II SA/Kr 1326/20

II SA/Kr 1326/20 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2021-03-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-11-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Jacek Bursa
Mirosław Bator
Paweł Darmoń /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Sygn. powiązane
III OSK 3/24 - Postanowienie NSA z 2024-05-21
III OSK 6116/21 - Wyrok NSA z 2022-12-20
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2017 poz 1121
art. 29 ust 1 i ust 3
Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jedn.
Sentencja
• Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Darmoń (spr.) SWSA Mirosław Bator SWSA Jacek Bursa po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 marca 2021 r. sprawy ze skargi G. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2020 r., [...] w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom skargę oddala
Uzasadnienie
Burmistrz B. decyzją z dnia 31 marca 2020 r. sygn. [...], wydaną po rozpatrzeniu wniosku G.Z., odmówił nakazania odtworzenia rowu wzdłuż ul. B. w J. oraz nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działkach należących do M. i R.C., K. i A.N. oraz E. i J.B. położonych przy ul. B. w miejscowości J. w zakresie przywrócenia stosunków wodnych na działce nr [...].
Po rozpatrzeniu odwołania wniesionego od tej decyzji przez G.Z. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 8 września 2020 r., znak [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. prawo wodne (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1121) w zw. z art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. prawo wodne (Dz.U. z 2018 r. poz. 2268) oraz na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 poz. 2096).
W jej uzasadnieniu Kolegium wskazało, że podstawą rozstrzygnięcia w sprawie jest art. 29 ustawy prawo wodne w zw. z art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. prawo wodne (Dz.U. z 2018 r. poz. 2268). Zgodnie z tym przepisem właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:
1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;
2) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich.
Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.
Postępowanie w sprawie zostało wszczęte na wniosek G.Z. złożony w dniu 19 sierpnia 2013 r. o przywrócenie zmienionych stosunków wodnych do stanu poprzedniego na gruncie oznaczonym, jako działki nr [...], [...], [...] położonych w J. przy ul. B. przez odtworzenie rowów melioracyjnych wzdłuż ul. B. i L. (karta nr 2).
Skarżona decyzja została wydana w związku z wydaniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyroku z dnia 24 października 2018 r. sygn. II SA/Kr 910/18 uchylającego decyzję SKO z dnia 22 maja 2018 r. sygn. [...] oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego oraz wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.
Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy bezsprzecznie pokazuje, że w rejonie ul. B. w J. istnieje problem związany z zalewaniem posesji w tym rejonie (dowód: karta nr 9,tom 1 akt sprawy, ekspertyza mgr inż. M.G., s. 13-16 oraz 34-35, tom 4 akt sprawy).
Celem niniejszego postępowania, mając na względzie brzmienie art. 29 ustawy prawo wodne z 18 lipca 2001 r. jest ustalenie, czy właściciele działek o numerach ewidencyjnych [...], [...] dokonali zmian stosunków wodnych na gruncie tak, iż powoduje to szkody na działce nr [...].
Dotychczas w sprawie zgromadzony został obszerny materiał dowodowy, którego szczegółowy spis znajduje się w ostatnim, czwartym tomie akt sprawy. W szczególności w sprawie sporządzona została ekspertyza hydrologiczna z listopada 2019 r. opracowana przez mgr inż. M.G. posiadającego uprawnienia do projektowania w specjalności inżynieryjnej hydrotechnicznej bez ograniczeń nr ewid. [...].
Po przeanalizowaniu dotychczas zgromadzonego materiału dowodowego, załączonej ekspertyzy oraz po zapoznaniu się z treścią pisma pełnomocnika Strony z 20 lutego 2020 r. oraz z zarzutami odwołania Kolegium stwierdziło, że:
Sporządzona ekspertyza stanowi staranne i udokumentowane rozpoznanie stanu faktycznego w obszarze objętym postępowaniem. Zawiera dokumentację fotograficzną, mapy (zasadnicze i hydrograficzne) oraz obliczenia hydrologiczne i modelowanie hydrodynamiczne. W ocenie Kolegium jest rzetelnym opracowaniem przez osobę posiadającą wiedzę fachową. Waloru jej nie umniejszają zarzuty odwołania, w których wytknięto nieścisłości w ekspertyzie, bowiem Kolegium postanowiło nieścisłości te usunąć zwracając się o dodatkowe wyjaśnienia do biegłego - pismem z dnia 19 czerwca 2020 r. Kolegium zwróciło się do biegłego o zajęcie stanowiska wobec zastrzeżeń zawartych w piśmie z dnia 12 lutego 2020 r. oraz zarzutów odwołania. W odpowiedzi na wezwanie biegły potwierdził, że rów wzdłuż ulicy B. wcześniej nie istniał. Odkopanie zasuwy na wodociągu może ewentualnie wskazać o ile teren został nadsypany względem pierwotnego ukształtowania terenu oraz w przybliżeniu wskaże rzędną terenu sprzed nasypania. W ekspertyzie wykazano, że na tym terenie istniało zagłębienie terenowe, w którym stagnowała woda, natomiast nie można mówić o rowie.
Kwestia zalewania działki [...] i dalszych działek znajdujących się w lokalnej niecce terenowej jest związana ze sposobem odprowadzania wód z części dachu budynku zlokalizowanego na działce [...]. Biegły wskazał, że jest to potwierdzone w oparciu o wykonany pomiar geodezyjny, dokumentację fotograficzną i modelowanie hydrodynamiczne). Działka [...] w swoim południowo-zachodnim narożniku posiada rzędną 265, 89 m n.p.m. i jest niższa od rzędnej drogi (266, 04 m.n.p.m.) na jej wysokości, patrząc w kierunku prostopadłym do drogi. Natomiast w ekspertyzie podniesiono kwestie odprowadzania wód nie z obszaru południowo -zachodniego narożnika działki [...], lecz z obszaru podjazdu pod garaż, gdzie wody z rynien są odprowadzane bezpośrednio na teren utwardzony i dalej przez bramę wjazdową, przelewając się na teren drogi zlokalizowanej na działce [...]. Taki stan rzeczy potwierdza rysunek EK-3.1., gdzie rzędna terenu utwardzonego przy podjeździe wynosi 266, 11 m n.p.m., natomiast rzędna drogi na wysokości podjazdu to 265, 73 m n.p.m. Potwierdza to również rysunek EK-5.1 gdzie są pokazane kierunki spływu wód oraz dokumentacja fotograficzna i modelowanie hydrodynamiczne. Tylko część wód odprowadzanych z działki [...] powoduje zalewnie działki sąsiedniej, dokładnie chodzi o wody z rejonu podjazdu, gdzie rynny są kierowane bezpośrednio na teren utwardzony.
Odnosząc się do zarzutów odmienności danych geodezyjnych biegły podnosi, że są one zbyt ogólne, bowiem nie podano żadnego przykładu. Biegły wskazuje na niecelowość porównywania danych z pomiaru w terenie w oparciu o namierzenie ok. 500 pikiet z danymi Geoportalu.
Biegły wskazał także, że niedopuszczalne jest odprowadzanie wody ze swojej działki na teren sąsiedniej działki. Odprowadzanie wód deszczowych z budynku powinno odbywać się albo do kanalizacji deszczowej albo do specjalnie do tego wykonanych urządzeń (studni chłonnych, zbiorników retencyjnych etc.) albo na własny teren nieutwardzony. Jeśli działka [...] jest odwadniana do rowu zlokalizowanego przy nieruchomości oznaczonej numerem ewidencyjnym [...] to właściciel tej działki powinien posiadać decyzję pozwolenia wodnoprawnego na odprowadzanie wód do rowu.
Reasumując stan faktyczny w przedmiotowej sprawie – organ za biegłym wskazał, że właściciel działki [...] odprowadza część wód z dachu budynku na teren utwardzony zlokalizowany przy podjeździe do garażu i wokół budynku, z którego następnie woda przez naturalny spływ powierzchniowy jest odprowadzana w kierunku bramy wjazdowej na teren działki [...] i następnie przedostaje się na drogę zlokalizowaną na działce [...]. Wzdłuż tej drogi nie ma rowu odwadniającego, lecz jedynie wyżłobione przez wodę płytkie korytko w zieleńcu przy drodze, z którego woda jest odprowadzana do istniejącej studzienki zlokalizowanej na działce [...].
W piśmie z dnia 6 lipca 2020 r. odwołująca przekazała dokumenty, wnosząc o dopuszczenie ich jako dowodu w sprawie. Kolegium uznało za zasadne dopuszczenie dowodu z przedłożonych dokumentów. Dla potrzeb prowadzonego postępowania zapoznało się z nimi. Odwołująca wyjaśnia, że dokumenty te zostały uzyskane ze Starostwa Powiatowego w O.. Zawierają część opisową projektu zagospodarowania terenu (m.in. fragmenty dotyczące odprowadzania wód opadowych oraz opinię geotechniczną), kopię części rysunkowej projektu oraz kopię rysunków elewacji i przekrojów projektowych obiektów zlokalizowanych na działkach nr [...] będącej własnością Pana S. - strony postępowania oraz analogiczne dokumenty dotyczące działek [...], [...] położonych w J.. Z dokumentów tych jednoznacznie wynika, że w trakcie wydawania zezwoleń na budowę zabroniono podnoszenia terenu nieruchomości. Zgodnie z zaleceniami w przypadku stwierdzenia występowania niejednorodności podłoża w wykopie należało go pogłębić w celu uzyskania jednolitej struktury gruntu - wyrównując wykop do poziomu dołu ławy zagęszczonego zasypką żwirkową. Natomiast z załączonych dokumentów wynika, że teren budowy został podniesiony przez Pana S.. Można to zauważyć na zdjęciach budowy domu, gdzie widać nadsypaną ziemię i położone wyżej niż cały teren fundamenty. Do podniesienia terenu doszło także na innych sąsiednich działkach - w okolicy 20-25 cm, dlatego najbardziej na zalewanie narażona jest działka Skarżącego. Na zdjęciach 12, 14 i 15 widać świeżo zasypany ziemią rów, zaznaczony na mapkach nr 6 i 7. Skarżąca podnosi, że część tych dokumentów znajduje się w zasobach Urzędu Gminy B. a jednak organ I instancji ich nie uwzględnił.
Podsumowując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organ za biegłym stwierdził, że kluczową dla obserwowanych zjawisk w okolicy ul. B. w J. jest istnienie niecki terenowej, której najniższy punkt znajduje się na działce [...]. Dla istniejącej niecki terenowej wykonano obliczenia hydrologiczne (ekspertyza s. 26-29, tom 4 akt sprawy). Modelowanie hydrodynamiczne spływu wody z rozpatrywanego terenu przeprowadzono w programie komputerowym HEC-RAS 5.0.7. Ustalono, że nieckę terenową zasilają wody pochodzące ze spływu powierzchniowego z terenów zlokalizowanych wokół tej niecki, nie tylko od strony ul. B., ale również z kierunku północnego, południowego i zachodniego. Wody z podjazdów budynków zlokalizowanych na działkach [...], [...] oraz na działkach [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] spływają w kierunku ul. B.. Jezdnia ul. B. posiada spadek daszkowy, dlatego przy nawalnych deszczach część wód może przelewać się przez koronę jezdni i zasilać w wodę nieckę terenową, (ekspertyza, s. 29-30).
Ustalono, że wzdłuż ul. B. nie istniały rowy melioracyjne - w znaczeniu urządzeń wodnych (ekspertyza, s. 30). Biegły wykazał na podstawie archiwalnych ortofotomap z lat 1996-2002 oraz 2002-2003, że tam, gdzie obecnie są budynki jednorodzinne występowały pola uprawne, względem których ul. B. była najwyższym punktem, a okoliczne tereny były pochylone w kierunku wschodnim i zachodnim tak, aby umożliwić uprawę pól wzdłuż warstwie. Rowy melioracyjne mają za zadanie polepszenie zdolności produkcyjnej gleby i odwodnienie terenu, stąd nie sposób przyjąć, aby mogły być lokalizowane na najwyższych punktach w terenie (ekspertyza, s. 31, tom 4). Stąd w ocenie biegłego rowy melioracyjne wzdłuż ul. B. nie istniały. Biegły potwierdził to w wyjaśnieniach złożonych 26 czerwca 2020 r.
Ustalono, że zabudowa tego terenu domami mieszkalnymi, zwłaszcza po 2002 r. doprowadziła do podniesienia działek wzdłuż ul. B.. Na nieznaczne podniesienie terenu wskazują również właściciele działek przy ul. B. (wyjaśnienia karta 53, tom 1 akt sprawy). Także potwierdzają to dokumenty przedłożone przez Odwołującą się wraz z pismem z dnia 6 lipca 2020 r. Wskazuje ona na podniesienie terenu działek o ok. 20-25 cm. Podniesienia terenu dokonano na terenie działek [...], [...] i [...] przy ul. B. oraz na innych działkach sąsiednich.
Ingerencja w teren pomiędzy krawędzią jezdni ulicy B. a ogrodzeniem budynków zlokalizowanych po wschodniej stronie ul. B. (dz. [...]) miała wpływ na zwiększenie ilości wód dostających się na działki [...] i [...], jednak wpływ ten jest niewielki w stosunku do całości ilości wód zasilających teren tych działek (ekspertyza, s. 32, tom 4 akt sprawy).
Działka nr [...] jest wyniesiona względem niecki terenowej. Teren działki nr [...] nie ulega zalewaniu i nie doszło do zmiany stosunków wodnych na tej działce (ekspertyza, s. 34, tom 4 akt sprawy). Wynika to z przeprowadzonych symulacji hydrodynamicznych oraz z wykonanego pomiaru geodezyjnego opracowania. Działka [...] jest wyniesiona względem istniejącej niecki drogowej oraz względem drogi łączącej ul. B. z poszczególnymi działkami. Działka [...] najniższy punkt posiada w swoim południowo-zachodnim narożniku, gdzie rzędna terenu wynosi 265, 55, droga w sąsiedztwie tego punktu jest obniżona od tego punktu o 3 cm dla krawędzi północnej i 6 cm dla krawędzi południowej, natomiast teren niecki jest obniżony o ok. 20 cm. Działka [...] jest nachylona w kierunku południowo-zachodnim, co oznacza, że pozostała część działki znajduje się jeszcze wyżej w stosunku do łącznika z ulicą B. oraz do istniejącej niecki terenowej. Skutkuje to lepszą sytuacją działki [...] w porównaniu z podtapianym łącznikiem drogowym łączącym poszczególne działki z ul. B., wskutek czego powstaje zalewisko (fot. 16, s. 34 opinii biegłego), które może przelewać się na drugą stronę jezdni i sięgać do działki [...].
Ustalono, że lokalizacja zjazdów z posesji na działkach [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] nie wpływa na zmianę stosunków wodnych w terenie (ekspertyza s. 37, tom 4 akt sprawy).
Zwrócono uwagę, że w trakcie wizji w terenie stwierdzono pewne nieprawidłowości w odprowadzaniu wód deszczowych, co przyczynia się do zwiększenia wody w niecce terenowej, w której gromadzi się woda. Teren niecki był niegdyś odwadniany siecią drenarską widoczną na niektórych ortofotomapach. W trakcie wizji terenowej zauważono, że na działce [...] znajduje się studzienka (przy północnej krawędzi jezdni), która zbiera wody z drogi za pomocą wyżłobionego przez wodę odcinka rowu zlokalizowanego na działce nr [...] na długości ogrodzenia posesji [...]. Wody te są dalej odprowadzane do kolektora drenarskiego zlokalizowanego na tym terenie. W trakcie wizji terenowej nie ustalono dokładnego przebiegu kolektora drenarskiego, mieszkańcom znana jest tylko przybliżona jego lokalizacja, a UG w B. nie posiada w swym zasobie mapy sieci drenarskiej tego terenu. Obecnie istniejący system odwadniania niecki jest niewystarczający w obliczu intensywnych opadów deszczu. W ocenie biegłego w celu rozwiązania tego problemu konieczne jest wykonanie kanalizacji deszczowej odwadniającej teren. Potwierdza to także stanowisko Skarżącego, G.Z., który w swych początkowych wnioskach wskazuje na konieczność rozwiązania problemu odwodnienia działek przy ul. B.. Burmistrz B. informował stronę w piśmie z dnia 9 stycznia 2014 r., że Gmina B.e uzyskała wstępną zgodę na podłączenie odwodnienia z terenu ul. B. do rowu przy DW 949 (karta 38).
Jak wynika z powyższego stan faktyczny na działce [...] nie jest wynikiem zmiany stanu wody na gruncie przez właściciela konkretnej działki, lecz jest raczej rezultatem pewnego złożonego procesu, a to procesów inwestycyjnych, realizowanych zgodnie z obowiązującymi przepisami, wskutek czego z istoty rzecz zmniejsza się powierzchnia biologicznie czynna, chłonna, to z kolei powoduje zmniejszoną absorbcje wody i przy większych opadach i niewydolności systemów odprowadzania wody deszczowej na działkach wzdłuż ul. B. w połączeniu z ukształtowaniem terenu, powstanie zalewiska w niecce terenowej. Kiedy woda z niecki przelewa się przez drogę sięgać może także do działki [...]. Sam Wnioskodawca wskazuje we wniosku, że "problem trwa od lat i sytuacja zmienia się na gorsze" (karta 2, wniosek z 19 sierpnia 2013 r.). Podkreślenia przy tym wymaga, że w świetle opinii biegłego teren działki nie jest zalewany. We wniosku o wszczęcie postępowania sam Wnioskodawca zwraca uwagę na bardziej generalny charakter problemu, wskazując na przelewanie się wody przez drogę i jej ujście na działkach [...] (należącej do Wnioskodawcy), [...] i [...] (wniosek z 19 sierpnia 2013 r., karta nr 2).
Dodatkową przyczyną stanu rzeczy są zaobserwowane nieprawidłowości w odprowadzaniu wód deszczowych na działce [...] (Wnioskodawcy) oraz [...], [...]. Wody opadowe są odprowadzane na teren łącznika z ul. B. (dz. [...]), dalej spływają na dz. [...] zasilając nieckę terenową (s. 42 opinii). Powyższe ustalono w czasie wizji terenowej.
Brak jest także szkody, która powstałaby w wyniku tego zjawiska, zaś w kwestii osiadania budynku biegły wyjaśnił, że może być spowodowane nieprawidłowo wykonanym drenażem wokół budynku oraz nieprawidłowym odprowadzaniem wód z dachu, powodujących nawodnienie terenu wokół budynku (s. 43 opinii biegłego). Brak jest zatem szkody. Potwierdza to także dokumentacja fotograficzna, obrazująca dobry stan budynku na działce [...] (s. 39-41 opinii biegłego).
W trakcie ekspertyzy biegły ustalił także, że istniejące zjazdy z posesji zlokalizowanej na działce [...] oraz na działkach [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] posiadają spadek podłużny w kierunku ul. B., natomiast z dokumentów udostępnionych przez Starostwo Powiatowe w O. wynika, że zjazdy te powinny posiadać spadek w kierunku działek, a nie odwrotnie. Jednakże z uwagi na wykonane odwodnienie liniowe na wjeździe z posesji [...] przy krawędzi jezdni oraz odprowadzenie wód z odwodnienia liniowego na teren własnej posesji oraz odcinkowe nachylenie zjazdu w kierunku posesji zlokalizowanej na działkach [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] nie wpływa to na zmianę stosunków wodnych na tym terenie (s. 37 i przekroje s. 38 opinii biegłego).
Z przeprowadzonych ustaleń wynika, że:
1. Stosunki wodne na działce [...] nie uległy zmianie, na działce tej nie wystąpiła również szkoda;
2. Na działce [...] dochodzi jednak do niekorzystnych zjawisk, związanych z przelewaniem się wody z łącznika drogowego na działkę, a jak podkreśla Wnioskodawca sytuacja ta pogarsza się;
3. Na działkach [...] i [...] doszło do zmiany stosunków wodnych, czego przyczyną jest zmiana ukształtowania terenu pomiędzy krawędzią jezdni ul. B., a ogrodzeniami poszczególnych posesji zlokalizowanych po wschodniej stronie ulicy; pozostają one jednak bez bezpośredniego związku przyczynowego z sytuacją, która ma miejsce na działce [...], aczkolwiek pozostają w związku pośrednim,
4. Biegły wskazał, że ingerencja w teren pomiędzy krawędzią jezdni ul. B. a ogrodzeniami budynków zlokalizowanych po wschodniej stronie ul. B. (działka [...]) miała wpływ na zwiększenie ilości wód dostających się na działki [...] i [...] jednak wpływ ten jest bardzo niewielki w stosunku do całości wód zasilających tereny tych działek (s. 31-32 oraz s. 36opinii biegłego).
5. Głównym źródłem problemu związanego z powstawaniem zastoisk wodnych na łączniku drogowym łączącym poszczególne działki z ul. B. jest kwestia odwodnienia istniejącej niecki terenowej zlokalizowana na działkach [...], [...], [...] i [...], odwadnianej niegdyś przez sieć drenarską, widoczną na poszczególnych ortofotomapach. Obecnie są to w zasadzie pozostałości sieci drenarskiej 9s. 43 opinii biegłego). Na działce [...] znajduje się studzienka (przy północnej krawędzi jezdni), która zbiera wody z drogi za pomocą wyżłobionego przez wodę odcinka rowu zlokalizowanego na działce [...] na długości ogrodzenia posesji [...]. Wody te dalej są odprowadzane do studzienki zlokalizowanej na działce [...] i dalej do kolektora drenarskiego zlokalizowanego na tym terenie (w ocenie Wnioskodawcy). W trakcie wizji nie ustalono dokładnego przebiegu kolektora. Urząd Gminy B. nie posiada mapy sieci drenarskiej tego obszaru. Biegły zauważył, że przy większych opadach deszczu ten sposób odwadniania jest niewystarczający. Zarówno biegły, jak i Wnioskodawca zwracają uwagę na to, że problem w tym rejonie nie jest nowy i stale narasta.
W tym stanie faktycznym organ stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki zastosowania art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. prawo wodne, ponieważ nie stwierdzono takich zmian stanu wody na gruncie przez właścicieli działek objętych niniejszym postępowaniem, które spowodowałoby powstanie szkód na działce sąsiedniej i pozostawało w bezpośrednim związku przyczynowym ze stwierdzoną szkodą. Stwierdzone nieprawidłowości w odwodnieniu niektórych z działek wpływają wprost na sytuację na łączniku do ulicy B. (działka [...]), gdzie na wysokości działek [...], [...], [...], [...], [...] powstaje zalewisko (fot. 6-11, s. 13-15 opinii).
Zdaniem organu brak było podstaw do nakazania wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działkach należących do Państwa M. i R.C., Państwa K. i A.N. i Państwa E. i J.B. położonych przy ul. B..
W ocenie Kolegium prawidłowe było także wydanie rozstrzygnięcia wyłącznie w odniesieniu do działki [...], bowiem to jej właściciel zainicjował postępowanie, wskazując na naruszenie stosunków wodnych na działkach sąsiadujących z jego działką.
Odnosząc się w tym miejscu do zarzutów odwołania Kolegium wyjaśniło, że jeśli chodzi o zarzuty uchybienia przepisom proceduralnym w szczególności naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu , brak ten został usunięty wskutek ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ II instancji, w toku którego stronie umożliwiono czynny udział w postępowaniu. Kolegium zapoznało się z pismem pełnomocnika z 12 lutego 2020 r., jak również dopuściło, jako dowód załączone do odwołania dokumenty. Zgodziło się z wynikającym z tych dokumentów faktem, że przy realizacji niektórych budynków zlokalizowanych przy ul. B. doszło do nieznacznego podniesienia terenu o ok. 20-25 cm, jednak w świetle opinii biegłego pozostaje to bez zasadniczego wpływu, bowiem przyczyn ustalonego stanu rzeczy należy upatrywać gdzie indziej. W ocenie Kolegium opinia biegłego wraz z jego dodatkowymi wyjaśnieniami, pozwala na dokładne rozważenie stanu faktycznego. Opinia przedstawia stosunki wodne w terenie w szerszym ujęciu, także historycznym oraz przedstawia związki przyczynowo skutkowe między poszczególnymi zaszłościami. Odnosząc się do wniosku o przeprowadzenie dowodu w postaci odkopania zasuwy, co pozwoliłoby na ostateczne ustalenie, czy w przeszłości istniał rów, Kolegium uznało za niecelowe, bowiem biegły wykazał, że rów w znaczeniu urządzenia wodnego w świetle dokumentów, także historycznych nie istniał. Ponadto nawet stwierdzenie istnienia rowu w przeszłości nie miałoby decydującego wpływu na wynik sprawy, bowiem obecnie ten rów nie jest widoczny oraz należy poszukiwać kompleksowych rozwiązań. Jeśli chodzi o brak spójności ekspertyzy, Kolegium zwróciło się do biegłego o wyjaśnienie wątpliwości podnoszonych przez Stronę, co też biegły uczynił w piśmie z dnia 26 czerwca 2020 r.
Kolegium dostrzega istniejący problem i wskazuje, że jego rozwiązanie wymaga innych działań niż nakazanie właścicielom działek wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Zaistniała sytuacja ma charakter kompleksowy, związany z uwarunkowaniami ukształtowania terenu (istnienie lokalnej niecki terenowej) oraz nieefektywnym odprowadzaniem wód opadowych z działek zlokalizowanych przy ul. B. i łączniku. Dlatego organ za biegłym wskazał, że kompleksowym rozwiązaniem tej sytuacji jest budowa kanalizacji deszczowej wzdłuż ul. B.. Odwodnienie drogi jest obowiązkiem właściciela drogi. W przypadku ul. B., będącej drogą publiczną odwodnienie jest obowiązkiem jednostki samorządu terytorialnego, która jest zarządcą drogi. Zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 o drogach publicznych, organ administracji rządowej lub jednostki samorządu terytorialnego, do którego właściwości należą sprawy z zakresu planowania, budowy, przebudowy, remontu, utrzymania i ochrony dróg, jest zarządcą drogi. W przypadku dróg wewnętrznych stanowiących własność prywatną utrzymanie tych dróg zgodnie z art. 8 w/w ustawy od rogach publicznych należy do ich właścicieli.
Drogi stanowią obiekty budowlane - budowle w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. prawo budowlane ( wyrok NSA z 18 maja 2020 r. sygn. I OSK 1579/19; wyrok WSA w Białymstoku z 29 października 2019, sygn. II SA/Bk 643/19). W myśl art. art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane W przypadku stwierdzenia, że obiekt budowlany:
1) może zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia bądź środowiska albo
2) jest użytkowany w sposób zagrażający życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia lub środowisku, albo
3) jest w nieodpowiednim stanie technicznym,
organ nadzoru budowlanego nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości, określając termin wykonania tego obowiązku.
Adresatem takiej decyzji może być właściciel lub zarządca nieruchomości, bowiem zgodnie z art. 61 pkt 1 Prawa budowlanego, na obu tych podmiotach spoczywa obowiązek utrzymania obiektu budowlanego w należytym stanie technicznym.
Opisaną wyżej decyzję zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie G.Z., zarzucając jej naruszenie:
- art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne w zw. z art. 545 ust. 4 ustawy z 20 lipca 2017r. Prawo wodne ( Dz. U. z 2017, poz. 1566 ) poprzez przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do zmiany stosunków wodnych, która powinna skutkować wydaniem decyzji nakazującej przywrócenie stanu poprzedniego, w sytuacji gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że zmiana stosunków wodnych na wskazanym obszarze nastąpiła na skutek działalności człowieka, a nie jest wynikiem naturalnego ukształtowania terenu;
- art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nierozpatrzenie całokształtu sprawy w kontekście zgromadzonego materiału dowodowego, oparcie rozstrzygnięcia na wybiórczych dowodach z pominięciem przeciwnych bez wskazania dlaczego w sprawie nie mogą mieć one zastosowania, przyjęcie za podstawę wydania decyzji opinii biegłego, która w swoich założeniach jest sprzeczna ze stanem faktycznym, nie opisuje w pełni stanu związanego ze zmianą stosunków wodnych, jest wewnętrznie sprzeczna, w pełni nie odzwierciedla wskazań nałożonych wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 24.10.2018r (sygn. akt II SA/Kr 910/18), które winy zostać uwzględnione dla ustalania faktycznego zakresu zalewania wodami opadowymi nieruchomości skarżącego;
- art. 7 w zw. z art. 77 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez zaniechanie dokonania ustaleń faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. dotyczących ustalenia stanu faktycznego, wcześniejszego przebiegu, rodzaju i zakresu terenu, na którym występowały urządzenia drenażowe, wcześniejszego sposobu odwadniania nieruchomości przy ul. B.;
- art. 153 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez wydanie decyzji bez uwzględnienia zaleceń i wskazań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawartych w wyroku z dnia 24.10.2018r (sygn. akt II SA/Kr 910/18), w szczególności tych dotyczących zakresu i sposobu sporządzenia opinii przez biegłego, oparcie decyzji organu na wadliwej i sprzecznej ze sobą opinii oraz braku odniesienia się do całości zebranego materiału dowodowego i pominięcie niektórych dowodów, które winy zostać uwzględnione dla ustalania faktycznego zakresu zalewania wodami opadowymi nieruchomości skarżącego oraz wyjaśnienia kwestii naruszenia stosunków wodnych.
Na podstawie tych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.
Skarżący wniósł również o dopuszczenie dowodów:
1. z prywatnej opinii technicznej wykonanej przez dr inż. K.M. w celu ustalenia istnienia problemu związanego z zalewaniem posesji przy ul. B. w J., ustalenie przyczyn zalewania i sposobu usunięcia przyczyn zalewania celem wykazania zalewania terenu działki nr [...], ukształtowania działki, braku wpływu działki [...] na stosunki wodne działki drogowej oraz uprzedniego istnienia rowów odwadniających i zmian w stosunkach wodnych powstałych w wyniku podwyższenia sąsiednich działek;
2. ze zdjęć obrazujących teren objęty decyzją zalany w wyniku wzmożonych opadów atmosferycznych w okresie października 2020r celem wykazania rozmiaru zalanego terenu, w tym działki nr [...].
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i w całości podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 491 z późn. zm.) w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2.
Do dnia dzisiejszego stan epidemii nie został odwołany.
Zgodnie z art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zmianami) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. poz. 875) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących (ust. 2). Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów (ust. 3).
Na mocy art. 15zzs4 zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 25 lutego 2021 r. (k – 58-59) sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.
Zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a zarzuty skargi nie mogą odnieść skutku.
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.), dalej zwana p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. W przeciwnym razie sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.)
Zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności decyzji lub postanowienia bierze pod uwagą okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest, zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia (wyrok NSA z dnia 9 lipca 2008 r., sygn. II OSK 795/07, LEX nr 483232).
Ponadto należy zwrócić uwagę, że sprawa zakończona wydaniem zaskarżonej obecnie decyzji, rozpoznawana była przez organ w ramach związania wynikającego z rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w prawomocnym wyroku z dnia 24 października 2018 r., sygn. akt II SA/Kr 910/18, którym uchylono uprzednio wydaną decyzję wraz z poprzedzająca ją decyzja organu I instancji.
Zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem ponownego rozpoznania przez ten sąd oraz organ administracji publicznej, będą one obowiązane podporządkować się ocenie prawnej i wskazaniom wyrażonym w uzasadnieniu poprzednio wydanego wyroku, jeżeli nie zostanie on uchylony, nie ulegnie istotnej zmianie stan faktyczny sprawy lub zmianie nie ulegną przepisy prawa. W wyroku z dnia 10 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1328/10, Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że związanie oceną prawną oznacza, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny, nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy, (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Kontrola legalności przez sąd administracyjny zaskarżonej decyzji, wydanej w ramach związania wynikającego z art. 153 p.p.s.a., sprowadza się, zatem w głównej mierze do oceny, czy organy podporządkowały się ocenie prawnej i wskazaniom wyrażonym w poprzednim wyroku, gdyż jest to główne kryterium poprawności nowowydanej decyzji.
Między oceną prawną a wskazaniami, co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek, ponieważ ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organu administracji publicznej w sprawie, a wskazania określają sposób postępowania w przyszłości (wyr. NSA z dnia 6 kwietnia 2006 r I GSK 2395/05 Legalis). Wskazania stanowią konsekwencję oceny prawnej przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi. Celem wskazań jest zapobieżenie w przyszłości błędom stwierdzonym przez sąd administracyjny w trakcie kontroli zaskarżonego orzeczenia i wytyczenie kierunku działalności organów przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. ( Komentarz do p.p.s.a. pod red. prof. Romana Hausera i prof. Marka Wierzbowskiego, Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2013 , str. 593 ).
W uzasadnieniu wyroku z dnia 24 października 2018 r., sygn. akt II SA/Kr 910/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał, że w rozpoznawanej sprawie "najistotniejsze są ustalenia dotyczące gruntu, co do którego potencjalny beneficjent omawianego przepisu / art. 29 ust 3 pr. wod. / (właściciel nieruchomości sąsiedniej) podnosi, że jego właściciel zmienił stan wody na gruncie, a zwłaszcza kierunek odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej, albo kierunek odpływu ze źródeł. Jednocześnie zmiana stanu wody na danym gruncie powinna szkodliwie wpływać na grunty sąsiednie." ...Następnie "zweryfikowanie stanowiska wnioskodawcy i zarazem skarżącego, czy właściciele ww. nieruchomości zmienili stan wody na gruncie przez budowę zjazdu, ew. zasypanie podczas budowy zjazdu rowu/niecek odwadniających, ew. przez podwyższenie swojej nieruchomości w ramach prowadzonych robót budowalnych; a jeżeli tak, to czy ta zmiana może szkodliwie oddziaływać na grunty sąsiednie"..."istotna jest ocena, czy taka ew. zmiana z osobna wpływa ew. szkodliwie na nieruchomości skarżącego i innych wnioskujących, czy też ew. "sumarycznie", "wynikowo" w połączeniu z ew. zmianami na pozostałych badanych nieruchomościach."..." Teza biegłego mgr inż. rzeczoznawcy budowlanego oraz wodnomelioracyjnego, który wskazał, że podstawową przyczyną nadmiernego nawadniania gruntu na działkach nr [...], [...], [...] było naturalne ukształtowanie terenu, nie została uargumentowana w sposób nie budzący wątpliwości. Ze stanowiska biegłego nie wynika, czy tą przyczyną jest naturalny spływ wody z terenów sąsiednich, czy też przykładowo i/lub specyfika podłoża, uwarunkowań geologicznych wskazanych działek." Jak wskazał Sąd sporządzona opinia biegłego miała "zbyt ogólny i niesamodzielny" charakter, brak w niej istotnych ustaleń i wykorzystania fachowej wiedzy a jej wnioski są arbitralne...."Brak jest rozważań, czy w przypadku kwalifikowanych deszczów na działkach wskazanych przez skarżącego jest odpowiednio wchłaniana woda w podłoże i znajdujące się tam zbiorniki i inne urządzenia."..." Brak jest oznakowanej mapy wysokościowej i wizualizacji przepływu wody". Dotychczasowa opinia "nie opisuje pełni stanu związanego ze zmianą stosunków wodnych, pomija istotne dla sprawy obliczenia hydrologiczne, które powinny zostać przeprowadzone". To wszystko skutkować powinno zleceniem wykonania opinii przez innego biegłego.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji według powyższych kryteriów i w oparciu o przedstawione wskazania sądu wojewódzkiego stwierdzić należy, że jest ona prawidłowa, a zarzuty skargi nie były zasadne.
Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 29 ust 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1121) . Ustawa ta z dniem 1 stycznia 2018 r. została uchylona i zastąpiona przez ustawę z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r, poz. 1566 z późn. zm.).
Sąd badał prawidłowość zaskarżonej decyzji zgodnie z przepisami ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne – zwanej dalej "ustawą", bowiem sprawa została wszczęta przed wejściem w życie nowej ustawy Prawo wodne i rozstrzygana jest w oparciu o przepisy dotychczasowe, o czym stanowi art. 545 ust 4 obowiązującej ustawy z dnia 20 lipca 2017 r Prawo wodne.
Artykuł 29 ust. 1 ustawy prawo wodne z dnia 18 lipca 2001 r stanowi, że : właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:
1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej, ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;
2) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie.
Zgodnie z art. 29 ust. 3 ustawy, jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.
Prowadzone postępowanie administracyjne powinno zmierzać do wyjaśnienia i ustalenia czy istnieją podstawy do nałożenia na właściciela obowiązków określonych w art. 29 ust 3 prawa wodnego. W tej normie prawnej mowa o każdej zmianie stanu wód, która pociąga za sobą szkodliwe skutki dla sąsiednich nieruchomości. Ustawa prawo wodne dotyczy szeroko rozumianych "stosunków wodnych " a z wymienionymi w art. 29 ustawy nagannymi działaniami właściciela wobec gruntów sąsiednich wiąże określoną odpowiedzialność. Organ administracji ma, zatem obowiązek zastosować art. 29 ust 3 w przypadku stwierdzenia zaistnienia okoliczności, o których mowa w art. 29 ust 1 pkt 1 i 2 a następnie nałożyć w drodze decyzji administracyjnej sankcję za spowodowanie zmiany stosunków wodnych. Sankcja przewidziana w art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne, może mieć zastosowanie w przypadku stwierdzenia, iż zachodzi którakolwiek z okoliczności wymienionych w ust. 1 tej normy. Sankcja przewidziana w ust. 3 nie dotyczy natomiast sytuacji unormowanej w ust. 2, ponieważ unormowano tam obowiązki właściciela gruntu dotyczące usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody powstałych na skutek działań osób trzecich lub wskutek przypadku, niezależnie od woli właściciela gruntu. Nałożenie obowiązku wynikającego z ust. 3 ustawy musi być, zatem poprzedzone ustaleniem, że właściciel gruntu zmienił stan wody na gruncie, zwłaszcza kierunek odpływu wody opadowej, lub kierunek odpływu wody ze źródeł, bądź też, że odprowadza wody lub ścieki na grunty sąsiednie.
Cytowany art. 29 ust. 1 ustawy przewiduje bezwzględny zakaz dokonywania zmian stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich oraz odprowadzania wód i ścieków na grunty sąsiednie. Natomiast wydanie decyzji w trybie ust. 3 powołanego przepisu zależne jest od ustalenia następujących okoliczności faktycznych:
← czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na swoim gruncie
← czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie
← czy pomiędzy zmianą stanu wody i szkodą istnieje związek przyczynowo skutkowy.
W orzecznictwie zwraca się uwagę, że sprawy z zakresu zastosowania art. 29 prawa wodnego są na tyle skomplikowane, że ustalenie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia wymaga wiadomości specjalnych, które bądź posiadają wyspecjalizowani pracownicy organu gminy, bądź istnieje potrzeba zasięgnięcia opinii rzeczoznawcy. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 3 lutego 2015 r., sygn. II OSK 1621/13 (LEX nr 1794210) stwierdził, że "postępowanie wyjaśniające w sprawie dotyczącej uregulowania stosunków wodnych na gruncie, w tym ewentualnego nałożenia w trybie administracyjnym obowiązków na podstawie art. 29 ust. 3 p.w., z racji na jego specyfikę i skomplikowanie wymaga sięgnięcia do wiedzy specjalistycznej. Nie może ograniczać się wyłącznie do stwierdzenia wykonania określonych prac na gruncie. Organ musi ustalić oraz wykazać istnienie związku przyczynowo - skutkowego między dokonaną zmianą na działce a wynikłą z powodu tej zmiany szkodą na gruncie sąsiednim. Wymaga to, co do zasady odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych oraz ewentualnie przeprowadzenia odpowiednich badań, analiz i obliczeń. Celowe jest, zatem w tej kategorii spraw dopuszczenie dowodu z opinii biegłego". Podobny pogląd wyraził NSA również w wyroku z dnia 19 grudnia 2012 r., sygn. II OSK 1538/11 (LEX nr 1367319): "Wydanie decyzji o nałożeniu lub o odmowie nałożenia sankcji określonej w art. 29 ust. 3 p.w. wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, którego celem jest ustalenie, czy właściciel nieruchomości w istocie dokonał zmiany stosunków wodnych na swoim gruncie i czy zmiany te spowodowały szkodę dla sąsiadujących gruntów. Postępowanie takie wymaga wiedzy specjalistycznej i nie może ograniczyć się do stwierdzenia wykonania prac powodujących podwyższenie gruntu. Błędny jest przy tym pogląd, że wykonanie tego rodzaju prac powoduje automatycznie zmianę stosunków wodnych w rozumieniu przepisu art. 29 ust. 1 pkt 1 p.w."
W ponownie prowadzonym postępowaniu organy obu instancji sprostały wymogom, o których mowa w art. 7, art. 77 § 1 i 80 kodeksu postępowania administracyjnego, dokonały istotnych dla sprawy ustaleń stanu faktycznego a następnie w prawidłowy sposób zastosowały obowiązujące przepisy prawa.
Na potrzeby kontrolowanego postępowania administracyjnego zostały sporządzone dwie opinie biegłych : mgr inż. T.S. o specjalności konstrukcyjno inżynieryjnej i wodno melioracyjnej, z listopada – grudnia 2017 r i ekspertyza hydrologiczna mgr inż. M.G. a posiadającego uprawnienia budowlane do projektowania w specjalności inżynieryjnej hydrotechnicznej bez ograniczeń, z listopada 2019 r wraz z pisemnymi wyjaśnieniami biegłego z 26 czerwca 2020 r.
Pierwsza z wymienionych opinii nie mogła stanowić podstawy dla ustaleń stanu faktycznego z uwagi na swoje wady, o których mowa w prawomocnym wyroku z dnia 24 października 2018 r.
Sporządzona na zlecenie organu ekspertyza hydrologiczna uprawnionego biegłego mgr inż M.G. a jest rzetelna, konkretna i w pełni samodzielna. Opinia zawiera rozważania dotyczące wchłaniana wody w podłoże, analizuje znajdujące się w terenie urządzenia bądź ich pozostałości, zawiera mapę wysokościową (mapę zasadniczą z pomiarem geodezyjnym), wizualizacje przepływu wody (numeryczny model terenu z wygenerowanymi warstwami oraz kierunkami spływu wody), mapę zlewni niecki terenowej, zawiera szczegółową i dokładnie opisaną dokumentację fotograficzną, samodzielne obliczenia hydrologiczne dla istniejącej niecki terenowej, hietogram opadu (uwzględniający opad całkowity i efektywny) oraz hydrogram przepływu dla deszczu nawalnego a także modelowanie hydrodynamiczne spływu wód przedstawiające jak formuje się spływ powierzchniowy z terenu objętego badaniem.
Biegły odpowiedział pisemnie (pismo z 26 czerwca 2020 r) na konkretne zarzuty związane ze sporządzoną opinią. Na jej podstawie, uwzględniając wskazania wynikające z prawomocnego wyroku z dnia 24 października 2018 r organy obu instancji dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych.
Na podstawie opinii biegłego mgr inż. M.G. a wykazano, że kwestia zalewania działki [...] i dalszych działek znajdujących się w lokalnej niecce terenowej jest związana ze sposobem odprowadzania wód z części dachu budynku zlokalizowanego na działce [...]. Biegły potwierdził tę okoliczność w oparciu o wykonany pomiar geodezyjny, dokumentację fotograficzną i modelowanie hydrodynamiczne. Działka [...] w swoim południowo-zachodnim narożniku posiada rzędną 265, 89 m n.p.m. i jest niższa od rzędnej drogi (266, 04 m.n.p.m.) na jej wysokości, patrząc w kierunku prostopadłym do drogi. W ekspertyzie podniesiono kwestie odprowadzania wód nie z obszaru południowo - zachodniego narożnika działki [...], lecz z obszaru podjazdu pod garaż, gdzie wody z rynien są odprowadzane bezpośrednio na teren utwardzony i dalej przez bramę wjazdową, przelewając się na teren drogi zlokalizowanej na działce [...]. Taki stan rzeczy potwierdzają rysunki. Wzdłuż tej drogi nie ma rowu odwadniającego, lecz jedynie wyżłobione przez wodę płytkie korytko w zieleńcu przy drodze, z którego woda jest odprowadzana do istniejącej studzienki zlokalizowanej na działce [...]. Część wód odprowadzanych z działki [...] powoduje zalewnie działki sąsiedniej, dokładnie chodzi o wody z rejonu podjazdu, gdzie rynny są kierowane bezpośrednio na teren utwardzony.
Odprowadzanie wód deszczowych z budynku powinno odbywać się albo do kanalizacji deszczowej albo do specjalnie do tego wykonanych urządzeń (studni chłonnych, zbiorników retencyjnych) albo na własny teren nieutwardzony.
Jednoznacznie stwierdzono, że kluczowe dla obserwowanych zjawisk w okolicy ul. B. w J. jest istnienie niecki terenowej, której najniższy punkt znajduje się na działce [...]. Dla istniejącej niecki terenowej wykonano obliczenia hydrologiczne (ekspertyza s. 26-29). Modelowanie hydrodynamiczne spływu wody z rozpatrywanego terenu przeprowadzono w programie komputerowym HEC-RAS 5.0.7. Ustalono, że nieckę terenową zasilają wody pochodzące ze spływu powierzchniowego z terenów zlokalizowanych wokół tej niecki, nie tylko od strony ul. B., ale również z kierunku północnego, południowego i zachodniego. Wody z podjazdów budynków zlokalizowanych na działkach [...], [...] oraz na działkach [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] spływają w kierunku ul. B.. Jezdnia ul. B. posiada spadek daszkowy, dlatego przy nawalnych deszczach część wód może przelewać się przez koronę jezdni i zasilać w wodę nieckę terenową, (ekspertyza, s. 29-30).
Ustalono, że wzdłuż ul. B. nie istniały rowy melioracyjne - w znaczeniu urządzeń wodnych (ekspertyza, s. 30). Biegły wykazał na podstawie archiwalnych ortofotomap z lat 1996-2002 oraz 2002-2003, że tam, gdzie obecnie są budynki jednorodzinne występowały pola uprawne, względem których ul. B. była najwyższym punktem, a okoliczne tereny były pochylone w kierunku wschodnim i zachodnim. Rowy melioracyjne mają za zadanie polepszenie zdolności produkcyjnej gleby i odwodnienie terenu, stąd nie sposób przyjąć, aby mogły być lokalizowane na najwyższych punktach w terenie (ekspertyza, s. 31, tom 4). W ocenie biegłego rowy melioracyjne wzdłuż ul. B. nie istniały. Biegły potwierdził to w wyjaśnieniach złożonych 26 czerwca 2020 r.
Ustalono, że zabudowa terenu domami mieszkalnymi, zwłaszcza po 2002 r. doprowadziła do podniesienia działek wzdłuż ul. B.. Na nieznaczne podniesienie terenu wskazują również właściciele działek przy ul. B. i potwierdzają to dokumenty w aktach sprawy.
Działka nr [...] jest wyniesiona względem niecki terenowej. Teren działki nr [...] nie ulega zalewaniu i nie doszło do zmiany stosunków wodnych na tej działce, co wykazały symulacje hydrologiczne i pomiar geodezyjny. (ekspertyza, s. 34). Działka [...] jest wyniesiona względem istniejącej niecki drogowej oraz względem drogi łączącej ul. B. z poszczególnymi działkami. Działka [...] najniższy punkt posiada w swoim południowo-zachodnim narożniku, gdzie rzędna terenu wynosi 265, 55, droga w sąsiedztwie tego punktu jest obniżona od tego punktu o 3 cm dla krawędzi północnej i 6 cm dla krawędzi południowej, natomiast teren niecki jest obniżony o ok. 20 cm. Działka [...] jest nachylona w kierunku południowo-zachodnim, co oznacza, że pozostała część działki znajduje się jeszcze wyżej w stosunku do łącznika z ulicą B. oraz do istniejącej niecki terenowej. Skutkuje to lepszą sytuacją działki [...] w porównaniu z podtapianym łącznikiem drogowym łączącym poszczególne działki z ul. B., wskutek czego powstaje zalewisko (fot. 16, s. 34 opinii biegłego), które może przelewać się na drugą stronę jezdni i sięgać do działki [...].
Ustalono, że lokalizacja zjazdów z posesji na działkach [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] nie wpływa na zmianę stosunków wodnych w terenie (ekspertyza s. 37).
W trakcie wizji w terenie stwierdzono nieprawidłowości w odprowadzaniu wód deszczowych, co przyczynia się do zwiększenia wody w niecce terenowej, w której gromadzi się woda. Teren niecki był niegdyś odwadniany siecią drenarską widoczną na niektórych ortofotomapach. Na działce [...] znajduje się studzienka (przy północnej krawędzi jezdni), która zbiera wody z drogi za pomocą wyżłobionego przez wodę odcinka rowu zlokalizowanego na działce nr [...] na długości ogrodzenia posesji [...]. Wody te są dalej odprowadzane do kolektora drenarskiego zlokalizowanego na tym terenie. W trakcie wizji terenowej nie ustalono dokładnego przebiegu kolektora drenarskiego, mieszkańcom znana jest tylko przybliżona jego lokalizacja, a UG w B. nie posiada w swym zasobie mapy sieci drenarskiej tego terenu. Obecnie istniejący system odwadniania niecki jest niewystarczający w obliczu intensywnych opadów deszczu. W ocenie biegłego w celu rozwiązania tego problemu konieczne jest wykonanie kompleksowej kanalizacji deszczowej odwadniającej teren.
Zgodzić należy się z ustaleniami dokonanymi przez organy administracyjne obu instancji i wynikające z opinii biegłego, że sytuacja hydrologiczna na działce [...] nie jest wynikiem zmiany stanu wody na gruncie przez właściciela konkretnej działki, lecz jest rezultatem pewnego złożonego procesu, w szczególności procesów inwestycyjnych, wskutek czego zmniejsza się powierzchnia biologicznie czynna, chłonna a to z kolei powoduje zmniejszoną absorbcję wody przy większych opadach i niewydolność systemów odprowadzania wody deszczowej na działkach wzdłuż ul. B.. To wszystko w połączeniu z ukształtowaniem terenu powoduje powstanie zalewiska w niecce terenowej. Kiedy woda z niecki przelewa się przez drogę sięgać może także do działki [...]. Dodatkową przyczyną tego stanu rzeczy są zaobserwowane nieprawidłowości w odprowadzaniu wód deszczowych na działce [...] należącej do skarżącego oraz [...], [...]. Wody opadowe są odprowadzane na teren łącznika z ul. B. (dz. [...]), dalej spływają na dz. [...] zasilając nieckę terenową (s. 42 opinii).
W kwestii osiadania budynku skarżącego biegły wyjaśnił, że może być to spowodowane nieprawidłowo wykonanym drenażem wokół budynku oraz nieprawidłowym odprowadzaniem wód z dachu, powodujących nawodnienie terenu wokół budynku (s. 43 opinii biegłego).
Biegły ustalił, że istniejące zjazdy z posesji zlokalizowanej na działce [...] oraz na działkach [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] posiadają spadek podłużny w kierunku ul. B., natomiast z dokumentów udostępnionych przez Starostwo Powiatowe w O. wynika, że zjazdy te powinny posiadać spadek w kierunku działek, a nie odwrotnie. Jednakże z uwagi na wykonane odwodnienie liniowe na wjeździe z posesji [...] przy krawędzi jezdni oraz odprowadzenie wód z odwodnienia liniowego na teren własnej posesji oraz odcinkowe nachylenie zjazdu w kierunku posesji zlokalizowanej na działkach [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] nie wpływa to na zmianę stosunków wodnych na tym terenie (s. 37 i przekroje s. 38 opinii biegłego). Co istotne, w ocenie biegłego w celu rozwiązania tego problemu bezwzględnie konieczne jest wykonanie kanalizacji deszczowej odwadniającej teren.
Z ustaleń organów na podstawie opinii biegłego wynika, że: - stosunki wodne na działce [...] nie uległy zmianie i nie wystąpiła na niej szkoda , choć dochodzi do niekorzystnych zjawisk, związanych z przelewaniem się wody z łącznika drogowego, - na działkach [...] i [...] doszło do zmiany stosunków wodnych, czego przyczyną jest zmiana ukształtowania terenu pomiędzy krawędzią jezdni ul. B., a ogrodzeniami poszczególnych posesji, pozostają one jednak bez bezpośredniego związku przyczynowego z sytuacją, która ma miejsce na działce [...], -ingerencja w teren pomiędzy krawędzią jezdni ul. B. a ogrodzeniami budynków zlokalizowanych po wschodniej stronie ul. B. (działka [...]) miała wpływ na zwiększenie ilości wód dostających się na działki [...] i [...] jednak wpływ ten jest bardzo niewielki w stosunku do całości wód zasilających tereny tych działek, - głównym źródłem problemu związanego z powstawaniem zastoisk wodnych na łączniku drogowym łączącym poszczególne działki z ul. B. jest kwestia odwodnienia istniejącej niecki terenowej.
W tym stanie rzeczy organy obu instancji prawidłowo przyjęły, że nie zostały spełnione przesłanki art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. prawo wodne do nakazania odtworzenia rowu, przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, ponieważ nie stwierdzono takich zmian stanu wody na gruncie przez właścicieli działek objętych postępowaniem, które spowodowałoby powstanie szkód na działce sąsiedniej i pozostawało w bezpośrednim związku przyczynowym.
W ocenie Sądu organy obu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny oraz właściwie zastosowały przepisy prawa materialnego. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przepisów postępowania. Zaskarżona decyzja została szczegółowo uzasadniona, zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.
Przedłożona prywatna opinia techniczna wykonana przez dr inż. K.M. nie jest przydatna dla ustaleń stanu faktycznego w sprawie, bowiem została sporządzona na zlecenie skarżącego przez rzeczoznawcę budowlanego, który nie ma uprawnień w zakresie hydrologii a jedynie ogólne konstrukcyjno - budowlane. Rzeczoznawca nie wypowiada się w zakresie swojej specjalności. Powoływane przez skarżącego za prywatną opinią zdjęcia: "wypłaszczenia, zagłębienia, zarośniętego przepustu", nie mają znaczenia dla całościowej prawidłowej oceny dokonanej przez organy na podstawie opinii biegłego mgr inż M.G. a i jego wyjaśnień z 26 czerwca 2020 r ,z których wynika że wzdłuż drogi nie istniał celowy i czynny system rowów odwadniających (urządzeń wodnych) a "jest jedynie wyżłobione przez wodę płytkie korytko w zieleńcu przy drodze, z którego woda jest odprowadzana do istniejącej studzienki zlokalizowanej na działce [...]".
Biorąc powyższe pod uwagę skarga, jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.