II SA/Kr 1279/21

II SA/Kr 1279/21 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2022-02-04
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-11-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Magda Froncisz /sprawozdawca/
Paweł Darmoń /przewodniczący/
Piotr Fronc
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 1203/22 - Wyrok NSA z 2023-08-04
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
uchylono decyzję organu II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
art 9a , art 96 ust 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art 30 par 4
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art 190 , art 145 par 1 pkt 1 lit a  i lit c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Darmoń Sędziowie: Sędzia WSA Magda Froncisz (spr.) Sędzia WSA Piotr Fronc po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 lutego 2022 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej K. - Ś. Z. D. J. sprawy ze skargi F. J. na decyzję Wojewody z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 3 lutego 2015 r., nr [...], Starosta [...] orzekł o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz skarżącego za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...], położoną w obr. [...]. ewid. K. m. K., wydzieloną pod drogę, przejętą z mocy prawa na własność przez Gminę K. w związku z ostateczną decyzją Prezydenta Miasta K. z dnia 18 listopada 1999 r., nr [...], sprostowaną postanowieniem Prezydenta Miasta K. z dnia 23 kwietnia 2007 r., znak [...]
W uzasadnieniu Starosta powołał się na art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Z uwagi na fakt, iż w przedmiotowej sprawie kwota odszkodowania nie została ustalona w trybie cywilno-prawnym, brak jest spełnienia przesłanki wyczerpania trybu cywilnoprawnego, co w konsekwencji skutkuje brakiem podstaw do prowadzenia postępowania administracyjnego. Umową cesji wierzytelności z dnia 11 czerwca 2003 r. F. J. nabył wierzytelność pieniężną w kwocie [...]zł od Z. S., będącą częścią odszkodowania za wywłaszczenie działek zgodnie z decyzją Prezydenta Miasta K. z dnia 18 listopada 1999 r. W ocenie organu podmiot ten posiada jedynie wierzytelność przyszłą, która skonkretyzowana zostanie dopiero na skutek pozytywnego wyniku negocjacji lub decyzji właściwego miejscowo Starosty, wydanej jednakże na skutek wystąpienia przez uprawniony podmiot o załatwienie sprawy w trybie administracyjnym.
Odwołanie od ww. decyzji Starosty [...] złożył skarżący, podnosząc m.in., iż odmiennie organ pierwszej instancji ocenił następujące problemy: 1) wyczerpania przestanki trybu cywilnego oraz 2) statusu wnioskodawcy w postępowaniu administracyjnym. W zakresie pierwszej z przesłanek decydujące znaczenie ma korespondencja pomiędzy zainteresowanym a odpowiednią komórką Urzędu Miasta, w tym jej treść, w szczególności odmowa podjęcia rokowań z wnioskodawcą. Gdy chodzi o tę drugą, to wnioskodawca - na skutek cesji wierzytelności, choćby przyszłej - wstępuje, zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą, w ogół uprawnień dotychczasowego właściciela, tj. nabywa z chwilą zawarcia umowy przelewu (mimo przyszłego charakteru prawa) jednocześnie uprawnienie do ubiegania się o odszkodowanie, a zatem posiada w tym zakresie przymiot strony postępowania administracyjnego.
Wojewoda decyzją z dnia 28 września 2015 r. znak [...], na podstawie art. 9 a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego - F. J. - Przedsiębiorstwo Budowlano-Handlowe [...]", od decyzji Starosty [...] z dnia 3 lutego 2015 r. nr [...] - uchylił zaskarżoną decyzję Starosty [...] i orzekł o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz F. J. - Przedsiębiorstwo Budowlano-Handlowe [...]", za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...], położoną w obr. [...]. ewid. K. m. K., wydzieloną pod drogę, przejętą z mocy prawa na własność przez Gminę K., w związku z ostateczną decyzją Prezydenta Miasta K. z dnia 18 listopada 1999 r. nr [...], sprostowaną postanowieniem Prezydenta Miasta K. z dnia 23 kwietnia 2007 r. znak [...]
W uzasadnieniu organ wskazał, że korespondencja prowadzona pomiędzy skarżącym, a Wydziałem Skarbu Miasta Urzędu Miasta K. świadczy o negatywnym wyniku tych rokowań, co wyczerpuje tryb cywilnoprawny z art. 98 ust. 3 zd. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami i stanowi podstawę do wszczęcia przez Starostę K. postępowania administracyjnego z wniosku skarżącego w sprawie odszkodowania. W ocenie organu nie oznacza to, iż w przedmiotowej sprawie winno nastąpić ustalenie na jego rzecz odszkodowania za przedmiotową nieruchomość, a jedynie, iż formalnie zaistniały przesłanki do rozpatrzenia jego wniosku w tym przedmiocie przez organy administracji publicznej. Powołując treść art. art. 128 u.g.n., stwierdził, że w przypadku ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość wydzieloną pod drogę publiczną zarówno ustalenie jak i wypłata odszkodowania powinny co do zasady nastąpić na rzecz osoby wywłaszczonej pozbawionej własności nieruchomości. W chwili gdy decyzja Prezydenta Miasta K. z dnia 18 listopada 1999 r. stała się ostateczna, przedmiotowa nieruchomość stanowiła współwłasność kilkudziesięciu podmiotów, wśród których nie figurował F. J.. Zatem nie można uznać, iż wnioskodawca posiada uprawnienie do ubiegania się o ustalenie na jego rzecz odszkodowania. Uprawnienie to bowiem przysługuje poprzednim współwłaścicielom wydzielonej pod drogę nieruchomości, w tym spółce [...] Sp. z o.o. w K., która umową z 27 sierpnia 2002 r. przeniosła w istocie jedynie ekspektatywę wierzytelności odszkodowania za nieruchomość przejętą-wywłaszczoną na inny podmiot, a którą w efekcie w części, na podstawie umowy z 11 czerwca 2003 r. nabył odwołujący, który z kolei będzie mógł domagać się jej przejścia na swoją rzecz z chwilą jej powstania, tj. na skutek pozytywnego wyniku rokowań pomiędzy spółką [...] Sp. z o.o. w K. a Gminą K., bądź w razie niepowodzenia tychże rokowań, na skutek ustalenia odszkodowania na rzecz omawianej spółki przez właściwy organ, stosownie do art. 98 ust.3 u.g.n. Zdaniem Wojewody, mimo prawidłowo przeprowadzonego postępowania, Starosta w niezrozumiały sposób oparł swoje rozstrzygnięcie o art. 105 k.p.a., umarzając przedmiotowe postępowanie.
F. J. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na powyższą decyzję Wojewody z dnia 28 września 2015 r. znak [...], zarzucając jej naruszenie art. 30 § 4 k.p.a. w zw. z art. 98 ust. 3 u.g.n. i art. 509 k.c., przez niezasadne przyjęcie, że skoro cesja wierzytelności o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość dotyczy tylko ekspektatywy prawa do odszkodowania (ma charakter wierzytelności przyszłej), to brak jest podstaw do uznania, że skarżący - z chwilą jej dokonania - staje się, w miejsce strony postępowania administracyjnego, uprawnionym do ustalenia oraz wypłaty, bądź to w drodze rokowań, bądź to już w drodze decyzji administracyjnej, odszkodowania za "wywłaszczoną nieruchomość, podczas gdy - zdaniem skarżącego - takie stanowiska wynika z braku właściwej interpretacji art. 30 § 4 k.p.a., która to wykładnia powinna prowadzić do wniosku, że z chwilą dokonania cesji prawa do odszkodowania wnioskodawca nabywa przedmiotowe uprawnienia, stając się także stroną postępowania administracyjnego.
Skarżący wniósł o uchylenie decyzji w całości oraz przekazanie niniejszej sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi II instancji lub uchylenie obu decyzji (organu I i II stopnia) oraz przekazania organowi pierwszego stopnia sprawy do jej ponownego rozpoznania.
Skarżący wskazał, iż w pierwszej kolejności należy zauważyć, że z treści uzasadnienia zaskarżonej niniejszą skargą decyzji organu drugiego stopnia w ogóle nie wynika, w jaki sposób została rozstrzygnięta - sygnalizowana w toku tego postępowania - kwestia statusu prawnego wnioskodawcy. In concreto natomiast chodziło o udzielenie wyczerpującej odpowiedzi na pytanie, czy skarżący, który był inicjatorem postępowania, miał przymiot jego strony, ponieważ tylko pozytywne przesądzenie przedmiotowej okoliczności warunkowało sens dalszego prowadzenia postępowania.
W ocenie skarżącego, istota problemu sprowadzała się do rozstrzygnięcia czy skarżący uzyskał status strony toczącego się postępowania administracyjnego, a jeśli takie uprawnienie posiadał, to bez wątpienia mógł się ubiegać o ustalenie na jego rzecz i w konsekwencji wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.
Skarżący nie zgadza się ze sposobem, w jaki została rozstrzygnięta w niniejszym postępowaniu kwestia jego uprawnień do tego, ażeby ubiegać się o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość. W ocenie skarżącego organy pomieszały cywilnoprawne oraz administracyjnoprawne mechanizmy danej cesji. Co więcej, utożsamiły moment skonkretyzowania się przez wierzytelność odszkodowawczą (nabrania przez nią charakteru istniejącej w miejsce przyszłej) z chwilą nabycia przez cesjonariusza uprawnień z zakresu postępowania administracyjnego. Zdaniem autora skargi, takie upraszczające wnioskowanie jest nie do zaakceptowania. Brak jest podstaw do przyjęcia tego stanowiska na podstawie art. 30 § 4 k.p.a. Charakterystyczne jest zresztą w niniejszej sprawie to, że pomimo iż naruszenie powołanej regulacji procesowej było konsekwentnie wskazywane przez skarżącego, to żaden z organów - ani pierwszoinstancyjny, ani odwoławczy - tego zarzutu nie dostrzegł ani nie odniósł się do niego w uzasadnieniu swej decyzji.
Skarżący - na mocy zawartych umów cesji - nabył wierzytelność, której przedmiotem jest prawo do odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, to zaś, iż ma ona charakter wierzytelności przyszłej, podlegającej konkretyzacji w drodze dalszych działań (rokowań, decyzji administracyjnej), jest pozbawione znaczenia dla ustalenia, że doszło do przejścia prawa podmiotowego o cechach cywilnoprawnych na inny podmiot, który tym samym spełnił wymogi stawiane przez wskazany przeze mnie wielokrotnie art. 30 § 4 k.p.a.
Skarżący stoi na stanowisku, że możliwa oraz bardziej właściwa jest taka wykładni art. 30 § 4 k.p.a., która prowadzi do przyjęcia, iż nabycie wierzytelności przyszłej oznacza jednocześnie wstąpienie w miejsce strony postępowania administracyjnego i nabycie uprawnień do ustalenia odszkodowania, które też nie zostało na razie skonkretyzowane.
Konkretyzacja nastąpi wówczas, gdy podmiot, który nabył prawo do ustalenia odszkodowania, dokona tych ustaleń bądź to w drodze negocjacji, bądź to na podstawie decyzji - w wypadku gdy rokowania zakończą się fiaskiem. Przyjmując takie założenia przy dokonywaniu interpretacji art. 30 § 4 k.p.a., uzyskać można pełną symetrię i korelację uprawnień cywilnych, jak też administracyjnych.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 25 lutego 2016 r., sygn. akt II SA/Kr 1504/15, oddalił skargę. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarga nie została uwzględniona, gdyż zawarte w niej zarzuty nie znajdują uzasadnienia w obowiązującym stanie prawnym, a kontrolowana decyzja jest zgodna z prawem.
Dalej Sąd wskazał, że w świetle art. 98 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami: "1. Działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe - z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przechodzą, z mocy prawa, odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Przepis ten stosuje się także do nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek użytkownika wieczystego, z tym że prawo użytkowania wieczystego działek gruntu wydzielonych pod drogi publiczne wygasa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Przepis stosuje się odpowiednio przy wydzielaniu działek gruntu pod poszerzenie istniejących dróg publicznych. 2. Właściwy organ składa wniosek o ujawnienie w księdze wieczystej praw gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa do działek gruntu wydzielonych pod drogi publiczne lub pod poszerzenie istniejących dróg publicznych. Podstawą wpisu tych praw do księgi wieczystej jest ostateczna decyzja zatwierdzająca podział. 3. Za działki gruntu, o których mowa w ust. 1, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym a właściwym organem. Przepis art. 131 stosuje się odpowiednio. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości".
Zgodnie z art. 509 Kodeksu cywilnego:
"§ 1. Wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania.§ 2. Wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki.
W myśl art. 510 Kodeksu cywilnego: § 1. Umowa sprzedaży, zamiany, darowizny lub inna umowa zobowiązująca do przeniesienia wierzytelności przenosi wierzytelność na nabywcę, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej albo że strony inaczej postanowiły. § 2. Jeżeli zawarcie umowy przelewu następuje w wykonaniu zobowiązania wynikającego z uprzednio zawartej umowy zobowiązującej do przeniesienia wierzytelności, z zapisu zwykłego, z bezpodstawnego wzbogacenia lub z innego zdarzenia, ważność umowy przelewu zależy od istnienia tego zobowiązania.
Z kolei, na podstawie art. 30 § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego, w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni.
Kontrolujący zaskarżoną decyzję skład rozpoznający podzielił stanowisko i argumentację organu II instancji zawarte w treści kontrolowanej decyzji.
Zgodnie z poglądami doktryny i orzecznictwa sądów powszechnych, do których skład orzekający się przychyla, umowa przelewu przyszłej wierzytelności w postaci umowy z art. 510 § 1 k.c., wywiera skutek dopiero z chwilą powstania wierzytelności. Należy zatem przyjąć, że chodzi tutaj nie tylko o skutki materialnoprawne ale i proceduralne. Umowa przelewu przyszłej wierzytelności może przecież dotyczyć zarazem nie tylko wierzytelności przyszłych, u których podłoża leży częściowo tylko zrealizowany stan faktyczny uzasadniający ich powstanie, (co ma miejsce w kontrolowanej sprawie) lecz również wierzytelności warunkowych i terminowych. W pierwszym wypadku przejście wierzytelności na nabywcę nastąpi z chwilą powstania wierzytelności, w drugim zaś skutek taki nastąpi z chwilą ziszczenia się warunku zawieszającego i nadejścia terminu a quo.
Wierzytelności przyszłe są to takie wierzytelności, które jeszcze nie istnieją ale już istnieje stosunek zobowiązaniowy, w ramach którego powstaną one w przyszłości. Jeżeli jednak nie nastąpi - obojętnie jak ukształtowane - zdarzenie konieczne do definitywnego powstania wierzytelności, wierzytelność w swej ostatecznej postaci nie istnieje. Przyjmuje się, przy tym, że - pomimo braku przepisów szczególnych - dopuszczalny jest przelew wierzytelności przyszłej, tym niemniej pełny skutek przelew ten wywiera dopiero z chwilą powstania wierzytelności (por. orz. SN z 30 stycznia 2003 r. V CKN 345/01).
Wobec przyjętej wykładni przepisów prawnych znajdujących zastosowanie w kontrolowanej sprawie Sąd stanął na stanowisku, że skarżący wskutek zawarcia przedmiotowej umowy cesji nie wszedł jednocześnie w prawa i obowiązki administracyjnoprawne podmiotu wywłaszczonego.
Co do jego udziału w przedmiotowym kontrolowanym postępowaniu administracyjnym w charakterze strony, to pojęcie strony, o którym stanowi art. 28 k.p.a. w powiązaniu z odpowiednimi normami prawa materialnego jest szerokie i udział skarżącego w postępowaniu jest uzasadniony m.in. tym, aby na podstawie uprawnień wynikających z Kodeksu cywilnego do przyszłe, j mającej być skonkretyzowaną, wierzytelności - skoro takie było jego życzenie i wniosek - właściwy organ zweryfikował możliwości skutecznego domagania się przez skarżącego tej przyszłej nieskonkretyzowanej wierzytelności w ramach administracyjnego postępowania o ustalenie przedmiotowego odszkodowania. Cechą charakterystyczną postępowania administracyjnego jest, że udział stron postępowania w danym postepowaniu może być kwalifikowany zróżnicowanymi interesami prawnymi, co oznacza, że z punktu widzenia prawa materialnego, status tych stron może być różnicowany.
Ponieważ w kontrolowanej sprawie stan prawny jest złożony, gdyż na normy prawa administracyjnego (u.g.n.) nakładają się postanowienia norm prawa cywilnego, zdaniem Sądu, organy trafnie nie zastosowały w sprawie art. 61a, jak i art. 105 k.pa. Udział skarżącego w postępowaniu administracyjnym jest uzasadniony refleksami jakie wynikają dla jego sytuacji administracyjnoprawnej z treści z art. 509 i art. 510 K.c. Nie oznacza to automatycznie, że skarżący ma status strony zrównany z podmiotem wywłaszczonym, upoważniający go do skutecznego wystąpienia o ustalenie na jego rzecz przedmiotowego odszkodowania. W realiach kontrolowanej sprawy umowa przelewu przyszłej wierzytelności wywiera skutki cywilnoprawne wobec wierzytelności skonkretyzowanej w ramach prawidłowo przeprowadzonego postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną w sprawie odszkodowania. Nie wywołuje skutków prawnych w odniesieniu do wejścia skarżącego w administracyjnoprawne prawa i obwiązki wywłaszczonego właściciela nieruchomości związane z konkretyzacją tej wierzytelności.
Skoro umowa przelewu przyszłej wierzytelności w postaci umowy zawartej na podstawie art. 510 § 1 k.c., wywiera skutek prawny dopiero z chwilą powstania wierzytelności, to skarżący może skutecznie się powoływać na jej treść wobec postanowień art. 30 § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego, dopiero w chwili skonkretyzowania przyszłej wierzytelności. W myśl art. 509 § 2 K.c., wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki. Zatem dopiero z chwilą ostatecznego skonkretyzowania przyszłej wierzytelności skarżącemu przysługują prawa cedenta wobec organu, które przeniósł na niego jako cesjonariusza.
Skarżący może skutecznie domagać się, o ile nastąpią wszystkie przesłanki wymagane prawem, od organu skonkretyzowanej wierzytelności w granicach przynależnej mu wierzytelności przyszłej i na tym się opierają jego prawne relacje z organami właściwymi w sprawie przedmiotowego odszkodowania. Mając na uwadze powyższe Sąd oddalił skargę.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł F. J., reprezentowany przez adwokata, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji albo o zmianę kwestionowanego orzeczenia przez uwzględnienie w całości skargi. Wyrokowi zarzucono naruszenie art. 30 § 4 k.p.a. w zw. z ort. 98 ust. 3 u.g.n. i art. 509 k.c, polegające na błędnej wykładni pierwszego ze wskazanych przepisów prawnych przez pryzmat dwóch kolejnych oraz w konsekwencji przyjęcie, że skarżący, w wyniku zawarcia umowy cesji wierzytelności z tytułu przysługującego odszkodowania, wypłacanego na podstawie przepisu art. 98 ust. 3 u.g.n., nie wstąpił jednocześnie w prawa, jak też obowiązki administracyjnoprawne podmiotu wywłaszczonego, mimo że wykładnia zaprezentowana przez Sąd I instancji odbiega od racji systemowych i funkcjonalnych przyjętych w orzecznictwie NSA w analogicznej sprawie, jak również prowadzi do trudnych do zaakceptowania skutków z punktu widzenia obrotu cywilnoprawnego.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 20 czerwca 2018 r., I OSK 1927/16, w uwzględnieniu skargi kasacyjnej F. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 lutego 2016 r. uchylił zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia 3 lutego 2015 r. nr [...] wskazując, że skarga kasacyjna jest uzasadniona, a istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona.
Niezależnie od powyższego pismem z dnia 9 stycznia 2019 r. Gmina Miejska K. wniosła skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego ww. wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2018 r., I OSK 1927/16. Jako podstawę wznowienia Gmina wskazała art. 271 pkt 2 P.p.s.a. podnosząc, że została całkowicie pozbawiona możliwości działania we wskazanym powyżej postępowaniu sądowym oraz w poprzedzającym je postępowaniu przed WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1504/15. W sprawie doszło do naruszenia art. 33 § 1 P.p.s.a., co doprowadziło do nieważności przedmiotowego postępowania. W uzasadnieniu skargi wskazano, że Gmina Miejska K. prowadziła postępowanie w sprawie ustalenia na rzecz [...] Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w K. odszkodowania za udział w działce nr [...]. W dniu 13 września 2018 r. zawarto porozumienie z Syndykiem masy upadłości Spółki oraz wierzycielami hipotecznymi, dotyczącym określenia sposobu wypłaty odszkodowania, przysługującego Spółce. Po zawarciu ww. porozumienia przedstawiciele Gminy przeprowadzili z syndykiem masy upadłości Spółki negocjacje w wyniku których ustalono kwotę odszkodowania. W dniu 23 października 2018 r. do Gminy wpłynęło zawiadomienie [...] Urzędu Wojewódzkiego przekazujące, w związku z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2018 r., sygn. akt I OSK 1927/16, akta sprawy nr [...] celem podjęcia dalszych działań w sprawie. Przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte na wniosek F. J. z dnia 15 lutego 2013 r. "o wszczęcie postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia - w drodze negocjacji lub na podstawie decyzji- wysokości odszkodowania za wywłaszczoną działkę nr [...]". Gmina podniosła, że pismem z 6 maja 2013 r. wystąpiono do Wojewody o wyłączenie Prezydenta Miasta K. od prowadzenia sprawy z wniosku ww. Postanowieniem z 6 czerwca 2013 r. Wojewoda wyznaczył Starostę K. do załatwienia przedmiotowego wniosku. Decyzją z dnia 3 marca 2015 r. Starosta [...] orzekł o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz F. J.. Następnie Wojewoda po rozpatrzeniu odwołania F. J. decyzją z dnia 28 września 2015 r. uchylił zaskarżoną decyzję Starosty [...] i orzekł o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz F. J.. Gmina Miejska K. nie została poinformowana o postępowaniu sądowym toczącym się w wyniku zaskarżenia decyzji Wojewody z dnia 28 września 2015 r. i nie brała w nim udziału. Postępowanie to dotyczyło jej bezpośrednio, ponieważ może ona zostać zobowiązana do wypłaty odszkodowania na rzecz F. J. za wywłaszczoną działkę. Gmina powinna była mieć możliwość obrony swoich interesów prawnych i finansowych, a postępowanie sądowe nie powinno było się toczyć bez jej wiedzy. Skarżąca została pozbawiona możliwości przedstawienia swojego stanowiska prawnego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, a w jej ocenie, cesja wierzytelności należnej Spółce została wykonana w sposób wadliwy i nie wywołała skutku prawnego w postaci nałożenia na Gminę obowiązku wypłaty odszkodowania ostatniemu wskazanemu cesjonariuszowi.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 7 września 2021 r., I OSK 132/19, po rozpoznaniu skargi Gminy Miejskiej K. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2018 r., sygn. I OSK 1927/16:
- uchylił wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2018 r., sygn. akt I OSK 1927/16,
- uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 lutego 2016 r. sygn. akt II SA/Kr 1504/15 i sprawę przekazał temu Sądowi do ponownego rozpoznania,
- odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
NSA wskazał, że postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania nie jest zwykłym postępowaniem sądowym ani też postępowaniem ze skargi kasacyjnej, lecz ma ono charakter nadzwyczajny, gdyż może doprowadzić do wzruszenia orzeczenia sądu administracyjnego wówczas, gdy postępowanie zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Ze względu na wyjątkowy charakter tego postępowania muszą zostać zachowane wymogi określone w przepisach Działu VII ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst. jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako: P.p.s.a.). Zgodnie z treścią art. 275 P.p.s.a. do wznowienia postępowania z przyczyn nieważności właściwy jest sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, a jeżeli zaskarżono orzeczenia sądów obu instancji, właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny. Do wznowienia postępowania na innej podstawie właściwy jest sąd, który ostatnio orzekał w sprawie. Stosownie zaś do art. 280 P.p.s.a. Sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga o wznowienie postępowania jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Jest to pierwszy etap postępowania wznowieniowego, który nie sprowadza się do badania, czy rzeczywiście przyczyny wznowienia istnieją, ale czy skarżący wskazał w skardze podstawę wznowienia i czy wskazana przez niego podstawa odpowiada jednej z podanych w ustawie przyczyn uzasadniających żądanie wznowienia. W braku jednego ze wskazanych wymagań sąd odrzuci skargę, jeżeli zaś spełnione zostały wskazane wyżej wymogi, sąd przystępując do drugiego etapu i wyznacza rozprawę. Ponieważ w okolicznościach niniejszej sprawy skarżąca wniosła badaną skargę o wznowienie postępowania w terminie o którym mowa w art. 277 P.p.s.a., została ona sporządzona przez radcę prawnego, jak również podano w niej i uzasadniono podstawę prawną wznowienia przewidzianą w przepisie art. 271 pkt 2 P.p.s.a., sprawa została skierowana do rozpoznania na rozprawie.
Dokonując oceny wyżej przytoczonej podstawy wznowienia, wskazać należy, że zgodnie z art. 271 pkt 2 P.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności "jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe". Z treści ww. przepisu wynika, iż koniecznym jest wykazanie, że zachodzi związek przyczynowy pomiędzy naruszeniem prawa procesowego a pozbawieniem możliwości działania strony. Jak wskazywano w orzecznictwie, aby doszło do wznowienia postępowania na podstawie powyższego przepisu muszą zostać spełnione łącznie trzy przesłanki: a) w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, b) strona została pozbawiona możności działania bez własnej winy oraz c) bezpośrednią i wyłączną przyczyną pozbawienia strony możności działania było naruszenie przepisów prawa (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 stycznia 2011 r. sygn. akt II FSK 1699/09, LEX nr 952730 oraz z dnia 25 kwietnia 2012 r. sygn. akt II OSK 2557/11, niepubl.). O pozbawieniu możności działania można, zatem mówić jedynie wówczas, gdy z przyczyny leżącej poza osobą strony zainteresowanej, nie mogła ona wziąć udziału w postępowaniu lub w istotnej jego części i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień na następnych rozprawach, poprzedzających wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 sierpnia 2010 r. sygn. akt II OSK 131/10, LEX nr 746461; z dnia 21 lutego 2006 r. sygn. akt II GSK 378/05, LEX nr 193342; z dnia 17 lipca 2007 r. sygn. akt II OSK 1017/06, LEX nr 354265). Zauważyć nadto należało, iż pozbawienie strony możności działania wskutek naruszenia przepisów prawa, o której mowa w powyższym przepisie, stanowi również przesłankę nieważności postępowania sądowego wskazaną w art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. Może być ona również, na wniosek strony, która nie brała udziału w sprawie, podstawą do ewentualnego wznowienia postępowania (art. 271 pkt 2 P.p.s.a.). Odnotować też trzeba i tę kwestię, że dla ziszczenia się ww. przesłanki nieważnościowej strona nie musi wykazywać związku przyczynowego między uchybieniem procesowym powodującym nieważność postępowania, a wynikiem sprawy. O wystąpieniu owej nieważności postępowania decyduje waga uchybień procesowych, a nie skutki, które wynikają lub mogą z nich wyniknąć (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 2003 r. sygn. akt I PK 117/03, Wokanda z 2004 r. nr 9, poz. 30 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 sierpnia 2010 r. sygn. akt II OSK 131/10, niepubl.).
Odnosząc się do tak rozumianej podstawy wznowienia postępowania, w warunkach rozpatrywanej sprawy, NSA stwierdził, iż wskazane wyżej wymogi ziściły się.
Zgodnie z treścią art. 33 § 1 P.p.s.a. osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 4 kwietnia 2017 r., sygn. akt II OSK 1956/15 "Uczestnikom na prawach strony, wymienionym w § 1, do których zalicza się osoby biorące udział w postępowaniu administracyjnym, które nie wniosły skargi, a których interesu prawnego dotyczy wynik postępowania sądowego, udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym przysługuje z mocy prawa z chwilą wszczęcia takiego postępowania. Ich udział określa się jako obligatoryjny, w przeciwieństwie do fakultatywnego udziału pozostałych uczestników. Ustalenie kręgu uczestników, o których mowa w art. 33 § 1 P.p.s.a., i ochrona ich praw należy do obowiązków sądu, który jest np. zobligowany do zawiadamiania ich na piśmie o jawnych posiedzeniach (art. 91 § 2 P.p.s.a.), doręczania im z urzędu postanowień wydanych na posiedzeniu niejawnym (art. 163 § 2 P.p.s.a.) lub odraczania rozprawy, jeśli nie zostali o niej zawiadomieni (art. 109 i 110 P.p.s.a.). Uchybienia ze strony sądu w tym zakresie mogą stanowić przesłankę stwierdzenia nieważności postępowania, jeśli doprowadziły do pozbawienia uczestnika możności obrony swoich praw (art. 183 § 2 pkt 5, art. 271 pkt 2 w zw. z art. 12 P.p.s.a.)." Pogląd ten należy w pełni podzielić. Ma on zastosowanie również w niniejszej sprawie.
Z akt sprawy wynika, że w prowadzonym przed Starostą K. oraz Wojewodą postępowaniu administracyjnym zainicjowanym wnioskiem F. J. o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...], wydzieloną pod drogę, przejętą z mocy prawa na własność przez Gminę K. w związku z ostateczną decyzją podziałową z dnia 18 listopada 1999 r., w charakterze strony występowała Gmina Miejska K. (reprezentującemu ją Prezydentowi Miasta K. zostały doręczone decyzje organów obu instancji). Nie ma wątpliwości, że gmina jako podmiot wypłacający ustalone odszkodowanie (będący jednocześnie właścicielem przejętej nieruchomości - vide: art. 98 ust. 1 i 3 w zw. z art. 132 ust. 5 u.g.n.) posiada interes prawny w sprawach dotyczących odszkodowania za nieruchomość przejętą/wywłaszczoną na jej rzecz. Oznacza to, że Gmina Miejska K., wypełniała przesłanki z art. 33 § 1 P.p.s.a. i powinna być uczestnikiem postępowania sądowoadministracyjnego zainicjowanego skargą F. J. na decyzję Wojewody M. w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Pokreślenia wymaga, że pozbawienie jednostki samorządu terytorialnego prawa do udziału na prawach strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym mogłoby nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdyby organ tej jednostki rozpatrywał sprawę administracyjną i wydał decyzję w I instancji. Jedynie w takim przypadku nie zachodzi potrzeba umożliwienia jednostce samorządu terytorialnego artykułowania swoich interesów. Nie ma to miejsca w niniejszej sprawie, gdyż Prezydent Miasta K. nie wydawał decyzji dotyczącej ustalenia odszkodowania za udział w działce nr [...], której właścicielem jest Gmina. Został bowiem wyłączony od załatwienia wniosku F. J. o ustalenie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Decyzję w tej sprawie w pierwszej instancji wydał inny organ wyznaczony przez Wojewodę - Starosta [...]. Gmina Miejska K. brała natomiast udział w tym postępowaniu w charakterze strony.
Wbrew dyspozycji art. 33 § 1 P.p.s.a. Gmina Miejska K. nie została jednak przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uwzględniona jako uczestnik na prawach strony i zawiadomiona o toczącym się przed tym Sądem postępowaniu w sprawie o sygn. akt II SA/Kr 808/15 zainicjowanej skargą wniesioną przez F. J., pomimo że Gmina brała udział w postępowaniu administracyjnym zakończonym zaskarżoną decyzją Wojewody, a wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego. Taki stan nakazuje stwierdzić, że prawo uczestnika postępowania sądowoadministracyjnego do brania w nim udziału (i możności obrony swoich praw w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a.) nie zostało zrealizowane. Sytuacja, gdy strona postępowania sądowoadministracyjnego w obydwu instancjach została bez swojej winy pozbawiona możliwości udziału w postępowaniu i przedstawienia swoich racji powoduje, że zarówno postępowanie przed NSA jak i WSA dotknięte jest wadą nieważności z przyczyny określonej w art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. W tych okolicznościach, Naczelny Sąd Administracyjny winien uchylić zapadłe w sprawie wyroki już tylko z tego powodu, że przesłanka ta zaistniała. Dla powyższego stanowiska nie ma znaczenia kwestia ewentualnego braku wpływu udziału tej strony na wynik sprawy, albowiem - jak już wyżej wskazano - każde orzeczenie dotknięte wadą nieważności winno zostać wyeliminowane z obrotu prawnego bez względu na to, czy nieważność ta ma wpływ na rozstrzygnięcie. Nieważność postępowania stanowi bowiem z jednej strony kwalifikowaną wadę dotkniętego nią postępowania i w konsekwencji kończącego orzeczenia w sprawie oraz bezwzględną podstawę wznowienia postępowania.
W związku z powyższym, mając na uwadze fakt, że zaistniała przesłanka z art. 271 pkt 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny wznowił postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt I OSK 1927/16 i uchylił wyrok tego Sądu z dnia 20 czerwca 2018 r.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy ze skargi kasacyjnej F. J. wniesionej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 lutego 2016 r., Naczelny Sąd Administracyjny uchylił ww. wyrok jako dotknięty wadą nieważności, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Z uwagi na przesłankę nieważności Sąd nie badał merytorycznie podniesionych zarzutów kasacyjnych.
W piśmie z 25 stycznia 2022 r. uczestnik Gmina Miejska K. wniosła o oddalenie skargi i przedstawiła swoje stanowisko w sprawie, podnosząc między innymi, że kwestia wypłaty odszkodowania została już uregulowana umową z dnia 17 grudnia 2018 r. między Gminą, a syndykiem masy upadłości spółki [...].
Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz.U. z 2020 r., poz. 491 ze zm.) w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Do dnia dzisiejszego stan epidemii nie został odwołany. Zgodnie z art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.; dalej: ustawa o COVID), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2020 r., poz. 875) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących (ust. 2).
Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów (ust. 3).
W niniejszej sprawie Przewodniczący II Wydziału WSA w Krakowie zarządzeniem z 29 grudnia 2021 r. wyznaczył na 4 lutego 2022 r. posiedzenie niejawne Sądu w składzie trzech sędziów.
Nie ma technicznych możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość, z bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne w trybie wyżej opisanym, poprzedzone było próbą uzyskania od stron postępowania potwierdzenia istnienia technicznych możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość (zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z 7 grudnia 2021r.). Jednak nie uzyskano od wszystkich stron postępowania potwierdzenia posiadania ww. technicznych możliwości.
Zdaniem Sądu skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów umożliwiło jej rozstrzygnięcie bez szkody dla wyjaśnienia sprawy. Przy tym rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji skarżących i skarżonego organu, bowiem podnoszone przez nich argumenty są rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz skargę, odpowiedź na skargę i inne pisma procesowe. Z tych względów Sąd rozpoznał na podstawie cytowanego powyżej art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325), dalej "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. Z istoty kontroli wynika również, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 145 § 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność aktu lub wydanie go z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw, podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.
Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami oraz mając na uwadze stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w uzasadnieniu wyroku z 20 czerwca 2018 r., I OSK 1927/16, uchylającym wyrok z WSA w Krakowie z 25 lutego 2016 r. oraz zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia 3 lutego 2015 r., tut. Sąd wskazuje:
Podstawę materialnoprawną decyzji Wojewody w tej sprawie stanowił przepis art. 98 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, dalej u.g.n.
Zgodnie z art. 98 ust. 1 u.g.n., działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe - z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przechodzą, z mocy prawa, odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Przepis ten stosuje się także do nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek użytkownika wieczystego, z tym że prawo użytkowania wieczystego działek gruntu wydzielonych pod drogi publiczne wygasa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Przepis stosuje się odpowiednio przy wydzielaniu działek gruntu pod poszerzenie istniejących dróg publicznych. Przepis ten w ust. 2 stanowi: "Właściwy organ składa wniosek o ujawnienie w księdze wieczystej praw gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa do działek gruntu wydzielonych pod drogi publiczne lub pod poszerzenie istniejących dróg publicznych. Podstawą wpisu tych praw do księgi wieczystej jest ostateczna decyzja zatwierdzająca podział." Zgodnie zaś z art. 3 tej ustawy: "Za działki gruntu, o których mowa w ust. 1, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym a właściwym organem. Przepis art. 131 stosuje się odpowiednio. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości." Przepis art. 131 nie ma w sprawie zastosowania. Dotyczy on bowiem możliwości przyznania w ramach odszkodowania prawa do nieruchomości zamiennej.
Sprawa o odszkodowanie stanowi odrębne postępowanie od postępowania w przedmiocie podziału nieruchomości. Art. 7 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej stanowi, że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Tym samym organy administracji publicznej działając w oparciu o przepisy prawa (art. 6 k.p.a.), zobowiązane są do stosowania prawa powszechnie obowiązującego - obowiązującego w dniu wydania decyzji. Od reguły oparcia rozstrzygnięcia o przepisy prawa powszechnie obowiązującego w dniu jego podjęcia dopuszczalne są wyjątki, ale tylko wtedy, gdy przepisy tak stanowią. Powołana ustawa takich odstępstw nie wprowadziła.
Zgodnie natomiast z art. 509 k.c.: "§ 1. Wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania.§ 2. Wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki."
W myśl zaś art. 510 k.c.: "§ 1. Umowa sprzedaży, zamiany, darowizny lub inna umowa zobowiązująca do przeniesienia wierzytelności przenosi wierzytelność na nabywcę, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej albo że strony inaczej postanowiły. § 2. Jeżeli zawarcie umowy przelewu następuje w wykonaniu zobowiązania wynikającego z uprzednio zawartej umowy zobowiązującej do przeniesienia wierzytelności, z zapisu zwykłego, z bezpodstawnego wzbogacenia lub z innego zdarzenia, ważność umowy przelewu zależy od istnienia tego zobowiązania."
Z kolei, na podstawie art. 30 § 4 k.p.a., w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni.
Przedmiotem niniejszego postępowania jest kwestia ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz skarżącego, za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...], położoną w obr. [...]. ewid. K. m. K., wydzieloną pod drogę, przejętą z mocy prawa na własność przez Gminę K. w związku z ostateczną decyzją Prezydenta Miasta K. z dnia 18 listopada 1999 r. nr [...], sprostowaną postanowieniem Prezydenta Miasta z dnia 23 kwietnia 2007 r. Z niekwestionowanych okoliczności faktycznych niniejszej sprawy wynika, że w chwili, gdy decyzja Prezydenta Miasta z dnia 18 listopada 1999 r. stała się ostateczna, tj. w dniu 9 grudnia 1999 r., nieruchomość, która w jej wyniku przeszła na własność Gminy, stanowiła współwłasność kilkudziesięciu podmiotów, w tym spółki [...] Sp. z o.o. w K.. Wśród współwłaścicieli nie figurował F. J. - Przedsiębiorstwo Budowlano - Handlowe [...]". Z akt sprawy wynika, że na podstawie umowy cesji wierzytelności z 11 czerwca 2003 r. F. J. nabył wierzytelność pieniężną w kwocie [...]zł od Z. S., będącą częścią odszkodowania za wywłaszczenie działek zgadnie z decyzją Prezydenta Miasta K. z dnia 18 listopada 1999 r. nr [...] W dniu 20 lutego 2013 r. F. J. wystąpił do Prezydenta Miasta K. o ustalenie w drodze negocjacji lub na podstawie decyzji wysokości odszkodowania za wywłaszczona działkę [...] wskazując, że wierzytelność w stosunku do Gminy K. wynika z przelewu wierzytelności pomiędzy współwłaścicielem działki i innymi podmiotami, wśród których ostatnim z nich jest F. J., który nabył ww. wierzytelność w drodze cesji.
Prawidłowo w okolicznościach sprawy organ II instancji uznał, że korespondencja pomiędzy skarżącym kasacyjnie, a Wydziałem Skarbu Miasta Urzędu Miasta K. świadczy o negatywnym wyniku tych rokowań, co wyczerpuje tryb cywilnoprawny z art. 98 ust. 3 zd. 1 u.g.n. i stanowi podstawę do wszczęcia przez Starostę K. postępowania administracyjnego z wniosku skarżącego kasacyjnie w sprawie odszkodowania przewidzianego w art. 98 ust. 3 zd.3 u.g.n. z nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] położoną w obr. [...]. ewid. K. m. K., wydzieloną pod drogę, przejętą z mocy prawa na własność przez Gminę K. w związku z ostateczną decyzją Prezydenta Miasta K. z dnia 18 listopada 1999 r., sprostowaną postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2007 r.
Zdaniem Sądu prawo do odszkodowania wynikające z art. 98 ust. 3 u.g.n. może być przedmiotem obrotu cywilnoprawnego. (por. też wyrok NSA z dnia 14 listopada 2007 r., sygn. I OSK 1485/06, wyrok NSA z dnia 7 listopada 2007 r., sygn. I OSK 1484/06, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 lutego 2008 r. sygn. II SA/Po 1/08, dostępne w CBOSA: https://cbois.nsa.gov.pl).
Zatem należy uznać za zasadny zarzut skargi dotyczący naruszenia przez organ prawa materialnego i procesowego przez błędną wykładnię zarówno art. 98 ust. 3 u.g.n., jak i art. 509 k.c. oraz art. 30 § 4 k.p.a.
Cechą każdego odszkodowania jest jego cywilnoprawny charakter. Cecha ta jest wpisana w naturę odszkodowania, jest immanentnie z nią związana. Błędnym jest założenie, że tylko właścicielowi przysługuje prawo wystąpienia o odszkodowanie za zajęte nieruchomości. Roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania ma charakter zbywalny. Za błędne uznać należy stanowisko o niezbywalnym charakterze tego roszczenia. To ostanie stanowisko narusza art. 509 k.c., w myśl którego przelew jest umową, mocą której wierzyciel przenosi wierzytelność na osobę trzecią. Zamierzonym skutkiem zawarcia umowy przelewu będzie utrata wierzytelności przez cedenta i uzyskanie jej przez cesjonariusza. Jest to więc przykład sukcesji singularnej o translatywnym charakterze. Z art. 509 k.c. jednoznacznie wynika, że wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa. Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się zgodnie, że w wyniku przelewu w rozumieniu art. 509 k.c. przechodzi na nabywcę ogół uprawnień przysługujących dotychczasowemu wierzycielowi, który zostaje wyłączony ze stosunku zobowiązaniowego, jaki wiązał go z dłużnikiem. Innymi słowy stosunek zobowiązaniowy nie ulega zmianie, natomiast zmienia się osoba uczestnicząca w nim po stronie wierzyciela.
Za niebudzące wątpliwości należy uznać, że roszczenie byłego właściciela o ustalenie i wypłatę odszkodowania jest wierzytelnością (prawo majątkowe). Zarazem ustawodawca w przepisie art. 509 § 1 k.c. wprowadził generalną zasadę, że zmiana wierzyciela bez zgody dłużnika jest dopuszczalna, chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie lub właściwości zobowiązania. Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. nie wprowadza żadnych ograniczeń co do możliwości zbywania roszczenia o odszkodowanie z tytułu utraty własności gruntu zajętego pod drogę. Tym samym z tego punktu widzenia przelew wierzytelności należy uznać za dopuszczalny. Ponadto właściwość zobowiązania nie stoi na przeszkodzie w przelewie wierzytelności. W przedmiotowej sprawie wierzytelność ma charakter pieniężny i bez znaczenia jest dla tej wierzytelności, jak i dla dłużnika wierzytelności, czy ta zostanie zbyta, czy też nie.
Sąd uchyla zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w razie zaistnienia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, jeżeli mogły one mieć wpływ na wynik sprawy lub w razie naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Natomiast w myśl art. 135 P.p.s.a. sąd administracyjny ma uprawnienie do orzekania w głąb sprawy, co pozwala na usunięcie z obrotu prawnego wszystkich rozstrzygnięć wydanych niezgodnie z prawem.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ, na podstawie art. 153 P.p.s.a., związany jest oceną prawną i wskazaniami Sądu.
W ramach sądowej kontroli działalności administracji publicznej Sąd bierze pod uwagę - w granicach sprawy - wszelkie naruszenia prawa, wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań, wniosków stron i uczestników, a z istoty kontroli wynika, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu.
Dlatego też bez wpływu na niniejsze rozstrzygnięcie Sądu pozostawała podniesiona w piśmie z 25 stycznia 2022 r. przez uczestnika Gminę Miejską K. okoliczność, że kwestia wypłaty odszkodowania została już uregulowana umową z dnia 17 grudnia 2018 r. między Gminą, a syndykiem masy upadłości spółki [...], co jednak weźmie pod uwagę organ przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji - przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu - stwierdził ww. wady i uchybienia uzasadniające wyeliminowanie jej, jak i decyzji I instancji, z obrotu prawnego, dlatego Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję I instancji, orzekając jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 190, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a.