Orzeczenie · 2025-12-16

II SA/Kr 1310/25

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie

Miejsce

Kraków

Data

2025-12-16

NSAAdministracyjneŚredniawsa

ochrona zabytkówewidencja zabytkówwartość historycznawartość artystycznawartość naukowaczynność materialno-technicznakontrola sądowaKodeks postępowania administracyjnegoprawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sprawa dotyczyła skargi A. Z. i S. Z. na czynność Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie, polegającą na włączeniu karty ewidencyjnej budynku mieszkalnego do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Skarżący zarzucili organowi naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym brak wszechstronnego zebrania i oceny materiału dowodowego, co skutkowało nieprawidłowym uznaniem budynku za zabytek. Podnosili również, że budynek przeszedł znaczące zmiany (wymiana dachu, remont elewacji, wymiana okien), które mogły wpłynąć na jego wartość historyczną. Sąd administracyjny, rozpoznając sprawę, podkreślił, że wpis do ewidencji zabytków, choć nie jest decyzją administracyjną, wymaga od organu wykazania podstaw uzasadniających jego dokonanie. Analiza akt sprawy wykazała, że organ przedstawił jedynie kartę ewidencyjną obiektu, która była lakoniczna i zawierała nieścisłości (np. dotyczące stanu dachu i okien), nie zawierając żadnych dokumentów potwierdzających wartość historyczną, artystyczną lub naukową budynku. Brak ten uniemożliwił sądowi kontrolę legalności czynności organu. W związku z tym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a., stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności, uznając ją za dokonaną z naruszeniem podstawowych zasad proceduralnych. O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 200 p.p.s.a.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Średnia

Do czego można powołać

Wymogi proceduralne przy wpisie obiektów do ewidencji zabytków, obowiązek dokumentowania przez organ podstaw wpisu, kontrola sądowa czynności materialno-technicznych.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy specyficznej sytuacji wpisu do ewidencji zabytków, a nie rejestru. Koncentruje się na braku dokumentacji, a nie na merytorycznej ocenie wartości zabytkowej.

Zagadnienia prawne (3)

Czy czynność włączenia karty ewidencyjnej obiektu nieruchomego do wojewódzkiej ewidencji zabytków, dokonana przez organ ochrony zabytków, podlega kontroli sądów administracyjnych na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, czynność ta jest zaskarżalna do sądu administracyjnego jako inna czynność z zakresu administracji publicznej dotycząca uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.

Uzasadnienie

Sąd powołuje się na orzecznictwo NSA (postanowienie II OZ 218/21) oraz art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują kontrolę nad czynnościami z zakresu administracji publicznej, które nie są aktami w rozumieniu innych przepisów, a dotyczą uprawnień lub obowiązków wynikających z prawa.

Czy organ ochrony zabytków, dokonując wpisu budynku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, ma obowiązek udokumentowania podstaw tej decyzji i wykazania wartości zabytkowych obiektu?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, organ ma obowiązek przeprowadzić postępowanie w przedmiocie wpisu, a jego przebieg musi nadawać się do odtworzenia. Zgromadzone dokumenty, nawet w uproszczonej formie karty zabytku, muszą odzwierciedlać tok rozumowania organu i powody wpisu, a także wykazywać, że obiekt posiada wartość historyczną, artystyczną lub naukową.

Uzasadnienie

Sąd podkreśla, że wpis do ewidencji zabytków, choć nie ma charakteru jurysdykcyjnego, nakłada na właściciela obowiązki. Dlatego postępowanie nie może być pobieżne. W analizowanej sprawie zabrakło dokumentacji potwierdzającej wartość zabytkową, co uniemożliwiło kontrolę sądową i doprowadziło do stwierdzenia bezskuteczności czynności.

Czy budynek mieszkalny, który przeszedł znaczące zmiany (wymiana dachu, remont elewacji, wymiana okien), może zostać uznany za zabytek w rozumieniu ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami?

Odpowiedź sądu

Sąd nie rozstrzygnął definitywnie tej kwestii, ale wskazał, że zmiany te, jeśli nie są odpowiednio udokumentowane i uzasadnione w kontekście zachowania wartości historycznych, mogą podważać status zabytku. W analizowanej sprawie brak było dowodów na to, że budynek posiada cechy uzasadniające objęcie go ochroną.

Uzasadnienie

Sąd zauważył, że karta ewidencyjna zawierała nieścisłości dotyczące stanu dachu i okien, a skarżący potwierdzili zmiany. Sąd wskazał, że organ powinien odnieść się do tego, jak zmiany wpływają na walory historyczne, a nie jedynie postulować wymianę stolarki nawiązującej do pierwotnej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Stwierdzono bezskuteczność czynności

Stwierdzono bezskuteczność czynności Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie w przedmiocie włączenia karty ewidencyjnej obiektu nieruchomego – budynku mieszkalnego zlokalizowanego w T. os. [...] do wojewódzkiej ewidencji zabytków.

Przepisy (13)

Główne

u.o.z. art. 3 § pkt 1

Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

Definiuje zabytek jako nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową.

u.o.z. art. 22 § ust. 5 pkt 2

Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

Określa, że włączenie karty ewidencyjnej obiektu nieruchomego do wojewódzkiej ewidencji zabytków jest czynnością organu administracji.

Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem art. 18 § ust. 1

Reguluje prowadzenie wojewódzkiej ewidencji zabytków.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 3 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej.

p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 4

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Kontrola obejmuje orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

p.p.s.a. art. 146 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uwzględniając skargę na czynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4) p.p.s.a., stwierdza bezskuteczność tej czynności.

p.p.s.a. art. 200

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Reguluje zasądzenie kosztów postępowania.

k.p.a. art. 7