II SA/Kr 1347/23

II SA/Kr 1347/23 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-01-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Monika Niedźwiedź /przewodniczący/
Piotr Fronc
Sebastian Pietrzyk /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono decyzję organu II i I instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Monika Niedźwiedź Sędziowie: WSA Sebastian Pietrzyk (spr.) WSA Piotr Fronc Protokolant: sekretarz sądowy Joanna Biegalska – Ciepacz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi M. M. i J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 27 lipca 2023 r. nr SKO.PW/4171/64/2022 w przedmiocie nakazu przywrócenia stanu poprzedniego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie solidarnie na rzecz skarżących M. M. i J. M. kwotę 797 zł (słownie: siedemset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi M. M. i J. M. reprezentowanych przez pełnomocnika adwokata G. R. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 27 lipca 2023 roku, znak: SKO.PW/4171/64/2022 utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy T. z dnia 14 września 2020 r. sygn. PRG.6331.2.2019.UC nakazującej Państwu M. i J. M., w związku z zmianą kierunku spływu wody z działki nr [...] spowodowaną przeprowadzonymi pracami ziemnymi na działce [...] ze szkodą dla działki sąsiedniej [...], przywrócenie stanu poprzedniego przez rozebranie nasypu na działce [...] wzdłuż jej granicy z działką [...] w pasie o szerokości 4 m do poziomu działki [...] przy ogrodzeniu.
Powyższa decyzja została wydana w następujących okolicznościach.
Na wniosek z dnia 9 grudnia 2014 roku M. i I. T. zostało wszczęte przez Wójta Gminy T. z urzędu postępowanie w sprawie zmianą kierunku spływu wody z działki nr [...] w miejscowości T. spowodowaną przeprowadzonymi pracami ziemnymi na działce [...] ze szkodą dla działki sąsiedniej [...] w T. .
Po przeprowadzeniu postępowania Wójt Gminy T. decyzją z dnia 16 lutego 2015 r. znak: [...] nakazał M. i J. M. wykonanie w miejsce naturalnego zagłębienia terenu (tzw. wodnicy) istniejącego przed 2012 r., a które zostało zasypane ziemią zepchniętą z działki nr [...] - urządzenia wodnego w granicach działki nr [...], graniczącego na całej długości z działkami nr [...] i [...] w postaci rowu otwartego odprowadzającego wody opadowe z działek nr [...] i [...] i z działek wyżej położonych, z wylotem do rowu w ciągu drogi dojazdowej (działka nr [...]) i odprowadzeniem wód do studzienki rewizyjnej usytuowanej przed wjazdem na teren działki nr [...] - o parametrach, szczegółowej lokalizacji i warunkach jego wykonania określonych w pozwoleniu wodnoprawnym, wymaganym na wykonanie urządzenia wodnego celem zabezpieczenia działek nr [...] i [...] przed zalewaniem, określając termin wykonania tego rowu do dnia 30 czerwca 2015 r.
Od powyższej decyzji odwołanie do SKO w Krakowie złożyli M. i J. M. , a Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 1 czerwca 2015 r. znak: SKO.PW/4171/26/2015, uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi l instancji. Powodem uchylenia decyzji Wójta było nieprzeprowadzenie przez niego w odpowiednim zakresie postępowania, co pozwoliłoby mu na ustalenie istotnych w sprawie okoliczności faktycznych.
Następnie Wójt Gminy T. decyzją z dnia 28 stycznia 2016 r. znak: RRG.6331.2.2014.UC odmówił M. i J. M. - właścicielom działki nr [...], przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom na działkach sąsiednich, nr [...] i [...], należących do M. i I. T..
W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył tezy opinii hydrogeologicznej sporządzonej przez mgr inż. M. P. w dniu 30 października 2015 r., uzupełnionej wyjaśnieniami z dnia 1 grudnia 2015 r., a przede wszystkim, że na zniwelowanej przez M. i J. M. działce nr [...] nie nastąpiła zmiana stanu wody na gruncie, a w szczególności nie doszło do zmiany kierunku odpływu wód opadowych w stosunku do stanu przed niwelacją. Częściowe wyrównanie działki [...] i wykonanie nasypu podnoszącego teren działki [...] w stosunku do działki [...] o około 0,4-0,6 m nie spowodowało zaburzeń przepływu wód opadowych i zmiany kierunku ich przepływu. Z ekspertyzy wynika, że w okresach intensywnych opadów burzowych dochodziło do zalewania działek [...] i [...] oraz piwnic budynku mieszkalnego M. i I. T. z powodu niedostosowania obniżenia terenu (rowu) do odbioru wód burzowych z działki nr [...] i z działek nr [...], [...] oraz wybudowania betonowego ogrodzenia i budynku garażowego na działkach nr [...] i [...], ograniczających swobodny spływ wód.
Organ zacytował również wnioski wypływające z koreferatu geologa J. Ś. przedstawionego przez M. i I. T., a to że zmiana kąta nachylenia stoku przy jego niwelacji spowodowała spadek prędkości spływu powierzchniowego wód opadowych, a także że odpływ wód stokowych odbywał się pierwotnie znaczną szerokością dna naturalnego obniżenia, a obecnie teren od strony północnej zajmuje nasyp z plantowania działki nr [...], a od strony południowej zabudowana działka nr [...]. Na skutek prac ziemnych związanych z niwelacją działki nr [...], pierwotne obniżenie odprowadzające wodę praktycznie zniknęło, a powstała niecka nie spełnia obecnie pierwotnej funkcji odpływowej. Tworzą ją skarpy wykonanego nasypu o wys. ok. 0,5 m, podniesione dno i murki ogrodzenia działki nr [...]. Niecka ta prowadzi burzową wodę przedostającą się przez murki ogrodzenia na teren działek nr [...] i nr [...].
W końcowej części uzasadnienia organ I instancji stwierdził, że zgromadzony materiał dowodowy potwierdza, że na skutek niwelacji działki nr [...] nie doszło do zmiany kierunku odpływu znajdującej się na niej wody opadowej. Natomiast wyrównanie terenu działki nr [...] spowodowało zmniejszenie prędkości odpływu wód opadowych.
Od decyzji tej odwołanie wnieśli M. T. i I. T., wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi l instancji do ponownego rozpatrzenia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 29 marca 2016 r. znak SKO.PW/4171/22/2016 na podstawie art. 29 ustawy z dnia 18.07. 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2015 r. poz. 469) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23) utrzymało w mocy decyzję organu l instancji.
Na powyższą decyzję skargę złożyli I. T. i M. T..
Wyrokiem z dnia 7 września 2016 roku, sygn. II SA/Kr 654/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I Instancji. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano, że wydanie decyzji na podstawie art. 29 ust. 3 prawa wodnego, poprzedza ustalenie: po pierwsze, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie i po drugie, czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Zastosowanie przepisu art. 29 p.w. jest uzależnione od wystąpienia skutku w postaci szkody (szkodliwy wpływ dokonanych zmian na grunty sąsiednie). Z tych względów przesłankami warunkującymi wydanie jednego z nakazów, o jakich mowa art. 29 ust. 3 p.w. są: zmiana stanu wody na gruncie i szkodliwe oddziaływanie takiej zmiany na nieruchomości sąsiednie. Tym samym pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie, a szkodliwym oddziaływaniem musi istnieć związek przyczynowo-skutkowy.
W postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 29 prawa wodnego organ ma obowiązek ustalenia czy nastąpiła zmiana stosunków wodnych na gruncie i czy spowodowała szkodę.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że w kontrolowanej sprawie stan faktyczny sprawie nie został, przy zastosowaniu reguł procedury administracyjnej, należycie ustalony i wyjaśniony, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Nie ulega wątpliwości przy bezspornym fakcie dokonania niwelacji na działce nr [...] podstawowym zagadnieniem było ustalenie na czym konkretnie prace te polegały, czy, a jeśli tak, to w jaki sposób zmienił się stan wód na działkach nr [...], [...] i [...]. Wiedzę w tym przedmiocie można było uzyskać poprzez należyte przesłuchanie świadków, odebranie wyjaśnień od stron, ewentualne ich przesłuchanie w tym charakterze, pozyskanie dokumentów jak np. fotomapy oraz opinia biegłego - kompleksowo ocenionych. Organy obydwu instancji rozstrzygnięcie oparły na opinii biegłego, którą w całości, bezkrytycznie zaaprobowały, nie próbując nawet jej ocenić z punktu widzenia zarzutów koreferatu. Wbrew twierdzeniom organu odwoławczego opinia biegłego nie jest rzetelna i logiczna.
Inaczej rzecz ujmując, organ musi ustalić oraz wykazać istnienie związku przyczynowo-skutkowego między dokonaną zmianą na działce sąsiedniej a wynikłą z powodu tej zmiany szkodą na gruncie sąsiednim. Wymaga to, co do zasady, wiadomości specjalnych oraz odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych oraz ewentualnie przeprowadzenia odpowiednich badań, analiz i obliczeń. Celowe jest zatem w tej kategorii spraw dopuszczenie dowodu z opinii biegłego, podlegającej ocenie organu jak każdy dowód z zastosowaniem zasady swobodnej oceny dowodów. Organ co prawda nie może wkraczać w merytoryczną treść opinii (ponieważ nie dysponuje wiedzą specjalistyczną jaką posiada biegły), co nie oznacza jednak, że jest zwolniony z obowiązku oceny wartości dowodowej opinii, jej wiarygodności i przydatności dla rozstrzygnięcia sprawy. Na organie bowiem spoczywa obowiązek dokładnego i pełnego wyjaśnienia sprawy. Organ ma również obowiązek ustosunkowania się i udzielenia odpowiedzi na zarzuty sformułowane przez stronę. Sama zaś opinia podlegać musi ocenie w powiązaniu z pozostałym materiałem dowodowym, który ma być kompleksowo zgromadzony.
Ponownie rozpoznając sprawę Wójt Gminy T. decyzją z 11 grudnia 2017 r. znak RRG.6331.2.35.2014.UC nakazał M. i J. M., w związku ze zmianą kierunku spływu wody z działki nr [...] spowodowaną przeprowadzonymi pracami ziemnymi na działce [...] - ze szkodą dla działki sąsiedniej [...], przywrócenie stanu poprzedniego poprzez rozebranie nasypu na szerokości 4,0 m od granicy działki [...] z działkami [...] i [...].
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w trakcie ponownego rozpatrywania sprawy przeanalizował zgromadzony materiał dowodowy i na nowo go ocenił, przeprowadził ponowne oględziny miejsca sporu, przesłuchał świadków, odebrał od stron stosowne wyjaśnienia, a następnie zlecił opinię hydrologiczną biegłemu M. K. oraz opinię geotechniczną uprawnionemu geologowi K. L.. Strony brały czynny udział w postępowaniu składając wnioski, opinie i uwagi. W toku postępowania pełnomocnik M. i J. M. adwokat G. R. złożył wniosek o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego hydrologa i hydrogeologa B. R. i o wyjaśnienie rozbieżności pomiędzy dokumentami oraz o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z materiału filmowego. P. M. i I. T. złożyła wniosek o opinię uzupełniającą biegłego M. K. . Do powyższych wniosków ustosunkowali się M. K. i K. L. .
Na podstawie zebranego materiału dowodowego organ I instancji ustalił, że przed wykonaniem robót ziemnych na działce [...] i rowu na działce [...] wody powstałe w wyniku opadów nawalnych z części działki [...] spływały bezpośrednio na działki [...] i [...]. Natomiast pozostałe wody spływające z działki [...] i z działek [...] i [...] spływały naturalnym zagłębieniem przebiegającym po działkach [...] i [...]. W 2012 roku na działce [...] wykonano prace ziemne polegające na przepchaniu części mas ziemnych z obszaru wyżej położonego (północny fragment działki) na niżej położony, południowy fragment działki biegnący wzdłuż granicy z działkami [...] i [...]. W wyniku przeprowadzonych prac ziemnych nastąpiło wypłaszczenie naturalnego nachylenia działki i nadsypanie działki [...] po jej południowej stronie - na całej długości granicy z działką [...] i działką [...] oraz zmniejszenie powierzchni naturalnej wodnicy przebiegającej po południowej stronie działki [...] i po północnej stronie działki [...] w kierunku drogi wewnętrznej (działki [...] i [...]). Po wykonaniu w 2014 r. rowu na działce [...] wody powstałe z opadów nawalnych z działki [...] spływają w kierunku południowym wykonanym rowem, wody spływające z części działki [...] spływają również do wykonanego rowu. Niewystarczająca przepustowość rowu na działce [...] powyżej budynku na działkach [...] i [...] powoduje, że rów ten przebiera a woda spływa pod budynek. Spływająca w okresie opadów nawalnych z kierunku działki [...] woda napływa na działkę [...], a następnie po tej działce, i w minimalnym stopniu po działce [...], spływa w kierunku drogi wewnętrznej (działki [...] i [...]).
Spływająca z działek [...], [...] i [...] woda zbierała się pierwotnie w rejonie wschodniej strony budynku na działkach [...] i [...] - w miejscu gdzie znajduje się wejście do piwnicy. W związku z powyższym przekształcenie powierzchni działki [...] nie zwiększyło istniejącego już wcześniej ryzyka zalania piwnic budynku. Z uwagi na fakt, że wejście (drzwi) do piwnicy znajduje się poniżej poziomu terenu, każdorazowe pojawienie się wody na terenie przyległym do budynku skutkować będzie zalaniem piwnic w stopniu zależnym od szczelności drzwi i czasu napływu wody do piwnic. Zabezpieczenie piwnicy przed zalaniem budynku należy do właściciela budynku.
W związku z przeprowadzonymi pracami ziemnymi na działce [...] nastąpiła zmiana stosunków wodnych polegająca na zmianie kierunku przepływu - woda która pierwotnie spływała w kierunku drogi wewnętrznej (działki [...] i [...]) zarówno po południowej stronie działki [...] jak i po północnej stronie działki [...], aktualnie w większości spływa po północnej stronie działki [...], a w minimalnym stopniu po działce [...]. Może to doprowadzić do szkód w ogrodzeniu działki [...], a także powodować zaniesienie działki materiałem ziemnym spływającym z wodą, co stanowi szkodę w myśl art. 29 P.w.
W związku z zaistniałą zmianą stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich, na właścicielu działki [...] ciąży obowiązek przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Przywrócenie stanu poprzedniego zostanie osiągnięte poprzez rozebranie nasypu na szerokości 4,0 m od granicy działki [...] z działkami [...], [...]. Wysokość nasypu w opisywanym pasie wynosi od 1,1 do 1,3 m. Wykonanie urządzenia zapobiegającego szkodom polegać by mogło na wykonaniu rowu o przepustowości 0,27 m3/s. Parametry rowu dla wskazanego wydatku dobiera projektant na etapie wykonywania projektu budowlanego. Z uwagi na brak odbiornika do którego możliwe byłoby włączenie rowu, wykonanie urządzenia zastępczego wiązałoby się dodatkowo z wykonaniem dodatkowego rowu wzdłuż drogi wewnętrznej (działki [...] i [...]).
Odwołanie od powyższej decyzji odwołanie złożyli M. i J. M..
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z 7 sierpnia 2018 r. znak SKO.PW/4171/124/2018, na podstawie art. 29 ust. 3 P.w. w zw. z art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2017 r., poz. 1566 ze zm.) w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji i orzekło co do istoty sprawy w ten sposób, że odmówiło nakazania M. i J. M., właścicielom działki nr [...], przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom na działkach sąsiednich nr [...] i [...] należących do M. i I. T..
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał na wstępie, że wobec aktualnej treści przepisu przejściowego art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne, do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy (tj. przed 1 stycznia 2018 r.), niewymienionych w ust. 1-3d, stosuje się przepisy dotychczasowe. Ponieważ przedmiotowa sprawa została wszczęta jeszcze w 2014 r., sprawa rozstrzygana jest w oparciu o przepisy dotychczasowe a organem odwoławczym właściwym w sprawie pozostaje Kolegium.
Organ odwoławczy wskazał, że organ pierwszej instancji co do zasady zgromadził materiał dowodowy sprawy. Jednakże bezkrytycznie przywołał ustalenia opinii autorstwa M. K. i pozostawił zupełnie poza oceną inne dowody w sprawie bez powiązania ich ze stanem prawnym.
Organ odwoławczy dokonał tej oceny całokształtu materiału dowodowego i doszedł do odmiennych niż organ I instancji wniosków.
Zdaniem organu odwoławczego wynika, że na działce nr [...] została dokonana niwelacja terenu polegająca na wypłaszczeniu istniejącego wcześniej nachylenia poprzez zepchnięcie ziemi z obszaru wyżej położonego na niżej położony wzdłuż granicy z działkami [...] i [...]. Potwierdzają to świadkowie np. K. B.. Fakt ten nie jest też kwestionowany przez uczestników.
Biegli w sprawie M.. K. jak i B. R. zgodni są co do tego, że przekształcenie powierzchni w obrębie dz. [...] polegające na zmniejszeniu nachylenia terenu przez jego nadsypanie i uformowanie skarp spowodowało wykonanie w lokalnej skali tarasowania stoku (k. 142 i k. 178). Inaczej jednakże biegli ujmują skutki tego tarasowania.
Zdaniem organu w kwestii rozbieżności biegłych należy uznać, że ich założenia są nieco inne, bowiem biegły M. K. dokonał symulacji względem deszczu o charakterze nawalnym o czasie trwania 15 min., stąd też wyjaśnienia biegłego o spływie w takiej ekstremalnej sytuacji deszczu po powierzchni i braku wówczas infiltracji (wsiąkania) na terenie wypłaszczonym (co podnosi z kolei biegły B. R. , wskazując na pozytywne aspekty tarasowania) organ uznał za przekonujące, mając na względzie zasady doświadczenia życiowego. Natomiast organ uznał za biegłym B. R. , iż przy deszczu o charakterze "normalnym" powierzchnia infiltracji na skutek tarasowania została zwiększona. Biegli zgodni są bowiem co do faktu odwodnienia omawianego obszaru drogą spływu powierzchniowego.
Organ podkreślił, że żaden z ww. biegłych nie łączy niwelacji terenu na działce [...] z zalaniem budynków P. T. i zalewaniem piwnic tego budynku. Jak wyjaśnił biegły M. K. budynek na dz. [...] i [...] zalewany jest powstającym po opadzie spływem powierzchniowym. Znaczne podniesienie się wód gruntowych po opadzie z uwagi na małą przepuszczalność podłoża gruntowego nie jest możliwe, ponadto budynek posiada wykonana izolację. Tym samym skonkludowano, że należy odrzucić możliwość zalania piwnic z sieci drenarskiej opasającej budynek. Biegli uznali, że nie należy łączyć zalewania piwnicy z przekształceniami powierzchni działki [...]. Lokalizacja wejść do budynków (a tym bardziej do piwnicy) na poziomie terenu nawet na terenach płaskich wiąże się z dużym ryzykiem zalania budynku. Ryzyko to rośnie w sytuacji, gdy takie rozwiązanie techniczne znajduje się na terenie podgórskim w dodatku pod zboczem.
Tym samym organ stwierdził brak związku przyczynowego pomiędzy niwelacją działki [...], a szkodami w budynkach P. T. , których istnienia organ nie kwestionuje.
W świetle zgromadzonego materiału – zdaniem organu odwoławczego - nie podlega sporowi fakt, że działki wnioskodawców P. T. zostały zlokalizowane w terenie wrażliwym na zalanie lub podtapianie. Nie zmienia to jednak podstawowego dla sprawy ustalenia, że wykonanie przez odwołujących P. M. inwestycji polegającej na niwelacji terenu nie spowodowało zmiany stanu wody na gruncie ze szkodliwym skutkiem dla gruntów P. T. . Kwestia szkód nie została bowiem w żaden sposób wykazana i w tym sensie brak bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy działaniami na działce [...], a stanem działek wnioskodawców P. T. .
Na powyższą decyzję Kolegium M. T. i I. T. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.
Wyrokiem z dnia 9 stycznia 2019 roku, sygn. II SA/Kr 1349/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu do wyroku wskazano, że w postępowaniu obecnie kontrolowanym przez Sąd, organy zbadały możliwie precyzyjnie, a organ odwoławczy dał temu wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, na czym polegały prace dotyczące niwelacji, lokalizację i wysokość przesuniętych mas ziemi, co zostało ustalone na podstawie opinii biegłych i zeznań świadków, a także map. Żaden z organów nie określił jednak, wbrew zaleceniem Sądu, powierzchni i długości nasypanych na wodnicę mas ziemi.
Organ I instancji określił wysokość nasypu w pasie przygranicznym na 1,1 do 1,3 m, nakazując uzyskanie w celu zapobieżenia szkodom rowu o przepustowości 0,27 m3/s.
Z kolei organ odwoławczy, koncentrując się na wykazaniu braku szkód związanych ze zmianą stosunków wodnych na gruncie, ograniczył się do przywołania w tym zakresie różnych ustaleń biegłych, nie dokonując samodzielnej oceny ww. parametrów.
Organ odwoławczy, wbrew wytycznym Sądu, nie przedstawił wyliczenia (albo chociaż oszacowania) ile wody opadowej odprowadzała wodnica przed niwelacją, ile może odprowadzić pozostawiony obecnie rów, i co się dzieje z ewentualnym jej nadmiarem.
Mimo zaleceń Sądu organ odwoławczy nie przedstawił również rzędnej działki [...] w najniższym punkcie po niwelacji.
Należy podkreślić, że wszystkie ww. dane - zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie - można było ustalić w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym na podstawie stosownych map hipsometrycznych i badań przeprowadzonych na potrzeby wydawanych w sprawie opinii biegłych.
Organ odwoławczy nie wyjaśnił również wystarczająco kwestii ewentualnego wystąpienia podnoszonych przez skarżących szkód innych niż zaistniałych w trakcie ulew w 2014 r.
Chociaż bowiem, jak słusznie wskazywał organ odwoławczy, samo potencjalne zagrożenie powstania szkody nie spełnia jeszcze przesłanki odpowiedzialności właściciela nieruchomości gruntowej (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 16 czerwca 2011 r., sygn. II SA/Rz 334/11), to należy jednak również mieć na uwadze, że z punktu widzenia odpowiedzialności właściciela nieruchomości gruntowej nie ma znaczenia, jaki jest rozmiar szkody, bowiem w przepisach jest mowa wyłącznie o jej zaistnieniu bez dalszych uwarunkowań (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 21 czerwca 2011 r., sygn. II SA/Bd 438/11).
Należy tu wskazać, że sam organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji opisując pierwotny wniosek skarżących z 17 listopada 2014 r. stwierdził, że zarzucono w nim m.in. zamulanie działki (błoto). Trzeba uzupełnić, że we wniosku tym, prócz trzykrotnego zalania piwnicy w latach 2012, 2013 i 2014, jednoznacznie podniesiono zamulanie terenu działki i ciągłe zalewanie działki, akcentując rzeczywisty a nie potencjalny charakter tych szkód.
Skarżący słusznie podnieśli, że z materiału dowodowego sprawy, w tym z powoływanych przez organ odwoławczy filmów (k. 200 akt - nagrania obrazujące stan w trakcie opadów w 2017 r. ogrodzenia i działki P. T. ) jednoznacznie wynika, iż takie szkody faktycznie miały miejsce w mieniu skarżących. Z kolei z opinii biegłego M. K. wynika potencjalna możliwość ich występowania.
Organ odwoławczy nie uzasadnił jednak, czy niewątpliwie występujące na terenie działek skarżących zalania wynikają z ukształtowania stosunków wodnych wskutek niwelacji działki [...], czy też wskutek naturalnego odpływu opadów z działki [...].
Organ ponownie rozpoznając sprawę, stosownie do treści art. 153 P.p.s.a., winien się kierować wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku, a także niewykonanych dotąd wytycznych wyroku w sprawie II SA/Kr 654/16.
W szczególności organ ustali rzeczywiste parametry, w tym szerokość i miąższość nasypu na terenie wodnicy, w tym także na odcinku pomiędzy działkami nr [...] i [...]. Odniesie się również do podnoszonych prac prowadzonych na terenie działki [...] i ich wpływu na ocenę niwelacji działki [...] na szkodliwą dla działek skarżących zmianę stanu wody na gruncie.
Ponownie rozpoznając sprawę Wójt Gminy Tomice decyzją z dnia 14 września 2020 r. sygn. PRG.6331.2.2019.UC, na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1121 ze zm.), nakazał M. M. i J. M., w związku ze zmianą kierunku spływu wody z działki nr [...] spowodowaną przeprowadzonymi pracami ziemnymi na działce [...] ze szkodą dla działki sąsiedniej [...], przywrócenie stanu poprzedniego przez rozebranie nasypu na działce [...] wzdłuż jej granicy z działką [...] w pasie o szerokości 4 m do poziomu działki [...] przy ogrodzeniu.
Na podstawie materiału dowodowego organ ustalił, że w 2012 r. na działce [...] wykonano prace ziemne polegające na przepchaniu części mas ziemnych z obszaru wyżej położonego (północny fragment działki) na niżej położony, południowy fragment działki biegnący wzdłuż granicy z działkami [...] i [...]. W wyniku przeprowadzanych prac ziemnych nastąpiło wypłaszczenie naturalnego nachylenia działki i nadsypanie działki [...] po jej południowej stronie - na całej długości granicy z działką [...] i działką [...] oraz zmniejszenie powierzchni naturalnej wodnicy przebiegającej po południowej stronie działki [...] i po północnej stronie działki [...] w kierunku drogi wewnętrznej (działki nr [...] i [...]), co spowodowało zmianę stosunków wodnych na gruncie polegająca na zmianie kierunku przepływu – woda, która pierwotnie spływała w kierunku drogi wewnętrznej (działki [...] i [...]) zarówno po południowej stronie działki nr [...], jak i po północnej stronie działki nr [...], aktualnie w większości spływa po północnej stronie działki nr [...],a w minimalnym stopniu po działce nr [...], ze szkodą dla wnioskodawców.
W ocenie organu, poprzez wykonanie nakazanych decyzją czynności zostanie przywrócony stan poprzedni.
Od powyższej decyzji odwołanie złożyli M. M. oraz J. M..
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 4 lutego 2021 r., znak: SKO.PW/41 71/82/2020, na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. prawo wodne (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1121) w zw. z art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. prawo wodne (Dz.U. z 2018 r., poz. 2268) oraz na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 poz. 256), utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu organ II instancji przedstawił ustalony stan faktyczny sprawy, powielając w tym zakresie treść decyzji organu I instancji.
Organ wskazał, że stan faktyczny ustalono w oparciu o wyjaśnienia długoletnich mieszkańców okolicy. Podało także, że przesłuchano operatorów koparek, którzy wykonywali prace ziemne dla państwa M. i państwa T. .
Streszczając dalej przebieg czynności w sprawie organ odwoławczy przedstawił treść opinii hydrologa dr inż. M. K. z lipca 2017 r., a także sporządzoną na jej potrzeby opinię geotechniczną określająca warunki gruntowo-wodne na dz. nr [...] i [...] w miejscowości T. oraz kontropinię biegłego hydrologa i hydrogeologa B. R.. Kolegium wskazało, że formalna ocena dokumentu pozwala na przyjęcie, że jest to dokument rzetelny. W odpowiedzi na ww. opinię M. i J. M. przedłożyli kontropinię dr hab. inż. B. R., biegłego sądowego w zakresie hydrologii i hydrogeologii przy Sądzie Okręgowym w Krakowie z dnia 5 września 2017 r. Opinia ta, zdaniem Kolegium, również nie budzi zastrzeżeń pod względem formalnym i stanowi istotny dowód w sprawie. Organ II instancji dokonując analizy porównawczej obu opinii wskazał, że obaj biegli nie poddali w wątpliwość, że doszło do przekształcenia w obrębie działki [...], jednak odmiennie postrzegają skutki tego przekształcenia. W opinii biegłego dr inż. M. K. jednoznacznie wskazano, że zmiany te powodują zmianę kierunku spływu wód opadowych z możliwym szkodliwym oddziaływaniem na grunty sąsiednie (zagrożenie płotu i groźbę nanoszenia materiału ziemnego). Biegły dr inż. M. K. wskazał przy tym, że zalewanie piwnicy na posesji na dz. [...] i [...] nie jest powodowane przez zmianę ukształtowania działki, do czego przychyla się także drugi biegły. Z kolei wg opinii biegłego dr hab. inż. B. R. skutkiem przekształceń na działce [...] jest poprawa sytuacji w zakresie spływu wód powierzchniowych, bowiem zmniejszenie prędkości spływu wód opadowych powoduje zwiększenie infiltracji wody i w rezultacie zmniejszenie spływu powierzchniowego.
Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w obu opiniach nie jest kwestionowany fakt zmian, których dokonano na działce [...], lecz skutki tych działań zostały ocenione odmiennie. W obu opiniach przeprowadzone prace zostały przedstawione jako tarasowanie stoku. Przy czym dr hab. B. R. owemu tarasowaniu przypisuje działanie korzystne twierdząc, że przyczynia się do zmniejszenia prędkości spływu powierzchniowego. Jednak dr inż. M. K. zwraca uwagę na to, że jest to założenie słuszne przy spełnieniu pewnych warunków: mało intensywne opady i dobre właściwości infiltracyjne gruntu. Tymczasem w przedmiotowej sprawie nie można mówić o dobrej infiltracji gruntu z uwagi na słabą przepuszczalność gruntu. W przypadku opadów o dużej intensywności, przy słabej przepuszczalności gruntu prawie cały opad tworzy odpływ powierzchniowy. Zasypanie części niecki nie wpłynęło na ilość spływającej wody czy jej szybkość (warunkiem spowolnienia spływu jest bowiem dobrą przepuszczalność gruntów, która tu nie ma miejsca), lecz zmianę kierunku spływu wód w całości; na działkę [...] (co zostało zilustrowane graficznie w dodatkowych wyjaśnieniach biegłego złożonych w toku postępowania odwoławczego).
Zmiana stosunków wodnych nastąpiła ze szkodą dla gruntów sąsiednich i jak wynika z opinii biegłego, jego dodatkowych wyjaśnień oraz całokształtu materiału dowodowego w sprawie, zmiany te pozostają w bezpośrednim związku przyczynowym ze szkodami na działce [...]. W piśmie z dnia 21 grudnia 2020 r. M. i I. T. przedstawili szkody spowodowane zmianą kierunku spływu wód opadowych to jest pojawianie się okresowo wody stojącej na działce, zamulenie ogrodzenia i murków ogrodzeniowych, rdzewienie siatki ogrodzeniowej, namulanie działki, trawników, wypłukiwanie skarpy od strony północno-wschodniej działki, zamulanie kostki brukowej i wypłukiwanie spoiwa. Wskazano także zalewanie części piwnicznej, ale w tej kwestii biegły wskazał, że nie należy łączyć zalewania piwnicy na w/w nieruchomości z przekształceniem powierzchni działki [...].
Skargę na opisaną wyżej decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnieśli M. M. i J. M..
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 2 lutego 2022 roku, sygn. II SA/Kr 1299/21 uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium.
W uzasadnieniu do tego wyroku wskazano, że w dalszym ciągu organy nie zastosowały się do wiążących wskazówek Sądu. Wskazano jakie środki dowodowe znajdują się w aktach sprawy. Zaznaczono, że po przeprowadzeniu postępowania dowodowego organ administracji publicznej dokonuje oceny jego wyników. Za wyniki postępowania dowodowego należy uważać "treść zaprezentowanych w tym postępowaniu środków dowodowych, tj. treść odczytanych dokumentów, złożonych zeznań świadków, stron, opinii biegłych, obserwacji dokonanych przy oględzinach" (W. Berutowicz, Postępowanie cywilne w zarysie, Warszawa 1984, s. 191). Należy przyjąć, że użyte w przepisie art. 80 sformułowanie "materiał dowodowy" oznacza wyniki przeprowadzonych (rozpatrzonych) dowodów, a nie całokształt zebranych środków dowodowych.
Przepis art. 80 k.p.a. statuuje zasadę swobodnej oceny dowodów. Zasada ta polega na tym, "by organ przy ustalaniu prawdy na podstawie materiału dowodowego nie był skrępowany żadnymi przepisami co do wartości poszczególnych rodzajów dowodów i mógł swobodnie, tj. zgodnie z własną oceną wyników postępowania dowodowego (wyjaśniającego) w danej sprawie ustalić stan faktyczny" (E. Iserzon [w:] Komentarz, 1970, s. 155). Zasada ta została wyrażona dobitniej w art. 233 § 1 k.p.c., zgodnie z którym sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Zdaniem J. Borkowskiego (Komentarz, 1989, s. 165) organ prowadzący postępowanie "według swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych, wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne okoliczności".
Z przepisu art. 80 wynika również, że "wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie" (E. Iserzon [w:] Komentarz, 1970, s. 155). Oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodności i mocy dowodów), organ powinien zatem uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów, chyba że chodzi o dowody dotyczące okoliczności niemających znaczenia dla sprawy lub niespornych.
Kolejną przesłanką prawidłowości swobodnej oceny dowodów jest to, aby organ administracji publicznej ocenił "nie tylko każdy dowód z osobna, ale wszystkie dowody w łączności" (E. Iserzon, Komentarz, 1970, s. 156).
Ocena dowodów jest "czynnością myślową" i jak każda czynność tego rodzaju powinna opierać się na zasadach logicznego myślenia (W. Berutowicz, Postępowanie cywilne..., s. 192), nie powinna uchybiać zasadom logiki (E. Iserzon [w:] Komentarz, 1970, s. 156). Organ administracji publicznej może zatem wysnuwać z zebranego materiału dowodowego tylko wnioski logicznie uzasadnione.
Rozpatrując materiał dowodowy, organ administracji publicznej nie może pominąć jakiegokolwiek przeprowadzonego dowodu ani też uwzględnić dowodu, którego nie ma w aktach sprawy (zob. np. wyrok SN z 23.11.1994 r., III ARN 55/94, OSNAPiUS 1995/7, poz. 83, w którym stwierdzono, że: "Jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 k.p.a.)").
Wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, organ powinien zawrzeć w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3). Tylko bowiem w ten sposób ocena dowodów może być sprawdzona w toku instancji i w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W wyroku NSA w Warszawie z 13.12.1988 r., II SA 497/88, ONSA 1989/2, poz. 68, stwierdzono, że "ograniczenie się w uzasadnieniu decyzji do stwierdzenia istotnych rozbieżności w materiale dowodowym bez ich wyspecyfikowania, a następnie próby wyjaśnienia stanowi istotne naruszenie przepisów postępowania".
Rzeczą organu odwoławczego było zatem, zgodnie z cytowanymi wcześniej wskazaniami Sądu wyrażonymi w wyrokach z dnia 7 września 2016 r., sygn. II SA/Kr 654/16 oraz z dnia 9 stycznia 2019 r. sygn. II SA/Kr 1349/18, dokonanie wnikliwej i szczegółowej analizy przeprowadzonych dowodów, zestawieniu ich ze sobą, w tym z dowodami powszechnie uznawanymi za obiektywne (mapy poświadczone za zgodność z oryginałem, zdjęcia, pomiary), a następnie przeprowadzenie ich wszechstronnej i kompleksowej oceny w zakresie ich wiarygodności. Po dokonaniu takiego procesu myślowego organ winien zrekonstruować stan faktyczny na podstawie dowodów uznanych za wiarygodne. Dowody przeciwne winien, jako uznane za niewiarygodne, odrzucić. Następnie, w uzasadnieniu decyzji organ zobowiązany był do przedstawienia ustalonego stanu faktycznego, ze wskazaniem dowodów, na których się oparł, jak również logicznie i przekonywująco uzasadnić jakim dowodom nie dal wiary i dlaczego.
Tymczasem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ nie wskazał, jakim dowodom odmówił wiarygodności i z jakich powodów to uczynił.
Sąd podkreślił przy tym, że aktach zgromadzono dowody, które pozostają ze sobą w sprzeczności, tak więc niemożliwe jest ustalenie stanu faktycznego na podstawie całego materiału dowodowego. Konsekwencją tego jest konieczność uznania części z nich za niewiarygodne. I tak, przykładowo, wyjaśnienia państwa M. są częściowo sprzeczne z wyjaśnieniami państwa T. , zeznania K. K. i P. D. są sprzeczne z zeznaniami J. T..
Nie jest zatem wymaganym przepisami kodeksu postępowania administracyjnego "rozważeniem" całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, które musi znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji, zabieg dokonany przez organy w niniejszej sprawie - chronologiczne opisanie przeprowadzonych dowodów.
Już w pierwszym z wyroków Sąd zakwestionował opinię biegłego, ponieważ nie zawierała materiałów pozwalających na zweryfikowanie postawionych tez, w tym odpowiedniego załącznika mapowego. Biegły powołał się na jakieś dane archiwalne, ale ich nie przedstawił, jak również na wykonanie sondowań wgłębnych, ale nie przedstawił miejsc, w których je wykonał. Część mapowa opinii powinna być wykonana na mapie uzyskanej z zasobu, poświadczonej za zgodność z oryginałem. Sąd wyraźnie wówczas nakazał uzyskanie odpowiednich map obrazujących stan przed zmianami i ewentualnie inne dokumenty.
Pomimo zgromadzenia wielu opinii, żadna nie zawiera takiego załącznika.
Zeznania świadka K. K. odebrano z naruszeniem art. 79 k.p.a., zgodnie z którym strony powinny być zawiadomione o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin przynajmniej na siedem dni przed terminem i ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać pytania świadkom, biegłym i stronom oraz składać wyjaśnienia. Jak wynika z przedłożonych akt administracyjnych strony o przesłuchaniu tego świadka w dniu 9 lutego 2017 r. nie zostały zawiadomione. Dlatego też ustalenie stanu faktycznego na podstawie zeznań tego świadka nastąpiło z naruszeniem przepisów postępowania, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Organ nie odniósł się w ogóle do podnoszonego przez tego świadka twierdzenia, że na działce nr [...] zasypano nieckę, w której zbierała się woda.
Jak wynika z przytoczonych wcześniej opinii biegłych znajdujących się w aktach sprawy również one są w istotnych częściach ze sobą sprzeczne.
Dlatego też w wiążących wytycznych zawartych w drugim z cytowanych wyroków WSA w Krakowie Sąd nakazał organom w sposób pieczołowity odnieść się do wszystkich wymienionych przez Sąd dowodów i płynących z nich konkluzji, a także wniosków stron i pozostałych dowodów (zeznania świadków, mapy, fotografie), z poszanowaniem art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 84 K.p.a., w tym do podnoszonych prac prowadzonych na terenie działki [...] i ich wpływu na ocenę niwelacji działki [...] na szkodliwą dla działek skarżących zmianę stanu wody na gruncie.
Organ odwoławczy, jak wynika z powyższych uwag, do wytycznych się nie zastosował. Naruszenie przepisu art.153 p.p.s.a powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ będzie zobowiązany zastosować się do powyższych wskazówek i w sposób należyty rozpatrzy cały materiał dowodowy, czemu da wyraz w uzasadnieniu decyzji.
Ponownie rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 27 lipca 2023 roku, znak: SKO.PW/4171/64/2022 utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy T. z dnia 14 września 2020 r. sygn. PRG.6331.2.2019.UC nakazującej Państwu M. i J. M., w związku z zmianą kierunku spływu wody z działki nr [...] spowodowaną przeprowadzonymi pracami ziemnymi na działce [...] ze szkodą dla działki sąsiedniej [...], przywrócenie stanu poprzedniego przez rozebranie nasypu na działce [...] wzdłuż jej granicy z działką [...] w pasie o szerokości 4 m do poziomu działki [...] przy ogrodzeniu.
W uzasadnieniu organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie zgromadzono obszerny materiał dowodowy, który pozwala na dokonanie ustaleń, czy w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia stosunków wodnych ze szkodą dla działek sąsiednich.
Mając na względzie zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności opinię dr. inż. M. K. z 2017, jej uzupełnienia z 2020 oraz wyjaśnienia z grudnia 2020 r., mając na uwadze
"
jaśnienia stron zawarte w odwołaniu oraz w dodatkowych wyjaśnieniach, a także wyniki wizji w terenie z 5 czerwca 2020r. tut. Kolegium ustaliło, że spełnione zostały przesłanki z art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. prawo wodne. W szczególności w efekcie przeprowadzonych prac na działce [...] polegających na przepchaniu części mas ziemnych z obszaru wyżej położonego (północny fragment działki) na niżej położony (południowy fragment działki, wzdłuż granicy z działkami [...] i [...]) nastąpiło zmniejszenie powierzchni naturalnej wodnicy przebiegającej po działkach [...] i [...]. To z kolei spowodowało zalewanie działek [...] i [...]. Biegły wykonał pomiary geodezyjne, które porównał z mapą sytuacyjno-wysokościową z 2010 r. oraz odwierty geologiczne w celu udokumentowania przeobrażeń powierzchni działki (tom 2, s. 7 opinii). W ekspertyzie hudraulicznej z 2017 r. dokonano modelowania hydraulicznego, które wykazało, że nastąpiła zmiana kierunku spływu wskutek zasypania części obszaru spływowego (części niecki) W opinii tej ustalono, że w przedmiotowej sprawie istotne znaczenie ma odpływ powierzchniowy. Ustalenia tego dokonano mając na uwadze współczynnik wodoprzepuszczalności "-ointu. W oparciu o przeprowadzone modelowania hydrauliczne stwierdzono, że w związku z "przeprowadzonymi pracami ziemnymi na działce [...] nastąpiła zmiana kierunku spływu. Analiza porównawcza opinii dr inż. M. K. i dr hab. B. R. wykazała, że opinia dr hab. B. R. jest mniej obszerna i ma skrótowy charakter. Autor skupia się w niej na polemice z ustaleniami poczynionymi przez dr inż. M. K. . Odmienny charakter opinii przedstawionej przez stronę sprawia, że jej moc dowodową uznano za ograniczoną. Należy przy tym zwrócić uwagę, że w obu opiniach nie jest kwestionowany fakt zmian, których dokonano na działce [...], lecz skutki tych działań zostały ocenione odmiennie. W obu opiniach przeprowadzone prace zostały przedstawione jako tarasowanie stoku. Przy czym dr hab. B. R. owemu tarasowaniu przypisuje działanie korzystne twierdząc, że przyczynia się do zmniejszenia prędkości spływu powierzchniowego. Jednak dr inż. M. K. zwraca uwagę na to, że jest to założenie słuszne przy spełnieniu pewnych warunków: mało intensywne opady i dobre właściwości infiltracyjne gruntu. Tymczasem w przedmiotowej sprawie nie można mówić o dobrej infiltracji gruntu z uwagi na słabą przepuszczalność gruntu. W przypadku opadów o dużej intensywności, przy słabej przepuszczalności gruntu prawie cały opad tworzy odpływ powierzchniowy. Zasypane części niecki nie wpłynęło na ilość spływającej wody czy jej szybkość (warunkiem spowolnienia spływu jest bowiem dobra przepuszczalność gruntów, która tu nie ma miejsca), lecz zmianę kierunku spływu wód w całości na działkę [...] (co zostało zilustrowane graficznie w dodatkowych wyjaśnieniach biegłego złożonych w toku postępowania odwoławczego).
Zmiana stosunków wodnych nastąpiła ze szkodą dla gruntów sąsiednich i jak wynika z opinii biegłego, jego dodatkowych wyjaśnień oraz całokształtu materiału dowodowego w sprawie, zmiany te pozostają w bezpośrednim związku przyczynowym ze szkodami na działce [...]. Na wezwanie Kolegium pełnomocnik Państwa I. i M. T. przedstawił w piśmie z dnia 21 grudnia 2020 r. szkody spowodowane zmianą kierunku spływu wód opadowych to jest pojawianie się okresowo wody stojącej na działce, zamulenie ogrodzenia i murków ogrodzeniowych, rdzewienie siatki ogrodzeniowej, namulanie działki, trawników, wypłukiwanie skarpy od strony północno-wschodniej działki, zamulanie kostki brukowej i wypłukiwanie spoiwa. Wskazano także zalewanie części piwnicznej, ale w tej kwestii biegły wskazał, że nie należy łączyć zalewania piwnicy na w/w nieruchomości z przekształceniem powierzchni działki [...]. (tom 2 akt sprawy, s. 27). Biegły wskazał, w jaki sposób należy wykonać urządzenia pozwalające przywrócenie stanu poprzedniego (tom 2 akt sprawy, s. 28 opinii).
Zdaniem Kolegium przeprowadzone postępowanie wykazało, że w sprawie zaistniały podstawy do wydania decyzji nakazującej Państwu M. i J. M. przywrócenie poprzedniego stanu wody na gruncie, ponieważ wykazano, że P. M. i J. M. dokonali na swoim gruncie zmiany, które spowodowały zmiany stosunków wodnych i zmiany te zaszkodziły gruntom sąsiednim. Zdaniem Kolegium w niniejszej sprawie wykazano związek przyczynowy pomiędzy dokonana zmianą w stosunkach wodnych i ich szkodliwością na grunt sąsiedni.
Skargę na powyższą decyzję złożyli M. M. i J. M. reprezentowany przez pełnomocnika adwokata G. R., podnosząc zarzuty:
1. niewykonania zaleceń Sądu zawartych w wyroku z dnia 9 stycznia 2019r. sygn. akt II SA/Kr 1349/18,
2. k nie wykonanie zaleceń Sądu zawartych w wyroku z dnia 2 lutego 2022r. sygn. akt II SA/Kr 1299/21,
oraz naruszenia
3. art. 7, art. 8, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 84 § 1 k.p.a. poprzez uznanie za rzetelną i wyczerpującą opinii biegłego M. P. pomimo przedłożenia kontropinii min. biegłego sądowego B. R. i nie przeprowadzenie dowodu z konfrontacji biegłych ( w ślad za wnioskiem z 6 października 2017r.)
4. art. 80 k.p.a. poprzez nieprawidłową ocenę materiału dowodowego zebranego w sprawie i nieuzasadnione oraz arbitralne przyjęcie, że doszło do naruszenia stosunków wodnych, a w szczególności ze szkodą dla gruntów sąsiednich,
5. art. 7 i art. 8, art. 78 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania dowodowego w sprawie w sposób ograniczający ustalenie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, poprzez zaniechanie przeprowadzenia pełnego postępowcmia dowodowego, a w szczególności nie przeprowadzenie dowodu z konfrontaqi Biegłych, dowodu z załączonej dokumentacji - w postaci nagrania obrazującego rzeczywisty spływ wód podczas opadów jak i dalszych dowodów zgłoszonych w treści pisma z 6 października 2017r. sic! co wypaczyło wnioski w zakresie stanu faktycznego i nie pozwoliło na dokonanie prawidłowej i całościowej oceny przedmiotu postępowania,
6. art. 8 k.p.a. poprzez skoncentrowanie postępowania na opinii Biegłego P. przy braku jakiejkolwiek aktywności organu wobec złożonej opinii Biegłego B. R. jak i pozostałych opinii zalegających w aktach sprawy,
7. art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez niedopuszczenie dowodu z konfrontacji biegłych, ewentualnie opinii innego biegłego geologa w sytuacji, gdy opinia biegłego K. pozostaje w sprzeczności z opinią Biegłego R. , jak też z istotnymi dla sprawy ustaleniami stanu faktycznego,
8. naruszenie art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte i niewyczerpujące uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w niej zbyt ogólnikowych stwierdzeń, jednostronną ocenę materiału dowodowego, wybiórcze ustalenia w przedmiocie stanu faktycznego będącego podstawą rozstrzygnięcia, w szczególności poprzez zaniechanie wskazania podstaw odmowy uwzględnienia wniosków dowodowych z opinii Biegłego R. , konfrontacji biegłych jak i nagrania video zrealizowanego podczas opadów deszczu co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa;
9. naruszenie przepisu prawa materialnego, stanowiące efekt błędów w postępowaniu dowodowym i ustaleniu stanu faktycznego, polegające na zastosowaniu art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne w sytuacji, gdy brak jest podstaw do stwierdzenia szkody dla gruntów sąsiednich.
Powołując się na powyższe wnieśli oni o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie z powodu jej bezzasadności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje.
Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.
Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.).
W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi:
a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd oddala skargę w oparciu o art. 151 p.p.s.a.
Wskazać również należy, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, iż sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagą okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. uzasadnienie do wyroku NSA z 9 lipca 2008 r., sygn. II OSK 795/07).
Skarga zawiera usprawiedliwione podstawy.
W pierwszej kolejności trzeba wskazać, że przedmiotowa sprawa dotyczy zmiany kierunku spływu wody z działki nr [...] w miejscowości T. spowodowaną przeprowadzonymi pracami ziemnymi na działce [...], ze szkodą dla działki sąsiedniej [...] w T. . Sprawa ta została wszczęta w 2014 roku. Organ I instancji orzekał 4 razy, natomiast organ odwoławczy 6 razy. Ponadto zapadły dotychczas trzy wyroki WSA w Krakowie, w uzasadnieniu do których zawarta wskazania, co do dalszego postępowania.
Przypomnieć należy, że zgodnie z art.153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych.
W przypadku zaskarżenia do sądu administracyjnego decyzji zapadłej w wyniku uprzedniego wydania przez sąd wyroku kasacyjnego i wyrażeniu w nim wiążącej oceny prawnej, ponownie rozpoznając sprawę sąd administracyjny obowiązany jest do dokonania kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku. Podporządkowanie się wytycznym sądu i wyrażonej przezeń ocenie prawnej jest bowiem głównym kryterium poprawności nowowydanej decyzji (por. uzasadnienie do wyroku NSA z dnia 13 stycznia 2009 r., sygn. II GSK 614/08). Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych por np. uzasadnienie do wyroku NSA z dnia 8 maja 2018 roku, sygn. II OSK 3130/17).
Ponadto oddziaływaniem art. 153 p.p.s.a. objęte jest przede wszystkim przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania (por np. uzasadnienie do wyroków: NSA z dnia 8 maja 2018 roku, sygn. II OSK 3130/17, NSA z dnia 12 września 2018 roku, sygn. I FSK 1821/16).
Naruszenie przez organ administracji publicznej art. 153 p.p.s.a. powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu.
Na gruncie niniejszej sprawy wyrokiem z dnia 7 września 2016 r., sygn. II SA/Kr 654/16 WSA w Krakowie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 29 marca 2016 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Tomice w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom. Na tamtym etapie postępowania organ dysponował opinią hydrogeologiczną sporządzoną przez mgr inż. M. P. w dniu 30 października 2015 r., stwierdzającą, że na zniwelowanej przez M. i J. M. działce nr [...] nie nastąpiła zmiana stanu wody na gruncie, a w szczególności nie doszło do zmiany kierunku odpływu wód opadowych w stosunku do stanu przed niwelacją oraz przeciwnej treści koreferatem geologa J. Ś., przedstawioną przez M. i I. T..
Sąd zarzucił organom, że rozstrzygnięcie oparły na opinii biegłego, którą w całości, bezkrytycznie zaaprobowały, nie próbując nawet jej ocenić z punktu widzenia zarzutów koreferatu.
Sąd zwrócił również uwagę, że biegły M. P. sformułował przyjęte przez organ wnioski (na działce nr [...] nie nastąpiła zmiana stanu wody na gruncie, że nie doszło do zmiany spływu wód gruntowych i opadowych, że przedmiotowy nasyp i zrównanie działki nr [...] nie zaburza przepływu wód gruntowych i opadowych, że nie doszło do zmiany kierunku przepływu wód opadowych i gruntowych), ale właściwie nie wiadomo na podstawie jakich konkretnie danych biegły postawił takie tezy. Nie wiadomo bowiem na czym polegały prace związane z niwelacją działki nr [...], jakie są parametry nasypu (lokalizacja, długość, szerokość, wysokość). Nie ustalono, czy przed 2012 r. na działce [...] i ewentualnie działkach sąsiednich była "wodnica", o jakich parametrach, ewentualnie ile wody mogła pomieścić, czy dalej istnieje, czy nowopowstały rów (gdzie usytuowany, o jakich parametrach) może pomieścić tyle wody co wodnica, a jeśli nie, to co się z tym nadmiarem wody dzieje. Wiedzę w tym przedmiocie należało uzyskać poprzez przesłuchanie świadków na okoliczność jak poprzednio wyglądało ukształtowanie działki nr [...], na czym dokładnie polegały prace niwelacyjne, jak kształtowały się stosunki wodne na działkach skarżących przed dokonaną niwelacją działki nr [...] i jaka jest obecnie sytuacja, odebranie od stron stosownych wyjaśnień w tym przedmiocie, uzyskanie odpowiednich map obrazujących stan przed zmianami i po.
W szczególności Sąd wskazał, że podczas kontroli przeprowadzonej w dniu 19.12.2014 r. zapisano do protokołu: "nastąpiła zmiana ukształtowania działki nr [...] poprzez przesunięcie mas ziemi w kierunku granic z działkami nr [...], [...] i [...], w efekcie nastąpiło zasypanie naturalnej wodnicy wodnej i w rejonie działki nr [...] spływ z działki nr [...]". Ustalenia te są nad wyraz ogólne. Nie wiadomo w jakim rejonie działki nr [...], na jakiej powierzchni, długości i wysokości nastąpiło przesunięcie tych mas ziemnych. Właściwie nie wiadomo również na podstawie jakich dowodów ustalenie to zostało dokonane. Nie przesłuchano świadków, nie zebrano oświadczeń od stron, nie przeprowadzono żadnych dowodów, na podstawie których można by ustalić poprzedni stan nieruchomości, przed dokonaniem niwelacji. Na stronach 9 - 28 akt administracyjnych znajdują się zdjęcia, nie wiadomo co przedstawiające i przez kogo dołączone. Sąd przytoczył również twierdzenia biegłego, że na podstawie map archiwalnych określono kierunki spływu wód opadowych przed wykonaniem niwelacji technicznej dz. nr [...] oraz że "powyższa analiza wskazuje jednoznacznie, że wykonana niwelacja działki nie miała wpływu na spływ wód opadowych." Sąd zarzucił biegłemu, że nie wiadomo jednakże na czym to twierdzenie oparł i o jaki spływ wód chodzi. Gdyby bowiem, tak jak twierdzą właściciele działki nr [...] i [...] (i jak ustalił organ I instancji) doszło do zasypania wodnicy, należałoby bardziej szczegółowo wyjaśnić dlaczego nie miało to wpływu na spływ wód i zalewanie działki państwa T. . Z dołączonych przez biegłego kserokopii map (k.25,26 - nie potwierdzonych za zgodność z oryginałem, bez czytelnych pieczęci) wynika, że działka nr [...] w najwyższym jej punkcie położona była na rzędnej 277 m, a w najniższym – ok.268 m. Nie wiadomo jak wygląda obecne jej ukształtowanie.
Sąd nakazał, by sporządzenie specjalistycznej opinii zlecić dopiero wtedy, gdy zostanie zebrany materiał dowodowy pozwalający biegłemu odpowiedzieć na pytanie, czy dokonane zmiany spowodowały szkodliwe zmiany stosunków wodnych na gruncie. Polecił również organom dokonanie kompleksowej oceny zebranych dowodów.
Z kolei wyrokiem z dnia 9 stycznia 2019 r. sygn. II SA/Kr 1349/18 WSA w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 7 sierpnia 2018 r. w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom. Sąd ocenił, że zalecenia, jakie sformułował Sąd w wyroku z 7 września 2016 r. sygn. II SA/Kr 654/16 nie zostały w pełni wykonane. Sąd stwierdził, że w aktach administracyjnych organy zgromadziły 5 opinii biegłych, które są w istotnych częściach wzajemnie, a niektóre także wewnętrznie sprzeczne, co wymagało pieczołowitego odniesienia się do wszystkich opinii i płynących z nich konkluzji, a także wniosków stron i pozostałych dowodów (zeznania świadków, mapy, fotografie), z poszanowaniem art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 84 K.p.a. Ocenił również, że mimo znacznie szerszej niż dokonana przez organ I instancji analizy sprawy i obszerniejszego uzasadnienia decyzji, również uzasadnienie decyzji organu odwoławczego nie odpowiada rygorom narzuconym art. 107 § 3 oraz regułom, o których mowa w art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.
Wytknął organowi odwoławczemu, że nie została rzetelnie zbadana, oceniona i uzasadniona przez organ kwestia wpływu zasypania części niecki na sposób (ilość i dynamikę) oraz kierunek odpływu, jak również że organ odwoławczy, wbrew wytycznym Sądu, nie przedstawił wyliczenia (albo chociaż oszacowania) ile wody opadowej odprowadzała wodnica przed niwelacją, ile może odprowadzić pozostawiony obecnie rów, i co się dzieje z ewentualnym jej nadmiarem. Mimo zaleceń Sądu organ odwoławczy nie przedstawił również rzędnej działki [...] w najniższym punkcie po niwelacji. Sąd zarzucił także, że organ odwoławczy nie uzasadnił, czy niewątpliwie występujące na terenie działek skarżących zalania wynikają z ukształtowania stosunków wodnych wskutek niwelacji działki [...], czy też wskutek naturalnego odpływu opadów z działki [...]. W wyroku sygn..II SA/Kr 1349/18 Sąd wyraźnie stwierdził, że przyczyną uchylenia zaskarżonej decyzji są stwierdzone przez Sąd uchybienia w zakresie oceny dowodów oraz uzasadnienia decyzji, naruszające art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 i art. 107 § 3 K.p.a. oraz art. 153 P.p.s.a.
Sąd podkreślił również, że "mając na uwadze przedstawione wyżej braki w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organu odwoławczego trzeba jeszcze wskazać, że nie jest rolą Sądu zastępowanie organu w jego kompetencjach, a jedynie kontrola legalności rozstrzygnięć organu".
Podsumowując, WSA w Krakowie nakazał, by organ ponownie rozpoznając sprawę, stosownie do treści art. 153 P.p.s.a., kierował się wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku, a także niewykonanych dotąd wytycznych wyroku w sprawie II SA/Kr 654/16, w tym w szczególności ustali rzeczywiste parametry, w tym szerokość i miąższość nasypu na terenie wodnicy, także na odcinku pomiędzy działkami nr [...] i [...] oraz odniesie się również do podnoszonych prac prowadzonych na terenie działki [...] i ich wpływu na ocenę niwelacji działki [...] na szkodliwą dla działek skarżących zmianę stanu wody na gruncie. Sąd w wyroku z dnia 9 stycznia 2019 r. sygn. II SA/Kr 1349/18 stwierdził, że pomimo jednoznacznych wskazań Sądu o konieczności uzupełnienia materiału dowodowego celem ustalenia parametrów, w tym szerokości i miąższości nasypu na terenie wodnicy, przedstawienia wyliczenia (albo chociaż oszacowania) ile wody opadowej odprowadzała wodnica przed niwelacją, ile może odprowadzić pozostawiony obecnie rów, i co się dzieje z ewentualnym jej nadmiarem, przedstawienia rzędnej działki [...] w najniższym punkcie po niwelacji oraz nakazania pieczołowitego odniesienia się do wszystkich opinii i płynących z nich konkluzji, a także wniosków stron i pozostałych dowodów (zeznania świadków, mapy, fotografie), wytyczne Sądu nie zostały zrealizowane.
Natomiast w uzasadnieniu do wyroku z dnia 2 lutego 2022 roku, sygn. II SA/Kr 1299/21 Sąd wskazał, że aktach zgromadzono dowody, które pozostają ze sobą w sprzeczności, tak więc niemożliwe jest ustalenie stanu faktycznego na podstawie całego materiału dowodowego. Konsekwencją tego jest konieczność uznania części z nich za niewiarygodne. I tak, przykładowo, wyjaśnienia państwa M. są częściowo sprzeczne z wyjaśnieniami państwa T., zeznania K. K. i P. D. są sprzeczne z zeznaniami J. T..
Nie jest zatem wymaganym przepisami kodeksu postępowania administracyjnego "rozważeniem" całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, które musi znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji, zabieg dokonany przez organy w niniejszej sprawie - chronologiczne opisanie przeprowadzonych dowodów.
Już w pierwszym z wyroków Sąd zakwestionował opinię biegłego, ponieważ nie zawierała materiałów pozwalających na zweryfikowanie postawionych tez, w tym odpowiedniego załącznika mapowego. Biegły powołał się na jakieś dane archiwalne, ale ich nie przedstawił, jak również na wykonanie sondowań wgłębnych, ale nie przedstawił miejsc, w których je wykonał. Część mapowa opinii powinna być wykonana na mapie uzyskanej z zasobu, poświadczonej za zgodność z oryginałem. Sąd wyraźnie wówczas nakazał uzyskanie odpowiednich map obrazujących stan przed zmianami i ewentualnie inne dokumenty.
Pomimo zgromadzenia wielu opinii, żadna nie zawiera takiego załącznika.
Zeznania świadka K. K. odebrano z naruszeniem art. 79 k.p.a., zgodnie z którym strony powinny być zawiadomione o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin przynajmniej na siedem dni przed terminem i ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać pytania świadkom, biegłym i stronom oraz składać wyjaśnienia. Jak wynika z przedłożonych akt administracyjnych strony o przesłuchaniu tego świadka w dniu 9 lutego 2017 r. nie zostały zawiadomione. Dlatego też ustalenie stanu faktycznego na podstawie zeznań tego świadka nastąpiło z naruszeniem przepisów postępowania, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ nie odniósł się w ogóle do podnoszonego przez tego świadka twierdzenia, że na działce nr [...] zasypano nieckę, w której zbierała się woda.
Ponadto jak wynika z przytoczonych wcześniej opinii biegłych znajdujących się w aktach sprawy również one są w istotnych częściach ze sobą sprzeczne.
Mając na uwadze dostrzeżoną dotychczas wadliwość w ocenie i analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, Sąd w wiążących wytycznych zawartych w drugim z cytowanych wyroków WSA w Krakowie Sąd nakazał organom w sposób pieczołowity odnieść się do wszystkich wymienionych przez Sąd dowodów i płynących z nich konkluzji, a także wniosków stron i pozostałych dowodów (zeznania świadków, mapy, fotografie), z poszanowaniem art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 84 K.p.a., w tym do podnoszonych prac prowadzonych na terenie działki [...] i ich wpływu na ocenę niwelacji działki [...] na szkodliwą dla działek skarżących zmianę stanu wody na gruncie.
W takich okolicznościach Kolegium ponownie rozpoznając sprawę, w toku której zgromadzono 9 opinii i opracowań, a ponadto zebrano liczne inne środki dowodowe jak chociażby:
- 3 płyty CD oznaczone datami 8.07.2017 r., 21.07.2017 r., 12.08.2017 r., przedłożone przez państwa Masłowskich na okoliczność rzeczywistego kierunku spływu wód podczas opadów (mających podważać rzetelność opinii biegłego powołanego przez gminę) – k.199;
- dokumentacja fotograficzna przedłożona przez strony (k.58-59, 50 – 55);
- notatka służbowa z przeprowadzonych w dniu 7 lutego 2017 r. oględzin (k.15 tomu 2.) wraz z nagraniem cyfrowym oględzin z dnia 7 lutego 2017 r. dokonanym przez stronę;
- notatka służbowa z przeprowadzonych w dniu 27 maja 2017 r. oględzin (k.125 tomu 2.) wraz z nagraniem cyfrowym oględzin z dnia 27 maja 2017 r. dokonanym przez stronę;
- zeznania świadka K. K. (k.13 tomu 2. akt);
- zeznania świadka J. T. (k.77);
- zeznania świadka K. B. (k.85);
- zeznania świadka Ł. G. (k.97);
- zeznania świadka P. D. (k.104).
- pisemne wyjaśnienia J. i M. M. (k.40);
- pisemne wyjaśnienia I. i M. T. (k.63).
było zobligowane do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do rzetelnej oceny wszystkich zgromadzonych środków dowodowych. Organ powinien, w szczególności ocenić i ustosunkować się do tych materiałów, które pozostają ze sobą sprzeczności i wskazać, które z nich i z jakich powodów uznaje za wiarygodne – jak to wynika z wiążących organ wskazań, co do dalszego postępowania a zawartych w przytoczonych powyżej uzasadnieniach do wydanych w tej sprawie wyroków WSA w Krakowie.
Organ odwoławczy jednak do wytycznych się nie zastosował. Należy wskazać, że uzasadnienie decyzji organu odwoławczego, mając na uwadze realia niniejszej sprawy jest wręcz lakoniczne. Organ operuje przy tym w znacznej mierze ogólnikami. Kolegium wskazuje np. że cyt.: "zmiana stosunków wodnych nastąpiła ze szkodą dla gruntów sąsiednich i jak wynika z opinii biegłego, jego dodatkowych wyjaśnień oraz całokształtu materiału dowodowego w sprawie, zmiany te pozostają w bezpośrednim związku przyczynowym ze szkodami na działce [...]".
Organ pomija całkowicie akcentowane w uzasadnieniu do wyroku WSA w Krakowie z dnia 2 lutego 2022 roku, sygn. II SA/Kr 1299/21 istotne sprzeczności w zgromadzonym materiale dowodowym. Pomimo, że organ został zobowiązany do szczegółowego wyjaśnienia tych sprzeczności, to jednakże to nie nastąpiło. Organ w uzasadnieniu do zaskarżonej decyzji ogólnie odwołuje się jedynie wybiórczo do wybranych środków dowodowych, natomiast formułowane przez organ oceny dotyczące tych dowodów, czy też relacji między nimi są dalece niewystarczające. Tytułem przykładu można wskazać za Kolegium, że cyt.: "Analiza porównawcza opinii dr inż. M. K. i dr hab. B. R. wykazała, że opinia dr hab. B. R. jest mniej obszerna i ma skrótowy charakter. Autor skupia się w niej na polemice z ustaleniami poczynionymi przez dr inż. M. K. . Odmienny charakter opinii przedstawionej przez stronę sprawia, że jej moc dowodową uznano za ograniczoną."
Podobnie w innym miejscu Kolegium podnosi, że cyt.: "W przedmiotowej sprawie zgromadzono obszerny materiał dowodowy, który pozwala na dokonanie ustaleń, czy w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia stosunków wodnych ze szkodą dla działek sąsiednich. Mając na względzie zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności opinię dr. inż. M. K. z 2017, jej uzupełnienia z 2020 oraz wyjaśnienia z grudnia 2020 r., mając na uwadze wyjaśnienia stron zawarte w odwołaniu oraz w dodatkowych wyjaśnieniach, a także wyniki wizji w terenie z 5 czerwca 2020r. tut. Kolegium ustaliło, że spełnione zostały przesłanki z art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. prawo wodne."
Powyższej przytoczone "analiza porównawcza" czy też ustalenia, co do spełnienia przesłanek z art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. prawo wodne, świadczą o tym, że organ przeprowadził jedynie pobieżnie przegląd niektórych zebranych dowodów. Nie może być jednak w takiej sytuacji mowy o jakimkolwiek rzetelnym ustaleniu stanu faktycznego sprawy, w szczególności w sytuacji gdy w aktach sprawy zalegają opinie, opracowania, protokoły przesłuchań czy też inne dokumenty, które bynajmniej wszystkie nie są ze sobą spójne.
Trafne są zatem zarzuty skargi, co do niewykonania zaleceń Sądu zawartych w wyroku z dnia 9 stycznia 2019 r. sygn. akt II SA/Kr 1349/18 oraz w wyroku z dnia 2 lutego 2022 r. sygn. akt II SA/Kr 1299/21 oraz co do nieustalenia w sposób prawidłowy stanu faktycznego sprawy.
To skutkować musi przyjęciem, że w istocie organ nie dokonał w należytym zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy, bagatelizując tym samym formułowane w wiążące organ i sąd wytyczne i wskazania zawarte w cytowanych powyżej uzasadnieniach do wyroków. Stanowi to o naruszeniu przepisu art. 153 p.p.s.a i skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.
Ponadto powyższe stanowi o naruszeniu art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 roku, poz. 775 ze zm. – dalej jako "K.p.a."), poprzez brak wszechstronnego, rzetelnego oraz pełnego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w sprawie, a w konsekwencji oparcie zaskarżonego rozstrzygnięcia na błędnych ustaleniach faktycznych.
Należy wskazać, że stosownie do art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. w postępowaniu administracyjnym organ ma obowiązek w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (zasada swobodnej oceny dowodów - art. 80 K.p.a.). Jako dowolne przy tym należy traktować takie ustalenia faktyczne, które znajdują wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy też nie w pełni rozpatrzonym. Sam zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.), a więc przy podjęciu wszystkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (por. uzasadnienia do wyroków: Sądu Najwyższego z 23 listopada 1994 r., sygn. III ARN 55/94, Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 listopada 2017 r., sygn. I OSK 1523/16, z dnia 22 września 2020 r., sygn. I OSK 734/20, z dnia 26 listopada 2021 r., sygn. II GSK 1892/21, z dnia 26 kwietnia 2022 r., sygn. II OSK 2401/19 oraz A. Wróbel (w:) Jaśkowska Małgorzata, Wilbrandt-Gotowicz Martyna, Wróbel Andrzej, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el 2022, komentarz do art. 77).
Zatem z art. 77 § 1 K.p.a. wynika obowiązek zebrania i rozpatrzenia pełnego materiału dowodowego w sprawie, którego realizacja ma miejsce na dwóch płaszczyznach. Po pierwsze, polega on na przeprowadzeniu postępowania dowodowego co do wszystkich okoliczności stanowiących fakty prawotwórcze, a więc takich, z którymi w świetle przepisów obowiązującego prawa związane są określone skutki prawne. Po drugie, zebrany materiał dowodowy powinien znaleźć pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu faktycznym decyzji. Ustosunkowanie się w nim tylko do pewnych dowodów, a pominięcie milczeniem innych - którym odmówiono wiarygodności - przesądza, że organ nie rozpatrzył wyczerpująco zebranego w sprawie materiału (por. np. uzasadnienie do wyroku NSA z dnia 28 sierpnia 1981 r., sygn. SA/Wr 87/81). Jeśli zaś chodzi o obowiązek dokonania oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.), to nie można twierdzić, iż jakaś okoliczność została udowodniona, jeżeli w materiale dowodowym, utrwalonym w aktach sprawy, znajduje się dowód na jej potwierdzenie, a jednocześnie są w nim także dowody, które zaprzeczają tej okoliczności, jeżeli nie można przekonywająco tej sprzeczności wyjaśnić. Taki stan rzeczy wskazuje bowiem na luki w materiale dowodowym, a w konsekwencji na konieczność podjęcia dalszego postępowania dowodowego, skierowanego na wyjaśnienie występujących w materiale dowodowym sprzeczności (por. np. uzasadnienie do wyroku NSA z 7 sierpnia 2018 r., sygn. I OSK 2051/16).
Analizując zebranie oraz rozpatrzenie materiału dowodowego przez organ na gruncie niniejszej sprawy, należy uznać że materiał ten został wszystkim rozpatrzony w sposób jedynie szczątkowy i odbiegający od wymagań, które nałożone są na organy we wskazanych powyżej przepisach.
Ponownie rozpoznając sprawę organ zastosuje się w pełni do wskazań zawartych w uzasadnieniach do wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 stycznia 2019 r. sygn. akt II SA/Kr 1349/18 oraz z dnia 2 lutego 2022 r. sygn. akt II SA/Kr 1299/21 i w sposób należyty rozpatrzy cały materiał dowodowy oraz ustali w sposób rzetelny stan faktycznego sprawy, czemu da wyraz w uzasadnieniu do wydanej decyzji.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. Decyzja organu I instancji została uchylona na zasadzie art. 135 p.p.s.a.
O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku, na podstawie art. 200 p.p.s.a. (zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw) oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. Na zasądzone koszty w wysokości 797 zł składa się uiszczony przez skarżących wpis od skargi (300 zł) oraz wynagrodzenie adwokata w kwocie 480 zł wraz z opłatą 17 zł od pełnomocnictwa.