II SA/Kr 1325/20

II SA/Kr 1325/20 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-04-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-11-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Joanna Człowiekowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
uchylono decyzję organu II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 65
art. 129 ust. 5 pkt 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 170
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Łoboz Sędziowie: WSA Joanna Człowiekowska (spr.) WSA Agnieszka Nawara - Dubiel Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Migda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi B. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 29 września 2020 r. znak WS-VI.7534.2.26.2019.BK w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody Małopolskiego na rzecz B. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. kwotę 714,00 zł (siedemset czternaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 24 maja 2005 r. Fabryka [...] SA w likwidacji z siedzibą w K. wniosła o "ustalenie odszkodowania należnego Fabryce [...] SA w likwidacji od Skarbu Państwa za przejęcie na rzecz Skarbu Państwa w dniu 16 grudnia 1949 r. w drodze umowy "przedwywłaszczeniowej" w ramach przymusu wynikającego z przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych, nieruchomości objętej wówczas księgą wieczystą Lwh [...], składającej się z parcel gruntowych I. kat. 1025,[...] i [...] oraz nieruchomości objętej księgą wieczystą Lwh [...] składającej się z parcel budowlanych [...], [...], [...] i [...] oraz parcel gruntowych [...], [...], [...] i [...] - położonych w K. przy ul. Z.
Decyzją z dnia 18 maja 2006 r., znak: GS-14.EL72211-2-135/05 Prezydent Miasta Krakowa umorzył postępowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako parcele gruntowe I. kat. [...],[...] i [...] obj. Lwh [...] oraz l. kat., l. kat. [...], [...], [...] i [...], l. kat. [...], [...], [...] i [...] obj. Lwh [...] i KW [...]. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano, że odpowiedzialność z tytułu zapłaty ceny za sprzedaną na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość jest odpowiedzialnością cywilną, co oznacza, że postępowanie administracyjne jest bezprzedmiotowe i jako takie winno zostać umorzone.
Decyzją z dnia 30 lipca 2007 r. znak: [...] Wojewoda Małopolski utrzymał w mocy ww. decyzję.
Wyrokiem z dnia 14 lutego 2008 r. sygn. akt II SA/Kr 1070/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie skargę oddalił.
Wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2009 r. sygn. akt l OSK 650/08 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił ww. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 30 lipca 2007 r. oraz poprzedzającą ją decyzję organu l instancji z dnia 18 maja 2006 r.
W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że umowę sprzedaży nieruchomości zawartą w dniu 16 grudnia 1949 r. należy uznać za formę władczego odebrania prawa własności działek gruntu wymienionych w tej umowie, zaś cenę za jaką nabywano nieruchomości należy traktować jako odszkodowanie z tytułu przejęcia praw do nieruchomości w drodze czynności, której nadano formę umowy. Tym samym postępowanie odszkodowawcze nie jest bezprzedmiotowe i powinno być rozstrzygnięte na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Decyzją z dnia 30 czerwca 2011 r. nr GS-14.EL72211-2-135/05 Prezydent Miasta Krakowa ponownie umorzył postępowanie. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że umowa z dnia 16 grudnia 1949 r. jest nieważna,
a Skarb Państwa nabył nieruchomości objęte tą umową w drodze zasiedzenia. Tym samym w sprawie nie doszło do władczego pozbawienia prawa własności przedmiotowych nieruchomości i w konsekwencji brak jest podstaw do wydania na zasadzie art 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami decyzji
o ustaleniu i wypłacie odszkodowania na rzecz wnioskodawcy.
Organ wskazał, że Sąd Okręgowy w Krakowie Wydział l Cywilny wyrokiem
z dnia [...] czerwca 2006 r. sygn. akt l C [...] oddalił powództwo Fabryki [...] Spółka Akcyjna w likwidacji w K. przeciwko Skarbowi Państwa - Ministrowi Skarbu Państwa, [...] Fabryce [...] Spółce Akcyjnej w K. , C. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. , Zakładowi [...] Spółce Akcyjnej w K. , Laboratorium [...] Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w K. o uzgodnienie treści ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości, które stanowiły przedmiot umowy sprzedaży z dnia 16 grudnia 1949 r. oraz wydanie tych nieruchomości, a także oddalił powództwo ewentualne o zapłatę kwoty 122.589.000,00 zł wraz z odsetkami tytułem zapłaty ceny sprzedaży nieruchomości objętych umową sprzedaży z dnia 16 grudnia 1949 r.
Z kolei wyrokiem z dnia 27 lutego 2007 r. sygn. akt l ACa [...] Sąd Apelacyjny w Krakowie Wydział l Cywilny oddalił apelację Fabryki [...] Spółki Akcyjnej w likwidacji w K. od powyższego wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie.
Decyzją z dnia 2 lipca 2014 r. Wojewoda Małopolski uchylił ww. decyzję organu I instancji z dnia 30 czerwca 2011 i stwierdził, że została wydana przedwcześnie. Organ odwoławczy podniósł, że w orzeczeniu z 27 lutego 2007 r Sąd Apelacyjny w Krakowie rzeczywiście uznał, że umowa sprzedaży z 16 grudnia 1949 r. jest nieważna, jednakże formalnie nie wyeliminował jej z obrotu prawnego. Powołane przez organ I instancji wyroki sądów powszechnych są wyrokami oddalającymi żądania pozwu (roszczenia) wniesione przez L. SA, a nie przez Skarb Państwa, a zatem nie są wyrokami, które orzekałyby o roszczeniach Skarbu Państwa. W tej sytuacji zasadne jest wystąpienie przez właściwy organ reprezentujący Skarb Państwa z wnioskiem o stwierdzenie nabycia przez ten podmiot publicznoprawny prawa własności przedmiotowych nieruchomości w drodze zasiedzenia, które to orzeczenie stanowiłoby równocześnie podstawę ujawnienia tego sposobu nabycia omawianego prawa przez Skarb Państwa w księgach wieczystych. Gdy w wyniku podjętych działań nie zostanie stwierdzone nabycie przez Skarb Państwa prawa własności przedmiotowych nieruchomości w drodze zasiedzenia oraz następnie nie dojdzie do zmiany podstawy wpisów tego prawa we właściwych księgach wieczystych, wówczas aktualne będą wskazania co do dalszego postępowania zawarte w wyroku NSA z 27 kwietnia 2009 r.
Wyrokiem z dnia 28 listopada 2014 r. sygn. akt II SA/Kr 1299/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę "L. " SA z siedzibą w K. na uzasadnienie decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia 2 lipca 2014 r.
Wyrokiem z dnia 1 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 732/15 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił w/w wyrok i decyzję organu odwoławczego.
NSA stanął na stanowisku, że wbrew twierdzeniom Sądu l instancji
w rozpoznawanej sprawie nie nastąpiła zmiana stanu prawnego i faktycznego sprawy, która uprawniała organy administracji do ponownej oceny podstawy wywłaszczenia. Gdy chodzi o stan prawny to do chwili obecnej brak jest orzeczenia z którego wynikałoby, że umowa z dnia 16 grudnia 1949 r. jest nieważna. Tylko stwierdzenie przez sąd powszechny nieważności umowy sprzedaży stanowiłoby o zmianie stanu prawnego i uprawniało do odstąpienia od związania oceną prawną zawartą w wyroku NSA. Jak wynika z ksiąg wieczystych właścicielem nieruchomości będących przedmiotem umowy dalej jest Skarb Państwa. Skarżący kasacyjnie do chwili obecnej nie otrzymał zapłaty (odszkodowania za zbyte nieruchomości). Dalej domaga się ustalenia i wypłaty odszkodowania za działki gruntu, których własność nabył od skarżącego Skarb Państwa na podstawie umowy sprzedaży zawartej w dniu 16 grudnia 1949 r. w ramach dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. Nr. 27, poz. 197, ze zm.). Nie uległ też zmianie stan faktyczny sprawy.
Sąd zauważył, że wyroki sądów powszechnych zostały wydane przed wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 2009 r. Wyrażają one jedynie w uzasadnieniu pogląd prawny sądu rozpoznającego sprawę o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym co do tego, że umowa z dnia 16 grudnia 1949 r. jest nieważna. Nieuzasadnione jest także stanowisko Sądu l instancji w kwestii zawieszenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 97 § 1 pkt. 4 K.p.a. Rozpoznanie sprawy nie jest uzależnione od tego, czy w ogóle w przyszłości oraz w jaki sposób sąd powszechny rozstrzygnie sprawę o stwierdzenie nieważności umowy sprzedaży. W chwili obecnej umowa z dnia 16 grudnia 1949 r. jest ważna, bowiem nie została stwierdzona jej nieważność w stosownym trybie.
Decyzją z dnia 5 lipca 2017 r. Nr WS-VI.7534.2.7.2012.EJ Wojewoda Małopolski uchylił decyzję z dnia 30 czerwca 2011 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ l instancji.
Postanowienia z dnia 30 kwietnia 2018 r. nr GS-14.EL72211-3-135/05 Prezydent Miasta Krakowa zawiesił z urzędu postępowanie w przedmiotowej sprawie do czasu prawomocnego zakończenia postępowania o ustalenie nieważności w/w umowy sprzedaży z dnia 16 grudnia 1949 r. przez sąd powszechny.
Postanowieniem z dnia 20 czerwca 2018 r. nr WS-VI.7534.2.34.2018.KP Wojewoda Małopolski uchylił ww. postanowienie.
Wyrokiem z dnia 7 listopada 2018 r. sygn. akt II SA/Kr 983/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę Prokuratora Regionalnego w K. na w/w postanowienie.
Decyzją z dnia 3 lipca 2019 r. znak: GS-14.EL.72211-3-135/05, działając na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 r. poz. 2204 ze zm.), art. 104 kpa w zw. z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935) Prezydent Miasta Krakowa, po ponownym rozpoznaniu wniosku "L. " SA z siedzibą w K. odmówił ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomości oznaczone jako parcele l. kat. [...], l. kat. [...] i I. kat. [...] obj. Lwh [...] oraz I. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...] obj. Lwh 440 B. i I. kat. [...] obj. Lwh [...] o łącznej powierzchni 15,0830 ha stanowiące własność Fabryki [...] SA w K. wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa na podstawie umowy - aktu notarialnego z dnia [...] grudnia 1949 r. Nr Rep. [...] zawartej na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. R. P. Nr 27, poz. 197 oraz Dz. U. R. P. Nr 55, poz. 438 z 1949 r.).
Organ I instancji podał, że Fabryka [...] Spółka Akcyjna w K. była właścicielem ww. nieruchomości (dowód: Tom l, karta 91).
W dniu 10 grudnia 1949 r. akcjonariusze spółki podjęli uchwałę
o rozwiązaniu i likwidacji spółki (dowód: Tom VIII, karta 1467).
W dniu [...] grudnia 1949 r. - aktem notarialnym Nr Rep. [...] została zawarta na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. R. P. Nr 27, poz. 197 oraz Dz. U. R. P. Nr 55, poz. 438 z 1949 r.) umowa sprzedaży nieruchomości objętych liczbą wykazu hipotecznego Lwh 87 dzielnica XXIV [...] składających się z parcel l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...] o łącznej powierzchni 1,9677 ha oraz nieruchomości objętych liczbą wykazu hipotecznego Lwh [...] i [...] dzielnica XXV B. składających się z parcel l. kat. [...], I. kat. [...], I. kat. [...], I. kat. [...], I. kat. [...] o łącznej powierzchni 13,1153 ha stanowiących własność Fabryki [...] S.A. w K. . Nabywcą w/w parcel była [...] Fabryka [...] Przedsiębiorstwo Państwowe Wyodrębnione l.,, która działała w imieniu Skarbu Państwa.
W § 3 umowy postanowiono, iż cenę nabycia za cały przedmiot kupna-sprzedaży oznaczy, w myśl art 28 dekretu z 26 października 1949 r. o zmianie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., [...] Fabryka [...] Przedsiębiorstwo Państwowe Wyodrębnione L. jako wykonawca narodowego planu gospodarczego, a zatwierdzi i ustali szczegółowe warunki spłaty Władza Naczelna wykonawcy, w myśl art 7 i 28 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. (dowód: Tom l, k. 61-80).
Postanowieniem z dnia 15 maja 1950 r. Sąd Grodzki w Krakowie w sprawie D.K.W. [...]: urządził nową księgę wieczystą KW nr [...] jako dalszy ciąg Lwh [...] ks. gr. gm. kat. K. , Dz. [...], w skład którego wchodzą parcele l. kat. [...], l. kat. [...],l .kat [...], wpisał w w/w księdze wieczystej oraz w księdze wieczystej KW nr [...] stanowiącej dalszy ciąg Lwh [...] ks. gr. gm. kat K. , Dz. B. , w skład którego wchodzą parcele [...], I. kat. [...], I. kat. [...], I. kat. [...], I. kat. [...] i w księdze wieczystej KW nr [...] stanowiącej dalszy ciąg Lwh [...] ks. gr. gm. kat K. , Dz. B. , w skład którego wchodzi parcela I. kat. [...] właściciela Skarb Państwa w miejsce Fabryki [...] S.A. w K. . (dowód: Tom IV, karty 584-585).
Pismem z dnia 11 września 1950 r. [...] Fabryka [...] Przedsiębiorstwo Państwowe Wyodrębnione L. poinformowała Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Krakowie, iż na podstawie umowy z dnia 16 grudnia 1949 r. nabyła nieruchomości od Fabryki [...] SA w K. na rzecz Skarbu Państwa z zastrzeżeniem, że cena nabycia ustalona zostanie zgodnie z art. 28 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. i w związku z tym wnosi o ustalenie wartości gruntów budowlanych celem umożliwienia "ustalenia ceny nabytego obiektu fabrycznego uprzedniego właściciela nieruchomości i rozliczenia się w trybie zastrzeżonym Rozp. Rady Ministrów z dnia 3A/I.1950 r. (Dz. U. R.P. nr 26 poz. 255) (dowód: Tom IV, karta 586).
Sprawa ustalenia ceny nabycia nieruchomości objętych w/w umową została następnie przejęte przez [...] Zakłady [...]
i Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie (dowód: Tom IV, karta 504, karta 612).
Decyzją z dnia 10 lutego 1956 r. Nr Sa.lV-0-129/54 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie zatwierdziło na podstawie art. 8 i 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. umowę z dnia 16 grudnia 1949 r. cenę kupna w wysokości 1 571 509, 44 zł ustaloną zgodnie z § 3 ust 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952 r. oraz określiło warunki zapłaty według § 5 w/w rozporządzenia (dowód: Tom IV, karta 523, karta 615).
W 1964 r. kurator działający w imieniu Fabryki [...] S.A złożył pozew przeciwko Skarbowi Państwa o zapłatę kwoty 1 571 509,44 zł z odsetkami od dnia oznaczenia ceny kupna, tj. 11 lutego1956 r. do Sądu Wojewódzkiego w Krakowie przeciwko [...] Zakładom [...], który został zarejestrowany pod sygnaturą akt II C [...] (dowód: Tom IX, karta 1523).
W toku trwania w/w postępowania [...] Zakłady [...] pismem z dnia 9 listopada 1964 r. wystąpiły o uchylenie w trybie nadzoru decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 10 lutego 1956 r. Nr Są.IV-0-129/54. Decyzją z dnia 12 stycznia 1967 r. Nr D.308/P/I/66, sprostowaną postanowieniem z dnia 27 marca 1969 Ministerstwo Spraw Wewnętrznych uchyliło w/w decyzję.
Wyrokiem z dnia 16 marca 1967 r. sygn. akt 11 C 279/64 Sąd Wojewódzki
w Krakowie oddalił powództwo Fabryki [...] SA
w [...] przeciwko [...] Zakładom [...] w K. o zapłatę kwoty 1571509,44 zł z tytułu ceny sprzedaży nieruchomości objętych umową z dnia
16 grudnia 1949 r. Uznał bowiem, że nie zaistniały jeszcze, wobec uchylenia decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 10 lutego 1956 r., przesłanki z § 3 w/w umowy, a tym samym powództwo jest przedwczesne.
Wyrokiem z dnia 29 listopada 1967 r. sygn. akt II CR [...], sprostowanym postanowieniem z dnia 14 maja 1968 r., Sąd Najwyższy oddalił rewizję od powyższego wyroku (dowód: Tom IV, karty 625, 626).
Wyrokiem z dnia 22 grudnia 1977 r. sygn. akt l C [...] Sąd Wojewódzki
w Krakowie oddalił powództwo Fabryki [...] S.A. w likwidacji w K. przeciwko [...] Zakładom [...] w K. o zapłatę kwoty 1571509, 44 zł z tytułu ceny sprzedaży nieruchomości objętych umową z dnia 16 grudnia 1949 r. (dowód: Tom IV, karta 637).
Stwierdzono, że w 2007 r. akcjonariusze podjęli uchwałę o uchyleniu postanowienia o likwidacji spółki, która wówczas działała pod firmą "[...]" S.A. z siedzibą w K. , figurując w Krajowym Rejestrze Sądowym w rejestrze przedsiębiorców pod numerem KRS [...].
Organ I instancji zauważył, że przeprowadzone postępowanie nie wykazało, aby w okresie od uchylenia decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej
w Krakowie z dnia 10 lutego 1956 r, tj. od 1967 r., do dnia złożenia wniosku
o odszkodowanie inicjującego niniejsze postępowanie nastąpiło ustalenie i zapłata ceny za nieruchomości objęte umową z dnia 16 grudnia 1949 r. w jakiejkolwiek formie.
Organ stwierdził, że na mocy umowy sprzedaży z dnia 16 grudnia 1949 r. Skarb Państwa stał się właścicielem nieruchomości oznaczonych jako parcele:
[...], I. kat. [...], I. kat. [...], I. kat. [...], I. kat. [...] obj. Lwh [...] B. i parcele: I. kat. [...] obj. Lwh 1214 B. o łącznej powierzchni 15,0830 ha stanowiących uprzednio własność Fabryki [...] S.A. w K..
Prezydent wskazał, że zgodnie z art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
W wyroku z dnia 27 kwietnia 2009 r. l OSK [...] Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że cenę nabycia nieruchomości objętych umową
z 16 grudnia 1949 r. należy traktować jako "formę odszkodowania z tytułu przejęcia praw do nieruchomości w drodze czynności, której nadano formę umowy".
Zdaniem sądu cena ta nigdy nie została skutecznie ustalona, gdyż decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 10 lutego 1956 r.
o ustaleniu ceny kupna została uchylona przez Ministra Spraw Wewnętrznych decyzją z dnia 12 stycznia 1966 r. Oznacza to, iż sprawa ustalenia w/w ceny była w przeszłości wszczęta w trybie administracyjnym i nie została zakończona ostateczną decyzją. Ponadto sąd podzielił pogląd wyrażony w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 kwietnia 2008 r. l OPS [...], iż: "dekret stanowiący o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych był aktem prawnym regulującym wywłaszczanie nieruchomości dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Wywłaszczanie nieruchomości na podstawie przepisu dekretu następowało bądź w wyniku zawarcia umowy, bądź w drodze decyzji. W każdej sytuacji, a więc przejęcia nieruchomości czy to na podstawie umowy, czy też na podstawie decyzji, w zamian za przejętą nieruchomość następowało przyznanie ekwiwalentu pieniężnego bądź nieruchomości zamienne".
Organ wyjaśnił nadto, że stwierdzenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 27 kwietnia 2009 r. co do braku ostatecznego zakończenia sprawy ustalenia ceny nabycia nieruchomości objętych umową z 16 grudnia 1949 r. opierało się na materiale dowodowych zgromadzonym w aktach sprawy w chwili orzekania, tj. na dzień 27 kwietnia 2009 r. i jego podstawą była sporządzona w dniu 10 stycznia 2006 r. notatka służbowa z przeglądnięcia akt sądowych prowadzonych przez Sąd Okręgowy w Krakowie pod sygn. IC [...] z powództwa A. B. przeciwko [...] Zakładom Armatur w K. o uznanie umowy sprzedaży z dnia 16 grudnia 1949 r. za nieważną. W w/w notatce wskazano m.in.: "Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie decyzją z dnia 10 lutego 1956 r. Nr 5a.lV-0-129/54 ustaliło w oparciu o opinie szacunkową biegłych wojewódzkich cenę kupna na kwotę 1571 509,44 zł oraz określiło warunki zapłaty. Decyzja ta na podstawie decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 12 stycznia 1966 r. Nr D-308/P/I/66 została uchylona". W tym czasie w aktach sprawy nie zgromadzono dokumentów w postaci w/w decyzji oraz innych wskazujących na okoliczności uchylenia ww. decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 10 lutego 1956 r.
Częściowo materiał dowodowy został uzupełniony w tym zakresie, gdy Naczelny Sąd Administracyjny wydawał wyrok z dnia 1 marca 2017 r. l OSK 732/15, ale sąd nie odnosił się do kwestii "braku ostatecznego zakończenia sprawy ustalenia ceny nabycia nieruchomości objętych umową z 16 grudnia 1949 r.", a jedynie badał, czy nastąpiła zmiana stanu prawno - faktycznego sprawy, która uprawniała organy administracji do ponownej oceny podstawy wywłaszczenia, tj. kwestii ważności w/w umowy.
Organ zauważył, że zgodnie z oceną prawną Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartą w wyroku z dnia 27 kwietnia 2009 r. w niniejszym postępowaniu należy przyjąć, że na podstawie umowy z dnia 16 grudnia 1949 r. doszło do wywłaszczenia nieruchomości objętych w/w umową, a cenę nabycia nieruchomości objętych ww. umową należy traktować jako odszkodowanie z tytułu tego wywłaszczenia.
Zdaniem organu I instancji, biorąc pod uwagę całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego można uznać, że sprawa ustalenia ceny nabycia nieruchomości objętych umową z 16 grudnia 1949 r., tj. odszkodowania z tytułu wywłaszczenia przedmiotowych nieruchomości na podstawie tejże umowy została ostatecznie zakończona z dniem 11 lutego 1959 r. w wyniku przedawnienia.
W dniu 31 stycznia 1952 r. weszła bowiem w życie ustawa z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniająca dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 4 poz. 25 z 1952 r.), zgodnie z którą (art. 1) w dekrecie z dnia 26 kwietnia 1949 r.
o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. R. P. Nr 27, poz. 197 i Nr [...], póz. 438) po art. 38 dodaje się nowy art. 38a w brzmieniu:
1. Roszczenia odszkodowawcze przedawniają się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji.
2. W przypadkach istnienia sporu, przewidzianego w art. 26b ust. 3. przedawnienie nie biegnie w czasie od wniesienia pozwu do prawomocnego zakończenia sporu, jeżeli pozew wniesiony został w terminie jednego roku od dnia, o którym mowa w ust. 1. Przedawnienie następuje w każdym razie po upływie sześciu lat od dnia, o którym mowa w ust. 1. Natomiast zgodnie z art. 9 w/w ustawy terminy przedawnienia roszczeń odszkodowawczych w sprawach, w których orzeczenie o wywłaszczeniu zostało wydane ostatecznie w toku instancji lub uprawomocniło się przed wejściem w życie niniejszej ustawy zaczynają biec od daty wejścia w życie tej ustawy. Jeżeli w powyższych sprawach przedawnienie stosownie do przepisów dotychczasowych nastąpiło we wcześniejszym terminie, przedawnienie następuje w terminie, obliczonym według przepisów dotychczasowych. Po ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw z 1952 r. Nr [...] poz. 31 tekstu jednolitego dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych art 38a uzyskał oznaczenie 39.
Z analizy treści przepisu art. 39 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. i art. 9 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. organ pierwszej instancji wywiódł, że roszczenia odszkodowawcze z tytułu wywłaszczenia nieruchomości dokonanego na podstawie przepisów w/w dekretu ulegają przedawnieniu - stosownie do stanu sprawy - w terminie określonym w tych przepisach lub "obliczonym według przepisów dotychczasowych". Tymi dotychczasowymi przepisami były przepisy ustawy z dnia 18 lipca 1950 r. - Przepisy ogólne prawa cywilnego (Dz. U. Nr 34, poz. 311).
W myśl przepisu art 105 prawa cywilnego - ustawa z dnia 18 lipca 1950 r. - przepisy ogólne prawa cywilnego z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych roszczenia majątkowe przedawniają się z upływem lat dziesięciu. Zgodnie zaś z przepisem art. 108 ww. ustawy bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym uprawniony mógł żądać zaspokojenia roszczenia. Z kolei według art. 111 pkt 2 ww. ustawy bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność, przedsięwziętą w celu dochodzenia roszczenia przed sądem lub inną powołaną do tego władzą albo przed sądem polubownym. Zgodnie zaś z przepisem art 112 ww. ustawy po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo, jednakże, gdy bieg przedawnienia został przerwany przez czynność w postępowaniu przed sądem lub inną władzą albo przed sądem polubownym, nie zaczyna ono biec na nowo, dopóki postępowanie nie będzie zakończone.
Organ wskazał nadto, że przepisy art. 39 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. i art. 9 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. były przepisami szczególnymi w stosunku do w/w przepisów o przedawnieniu, ale regulowały tylko kwestie terminu przedawnienia i daty rozpoczęcia biegu przedawnienia. W związku z tym, że przepisy art. 39 dekretu
z dnia 26 kwietnia 1949 r. i art. 9 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. nie regulowały innych kwestii związanych z przedawnieniem roszczeń, np. kwestii przerwy biegu przedawnienia, należy przyjąć, że w kwestiach nie uregulowanych w tych przepisach zastosowanie miały przepisy ustawy z dnia 18 lipca 1950 r. Powyższa interpretacja znajduje potwierdzenie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 kwietnia 2018 r. II SA/Kr 228/18.
Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych utracił moc prawną z dniem 5 kwietnia 1958 r., tj. z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r.
o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. nr 17, poz. 70 z 1958 r.), przy czym art. 47 w/w ustawy stanowi, że:
1. Postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte po wyzwoleniu, a w dniu wejścia
w życie niniejszej ustawy jeszcze nie zakończone będzie prowadzone nadal według dotychczasowych przepisów z odpowiednim zastosowaniem przepisów niniejszej ustawy dotyczących właściwości organów orzekających. Czynności dokonane w dotychczasowym postępowaniu pozostają w mocy, a odszkodowanie ustala się według zasad odszkodowania przewidzianych w niniejszej ustawie, jeżeli wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nastąpiło po dniu 1 lipca 1956 r., a dotychczas nie ustalono odszkodowania; w pozostałych przypadkach odszkodowanie ustala się według przepisów dotychczasowych.
2. Prawomocne orzeczenia o wywłaszczeniu i odszkodowaniu wydane przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nie podlegają wzruszeniu.
W związku z ustaleniem, że od roku 1950 trwały czynności mające na celu ustalenie ceny nabycia nieruchomości objętych u mową z 16 grudnia 1949 r. należy przyjąć, iż w świetle przepisów ustawy z dnia 18 lipca 1950 r. - Przepisy ogólne prawa cywilnego nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia roszczenia o ustalenie w/w ceny (odszkodowania).
Do chwili wejścia w życie ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, tj. do dnia 31 stycznia 1952 r. nie została ustalona w/w cena (w/w odszkodowanie).
W tej sytuacji organ uznał, że dla w/w roszczenia odszkodowawczego miał zastosowanie 3 letni termin przedawnienia wprowadzony ustawą z dnia 29 grudnia 1951 r. dla roszczeń odszkodowawczych związanych z wywłaszczeniem nieruchomości dokonanym na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r.
Decyzją z dnia 10 lutego 1956 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie ustaliło cenę kupna nieruchomości wywłaszczonych na podstawie umowy z dnia 16 grudnia 1949 r. na kwotę w wysokości 1571509, 44 zł, tj. ustaliło wysokość odszkodowania z tytułu wywłaszczenia objętych w/w umową nieruchomości. Powyższa decyzja nie była przedmiotem postępowania odwoławczego. W związku z tym, zdaniem organu, należało przyjąć, że od dnia 11 lutego1956 r. rozpoczął biec na nowo - zgodnie z art. 112 § 2 przepisów ustawy z dnia 18 lipca 1950 r. - Przepisy ogólne prawa cywilnego - 3 letni termin przedawnienia przedmiotowego roszczenia odszkodowawczego.
Z uwagi na fakt, że w okresie od 11 lutego 1956 r. do 10 lutego 1959 r. nie doszło do przerwy tego biegu (decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 10 lutego 195 r. funkcjonowała w obrocie prawnym do roku 1967, a osoby działające w imieniu Fabryki [...] S.A. w K. dopiero w roku 1963 podjęły czynności mające na celu uzyskanie zapłaty kwoty 1571509,44 zł) przedmiotowe roszczenie na podstawie art. 39 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, od dnia 11 lutego 1959 r. jest przedawnione. Jednocześnie organ zauważył, ze z treści pisma kuratora spółki z dnia 25 maja 1963 r. wynika, że nie było przeszkód do wcześniejszego ustanowienia kuratora dla w/w spółki i uzyskania zapłaty w/w kwoty. W tej sytuacji można przyjąć, że nie doszło do zapłaty w/w kwoty jako kwoty odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości na podstawie umowy z dnia 16 grudnia 1949 r. w okresie biegu przedawnienia z winny Fabryki [...] SA w K..
Według organu, w związku z tym, że przedmiotowe roszczenie jest przedawnione od 11 lutego 1959 r. uchylenie w 1967 r. w trybie nadzoru decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 10 lutego 1956 r. nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy. Również uchylenie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych z dniem 5 kwietnia 1958 r. nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy z uwagi na treść art. 47 w/w ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
Następnie organ podał, że zgodnie z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2204 ze zm.) starosta (prezydent miasta na prawach powiatu) wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje decyzję o odszkodowaniu w przypadku, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.
O ile przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. utraciły moc obowiązującą na podstawie art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tj. Dz.U. z 1961 r. Nr 18, po z. 94 ze zm.), to zgodnie z przepisem przejściowym do ustawy z 1958 r., postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte po wyzwoleniu, a w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy jeszcze niezakończone, będzie prowadzone nadal według dotychczasowych przepisów z odpowiednim zastosowaniem przepisów niniejszej ustawy dotyczących właściwości organów orzekających. Czynności dokonane w dotychczasowym postępowaniu pozostają w mocy, a odszkodowanie ustala się według zasad odszkodowania przewidzianych w ustawie z 1958 r., jeżeli wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nastąpiło po dniu 1 lipca 1956 r., a dotychczas nie ustalono odszkodowania. W pozostałych przypadkach odszkodowanie ustala się według przepisów dotychczasowych. Obowiązek ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość według zasad przewidzianych w dekrecie z dnia 26 kwietnia 1949 r. pociąga ten skutek, że zastosowanie w sprawie ma art. 39 ust. 1 dekretu przewidujący przedawnienie roszczenia odszkodowawczego. Jakkolwiek art. 129 ust 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 518 ze zm.) pozwala na wydanie odrębnej decyzji o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie, to nie dotyczy to jednak sytuacji, w których roszczenie odszkodowawcze na skutek przedawnienia, nie może być skutecznie egzekwowane (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 marca 2018 r. II SA/Kr 130/18).
Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. wprowadzał instytucję przedawnienia roszczenia o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość, a zatem przedawnione roszczenie nie może być obecnie skutecznie dochodzone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 121 ze zm.). Przepis powyższy nie stanowi nowej, samodzielnej podstawy do ustalenia i wypłaty odszkodowania, którego przedawnienie nastąpiło przed wejściem w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2018 r. póz. 121 ze zm.), lecz dotyczy on wyłącznie takich roszczeń odszkodowawczych, które nie uległy przedawnieniu - z powodu braku przepisu przewidującego przedawnienie bądź też z powodu złożenia wniosku o odszkodowanie przed upływem okresu przedawnienia, lecz nierozpoznania go przez organy administracji (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 kwietnia 2018 r. II SA/Po 947/17).
W ocenie organu, z powyższych orzeczeń wynika, że skutkiem prawnym przedawnienia roszczenia odszkodowawczego określonego w art. 39 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. jest niemożność dochodzenia roszczenia odszkodowawczego z tytułu wywłaszczenia nieruchomości na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
Od powyższej decyzji odwołanie wniosła B. sp. z o.o. z siedzibą
w K. .
Decyzją z dnia 29 września 2020 r. znak: WS-VI.7534.2.26.2019.BK, działając na podstawie art. 9a w związku z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r., poz. 65 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 935) Wojewoda Małopolski utrzymał w mocy decyzję organu
I instancji.
W uzasadnieniu decyzji Wojewoda przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz ustalenia organu I instancji, które uznał za własne.
W ocenie organu odwoławczego Prezydent Miasta Krakowa prawidłowo przyjął, że w rozpatrywanej sprawie doszło do przedawnienia roszczenia odszkodowawczego za wywłaszczoną nieruchomość. Wskazał, że przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. utraciły moc obowiązującą na podstawie art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94 ze zm.). Zgodnie z przepisem przejściowym do ustawy z 1958 r., postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte po wyzwoleniu, a w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy jeszcze niezakończone, będzie prowadzone nadal według dotychczasowych przepisów z odpowiednim zastosowaniem przepisów niniejszej ustawy dotyczących właściwości organów orzekających. Czynności dokonane w dotychczasowym postępowaniu pozostają w mocy, a odszkodowanie ustala się według zasad odszkodowania przewidzianych w ustawie z 1958 r., jeżeli wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nastąpiło po dniu 1 lipca 1956 r., a dotychczas nie ustalono odszkodowania. W pozostałych przypadkach odszkodowanie ustala się według przepisów dotychczasowych.
W niniejszej sprawie decyzją z 10 lutego 1956 r. Nr Sa.IV-0-129/54 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie ustaliło cenę kupna nieruchomości wywłaszczonych na podstawie umowy z 16 grudnia 1949 r. na kwotę 1 571 509, 44 zł, a zatem od dnia 11 lutego 1956 r. rozpoczął biec 3 letni termin przedawnienia przedmiotowego roszczenia odszkodowawczego.
Z uwagi na fakt, że w okresie od 11 lutego 1956 r. do 10 lutego 1959 r. nie doszło do przerwy tego biegu, przedmiotowe roszczenie na podstawie art. 39 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. od dnia 11 lutego 1959 r. jest przedawnione. Odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość powinno było zostać ustalone według zasad przewidzianych w dekrecie z dnia 26 kwietnia 1949 r. Wobec tego zdaniem organu odwoławczego oczywistym jest, że roszczenie odszkodowawcze uległo przedawnieniu z mocy art. 39 ust. 1 ww. dekretu, zgodnie z którym roszczenia odszkodowawcze przedawniały się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie.
Organ wyjaśnił nadto, że przedawnienie administracyjnoprawnego roszczenia o ustalenie odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości oznacza, iż organ administracji publicznej, działający na podstawie i w granicach prawa, nie jest uprawniony do ustalenia odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości, albowiem upływ terminu przedawnienia winien być wzięty pod uwagę z urzędu (art. 6 i 7 kpa) - co wobec przytoczonej w niniejszej decyzji argumentacji oraz przepisach prawa miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Początek biegu terminu przedawnienia wyznacza decyzja ostateczna, która wiąże organ administracyjny i stronę (art. 110 kpa). Jakkolwiek nie ustalono konkretnej daty doręczenia decyzji, nie była jednak kwestionowana jej ostateczność. Jak natomiast wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 20 lutego 2003 r. sygn. akt I CKN 63/01, OSNC 2004/5/78 to, że od ostatecznych decyzji przysługuje szczególny środek jakim jest skarga do sądu administracyjnego nie wpływa na bieg terminu przedawnienia. W podobnych kategoriach rozpatrywać trzeba środki nadzwyczajne, a także wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy przez ten sam organ. Wszystkie one umożliwiają stronie jedynie sprawdzenie uprzedniego ostatecznego rozstrzygnięcia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2008 r., V CSK 204/08, LEX 527065). W związku z powyższym strona winna była najpóźniej przed upływem trzech lat dokonać czynności przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznania spraw lub egzekwowania roszczeń, aby nie narażać się na skuteczne podniesienie zarzutu przedawnienia. Ponieważ przedmiotowe roszczenie jest przedawnione od 11 lutego 1959 r. uchylenie w 1967 r. w trybie nadzoru decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z 10 lutego 1956 r. Nr Sa.IV-0-129/54 nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy.
Zdaniem organu zarzut naruszenia art. 5 k.c. również jest niezasadny. Podniesienie zarzutu przedawnienia jest bowiem wyrazem realizacji przysługującego stronie prawa podmiotowego. Uznanie, że skorzystanie z tego prawa stanowi jego nadużycie (art. 5 k.c.), może mieć zatem charakter wyjątkowy, uzasadniony nadzwyczajnymi okolicznościami. Tymczasem w przedmiotowej sprawie upływ terminu przedawnienia winien być wzięty pod uwagę z urzędu (art. 6 i 7 kpa). Nadto strona odwołująca się odwołująca w istocie nie wskazała przyczyn, dla których roszczenie odszkodowawcze nie zostało zgłoszone przed upływem trzyletniego okresu przedawnienia. Nie można również dopatrzeć się w stanie sprawy okoliczności świadczących o nadużyciu prawa leżących po stronie organu. Bezczynność organu w kwestii odszkodowania nie może mieć w sprawie znaczenia przesądzającego.
Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut odwołującej, iż: "wydając zaskarżoną decyzję Prezydent Miasta Krakowa rażąco naruszył zasadę związania wydanymi w przedmiotowej sprawie orzeczeniami Naczelnego Sądu Administracyjnego". Zgodnie z wydanymi w sprawie orzeczeniami, w niniejszym postępowaniu należało przyjąć, że na podstawie umowy z 16 grudnia 1949 r. doszło do wywłaszczenia nieruchomości objętych ww. umową, a cenę nabycia nieruchomości objętych umową z 16 grudnia 1949 r. należy traktować jako odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia. Biorąc zatem pod uwagę zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w sprawie organ I instancji prawidłowo uznał, iż sprawa ustalenia ceny nabycia nieruchomości objętych umową z 16 grudnia 1949 r. została ostatecznie zakończona z dniem 11 lutego 1959 r., w wyniku przedawnienia.
Na powyższą decyzję B. Sp. z o.o. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając decyzji naruszenie przepisów:
-art. 170 i 171 w związku z art. 193 oraz art. art. 188 i 190 , a także art. 153 w zw. z art. 193 i z art. 188 i 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez zlekceważenie konsekwencji wydanych w niniejszej sprawie wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 2009 r. sygn. akt IOSK 650/08 oraz z dnia 1 marca 2017 r. sygn. akt I OSK 732/15, w których Naczelny Sąd Administracyjny przesądził, że sprawa ustalenia odszkodowania została wszczęta lecz nie została nigdy zakończona, że roszczenie o ustalenie odszkodowania w niniejszej sprawie ma charakter publicznoprawny i w szczególności przesądził, że nie mogło dojść i nie doszło do jej zakończenia w wyniku przedawnienia, a w konsekwencji nakazał organowi administracyjnemu wydanie decyzji o ustaleniu odszkodowania za przejęcie nieruchomości na mocy umowy z 16 grudnia 1949 r. co wyklucza możliwość odmówienia ustalenia takiego odszkodowania, w szczególności z uwagi na przedawnienie;
- art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 22 listopada 1973 r. o zmianie ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r.
o gospodarce nieruchomościami w związku z art.233 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o
gospodarce nieruchomościami, poprzez błędne nie uwzględnienie konsekwencji zastosowania tych przepisów w niniejszej sprawie, wykluczających możliwość przedawnienia roszczenia o ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość;
- art. 365 § 1 kpc poprzez nieuwzględnienie mocy wiążącej prawomocnego wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z 16 marca 1967 r. wydanego w sprawie do sygnatury akt II C [...], prawomocnego wyroku Sądu Najwyższego z 29 listopada 1967 r., wydanego w sprawie do sygnatury II CR [...], prawomocnego wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z 22 grudnia 1977 r. wydanego w sprawie do sygnatury akt IC [...] potwierdzających jednoznacznie, że roszczenie skarżącej spółki nie jest przedawnione;
- art. 117 § 3 kc w brzmieniu obowiązującym do 1 października 1990 r. poprzez nie uwzględnienie tego, iż w myśl powołanego przepisu Sąd, państwowa komisja arbitrażowa lub inny organ powołany do rozpoznawania spraw danego rodzaju uwzględniał upływ przedawnienia z urzędu, a żaden sąd ani organ orzekający przed
1 października 1990 r. w sprawie o ustalenie odszkodowania należnego za nieruchomości przejęte na mocy umowy z 16 grudnia 1949 r. nie uznał, że roszczenie o ustalenie odszkodowania w niniejszej sprawie jest przedawnione, a wprost przeciwnie sądy wyraźnie uznawały, że roszczenie nie jest przedawnione, a także że również organy administracyjne nie uznały nigdy wcześniej (przed decyzją Prezydenta Miasta Krakowa z 3 lipca 2019 r.), że roszczenie jest przedawnione, w tym również nie twierdziły tak po uchyleniu decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 10 lutego 1956 r. o ustaleniu odszkodowania;
- art. 137 § 1 pkt 2 kpa (w brzmieniu obowiązującym w 1966 r.) oraz art. 112 § 2 ustawy z dnia 18 lipca 1950 r. Przepisy ogólne prawa cywilnego poprzez błędne nie uwzględnienie, iż w konsekwencji uchylenia przez Ministra Spraw Wewnętrznych decyzją z dnia 12 stycznia 1966 r. Nr D-308/P/I/66 jako nieważnej decyzji Prezydium
Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z 10 lutego 1956 r. Nr SA lV-0-129/54 o ustaleniu ceny kupna i warunków jej zapłaty za działki gruntu objęte umową z dnia
16 grudnia 1949 r. sprawa o ustalenia odszkodowania za nieruchomości przejęte na tej podstawie została wszczęta lecz nie została nigdy zakończona decyzją ustalającą
odszkodowanie, co wyklucza przedawnienie roszczenia w tym przedmiocie (przedawnienie nie może i nie mogło nastąpić w okresie trwania postępowania
w przedmiocie ustalenia odszkodowania);
- art. 9 w związku z art. 1 pkt 32 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, art. 38a ust. 1 (oznaczonego później jak art. 39) oraz art. 113 ustawy z dnia 18 lipca 1950 r. Przepisy ogólne prawa cywilnego (zastąpionego art. 125 § 1 kodeksu cywilnego) poprzez błędne przyjęcie, iż w niniejszej sprawie zastosowanie miał trzyletni termin przedawnienia, podczas gdy przepisy ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych nie regulowały w ogóle terminu przedawnienia roszczenia o zapłatę odszkodowania już ustalonego decyzją; przepisy te (jako przepisy szczególne) przewidywały jedynie przedawnienie roszczenia o ustalenie odszkodowania, jeżeli przed upływem trzyletniego terminu w nich wskazanego, liczonego od 31 stycznia 1952 r. nie został zgłoszony wniosek w sprawie ustalenia odszkodowania, natomiast nie wprowadzały terminu przedawnienia roszczenia już po jego ustaleniu (roszczenia, które zostało już ustalone a nie zostało zaspokojone), zaś nawet gdyby błędnie przyjąć, że roszczenie już ustalone w takiej decyzji w ogóle podlega przedawnieniu, to przedawnienie roszczeń stwierdzonych w postępowaniu przed sądem lub inną władzą regulował inny przepis, a mianowicie art. 113 ustawy
z dnia 18 lipca 1950 r. Przepisy ogólne prawa cywilnego (zastąpiony art. 125 § 1 kc), w myśl którego roszczenia takie w każdym przypadku niezależnie od terminu przedawnienia przewidzianego dla danego roszczenia (chociażby termin przedawnienia danego roszczenia był krótszy) przedawniały się w terminie 10-letnim, biegnącym od uprawomocnienia się orzeczenia w jego przedmiocie;
- art. 110 § 2 ustawy z dnia 18 lipca 1950 r. Przepisy ogólne prawa cywilnego oraz art. art. 121 pkt 4 i 122 § 1 kc poprzez błędne nieuwzględnienie, że do przedawnienia nie mogło dojść do czasu ustanowienia kuratora dla skarżącej Spółki oraz w ciągu dwóch lat od jego ustanowienia, a w konsekwencji, że roszczenie skarżącej nie mogło się przedawnić w oparciu o przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych w szczególności w terminie wskazanym przez Wojewodę Małopolskiego;
- art. 107 § 2 i 111 pkt 2 ustawy z dnia 18 lipca 1950 r. Przepisy ogólne prawa cywilnego oraz art. art. 117 § 2 i 123 § 1 pkt 2 kc w brzmieniu obowiązującym do 1 października 1990 r. poprzez nie uwzględnienie faktu, że z całokształtu okoliczności dotyczących zarówno organów administracyjnych jak i wykonawców narodowych planów gospodarczych (Krakowskich Zakładów Odlewniczych, K. Zakładów Armatur) wynika, iż doszło do przerwy przedawnienia wskutek uznania roszczenia skarżącej, względnie następnie do zrzeczenia się zarzutu przedawnienia, w sposób co najmniej dorozumiany, a w konsekwencji nawet, gdyby hipotetycznie i błędnie uznać, że roszczenie o ustalenie odszkodowania podlegałoby przedawnieniu, to nie mogło się przedawnić w oparciu o przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych w szczególności w terminie wskazanym przez Wojewodę Małopolskiego;
- art. 110 § 2 i 112 § 2 ustawy z dnia 18 lipca 1950 r. Przepisy ogólne prawa cywilnego, art. art. 124 § 2 kodeksu cywilnego oraz art. art.121 pkt 4 i 122 § 1 kodeksu cywilnego poprzez błędne nie uwzględnienie okoliczności skutkujących kolejnym przerwaniem (w okresie od 1964 r. do 1977 r.) i kolejnym zawieszeniem (w okresie od 1980 r. do 1998 r.) ewentualnego biegu przedawnienia roszczenia, związanych z powództwami wytaczanymi przez wywłaszczoną Spółkę i toczącymi się wskutek tego postępowaniami, oraz z brakiem organów Spółki a następnie ze złożeniem wniosku w 2005 r. na podstawie art.129 ust. 5 pkt 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami;
- art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 5 kodeksu cywilnego i art. art. 6, 7 i 7a kodeksu postępowania administracyjnego poprzez odmowę ustalenia i wypłaty odszkodowania z powołaniem się na rzekome przedawnienie roszczenia Spółki, co w okolicznościach niniejszej sprawy stanowi nadużycie prawa i sprzeczne jest z elementarnym poczuciem sprawiedliwości i praworządności oraz w sposób rażący narusza słuszny i podlegający ochronie interes skarżącej Spółki a jednocześnie narusza zasadę rozstrzygania ewentualnych wątpliwości na korzyść strony.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Postanowieniem z 2 lutego 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zawiesił postępowanie na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z toczącą się przed Sądem Okręgowym w Krakowie I Wydział Cywilny, sygn. akt IC [...], sprawą z powództwa Skarbu Państwa reprezentowanego przez Prezydenta [...], o ustalenie nieważności umowy z 16 grudnia 1949 r. Nr Rep [...]. Postanowieniem z 19 maja 2021 r., I OZ 169/21 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na to postanowienie.
Pismem z dnia 19 stycznia 2024 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie I Wydział Cywilny przekazał WSA w Krakowie odpis wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie I Wydział Cywilny z dnia 18 października 2023 r., I ACa [...], oddalającego apelację Skarbu Państwa – PMK i Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii, od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 13 grudnia 2021 r., I C [...] oddalającego powództwo.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2497) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2023 r. poz. 1634, dalej: P.p.s.a.). sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. Z istoty kontroli wynika również, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 145 § 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność aktu lub wydanie go z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw, podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.
W tak zakreślonych ramach skarga okazała się uzasadniona.
Podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 r. poz. 2204 ze zm.), zgodnie z którym starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.
W przedmiotowej sprawie strona skarżąca "L. " S.A. z siedzibą w K. (obecnie występująca pod firmą B. sp. z o.o.) wystąpiła o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomości oznaczone jako parcele l. kat. [...], l. kat. [...] i I. kat. [...] obj. Lwh [...] oraz I. kat. [...], l. kat. [...], [...], I. kat. [...], I. kat. [...], I. kat. [...], I. kat. [...] obj. Lwh [...] B. i I. kat. [...] obj. Lwh [...] B. o łącznej powierzchni 15,0830 ha. Nieruchomości te stanowiły własność Fabryki [...] S.A. w K., a zostały wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa na podstawie umowy - aktu notarialnego z dnia 16 grudnia 1949 r. Nr Rep. [...] zawartej na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. R. P. Nr 27, poz. 197 oraz Dz. U. R. P. Nr 55, poz. 438 z 1949 r.).
Podstawę prawną w rozpatrywanej sprawie kształtują również prawomocne wyroki sądów administracyjnych, co wynika z art. 153 P.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Zgodnie zaś z art. 170 P.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Jak zasadnie przyjął NSA w wyroku z 1 marca 2017 r., I OSK 732/15, "Istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu, o której mowa w art. 170 P.p.s.a., wyraża się w tym, że nie tylko sąd wydając rozstrzygnięcie, ale także inne sądy i inne organy muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia sądu. Ratio legis art. 170 P.p.s.a. polega na tym, że gwarantuje on zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy. Moc wiążąca orzeczenia określona w art. 170 P.p.s.a. w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Zatem w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może ona już być ponownie badana (wyrok NSA z dnia 6 września 2016r. II FSK 1901/14 LEX nr 2118951, z dnia 2 lutego 2016r. II FSK 3171/13 LEX nr 2036515 )."
Zaskarżoną obecnie decyzją Wojewoda Małopolski utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania z tej przyczyny, że sprawa ustalenia ceny nabycia nieruchomości objętych umową z 16 grudnia 1949 r., tj. odszkodowania z tytułu wywłaszczenia przedmiotowych nieruchomości, została ostatecznie zakończona z dniem 11 lutego 1959 r. w wyniku przedawnienia.
Dla oceny legalności zaskarżonej decyzji kluczowe było rozstrzygnięcie, czy dotychczas wydane w sprawie wyroki sądów administracyjnych przesądziły kwestię przedawnienia roszczenia strony skarżącej, a w razie negatywnej odpowiedzi, czy roszczenie strony skarżącej o ustalenie i wypłatę odszkodowania w istocie uległo przedawnieniu.
Rozważania odnoszące się do pierwszej kwestii rozpocząć warto od przywołania wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2024 r. I GSK 245/23, który zasadnie stwierdził, że: "Ocena prawna, o której stanowi art. 153 p.p.s.a., to wyjaśnienie treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna o charakterze wiążącym musi dotyczyć właściwego zastosowania konkretnego przepisu czy też prawidłowej jego wykładni w odniesieniu do ściśle określonego rozstrzygnięcia podjętego w konkretnej sprawie; musi pozostawać w logicznym związku z treścią orzeczenia sądu administracyjnego, w którym została sformułowana. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci na przykład braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych." W uchwale 7 sędziów NSA z dnia 7 grudnia 2009 r., I OPS 6/09, stwierdzono natomiast, że "Związanie organu administracji oceną prawną odnosi się do określonych elementów uzasadnienia zapadłego wyroku. Pomimo bowiem użycia w art. 153 P.p.s.a. pojęcia "orzeczenie", chodzi w nim nie tylko o sentencję, lecz także o uzasadnienie rozstrzygnięcia. To w uzasadnieniu przedstawione jest rozumowanie, które doprowadziło sąd do konkluzji prawnej. Analiza treści uzasadnienia wyroku pozwala także na sprecyzowanie zakresu przedmiotowego ferowanych ocen, to jest ustalenie, co wziął pod uwagę sąd uwzględniając wniesioną skargę lub oddalając ją. Oceny te są zawsze rezultatem tworzenia tzw. zwrotów stosunkowych o zgodności/niezgodności z normą prawną zaskarżanych aktów lub czynności organów administracji publicznej (teoretyczne podstawy tej koncepcji wytyczył J. Wróblewski: Zwroty stosunkowe - wypowiedzi o zgodności z normą, "Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego", Nauki Humanistyczno-Społeczne, seria I, Prawo, z. 62, Łódź 1969, s. 3 i nast.)."
Analiza zapadłych w sprawie wyroków sądów administracyjnych wskazuje, że kwestia przedawnienia roszczenia o ustalenie i wypłatę odszkodowania nie została w sprawie jednoznacznie przesądzona. W tym kontekście szczególnej analizy wymagały uzasadnienia wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 27 kwietnia 2009 r., I OSK 650/08 oraz z dnia 1 marca 2017 r., I OSK 732/15.
Wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2009 r., I OSK 650/08, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 lutego 2008 r., II SA/Kr 1070/07, a zarazem decyzję Wojewody Małopolskiego z 30 lipca 2007 r. w przedmiocie umorzenia przedmiotowego postępowania. W uzasadnieniu wyroku NSA dokonał analizy zagadnienia charakteru umowy, o której stanowi § 7 ust. 1 i 4 dekretu, w kontekście dopuszczalności zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Mając na względzie okoliczności zawarcie przedmiotowej umowy NSA stwierdził: "W takich okolicznościach, umowę sprzedaży nieruchomości zawartą w rozpatrywanej sprawie w dniu 16 grudnia 1949 r., należy uznać za formę władczego odebrania prawa własności do działek gruntu wymienionych w tej umowie, skoro sprzedający nie miał zagwarantowanego prawem jakiegokolwiek wpływu na ustalenie ceny sprzedaży, która będąc świadczeniem wzajemnym, miała stanowić w jego przekonaniu motyw wyrażenia woli zbycia nieruchomości. Jakkolwiek bowiem wysokość ceny sprzedaży nieruchomości jest z natury rzeczy zależna od subiektywnej oceny stron umowy o adekwatności tej ceny do wartości nieruchomości będącej przedmiotem umowy, to jednak sama wola zawarcia umowy sprzedaży jest wynikiem oczekiwania przez sprzedającego na uzyskanie jakiejkolwiek ceny mającej rekompensować wyzbycie się prawa własności do nieruchomości w drodze sprzedaży. W rozpatrywanej sprawie, sprzedający nieruchomość nie tylko więc był prawnie pozbawiony wpływu na ustalenie wysokości ceny sprzedaży i warunków jej zapłaty, lecz zawierając umowę sprzedaży w odpowiedzi na skierowane do niego wezwanie, był także pozbawiony możliwości skutecznego ubiegania się o określenie tej ceny przez nabywcę, ze względu na brak – co najmniej do dnia 3 lipca 1950 r. – prawnych reguł określania tej ceny, które to reguły unormowane zostały dopiero w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 3 czerwca 1949 r. opublikowanym w Dzienniku Ustaw z dnia 3 lipca 1950 r. W chwili więc zawierania umowy z dnia 16 grudnia 1949 r., jedynym elementem woli sprzedającego było przystąpienie do tej umowy, co nie wystarcza do uznania tej umowy za cywilnoprawną czynność sprzedaży, skoro umowa ta nie zawierała koniecznego elementu ceny, jako świadczenia wzajemnego, ustalanego w sposób cywilnoprawny, tj. w ramach zgodnej woli stron." Dalej NSA stwierdził, że "Błędnie więc uznano w zaskarżonym wyroku Sądu pierwszej instancji, iż umowa z dnia 16 grudnia 1949 r. zawarta w warunkach określonych w art. 7 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. miała charakter czynności cywilnoprawnej wykluczającej dopuszczalność zastosowania wobec nieruchomości w niej ujętych art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Jakkolwiek bowiem słusznie w zaskarżonym wyroku zauważono, iż omawiana umowa nie może być traktowana jako decyzja administracyjna, to jednak Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł, iż w ramach art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami ustawodawca nie ograniczył dopuszczalności ustalania odszkodowania w trybie administracyjnym za pozbawienie praw do nieruchomości jedynie decyzją administracyjną, lecz za pozbawienie tych praw w każdej formie o charakterze władczym bez ustalenia odszkodowania rekompensującego skutki tego pozbawienia, o ile obowiązujące przepisy przewidują ustalenie takiego odszkodowania. Takimi przepisami obecnie obowiązującymi, które przewidują ustalanie odszkodowania są przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami normujące ustalanie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości, ponieważ umowa z dnia 16 grudnia 1949 r. poprzedziła i przez fakt jej zawarcia, wykluczyła wszczęcie administracyjnej procedury wywłaszczenia nieruchomości na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. Z tej właśnie przyczyny, obowiązującymi przepisami o ustaleniu odszkodowania za nieruchomości objęte w rozpatrywanej sprawie umową z dnia 16 grudnia 1949 r., mocą której nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości w niej ujętych na rzecz Skarbu Państwa, są przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami odnoszące się do nieruchomości przejętych w drodze wywłaszczenia." Określając wytyczne dla organu NSA stwierdził: "Przy ponownym rozpatrywaniu wniosku skarżącego o ustalenie odszkodowania organ orzekający uwzględni ocenę prawną o istnieniu podstaw do uznania za dopuszczalne przeprowadzenie postępowania odszkodowawczego w ramach art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami".
Wyrokiem z dnia 1 marca 2017 r., I OSK 732/15, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 listopada 2014 r., II SA/Kr 1299/14 oraz decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 2 lipca 2014 r.
W wyroku tym NSA zakwestionował stanowisko sądu pierwszej instancji o odstąpieniu w okolicznościach sprawy od związania poglądem prawnym i wskazaniami wyrażonymi w ww. wyroku NSA z 27 kwietnia 2009 r., I OSK 650/08, co miałoby wynikać z braku wiedzy ówcześnie orzekającego NSA odnośnie treści orzeczeń sądów powszechnych, z których wynika, że umowa kupna-sprzedaży z 16 grudnia 1949 r. jest nieważna. NSA stwierdził, że "wbrew twierdzeniom Sądu I instancji w rozpoznawanej sprawie nie nastąpiła zmiana stanu prawno – faktycznego sprawy, która uprawniała organy administracji do ponownej oceny podstawy wywłaszczenia. Gdy chodzi o stan prawny to do chwili obecnej brak jest orzeczenia z którego wynikałoby, że umowa z dnia 16 grudnia 1949 r. jest nieważna. Tylko stwierdzenie przez sąd powszechny nieważności umowy sprzedaży stanowiłoby o zmianie stanu prawnego i uprawniało do odstąpienia od związania oceną prawną zawartą w wyroku NSA. Obecny stan prawny nie uległ jednak zmianie w odniesieniu do stanu prawnego przyjętego w wyroku NSA. Jak wynika z ksiąg wieczystych właścicielem nieruchomości będących przedmiotem umowy dalej jest Skarb Państwa. Skarżący kasacyjnie do chwili obecnej nie otrzymał zapłaty (odszkodowania za zbyte nieruchomości). Dalej domaga się ustalenia i wypłaty odszkodowania za działki gruntu, których własność nabył od skarżącego Skarb Państwa na podstawie umowy sprzedaży zawartej w dniu 16 grudnia 1949 r. w ramach dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. Nr. 27, poz. 197, ze zm.)." NSA stwierdził też, że nie uległ zmianie stan faktyczny sprawy, bowiem NSA orzekał w stanie, w którym strony wiedziały o wyrokach sądów powszechnych. NSA stwierdził ponadto, że nieuzasadnione było zawieszenie postępowania administracyjnego na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. ze względu na postępowanie o stwierdzenie nieważności przedmiotowej umowy. Finalnie NSA stwierdził, że w sprawie nie wystąpiły okoliczności pozwalające organom oraz Sądowi I instancji na odstąpienie od obowiązku zastosowania się do oceny i wskazań wynikających z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 2009r. I OSK 650/08, zgodnie z którym "przy ponownym rozpatrywaniu wniosku skarżącego o ustalenie odszkodowania organ orzekający uwzględni ocenę prawną o istnieniu podstaw do uznania za dopuszczalne przeprowadzenie postępowania odszkodowawczego w ramach art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami".
Zdaniem Sądu obecnie orzekającego, z analizy powyższych wyroków wynika, że zasadniczą kwestią, która została w niniejszej sprawie przesądzona jest istnienie drogi administracyjnej dla ustalenia i wypłaty odszkodowania zainicjowanej wnioskiem strony skarżącej. Przypomnieć należy, że w ten sposób Naczelny Sąd Administracyjny ustosunkował się do twierdzeń organów, które początkowo przyjmowały, że roszczenie strony skarżącej, wywodzone z umowy kupna-sprzedaży, jest roszczeniem o charakterze cywilnoprawnym. Następnie zaś organy twierdziły, że ta umowa jest nieważna. Również i to twierdzenie zanegował NSA. W odniesieniu do kwestii nieważności umowy Sąd wskazuje, że prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 18 października 2023 r., I ACa 228/22 potwierdzone zostało jednoznacznie, że przedmiotowa umowa kupna-sprzedaży nie jest nieważna.
Wobec tego należało ustalić, czy w przedmiotowej sprawie doszło do przedawnienia roszczenia skarżącej.
Kwestię przedawnienia roszczeń regulował art. 38a dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, dodany przez art. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 4 poz. 25 z 1952 r., dalej: ustawa zmieniająca). Przepis ten stanowił następująco: " 1. Roszczenia odszkodowawcze przedawniają się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. 2. W przypadkach istnienia sporu, przewidzianego w art. 26 b ust 3 przedawnienie nie biegnie w czasie od wniesienia pozwu do prawomocnego zakończenia sporu, jeżeli pozew wniesiony został w terminie jednego roku od dnia, o którym mowa w ust. 1. Przedawnienie następuje w każdym razie po upływie sześciu lat od dnia, o którym mowa w ust. 1." Zaznaczyć wypada, że przepis ten uzyskał oznaczenie art. 39 na skutek ogłoszenia w Dzienniku Ustaw z 1952 r. Nr 4 poz. 31 tekstu jednolitego dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. Z kolei art. 9 ustawy zmieniającej stanowił, że terminy przedawnienia roszczeń odszkodowawczych w sprawach, w których orzeczenie o wywłaszczeniu zostało wydane ostatecznie w toku instancji lub uprawomocniło się przed wejściem w życie niniejszej ustawy - zaczynają biec od daty wejścia w życie tej ustawy. Jeżeli w powyższych sprawach przedawnienie - stosownie do przepisów dotychczasowych - nastąpiło we wcześniejszym terminie, przedawnienie następuje w terminie, obliczonym według przepisów dotychczasowych.
W odniesieniu do powyższych regulacji jako kluczowe jawi się pytanie o to, czy przywołane przepisy w ogóle odnoszą się do roszczenia odszkodowawczego zgłoszonego przez stronę skarżącą, a wynikającego z umowy przedwywłaszczeniowej. W ocenie Sądu odpowiedź na to pytanie jest negatywna.
Zauważyć należy w pierwszej kolejności, że zarówno art. 39 ust. 1 dekretu oraz art. 9 ustawy zmieniającej odnoszą się do roszczeń odszkodowawczych związanych z "orzeczeniem o wywłaszczeniu". Orzeczenie jest pojęciem prawnym, które nie ma uniwersalnej definicji, ale używane jest dla określenia aktu rozstrzygającego jakąś sprawę przez sąd, organ administracji publicznej, czy też inny podmiot dysponujący władztwem. Orzeczeniem jest zatem w szczególności wyrok, postanowienie, decyzja administracyjna.
W analizowanym kontekście istotne jest to, że w dekrecie z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych pojęcie "orzeczenia" jest używane wyłącznie w odniesieniu do aktu zawierającego rozstrzygnięcie o wywłaszczeniu. Wskazuje na to chociażby treść art. 21 dekretu: "1. Po przeprowadzeniu rozprawy prezydium wojewódzkiej rady narodowej orzeka o wywłaszczeniu albo odmawia wywłaszczenia, jeżeli odpadły powody, stanowiące podstawę do wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego. 2. Orzeczenie powinno w szczególności zawierać: 1) ustalenie przedmiotu i rozmiaru wywłaszczenia, 2) wskazanie, na czyją rzecz wywłaszczenie nastąpiło, 3) jeżeli wpłynęły wnioski lub sprzeciwy - uzasadnienie ich przyjęcia lub odrzucenia. 3. W przypadku gdy wniosków lub sprzeciwów nie zgłoszono, orzeczenie może zapaść bez rozprawy."
Tymczasem przedmiotową umowę należało traktować jako alternatywę dla orzeczenia o wywłaszczeniu, na co też jednoznacznie wskazał NSA w wyroku z 27 kwietnia 2009 r.: "W cytowanym art. 7 ust. 1 i 4 dekretu wskazano zatem na umowę, jako formę nabywania nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, poprzedzającą nabywanie tych nieruchomości w drodze wywłaszczenia orzekanego w trybie postępowania administracyjnego przez ówczesnego [w 1949 r.] wojewodę. Jeżeli bowiem doszło do zawarcia stosownej umowy, to nie było już potrzeby przeprowadzania administracyjnego postępowania wywłaszczeniowego."
Wobec tego nie jest uprawnione przeniesienie instytucji przedawnienia, w drodze wykładni rozszerzającej przywołanych przepisów, na przypadek, w którym do wywłaszczenia nie doszło w skutek wydania orzeczenia o wywłaszczeniu, w rozumieniu dekretu, a wskutek zawarcia umowy w ten sposób, że sprzedający pozbawiony był jakiegokolwiek wpływu na ustalenie ceny sprzedaży i jej wysokości.
Na słuszność takiego poglądu wskazuje również sposób oznaczenia początku biegu terminu przedawnienia w art. 39 ust. 1 dekretu - od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. Tok instancji jest pojęciem dotyczącym administracyjnego postępowania jurysdykcyjnego, a ostateczność - przymiotem przypisywanym decyzjom administracyjnym, wskazującym na ich trwałość w czasie. Nie są to zatem pojęcia dotyczące umów cywilnoprawnych.
Co się tyczy sposobu liczenia przez organy biegu przedawnienia, Sąd wskazuje, że z decyzji obu instancji nie wynika jednoznacznie, jaki dzień przyjęto jako początek biegu przedawnienia. Organ pierwszej instancji stwierdził: "Na mocy przedmiotowej umowy Skarb Państwa stał się właścicielem nieruchomości oznaczonych jako parcele l. kat. [...], l. kat. [...] i I. kat. [...] obj. Lwh [...] oraz I. kat. [...], I. kat. [...], I. kat. [...], I. kat. [...], I. kat. [...] obj. Lwh 440 B. i I. kat. [...] obj. Lwh 1214 B. z dniem 16 grudnia 1949 r., tj. w/w nieruchomość zostały wywłaszczone z dniem 16 grudnia 1949 r. W związku z ustaleniem, że od 1950 trwały czynności mające na celu ustalenie ceny nabycia nieruchomości objętych umową z 16.12.1949 r. (odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia przedmiotowych nieruchomości) należy przyjąć, iż w świetle przepisów ustawy z dnia 18 lipca 1950 r. Przepisy ogólne prawa cywilnego nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia roszczenia o ustalenie w/w ceny (odszkodowania)". Z przywołanego fragmentu uzasadnienia można wywnioskować, że organ pierwszej instancji przyjął (a za nim organ odwoławczy), iż przedawnienie rozpoczęło bieg od dnia zawarcia umowy, a zatem wbrew treści przywołanych przepisów o przedawnieniu. Zauważyć wypada, że w ten sposób przyjęto, iż bieg terminu przedawnienia rozpoczął się przed wejściem w życie art. 38a dekretu (późniejszego art. 39) określającego przedawnienie, co nastąpiło wraz z wejściem w życie ustawy zmieniającej w dniu 31 stycznia 1952 r.
Z uzasadnienia decyzji Prezydenta Miasta Krakowa wynika również, że organy przyjęły, iż doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia od bliżej nieustalonego dnia 1950 roku ze względu na trwające "czynności mające na celu ustalenie ceny nabycia nieruchomości", a przerwa ta trwała do wydania decyzji z dnia 10 lutego 1956 r. Nr Sa.IV-0-129/54 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie o ustaleniu ceny kupna w wysokości 1 571 509,44 zł. W konsekwencji ustalono, że od dnia 11 lutego 1956 r., zgodnie z art. 112 § 2 przepisów ustawy z dnia 18 lipca 1950 r. – Przepisy ogólne prawa cywilnego – 3 letni termin przedawnienia przedmiotowego roszczenia odszkodowawczego rozpoczął bieg na nowo. Również z tym nie można się w okolicznościach rozpatrywanej sprawy zgodzić, a to ze względu na przywołane już wcześniej stanowisko NSA wyrażone w wyroku z 27 kwietnia 2008 r., w którym sąd ten stwierdził, że: "Z akt rozpatrywanej sprawy wynika, iż Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie wydało w dniu 10.02.1956 r. decyzję Nr SA IV-O-129/54 o ustaleniu ceny kupna i warunków jej zapłaty za działki gruntu objęte umową z dnia 16 grudnia 1949 r., lecz decyzja ta została uchylona przez Ministra Spraw Wewnętrznych decyzją z dnia 12.01.1966 r. Nr D-308/P/I/66. Wskutek tego, powództwo cywilne w zakresie wypłaty ceny sprzedaży zostało ostatecznie oddalone wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 29.11.1967 r. sygn. akt II CR 305/67. Również kolejne powództwo cywilne zostało oddalone wyrokiem Sądu Wojewódzkiego z dnia 22.12.1977 r. sygn. akt I C 384/77, w którym stwierdzono, iż powództwo było przedwczesne ze względu na brak decyzji o zatwierdzeniu ceny sprzedaży, która to decyzja była istotnym elementem skuteczności umowy. Oznacza to, iż sprawa ustalenia ceny za działki gruntu nabyte umową z dnia 16 grudnia 1949 r. była w przeszłości wszczęta w trybie administracyjnym, i nie została zakończona ostateczną decyzją w tym względzie, co w świetle art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami powoduje, iż jest sprawą wszczętą przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, którą należy prowadzić od dnia 1 stycznia 1998 r. na podstawie przepisów tej ustawy, wśród których znajduje się art. 129 ust. 5 pkt 3, dający podstawę prawną do wydania odrębnej decyzji o ustaleniu odszkodowania właśnie za pozbawienie w przeszłości praw do nieruchomości w taki sposób, w jaki nastąpiło to w rozpatrywanej sprawie."
NSA przyjął zatem, że decyzja z 10 lutego 1956 r. ustalająca cenę kupna i warunków jej zapłaty za działki gruntu objęte umową z dnia 16 grudnia 1949 r., wobec jej uchylenia decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych decyzją z dnia 12 stycznia 1966 r., nie może być uznana aktualnie za zdarzenie, w wyniku którego ustalono cenę kupna nieruchomości. W konsekwencji nie może to być również zdarzenie mogące mieć znaczenie dla biegu przedawnienia. Stanowisko to jest zasadne tym bardziej, jeśli weźmie się pod uwagę przyczynę uchylenia decyzji z 1956 r. W uzasadnieniu decyzji z dnia 12 stycznia 1967 r. wskazano, że: "W myśl § 3 tej umowy (umowy z 16 grudnia 1949 r. - WSA) cena kupna miała być oznaczona przez nabywcę i zatwierdzona przez jego władzę zwierzchnią, a to zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 6.IV.1949 r. (...). Ustalenie zatem w konkretnym przypadku i zatwierdzenie ceny kupna przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie jest sprzeczne z cytowanym wyżej przepisem i nie może rodzić skutków prawnych. Nie było również podstaw do zatwierdzenia przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie notarialnej umowy kupna-sprzedaży, gdyż umowa taka dla swej ważności nie wymaga akceptacji organu administracji państwowej." Minister stwierdził więc, że Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej nie miało kompetencji do wydania decyzji z 10 lutego 1956 r.
Sąd podkreśla w tym miejscu, że rozważania w zakresie sposobu ustalenia biegu przedawnienia mają tylko uboczne znaczenie, wobec wcześniejszego stwierdzenia, że do przedawnienia w przedmiotowej sprawie nie doszło, jako że nie znajdowały zastosowania w odniesieniu do roszczeń strony skarżącej przepisy art. 39 ust. 1 dekretu w zw. z art. 9 ustawy zmieniającej. Także tylko ubocznie Sąd wskazuje, że przywołany w decyzji organu pierwszej instancji, dla potwierdzenia prawidłowości wykładni przepisów o przedawnieniu, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 11 kwietnia 2018 r. sygn. akt II SA/Kr 228/18, podlegał kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z dnia 18 września 2019 r., I OSK 3144/18 NSA stwierdził, że nieprawidłowo Sąd I instancji przyjął, że w niniejszej sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 18 lipca 1950 r.- Przepisy ogólne prawa cywilnego (Dz.U.1950 Nr 34 poz. 311). NSA stwierdził, że "niewłaściwa była wykładnia Sądu I instancji, w której regulację z art. 39 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. Sąd uzupełnił przepisem art. 111 pkt 2 ustawy z dnia 18 lipca 1950 r. – Przepisy ogólne prawa cywilnego. Należy podkreślić, że przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. dotyczące terminów przedawnienia roszczeń odszkodowawczych należy traktować jako lex specialis wobec przepisów ogólnych prawa cywilnego. Także kwestia przerwania biegu terminu przedawnienia została w dekrecie uwzględniona w art. 39 ust. 2, zgodnie z którym "w przypadkach istnienia sporu, przewidzianego w art. 26 ust. 3, przedawnienie nie biegnie w czasie od wniesienia pozwu do prawomocnego zakończenia sporu, jeżeli pozew wniesiony został w terminie jednego roku od dnia, o którym mowa w ust. 1. Przedawnienie następuje w każdym razie po upływie sześciu lat od dnia, o którym mowa w ust. 1".
Podsumowując powyższe, Sąd stwierdza, że zarzuty skargi okazały się zasadne w zakresie zbieżnym z przedstawionymi rozważaniami. W ocenie Sądu organy orzekające w sprawie dopuściły się naruszenia prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 39 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych oraz art. 9 ustawy zmieniającej. Ponownie orzekając w sprawie organy administracji publicznej będą zobowiązane przyjąć, że nie istnieje przeszkoda do ustalenia i wypłaty odszkodowania wynikająca z przedawnienia roszczeń, jak też zobowiązane będą uwzględnić ocenę prawną zawartą w tym wyroku, jak i w dotychczas zapadłych w sprawie prawomocnych wyrokach sądów administracyjnych wraz z zawartymi w nich wskazaniami co do dalszego postępowania.
Z tej przyczyny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., Sąd orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono w punkcie II sentencji wyroku na zasadzie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a., z których wynika, że w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na zasądzone koszty postępowania sądowego składa się kwota uiszczonego przez skarżącego wpisu od skargi, w wysokości 200 zł, kwota 480 zł tytułem wynagrodzenia radcy prawnego reprezentującego skarżącą, a także kwota 34 zł tytułem uiszczonej opłaty skarbowej za złożony dokument pełnomocnictwa.