierającą modyfikację art. 137, statuującego przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, (por. T. Woś: Wywłaszczanie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości, Warszawa 2004, s. 253; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 maja 2005 r. sygn. akt II S.A./Kr 2031/01). Wynika z tego, iż postępowanie wszczęte ponownie, na identycznej podstawie materialnoprawnej, winno zostać, jako bezprzedmiotowe, umorzone, gdyż wydana w tym postępowaniu merytoryczna decyzja naruszałaby zasadę trwałości decyzji administracyjnych, wyrażoną w art. 16 § 1 k.p.a. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. wnieśli W. K., J. K., A. K., K. P. i S. K. Skarżący zarzucili organowi odwoławczemu naruszenie art. 16 k.p.a. polegające na nieuzasadnionym zastosowaniu tego przepisu w przedmiotowej sprawie. W opinii skarżących nowelizacja art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami uniemożliwia przyjęcie tożsamości sprawy będącej przedmiotem rozpoznania. Tym samym dopuszczalne jest ich zdaniem ponowne prowadzenie postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją w sprawie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości z uwagi na zmianę stanu prawnego. Wojewoda M. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie w całości, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, w tym w zakresie - legalności decyzji administracyjnych ( art. 1 i art. 3 p.p.s.a.). Przy czym, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, dlatego też kontroli legalności dokonują również z urzędu. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kluczowym zagadnieniem do rozstrzygnięcia w rozpatrywanej sprawie jest zagadnienie związane z zaistnieniem stanu rzeczy osądzonej (rei iudicatae) i w konsekwencji możliwości merytorycznego rozstrzygania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości – działki nr 1457 położonej w A. przez Starostę C. W tym względzie organ odwoławczy stanął na stanowisku, że skoro organy administracji orzekły już w przedmiocie zwrotu działki nr 1457 położonej w A. ostatecznymi decyzjami (decyzja Starosty C. z dnia [...] 2000 r., nr [...] i decyzja Wojewody M. z dnia [...] 2000 r., nr[...]), to występuje stan rzeczy osądzonej. Decyzje te korzystają wówczas z ochrony zasadą trwałości decyzji administracyjnych, wyrażoną w art. 16 k.p.a., i wiążą erga omnes, także po wejściu w życie ustawy nowelizującej ustawę o gospodarce nieruchomościami, mocą której to art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, będący podstawą prawną orzekania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, otrzymał nowe brzmienie. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela tego stanowiska. W każdej sprawie administracyjnej pomiędzy podmiotem indywidualnym a organem administracji zawiązuje się swoisty stosunek prawny zwany administracyjnym. Powstaje on w sytuacji, gdy prawo przedmiotowe łączy sytuacje tych dwóch podmiotów. Przedmiotem tego stosunku administracyjnego są wzajemne uprawnienia i obowiązki (nakazane, dozwolone lub zakazane), przy czym wynikają one bezpośrednio lub pośrednio z prawa materialnego (w tym wypadku z ustawy o gospodarce nieruchomościami). Rolą organu administracji jest natomiast wyznaczenie danego zachowania i jego kontrola. Stosunek administracyjny powstaje zatem, gdy: a) w danym stanie faktycznym lub prawnym zaczyna obowiązywać norma prawna, która z tym stanem wiąże określone skutki prawne, wyrażające się w nałożeniu obowiązku, przydaniu prawa, bądź ich modyfikacji, b) w danym stanie prawa zmienia się sytuacja faktyczna bądź prawna albo podejmowana jest jakaś czynność, i z tą zmianą sytuacji faktycznej lub podjęciem czynności norma prawna wiąże określone skutki prawne, wyrażające się w nałożeniu obowiązku, przydaniu prawa, bądź ich modyfikacji (por. J. Zimmermann w: Prawo administracyjne, Zakamycze 2005, s.297-302). Przewidziana w przepisach materialnego prawa administracyjnego możliwość konkretyzacji wzajemnych uprawnień i obowiązków stron stosunku administracyjnego, którymi są organ administracyjny i indywidualny podmiot, nazywa się sprawą administracyjną (por. T. Woś: Pojęcie "sprawy" w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego, Acta Universitatis Wratislaviensis, nr 1022, Prawo CLVIII, s. 344 oraz T. Kiełkowski: Sprawa administracyjna, Kraków 2004, s. 32-34). Zgodzić się należy ze stanowiskiem, że traci ona swój prawny byt, w założeniu definitywnie, z chwilą, gdy będąca jej istotą możliwość konkretyzacji uprawnień i obowiązków stron stosunku administracyjnoprawnego zostaje zrealizowana poprzez wydanie decyzji administracyjnej i to noszącej miano ostatecznej, a trwałość jej jest chroniona zasadą wyrażoną w art. 16 k.p.a. Wspomniana zasada trwałości wprawdzie literalnie odnosi się do decyzji administracyjnej, ale tak naprawdę implikuje w istocie trwałość autorytatywnie skonkretyzowanej normy indywidualnej (wyrażonej w przepisie prawnym mającym zastosowanie i w oparciu o który wydano decyzję administracyjną) i oznacza, że w normę tę nie można ingerować bez wyraźnego upoważnienia ustawowego. Aby ta ingerencja mogła nastąpić konieczna jest nie tylko zmiana prawnych elementów, które uprzednio kształtowały rozstrzygniętą już sprawę administracyjną, ale także – a raczej przede wszystkim – związanie z nią upoważnienia organu administracji do tego rodzaju działania. Jest oczywiste, że takiego upoważnienia nie mogą zawierać przepisy regulujące w danym czasie określoną instytucję. Ustawodawca, ustanawiając te przepisy, nie obejmuje ich nowelizacji wraz ze skutkami prawnymi z tego wynikającymi. Znaczenie mogą mieć tutaj przepisy przejściowe, w których ustawodawca przesądza wyraźnie lub w sposób dorozumiały o losach uprzednio skonkretyzowanych w decyzjach administracyjnych uprawnień i obowiązków dysponując określonymi możliwościami pozostawienia ich w niezmienionym kształcie, poprzez ich modyfikację, do całkowitego wyeliminowania z obrotu prawnego. W rachubę mogą wejść tutaj dwa sposoby. Pierwszy, związany z ingerencją w moc wiążącą lub treść indywidualnej normy bezpośrednio w drodze aktu normatywnego (poprzez orzeczenie o utracie mocy wiążącej decyzji ostatecznej wydanej na podstawie dotychczasowych przepisów), drugi, przez ustanowienie upoważnienia dla organu administracji publicznej do dokonania takiej ingerencji w drodze nowej decyzji stosowania prawa. Dopóki istnieje zatem w obrocie prawnym indywidualna norma oraz skonkretyzowany w niej w sposób autorytatywny stosunek administracyjnoprawny, dopóty będzie istniał zakaz powtórnego orzekania w tej samej sprawie (zasada ne bis in idem). Nadto każda decyzja administracyjna zostaje przy jej wydaniu obciążona dorozumianą klauzulą, że wiąże ona tak długo, jak długo istnieją identyczne stosunki faktyczne jak te, które stanowiły podstawę faktyczną tej decyzji (klauzula rebus sic stantibus – w takim stanie rzeczy, przy zachowaniu istniejących okoliczności). W przepisach ustawy nowelizującej ustawę o gospodarce nieruchomościami nie znalazły się takie przepisy, które by rozstrzygały o losie decyzji wydanych w oparciu o przepisy poprzednio obowiązujące. Zauważyć należy jednak, że decyzja administracyjna zawiera regulację powinnego zachowania się jej adresata dla konkretnego stanu faktycznego. W sytuacji, gdy stan ten przestaje istnieć staje się zatem bezprzedmiotowa regulacja zawarta w decyzji. Skoro tak, to fakt istnienia ostatecznej (ostatecznych) decyzji nie może stanowić przeszkody w podjęciu nowej, kiedy powstaną nowe przesłanki faktyczne, które czynią poprzednią decyzję nieodpowiadającą rzeczywistości. Wraz ze zmianą stanów faktycznych (lub zupełnym ich odpadnięciem), przestaje bowiem istnieć stosunek prawny skonkretyzowany w tej decyzji i sama decyzja jest bezprzedmiotowa. Ustawodawca zatem niejednokrotnie w normach prawa materialnego zawiera upoważnienie do ingerencji w uprawnienia i obowiązki ukształtowane decyzją administracyjną, a więc aktem jurysdykcji. Decyzja, przez którą dokonuje się przekształcenie bądź zniesienie uprawnień i obowiązków jest decyzją w nowej, odrębnej sprawie administracyjnej. Na powstanie tej nowej, odrębnej sprawy wpływa przede wszystkim wyraźny przepis prawa materialnego, dający organowi upoważnienie do podjęcia kolejnej decyzji stosowania prawa, a nie tylko sama zmiana okoliczności faktycznej (por. T. Woś w glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 6 lipca 2001 r., III RN 116/00). Z taką sytuacją mamy bowiem do czynienia w niniejszej sprawie. Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r., Nr 141, poz. 1492 z późna. zm.), do treści przepisu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami wprowadziła nową przesłankę uznania nieruchomości jako zbędnej na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, a mianowicie wprowadzając dodatkowo, że za taką może być uznana nieruchomość, na której cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nie został zrealizowany pomimo upływu 10 lat od dnia w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna. Wskutek tej zmiany stanu prawnego powstała możliwość odrębnego ustalenia stanu faktycznego od tego, który został skonkretyzowany w ostatecznej decyzji administracyjnej odmawiającej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (decyzja Wojewody M. [...] 2000 r. nr[...]) – działki nr 1457 położonej w A. Okoliczność upływu 10 lat od dnia wydania decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości nie miała znaczenia dla ukształtowania stanu faktycznego, skonkretyzowanego następnie we wspomnianej powyżej ostatecznej decyzji administracyjnej. Ta niezmiernie ważna okoliczność determinuje natomiast powstanie nowej sprawy w świetle postanowień art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W ocenie Sądu nie stało więc nic na przeszkodzie w ponownym orzekaniu na podstawie wniosku złożonego w 2004 r. o zwrocie przedmiotowej nieruchomości, mimo, że uprzednio została wydana ostateczna decyzja. Istnieje więc wyraźna zmiana stanu faktycznego objęta hipotezą przywołanej powyżej normy prawa materialnego, która to daje upoważnienie organowi do konkretyzacji nowego stosunku prawnego w oparciu o nowobrzmiący przepis art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Rację więc mają skarżący, że nie ma tożsamości spraw poprzednio rozstrzygniętej z tą, która powstała wskutek złożenia przez nich nowego wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości – działki nr 1457 położonej w A. Nie ma więc stanu rzeczy osądzonej, jak to wywiódł organ odwoławczy. Wobec tego nie można podzielić stanowiska Wojewody M., że postępowanie w tej sprawie stało się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 k.p.a. Wojewoda dopuścił się zatem naruszenia przepisu prawa materialnego (art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami), mającego wpływ na wynik sprawy, poprzez błędną wykładnię, jak i naruszenia przepisów prawa procesowego (art. 7, 77 § 1 i 105 k.p.a.), w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy ustalając stan faktyczny sprawy i przyjmując stan rzeczy rozstrzygniętej jako przeszkodę do orzekania w tej sprawie, w konsekwencji bezprzedmiotowość tego postępowania. Rzeczą zatem Wojewody będzie powtórnie rozstrzygnąć niniejszą sprawę w wyniku wniesionego od decyzji organu I instancji odwołania i ocenić prawidłowość podjętego w niej rozstrzygnięcia. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w K., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U., z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. orzekł w punkcie II sentencji wyroku, na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U., z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI