II SA/Kr 1353/23

II SA/Kr 1353/23 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-01-10
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-10-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Magda Froncisz /sprawozdawca/
Małgorzata Łoboz /przewodniczący/
Piotr Fronc
Symbol z opisem
6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne
Zabytki
Skarżony organ
Wojewódzki Konserwator Zabytków
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Łoboz Sędziowie: Sędzia WSA Piotr Fronc Sędzia WSA Magda Froncisz (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Cyganik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi S. M. na czynność Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie z dnia 10 sierpnia 2023 r., znak: DNS.5140.11.2023.AF.3 w przedmiocie odmowy wyłączenia budynku mieszkalnego z wojewódzkiej ewidencji zabytków oddala skargę.
Uzasadnienie
S. M., reprezentowany przez radcę prawnego, pismem z 27 kwietnia 2023 r., wniósł o wyłączenie "budynku mieszkalnego nr [...] w miejscowości Z., zlokalizowanego na dz. ew. nr [...], z wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków". W uzasadnieniu ww. wniosku z 27 kwietnia 2023 r. wnioskodawca podnosił m.in., że budynek jest bardzo zniszczony. Zniszczenia te powodują, że budynek utracił swoje właściwości historyczne i artystyczne, zatem dalsze przechowywanie karty ewidencyjnej nieruchomości w ewidencji zabytków nie leży w interesie społecznym. Od czasu ostatnich oględzin stan techniczny budynku pogorszył się po mroźnej zimie. Uszkodzenia nie nadają się do naprawy.
W uzupełnieniu wniosku przedłożono organowi opinię ekspercką, sporządzoną przez T. P., specjalistę w zakresie budownictwa, pn. Opinia techniczna jednoetapowa w zakresie oceny konstrukcji ścian i stropów w budynku jednorodzinnym położonym w Z. pod numerem [...].
Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Krakowie - Delegatura w Nowym Sączu - w odpowiedzi na ww. wniosek z 27 kwietnia 2023 r., złożony przez S. M. - pismem z 10 sierpnia 2023 r. poinformował wnioskodawcę o braku podstaw do wyłączenia przedmiotowego budynku, stanowiącego własność wnioskodawcy, z Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków (dalej "WEZ"). W uzasadnieniu ww. pisma z 10 sierpnia 2023 r. Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Krakowie - Delegatura w Nowym Sączu przywołał treść art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2022 r., poz. 840 ze zm.), dalej "u.o.z." i wyjaśnił, że przedmiotowy budynek, którego czas powstania datuje się na przełom XIX i XX w., został włączony do WEZ w latach 90-tych XX w., na podstawie złożonych kart, zgodnie z obowiązującymi w tamtym okresie przepisami prawa. Omawiany obiekt był już, na wniosek właściciela z 24 stycznia 2020 r., przedmiotem analizy organu. Wówczas - pismem z 27 października 2022 r. - organ nie wyraził zgody na wyłączenie karty ewidencyjnej tego budynku z wojewódzkiej ewidencji zabytków.
W ponownym postępowaniu, zainicjowanym wnioskiem z 27 kwietnia 2023 r., organ 12 czerwca 2023 r. przeprowadził powtórne oględziny nieruchomości, w obecności właściciela nieruchomości oraz pełnomocnika substytucyjnego, z których sporządzono protokół oraz dokumentację fotograficzną. W wyniku oględzin organ ustalił, że budynek został wzniesiony na planie prostokąta w konstrukcji zrębowej, posadowiony na betonowych pustakach. Dach dwuspadowy z naczółkami, połać południowa kryta blachą, północna papą. Obiekt jednotraktowy, podzielony na część mieszkalną z dwiema izbami, z sienią na przestrzał oraz częścią gospodarczą. Wejście od południa. Zachowana drewniana stolarka okienna skrzynkowa, dwuskrzydłowa. Stropy nad częścią mieszkalną drewniane na belkach. Podłogi drewniane w części mieszkalnej, w części gospodarczej brak stropu, podłoga w formie klepiska. Stolarka drzwiowa zewnętrzna i wewnętrzna drewniana – pierwotna. Na dachu widoczne ugięcie kalenicy, budynek pochylony w kierunku zachodnim. Na podmurówce widoczne pęknięcie oraz ubytki w spoinie oraz zawilgocenie. Brak odwodnienia i izolacji. Wewnątrz widoczne zawilgocenia w konstrukcji ścian i stropów. Podłoga drewniana mocno zdestruowana, spróchniała i zawilgocona. Stan faktyczny nie zmienił się w stosunku do oględzin z 10 października 2022 r.
Podsumowując organ wskazał, że przedmiotowy budynek posiada cechy zabytku w rozumieniu art. 3 pkt 1 u.o.z., uzasadniające objęcie go ochroną konserwatorską. Jest on bowiem przykładem tradycyjnej, regionalnej, historycznej zabudowy drewnianej, o utrzymanym w dużym stopniu pierwotnym wyglądzie architektonicznym. Powstał zgodnie z lokalnymi tradycjami ciesielskimi oraz stanowi świadectwo minionej epoki. Zachowanie budynku dla przyszłych pokoleń w krajobrazie Z. i gminy G. leży w interesie społecznym jako elementu dziedzictwa kulturowego i przyczyni się do budowania świadomości architektonicznej oraz zachowania tożsamości, ponieważ jest świadkiem historii wsi i jej mieszkańców.
S. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na powyższą czynność Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie z dnia 10 sierpnia 2023 r., znak: DNS.5140.11.2023.AF.3. Zaskarżonej czynności skarżący zarzucił naruszenie przepisów, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
1) obrazę prawa materialnego, która miała wpływ na wynik tej sprawy, tj. art. 3 pkt 1 i 2 u.o.z. poprzez dokonanie błędnej kwalifikacji budynku i ustalenie, że ma on wartość historyczną, która pozwala uznać go za zabytek, w sytuacji gdy organ nie wykazał, że budynek ma aktualnie taką wartość historyczną, która zasługiwałaby na ochronę w rozumieniu przepisów u.o.z.;
2) obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 i art. 8, a także art. 77 ust. 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775), dalej "K.p.a.", poprzez niepełne wyjaśnienie przez organ stanu faktycznego sprawy, nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, niedokonanie prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, pominięcie przy rozstrzyganiu słusznego interesu skarżącego, w szczególności poprzez:
— nieodniesienie się merytorycznie do przedstawionej przez skarżącego opinii eksperckiej sporządzonej przez T. P.,
— niewykazanie, że budynek ma aktualnie taką wartość historyczną czy artystyczną, która zasługiwałaby na ochronę w rozumieniu przepisów u.o.z.,
— bezpodstawne uznanie, że budynek ma wartość historyczną, w sytuacji gdy prawidłowe, obiektywne i całościowe rozpatrzenie materiału dowodowego powinno prowadzić do wniosku, że budynek w aktualnym stanie zachowania nie ma wartości zabytkowej;
3) naruszenie art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, polegające na nieuwzględnieniu zasady proporcjonalności pomiędzy ochroną interesu społecznego a uzasadnioną ochroną interesu skarżącego oraz ograniczeniu prawa własności skarżącego poprzez dokonane bez wnikliwej analizy i uzasadnienia ustalenia, że budynek posiada wartości zabytkowe, a w konsekwencji odmowę wyłączenia budynku z WEZ.
Wobec powyższych zarzutów skarżący wniósł o wydanie przez Sąd wyroku zawierającego merytoryczne rozstrzygnięcie w zakresie wyłączenia przedmiotowego budynku z WEZ, a w wypadku uznania przez Sąd braku podstaw do zastosowania ww. trybu - o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu ww. zarzutów skarżący podniósł m.in., że z argumentacji organu można byłoby wywieść, iż każdy, nawet aktualnie budowany budynek drewniany w konstrukcji zrębowej, stanowiłby zabytek. Skarżący wskazał, że na terenie powiatu g. istnieją firmy specjalizujące się w konstruowaniu, obróbce ciesielskiej i budowie takich lub podobnych domów jak przedmiotowy budynek skarżącego. Argumenty podawane w piśmie organu są pustymi tezami, które nie znajdują odzwierciedlenia w stanie faktycznym. Gdyby budynek posiadał wymienione cechy zabytku, organ z pewnością precyzyjnie by je wymienił. Brak sformalizowania reguł postępowania nie oznacza, że posiadanie walorów historycznych/artystycznych przez budynek może być z góry zakładane. Winno bowiem być poprzedzone ekspertyzą czy badaniami, czego organ w niniejszej sprawie nie dokonał.
Skarżący przywołał treść przepisów u.o.z. i rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz.U. z 2021 r., poz. 56), dalej "rozporządzenie", opisując prawne wymogi prowadzenia wojewódzkiej ewidencji zabytków w formie kart ewidencyjnych, w tym wymogi co do samych kart.
Skarżący zarzucił, że organ w ramach czynności weryfikacyjnych nie przeprowadził pełnej analizy architektonicznej budynku oraz nie zauważył, że w istocie budynek ten nigdy nie powinien być uznany za zabytek, z uwagi na brak walorów, na istnienie których powołuje się organ.
Zdaniem skarżącego budynek drewniany, który jest m.in. kryty papą czy blachą, nie posiada walorów historycznych, pozwalających uznać go za zabytek.
Organ nie przedsięwziął praktycznie żadnych działań w sprawie. Brak było jakichkolwiek ustaleń, przeprowadzenia analizy architektonicznej czy zlecenia opinii specjaliście z dziedziny historii sztuki, który mógłby ocenić walory architektoniczne i historyczne budynku. Poza wiekiem przedmiotowy budynek nie posiada wartości historycznej, naukowej czy artystycznej.
Sporny budynek nie niesie ze sobą wartości wyższej, niż niemal każdy inny budynek, którego forma i kształt została ostatecznie nadana w latach 70-tych XX w. (m.in. pokrycie części dachu papą). Na tej zasadzie natomiast uzasadnione byłoby objęcie ochroną większości budynków zbudowanych w tym czasie, będących świadectwem architektury okresu tych lat. Z przedmiotowym budynkiem nie są związane zdarzenia historyczne, nie jest on też nośnikiem wartości istotnych ze względu na dziedzictwo kulturowe, którego zachowanie w interesie społecznym uzasadniałoby uznanie go za zabytek i odmowę wyłączenia go z gminnej ewidencji zabytków, a tym samym ograniczanie gwarantowanych konstytucyjnie praw indywidualnych jednostki. Wartość historyczna jest immanentnie związana z wartością patriotyczną i narodową. W budynku takie wartości bez wątpienia nie występują. Budynek nie jest obiektem, który mógłby w jakikolwiek sposób cementować społeczeństwo czy też społeczność lokalną miejscowości Z. poprzez chęć identyfikowania się z nim i jego architekturą i być fundamentem tożsamości narodowej poprzez odwołanie się do poczucia piękna.
Zarówno w piśmiennictwie, jak i w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że wpis powodujący ograniczenie praw właściciela obiektu powinien zostać poprzedzony oceną osoby posiadającej odpowiednie kwalifikacje, która zapewni bezstronność i obiektywizm w orzekaniu o wartościach zabytkowych obiektu. W przypadku wątpliwości co do takich wartości taka opinia jest bezwzględnie konieczna.
W odniesieniu do przedmiotowego budynku brak natomiast rzetelnej analizy i argumentacji, brak przeprowadzenia konsultacji z niezależnymi ekspertami, w końcu brak dokumentacji potwierdzającej "zabytkowość" obiektu, co pozwala na stwierdzenie, że obiekt został objęty WEZ arbitralnie, bez uzasadnionych podstaw. Nadto karta ewidencyjna przedmiotowego obiektu nie spełnia wszystkich wymogów formalnych dotyczących tego dokumentu.
W odpowiedzi na skargę Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Krakowie wniósł o jej oddalenie i odmowę stwierdzenia, że działania organu naruszyły prawo materialne czy procesowe, odmowę stwierdzenia bezskuteczności czynności materialno-technicznej organu.
W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę organ wskazał m.in., że przedmiotowy budynek jest reliktem drewnianej zabudowy terenu Gminy G., który zachował swoją autentyczną funkcję mieszkalno-gospodarczą od czasów powstania. Oględziny dokonane na obiekcie potwierdziły, że obiekt nie został przekształcony, zachował swoją formę zewnętrzną, zachował historyczną drewnianą stolarkę okienną i drzwiową. Przedmiotowy obiekt posiada charakterystyczną naczółkową formę dachu i typową dla zabudowy drewnianej przełomu XIX/XX w. technologię wznoszenia budowli drewnianych z bali i ich łączenia ciesielskiego na pióro i wpust, która jest świadkiem ówczesnego stosowania prostych metod stolarskich, przekazywanych z pokolenia na pokolenie.
Małopolski Konserwator podkreślił, że w myśl art. 6 ust. 1 u.o.z. ochronie i opiece podlega zabytek bez względu na jego stan zachowania. Stan zniszczenia zabytku nie ma jakiegokolwiek znaczenia dla utrzymywania jego ochrony jeśli określone zdarzenie lub proces nie doprowadziły do całkowitego, stałego i nieodwracalnego utracenia wartości zabytkowej. We wnioskach opinii T. P., przedstawionej przez właściciela obiektu, zawarto istotny zakres robót niezbędnych do wykonania w celu umożliwienia jego dalszego użytkowania. Nie określono natomiast, że są one niemożliwe do realizacji.
Zgodnie z art. 5 u.o.z. obowiązek utrzymania, remontu i opieki nad zabytkiem spoczywa na jego właścicielu. Obecny stan budynku jest niestety wynikiem braku opieki i jego zaniedbanie przez właściciela. Organ odnosząc się do zarzutu ograniczenia prawa własności podkreślił, że obiekt objęty ochroną konserwatorską poprzez włączenie do ewidencji zabytków oznacza ochronę zewnętrznej struktury obiektu i nie jest ona równoznaczna z zabytkiem indywidualnie wpisanym do rejestru zabytków. W związku z powyższym ingerencja organu ochrony zabytków w przedmiotowy obiekt nieznacznie ogranicza jego prawa do własności.
Końcowo organ stwierdził, że włączenie zabytku do ewidencji zabytków jest czynnością materialnotechniczną, ma charakter uproszczony i nie wymaga przeprowadzenia postępowania administracyjnego, w rozumieniu K.p.a. Odnosząc się do zarzutu obrazy przepisów art. 7 i art. 8 K.p.a. organ podkreślił, że podjął możliwie wyczerpująco czynności. Stwierdzając stan faktyczny i mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli nie wyraził pozytywnej opinii co do wyłączenia obiektu z WEZ.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634), dalej: "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, 1491 i 2052), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540, 1598, 2076 i 2105), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 422, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Zgodnie z przepisem art. 133 § 1 P.p.s.a. sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, iż sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagą okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu lub czynności. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Na wstępie należy zaznaczyć, że w świetle utrwalonego orzecznictwa sądowoadministracyjnego czynności materialno-techniczne właściwego organu w przedmiocie ujęcia i odmowy wyłączenia zabytku nieruchomego w ewidencji zabytków objęte są zakresem kognicji sądu administracyjnego. Działanie organu stanowi czynność o charakterze materialno-technicznym z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, zaskarżalną do sądu administracyjnego na mocy art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a.
Skarżący niewątpliwie legitymuje się indywidualnym interesem prawnym, o którym stanowi art. 50 § 1 P.p.s.a., ponieważ jest właścicielem nieruchomości zabudowanej obiektem wpisanym do WEZ.
Istota niniejszej sprawy sprowadza się do oceny legalności czynności odmowy wyłączenia z WEZ karty ewidencyjnej nieruchomości należącej do skarżącego, oznaczonej jako budynek mieszkalny nr [...] w miejscowości Z., na dz. ew. nr [...].
Rozpoznając skargę Sąd jest związany zakresem sprawy wyznaczonym treścią przepisów materialnoprawnych mających zastosowanie w sprawie. Sąd stwierdza, że skarga nie jest zasadna.
Przedmiotem niniejszego postępowania sądowego nie mogła być kontrola legalności sporządzenia karty ewidencyjnej zabytku i umieszczenia go w wojewódzkiej ewidencji zabytków, lecz kontrola legalności odmowy wyłączenia karty adresowej z tej ewidencji.
Organ ochrony zabytków, na podstawie posiadanych przez siebie informacji ocenił, że nie ziściła się przesłanka, iż przedmiotowa nieruchomość przestała być zabytkiem, stosownie do treści § 16 rozporządzenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 października 2022 r., sygn. II OSK 1471/21 - powołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zatem rolą Sądu w przedmiotowej sprawie było zweryfikowanie, czy organ prawidłowo odniósł się do kwestii, czy po włączeniu nieruchomości do ewidencji zabytków zaszły takie okoliczności, które oznaczałyby utratę, stosownie do treści z art. 3 pkt 2 u.o.z. w zw. z § 16 rozporządzenia, wartości historycznej, artystycznej lub naukowej nieruchomości objętej kartą adresową.
Zaznaczyć przy tym trzeba, że w niniejszej sprawie – wbrew zarzutom skargi - nie mogło dojść do naruszenia przepisów K.p.a. Te bowiem, z racji braku podstaw do prowadzenia w sprawie postępowania jurysdykcyjnego zakończonego decyzją, nie miały zastosowania w sprawie. Reasumując wymienione w skardze przepisy K.p.a. nie mogły stanowić wzorca kontrolnego w niniejszej sprawie (por. wyrok NSA z 8 maja 2018 r., sygn. II OSK 1926/17).
Jak jednak słusznie podnosił skarżący, niestosowanie przepisów K.p.a. w sprawie ujęcia, czy odmowy wyłączenia karty adresowej zabytku z ewidencji zabytków, nie znosi obowiązku dokonania przez organ ustaleń odnoszących się do powyższej kwestii oraz ich prawidłowego udokumentowania celem wykazania, że działanie organu było zgodne z prawem, jeżeli wskutek jego zaskarżenia poddane zostanie ono kontroli sądowej mającej na celu ocenę jego legalności.
Nie może budzić wątpliwości, że stopień sformalizowania ustalenia podstawy faktycznej działania organu administracji, z którym wiąże się powstanie określonego skutku prawnego, zależny jest od charakteru podejmowanych czynności. W części przypadków ustawodawca odstępuje od traktowania działań podejmowanych przez organ jako działań jurysdykcyjnych, które jako zorganizowany ciąg czynności proceduralnych wymagają dla zapewnienia ich poprawności szczegółowego unormowania. Brak przepisów określających tryb postępowania skutkuje tym, że kontrola legalności działania organu sprowadza się w takiej sytuacji do badania zgodności tego działania jedynie z przepisami administracyjnego prawa materialnego (por. wyrok NSA z 25 lutego 2020 r., sygn. II OSK 395/20).
Rozważenie, czy dokonana przez organ konkretyzacja praw lub obowiązków w danych okolicznościach jest zgodna z prawem, wymaga odniesienia przepisu prawa materialnego do okoliczności faktycznych relewantnych z punktu widzenia treści normy prawnej. Umieszczając zabytek w wojewódzkiej ewidencji zabytków lub odmawiając wyłączenia uprzednio włączonego obiektu, organ musi stwierdzić, że obiekt ten charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go szczególną formą ochrony nieruchomości ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową (art. 3 pkt 1 u.o.z.).
Brak sformalizowania reguł postępowania wiążącego się z włączeniem lub wyłączeniem karty zabytku do/z ewidencji nie oznacza, że dokonanie tej czynności może nastąpić bez analizy przyczyn uzasadniających jej dokonanie, jak też udokumentowania jej chociażby w uproszczonej formie. Powinien zostać sporządzony dokument, z którego wynikałoby merytoryczne uzasadnienie, z jakich powodów materialnoprawnych organ obejmuje dany obiekt nieruchomy ww. kartą jako zabytek spełniający wymogi art. 3 u.o.z.
W szczególności potrzeba taka zachodzi z uwagi na jednostronny charakter czynności, niezależnej od woli właściciela danej nieruchomości oraz kształtowanie sfery praw i obowiązków właściciela zabytku. Tego wymaga w demokratycznym państwie prawnym ochrona praw podmiotowych właściciela nieruchomości (por. np.: wyroki WSA w Krakowie z: 14 czerwca 2021 r. sygn. II SA/Kr 441/2021 r.; 20 października 2020 r., sygn. II SA/Kr 707/20, 29 września 2021 r., sygn. II SA/Kr 637/21. W kontekście rozpoznawanej sprawy na uwagę zasługuje także wyrok NSA z 29 kwietnia 2020 r., sygn. II OSK 2116/19, w którym wskazano, że art. 22 ust. 2 i ust. 3 u.o.z. należy rozumieć jako środek wstępnej ochrony zabytków.
Przechodząc do analizy okoliczności niniejszej sprawy Sąd stwierdza, że organ przeprowadził wystarczające ustalenia odnoszące się do kwestii zabytkowego charakteru budynku oraz w wystarczający sposób przedstawił motywy, jakimi kierował się decydując o braku podstaw do wyłączenia z WEZ karty zabytku określonego skargą.
Zgodnie z art. 22 ust. 2 u.o.z. wojewódzki konserwator zabytków prowadzi wojewódzką ewidencję zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa.
Istotna w niniejszej sprawie definicja pojęcia "zabytek" zawarta została w art. 3 pkt 1 u.o.z., w myśl którego pojęciem tym określa się nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową.
W sprawie jest bezsporne, że przedmiotowa nieruchomość stanowi obiekt budowlany w większości drewniany pochodzący z przełomu XIX i XX w. (według opinii przedstawionej przez skarżącego z ok. 1920 r. – k. 44 akt adm.), modyfikowany w latach 70-tych XX w. Obiekt ma drewnianą więźbę dachową o układzie krokwiowo-płatwiowym z naczółkami po obu stronach. Zachowana jest oryginalna stolarka okienna i drzwiowa. Budynek powstał zgodnie z lokalnymi tradycjami ciesielskimi.
Powyższe jest wystarczające do uznania, że mamy do czynienia z obiektem będącym dziełem człowieka i posiadającym wartość historyczną, przez co konstytutywne cechy zabytku należy uznać za spełnione.
Nie było również sporne, że obecnie stan techniczny obiektu jest zły. Już 3 grudnia 2018 r. opracowujący kartę ewidencyjną obiektu stwierdził potrzebę renowacji pokrycia dachowego, zabezpieczenia przeciwogniowego drewnianej konstrukcji, przywrócenia pierwotnej formy ściany frontowej i odnowienie drzwi wejściowych.
Z kolei z oględzin 12 czerwca 2023 r. oraz z opinii załączonej przez skarżącego wynika, że na dachu widoczne jest ugięcie kalenicy, a budynek pochylony jest w kierunku zachodnim. Na podmurówce widoczne pęknięcie oraz ubytki w spoinie oraz zawilgocenie. Brak odwodnienia i izolacji. Wewnątrz widoczne zawilgocenia w konstrukcji ścian i stropów. Podłoga drewniana mocno zdestruowana, spróchniała i zawilgocona.
W konsekwencji nie budzą zdziwienia wnioski ww. opinii, że w obecnym stanie budynek stwarza zagrożenie bezpieczeństwa użytkowania i wymaga renowacji (w zasadzie remontu generalnego) zabytku.
Należy jednak zaznaczyć, że zgodnie z literaturą i orzecznictwem, zasadniczo przy badaniu możliwości uznania budynku za zabytek nie ma istotnego znaczenia jego stan techniczny. W świetle art. 6 ust. 1 u.o.z., zabytki podlegają opiece i ochronie bez względu na stan zachowania. Zgodnie zaś z art. 5 pkt 3 u.o.z., opieka nad zabytkiem sprawowana przez jego właściciela lub posiadacza polega, w szczególności, na zapewnieniu warunków zabezpieczenia i utrzymania zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie.
Nawiązując zatem do załączonej do wniosku skarżącego opinii technicznej stwierdzającej zły stan techniczny budynku trzeba zauważyć, że organ nie kwestionował wniosków wynikających z tego dokumentu. Wbrew zarzutom skarżącego organ opinii również nie zignorował. Stwierdził jedynie, że okoliczność stanu technicznego nie może mieć znaczenia w sprawie (dodatkowo organ wskazał, że przyczyną złego stanu technicznego są zaniedbania właściciela). Sąd biorąc pod uwagę ww. przepisy, w tym definicję legalną zabytku oraz ustawowy zakres ochrony niezależny od stanu zachowania zabytku, zgadza się z przedstawionym przez organ stanowiskiem.
Mimo tego, że ww. okoliczności przesądzające o zabytkowym charakterze budynku nie znalazły odzwierciedlenia w samej karcie ewidencyjnej, zawierającej skąpe informacje na temat walorów zabytkowych obiektu, to znajdują one potwierdzenie w aktach sprawy (opinia i zdjęcia).
W konsekwencji nie sposób uznać, że sporny obiekt nie posiadał lub utracił cechy kwalifikujące go do objęcia tym pierwszym, wstępnym stopniem ochrony.
Jak już wyżej wskazano, oceny prawidłowości działania organu nie może zmienić niewątpliwy w sprawie fakt, że przedmiotowy budynek obecnie nie jest zamieszkany i nie nadaje się do zamieszkania ze względu na zły stan techniczny.
Jak słusznie wskazał organ w odpowiedzi na skargę, ochrona zabytku poprzez wpis do WEZ jest ochroną o znacznie niższym reżimie, niż wpis do rejestru zabytków, który chroni całą ocalałą oryginalną substancję oraz formę, układ pomieszczeń itp. Ochrona poprzez wpis do WEZ nie wyklucza przebudowy, jak również np. rozbudowy budynku, wymiany nawet w znacznym stopniu zużytej substancji, modernizacji wnętrz, czy przebudowy układu funkcjonalnego.
Odnosząc się szczegółowo do zarzutów podniesionych w skardze, a to naruszenia art. 3 pkt 1 i pkt 2 u.o.z., a także art. 64 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, poprzez nieuwzględnienie zasady proporcjonalności pomiędzy ochroną interesu społecznego a uzasadnioną ochroną interesu skarżącego oraz ograniczenie prawa własności skarżącego poprzez dokonane bez wnikliwej analizy i uzasadnienia ustalenia, że budynek posiada wartości zabytkowe, a w konsekwencji odmowę wyłączenia budynku z WEZ, Sąd wskazuje na art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Przepis powyższy zawiera w sobie trzy zasady: 1. Zdanie pierwsze pierwszego akapitu gwarantuje: poszanowanie mienia; 2. Zdanie drugie mówi o: możliwości pozbawienia mienia, ale pod pewnymi warunkami; 3. Trzecia zasada wynika z drugiego akapitu i stanowi: że państwa uprawnione są m.in. do uregulowania sposobu korzystania z mienia zgodnie z interesem powszechnym. Ww. zasady, akcentujące ochronę wartości prywatnej, dopuszczają jednak jednoznacznie ograniczenie własności w interesie publicznym na warunkach przewidzianych przez ustawę oraz zgodnie z ogólnymi zasadami prawa międzynarodowego.
Mając powyższe na uwadze należało dojść do wniosku, że wskazane wyżej uchybienia co do treści karty ewidencyjnej nie uzasadniały stwierdzenia bezskuteczności zaskarżonej czynności, dotyczącej stwierdzenia braku podstaw do wyłączenia przedmiotowego budynku, stanowiącego własność wnioskodawcy, z Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków.
W związku z bezzasadnością skargi również pozostałe wnioski skarżącego nie mogły być uwzględnione.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd nie stwierdził postaw do uwzględnienia skargi i ją oddalił, o czym orzekł w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 P.p.s.a.
Odnosząc się natomiast do złożonego w odpowiedzi na skargę wniosku organu o zasądzenie kosztów postępowania wskazać należy na art. 200 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji. Z powyższego wynika zatem, że w postępowaniu przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi ustanowiono zasadę, że zwrot kosztów postępowania może nastąpić jedynie na rzecz skarżącego i tylko w sytuacji, gdy skarga została uwzględniona. W świetle powyższego nie jest możliwe zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, gdy skarga została oddalona.