II SA/Kr 123/16

II SA/Kr 123/16 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2016-04-06
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2016-01-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Agnieszka Nawara-Dubiel /sprawozdawca/
Aldona Gąsecka-Duda /przewodniczący/
Kazimierz Bandarzewski
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 850/18 - Postanowienie NSA z 2025-12-12
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2015 poz 782
art. 95, art. 96, art. 136 ust. 3, art. 137
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
Dz.U. 2016 poz 23
art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2012 poz 270
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Aldona Gąsecka-Duda Sędziowie: WSA Kazimierz Bandarzewski WSA Agnieszka Nawara-Dubiel (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Paszko-Fajfer po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia 13 listopada 2015 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala.
Uzasadnienie
Starosta [...] decyzją z dnia 14 maja 2015 r. nr [...] - po rozpatrzeniu wniosku A. K., B. F., J. K., K. K., J. N., S. J. K., H. K., M. K., A. S., M. K., R. K., P. K., P. K., L. W., K. W., M. M., W. M., J. K. - odmówił zwrotu nieruchomości obejmującej działki nr [...] (odpowiada pb. [...]), nr [...], nr [...] nr [...] oraz części działki nr [...], położonej w obrębie A., jedn. ewid. [...], powstałych w wyniku podziałów geodezyjnych z działek pb. [...], nr [...], nr [...], nr [...], które na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Urząd Spraw Wewnętrznych Nr [...] z dnia 18 czerwca 1965 zostały wywłaszczone na rzecz Państwa na cele użyteczności publicznej oraz dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych, a w szczególności pod założenie ogrodu miejskiego.
Jako podstawę prawną decyzji wskazano art.136 ust.3, art.137, art.142, art.216 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U z 2014 r. poz.518 z późn. zm.), art.104, art.107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2013r. poz.267 z późn. zm.).
A. K. złożył odwołanie od powyższej decyzji.
Wojewoda [...] decyzją z dnia 13 listopada 2015 r. [...], na podstawie art. 9a u.g.n. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że przedmiotem postępowania odwoławczego jest ustalenie, czy w stosunku do wymienionych w ww. decyzji organu I instancji działek spełniona została przesłanka zbędności umożliwiająca ich zwrot na rzecz wnioskodawców. Ocenę zbędności wnioskowanej do zwrotu nieruchomości na cel jej wywłaszczenia ustawodawca uregulował w art. 137 u.g.n. Organ przywołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r. sygn. akt P 38/11, oraz orzecznictwo sądów administracyjnych.
Wskazał, że w przypadku pomyślnej realizacji celu wywłaszczenia przed dniem złożenia wniosku nie jest możliwy zwrot nieruchomości niezależnie od terminu, kiedy ta realizacja nastąpiła. Podkreślono również, że jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany, nie jest istotny aktualny sposób wykorzystania nieruchomości.
Nie budzi wątpliwości organu odwoławczego, iż celem wywłaszczenia działek dokonanego orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Urząd Spraw Wewnętrznych nr [...] z dnia 18 czerwca 1965 r. było "założenie ogrodu miejskiego" w A.. Cel taki wprost wynika z treści omawianej decyzji, w której powołano się także na treść "zaświadczenia o zatwierdzeniu lokalizacji szczegółowej z dnia 4 maja 1965 r. nr [...]" wydanego przez Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W.. W aktach znajduje się dokument zatytułowany jako "decyzja o lokalizacji szczegółowej o zmianie sposobu wykorzystywania terenu nr [...]" wydany w dniu 4 maja 1965 r. przez Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. i opatrzony sygnaturą [...], w treści którego wskazano, iż w/w organ "wyraża zgodę na lokalizację szczegółową na zagospodarowanie terenów pod ogród miejski w związku z przenoszeniem ogrodu z ulicy J. bez dokonania inwestycji budowlanych na terenie położonym w A. przy ul. B. oznaczonych na załączonej mapie – szkicu". Wobec faktu, iż mimo podjętych prób (m.in. pisma z dnia 31 stycznia 2012 r. do: Archiwum Państwowego w K. Oddział w O. oraz Archiwum Zakładowego [...] Urzędu Wojewódzkiego w K.) nie udało się organowi I instancji pozyskać do akt sprawy ww. załącznika graficznego, dokonania przesłanek zbędności nieruchomości należało dokonać w kontekście pojęcia "ogród miejski" co organ uznał za wystarczająco precyzyjne wskazanie celu wywłaszczenia.
Organ I instancji w ramach zgromadzonego materiału dowodowego pozyskał m.in. dowody z zeznań świadków oraz z dokumentów. Przesłuchana w charakterze świadka Z. W. zeznała, iż "do pracy w Miejskim Przedsiębiorstwie [...] przyszła 1.07.1973 (...) Obok budynku Punktu Skupu znajdowała się droga wjazdowa na teren Ogrodu Miejskiego który był już urządzony. Po lewej stronie drogi znajdowała się brama wjazdowa dla samochodów, a po prawej bramka przez którą wchodzili pracownicy na teren ogrodu. Droga była wybrukowana trylinką. Po wejściu na teren ogrodu po prawej stronie drogi koło bramy znajdował się budynek socjalno-gospodarczy, służył również jako przebieralnia dla pracowników, również znajdowały się w nim umywalnie, łazienki. Następnie wzdłuż drogi znajdowały się [...] duże szklarnie ogrzewane i 3 «belgijki» (skrzynie inspektowe z podwójnym spadem — robione z okien inspektowych) kotłownia wraz z łącznikiem w którym znajdowały się stoły do przygotowywania rozsady, pikowania. Łączył on wszystkie [...] szklarnie z kotłownią. Od głównej drogi przebiegającej przez teren ogrodu za kotłownią odchodziła droga która łączyła się z betonowym magazynem, w którym składowano ławki, sprzęt ogrodniczy, ciągnik. Pomiędzy ogrodzeniem posesji Pana K. (teren położony na północ od obszaru, którego dotyczy postępowanie) a drogą do magazynu znajdowały się grządki na których sadzono [...], [...]. Również teren po lewej stronie głównej drogi przechodzącej przez wykorzystywany był jako grządki gdzie hodowano [...].". W zgodzie z ww. informacjami pozostają informacje wynikające z zeznań drugiego z przesłuchanych świadków tj. J. B., który stwierdził ponadto, iż "po lewej stronie drogi wjazdowej na teren ogrodu znajdował się tunel [...] (uprawiano w nim [...]) za tunelem znajdował się kompostownik, od tunelu na północ znajdował się dołownik w którym dołowano przywiezione rośliny które potem wysadzano na miasto. Wyżej opisany stan nieruchomości pochodzi od 1967 r. Pracę w ogrodzie jako uczeń rozpocząłem od 1965 r. Teren ogrodu był cały czas zagospodarowany i stan taki pamiętam od 1967 do czasu likwidacji ogrodu tj. lata dziewięćdziesiąte. Produkcja z ogrodu kwiatów ciętych i doniczkowych była przekazywana do 3 punktów sprzedaży - kwiaciarni w W., K. i A. i do Zakładów [...] ".
W ocenie organu odwoławczego, wyżej przytoczone zeznania są spójne, zgodne i wzajemnie się uzupełniają, co więcej korespondują z innymi zgromadzonymi w sprawie dowodami (o czym mowa będzie poniżej), stąd należy im przyznać istotną moc dowodową. Ww. przesłuchanie świadków zostało przeprowadzone zgodnie z wymogami art. 83 § 3 kpa. Miało ono miejsce bezpośrednio na stanowiącej przedmiot postępowania nieruchomości, świadkowie formułowali swoje spostrzeżenia w sposób jasny i klarowny, co niewątpliwe wynika m.in. także z faktu, iż przez wiele lat wykonywali na tym terenie swoją pracę (choć Z. W. zatrudniona była w Dziale Kadr Miejskiego Przedsiębiorstwa [...], to jak zeznała "z powodu nadzoru nad pracą uczniów, którzy byli zatrudnieni w ogrodzie często przebywała na terenie ogrodu. Pod dział kadr podlegały również kontrole dyscypliny wszystkich pracowników zatrudnionych na terenie ogrodu").
Ponadto organ zauważył, iż w aktach sprawy znajduje się "księga środków trwałych" Przedsiębiorstwa [...] w A. "[...]" założona w dniu 19.. r. (karta nr 383 akt organu I instancji). W księdze uwidoczniono m.in. takie środki trwałe jak: "grodzenie siatkowe ogrodu mb [...]" (data nabycia: 1 stycznia 196.. r.), "szklarnia nr 1" (1 stycznia 196.. r.) "szklarnia nr 2" (1 sierpnia 196.. r.), "szklarnia nr 3" (1 czerwca 197.. r.), "szklarnia nr 4" (1 czerwca 197.. r.), "budynek magazynu" (1 lipca 197.. r.), "[...]" (1 listopada 197.. r.), a także szereg innych obiektów o charakterze ogrodniczym. Na uwagę zasługuje również fragment kserokopii "Kroniki Zakładu [...]" (karta 399), w którym wskazano, iż "rok 1971 był pierwszym pełnym rokiem eksploatacji ogrodu".
Zauważono, iż na szeregu znajdujących się w aktach map tj. na przykład na mapie z operatu pomiarowego nr [...] z dnia 17 maja 1988 r. (karta nr 993) wyraźnie zaznaczono takie obiekty jak cieplarnie (szklarnie) wraz z podłączoną do nich kotłownią czy budynek magazynowy. Nie sposób też pominąć w tym kontekście spójnych w tym zakresie z pozostałym materiałem dowodowym: Karty inwentaryzacyjnej (karta nr 181) oraz Stanowiska Zarządu Miejskiego w A. z dnia 7 września 1992 r. (karta nr 1032).
Dodatkowym dowodem potwierdzającym ww. ustalenia jest dołączone przez organ I instancji zdjęcie przedmiotowego terenu z dnia 13 października 1976 r. pozyskane z Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej (karta akt nr 916), na którym wyraźnie widać cały kompleks ogrodu miejskiego i poszczególne jego elementy, zaś jego porównanie ze wspomnianą mapą z operatu pomiarowego nr [...] z dnia 17 maja 1988 r. (karta nr 993) oraz mapą z wykazem zmian gruntowych i mapą uzupełniającą - sporządzonymi w dniu 30 czerwca 2014 r. przez geodetę uprawnionego Z. M. (karty nr 850-851), pozwala na przyjęcie, iż są to m.in.: szklarnie i cieplarnie wraz z podłączoną do nich kotłownią (znajdujące się na południowej części działki nr [...] oraz na działce nr [...]), droga wjazdowa do ogrodu (południowo-zachodnia część działki nr [...]), liczne grządki na których hodowano kwiaty (działka nr [...], działka nr [...] oraz północna część działki nr [...]), droga do betonowego magazynu (północna część działki nr [...]) oraz betonowy magazyn (działka na [...]). Dodatkowo, odnosząc się w tym miejscu do zarzutu odwołania, należy zauważyć, iż powyżej omówione dowody przeczą twierdzeniu odwołującego, iż działka nr [...] nie była wykorzystywana na potrzeby ogrodu miejskiego (wynika z nich, iż urządzono tam liczne grządki).
Choć każdy z ww. dowodów rozpatrywany z osobna mógłby być kwestionowany jako nie w pełni wiarygodny (przykładowo fragment kserokopii Kroniki Zakładu [...] pozbawiony jest strony tytułowej), to jednak ich całokształt, zaś przede wszystkim zgodność z zeznaniami świadków nie pozostawia wątpliwości, iż Ogród Miejski w A. zaczął być realizowany najpóźniej w roku 1967, zaś już na początku lat siedemdziesiątych funkcjonował prowadząc zaplanowaną działalność, aż do co najmniej lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku.
Odnosząc się do zgłoszonego w tym zakresie zarzutu odwołania, podkreślić należy, iż bez znaczenia dla losów przedmiotowej sprawy jest fakt, iż na wywłaszczonych decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia 18 czerwca 1965 r. działkach nr [...], nr [...], nr [...] oraz pb [...], zrealizowano obiekty budowlane, choć w lokalizacji szczegółowej z dnia 4 maja 1965 r. Nr [...] (która precyzowała cel wywłaszczenia) wyrażono zgodę na zagospodarowanie terenów pod ogród miejski w związku z przenoszeniem ogrodu miejskiego z ulicy J., bez dokonania inwestycji budowlanych. Raz jeszcze należy bowiem podkreślić, iż celem wywłaszczenia było założenie ogrodu miejskiego, zaś wybudowane szklarnie (cieplarnie) w których były uprawiane kwiaty czy magazyn na urządzenia oraz różnego rodzaju akcesoria wykorzystywane ma potrzeby ogrodu, to niewątpliwie obiekty mieszczące się w realizacji tak określonego celu wywłaszczenia. Nawet jeśli uznać, iż wybudowanie tychże obiektów też wymagało pozyskania odrębnego pozwolenia władzy architektoniczno-budowlanej, którego, jak dotąd nie udał się odnaleźć, to kwestia ta nie ma wpływu na ocenę przesłanek zbędności nieruchomości na cel określony jako "założenie ogrodu miejskiego". Jak już bowiem dowiedziono ogród ten już w pierwszej połowie lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku funkcjonował, zaś to czy w jego ramach istniały np. szklarnie na podmurówce betonowej, czy bez niej, nie ma w tym zakresie decydującego znaczenia. Na potwierdzenie powyższego ponownie należy przytoczyć aktualne w tym zakresie stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyroku z dnia 22 marca 2013 r. sygn. akt 1981/11 (Lex nr 1333864) wskazał, iż "rozważania Sądu I instancji dotyczące ewentualnego znaczenia zrealizowania inwestycji bez pozwolenia na budowę, dla oceny zbędności nieruchomości w rozumieniu art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami na cel jej nabycia, nie są zasadne, ponieważ z powołanych przepisów w żaden sposób nie wynika, aby okoliczność ta miała jakiekolwiek normatywne znaczenie dla skuteczności żądania zwrotu nieruchomości. W art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomości odwołano się bowiem do zaistnienia okoliczności faktycznych polegających na nie rozpoczęciu w określonym terminie prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia (nabycia) nieruchomości, jak również na niezrealizowaniu tego celu w określonym przez ustawodawcę terminie. Z art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nie wynika zatem, aby okoliczność niewydania pozwolenia na budowę dla zrealizowanego celu nabycia nieruchomości podwajała zrealizowanie tego celu, jako spełnienie przesłanki zbędności nieruchomości na cel nabycia" (jako bezprzedmiotowe ocenić należy pytanie odwołującego: "czy Wyrok ten był badany przez Trybunał Konstytucyjny" — gdyż ostateczne wyroki sądów administracyjnych nie są aktami prawnymi podlegającymi badaniu ich zgodności z Konstytucją RP przez Trybunał Konstytucyjny).
Jednocześnie jako bez znaczenia dla przedmiotu niniejszego postępowania, gdyż pozostające poza jego zakresem, ocenić należy podnoszone w odwołaniu A. K. zarzuty i uwagi dotyczące: prawidłowości, okoliczności i motywów wydania decyzji wywłaszczeniowej Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Urząd Spraw Wewnętrznych nr [...] z dnia 18 czerwca 1965 r., a także dotyczące sposobu archiwizowania dokumentacji wywłaszczeniowej. Kwestie te nie mogą być przedmiotem rozstrzygania w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.
Z kolei podnoszony przez odwołującego fakt wydzierżawienia przez Gminę [...] części działek nr [...] i nr [...] spółce "[...]", nie ma znaczenia dla sposobu rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, gdyż w sytuacji gdyby zawnioskowana do zwrotu nieruchomość uznana zostałaby za zbędną na cel wywłaszczenia (co jak powyżej wykazano, nie ma jednak miejsca), to sam fakt jej wydzierżawienia w żaden sposób nie uniemożliwiłby dokonania jej zwrotu na rzecz poprzednich właścicieli, gdyż zgodnie z art. 138 ust. 2 ugn, prawo to wygasłoby z upływem 3 miesięcy od dnia, w którym decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości stałaby się ostateczna.
Biorąc pod uwagę powyższe, jak również przytoczone liczne dowody (zarówno w postaci przesłuchań świadków jak i wskazanych dokumentów, co przeczy twierdzeniu odwołującego, iż oparto się jedynie na dowodzie z przesłuchania świadków), stwierdzić należy, iż na działkach nr [...] (odpowiadającej pb. [...]), nr [...], nr [...], nr [...] oraz części działki nr [...], położonych w obrębie A. jedn. ewid. [...], doszło do realizacji celu wywłaszczenia, określonego w orzeczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Urząd Spraw Wewnętrznych nr [...] z dnia 18 czerwca 1965 r. jako "założenie ogrodu miejskiego" w A., a tym samym należało podzielić dokonaną w tym zakresie przez Starostę [...] ocenę, która doprowadziła do odmowy zwrotu tych nieruchomości na rzecz wnioskodawców.
A. K. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K.. Zarzucił jej naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 137 § 2 u.g.n. przez błędne przyjęcie, że w niniejszej sprawie został zrealizowany cel wywłaszczenia w postaci utworzenia ogrodu miejskiego w A., który to obiekt miał powstać na cele użyteczności publicznej oraz dla zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych, w sytuacji gdy zgromadzony w aktach materiał dowodowy, w tym także zeznania świadków oraz materiał fotograficzny wskazują na to, iż przedmiotowa nieruchomość została wykorzystana dla potrzeb utworzenia przedsiębiorstwa czy też gospodarstwa ogrodniczego. Zarzucono również naruszenie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w zw. z art. 116 ust. 2 u.g.n. poprzez brak podstaw do przyjęcia niezbędności wywłaszczenia nieruchomości na cele użyteczności publicznej albowiem żaden przepis prawa nie nakładał obowiązku wywłaszczenia gruntu pod ogród miejski rozumiany jako ogólnodostępne miejsce wypoczynku.
W oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.
Wojewoda [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Stosownie do dyspozycji art. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Postępowanie przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do dyspozycji z art. 134 § 1 K.p.a.
Skarga A. K. jest nieuzasadniona, a podniesione w niej zarzuty nie zasługują na uwzględnienie.
Podstawą materialnoprawną w niniejszej sprawie są przepisy art. 136 ust. 3 w zw. z 137 u.g.n.. Zgodnie z treścią art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 tej ustawy, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie zaś z art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (pkt 1) albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna cel ten nie został zrealizowany (pkt 2).
Należy również mieć na uwadze, że w wyroku z 13 marca 2014 r. sygn. akt P 38/11 Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed dniem 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed dniem 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Z akt sprawy wynika, że przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia 18 czerwca 1965 r. nr [...], wydanym na podstawie art. 1-5, art. 14, art. 20-22, art. 28, art. 30 - 32 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1964 r., nr 18, poz. 94), z przeznaczeniem na "cele użyteczności publicznej oraz dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych, a w szczególności pod założenie ogrodu miejskiego zgodnie z zaświadczeniem o zatwierdzeniu lokalizacji szczegółowej z dnia 4.V.1965 r. Nr [...] wydanym przez Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W.".
W sprawie bezsporne pomiędzy stronami są ustalenia faktyczne co do przebiegu, daty i okoliczności wywłaszczenia, określenia celu wywłaszczenia jako "założenie ogrodu miejskiego". Bezsporne są również ustalenia sposobu i terminu zagospodarowania ww. terenu po decyzji wywłaszczeniowej przez Przedsiębiorstwo [...] w A. na produkcję roślinną prowadzoną m.in. w [...] szklarniach.
Kwestie i przesłanki takie jak: konieczność złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przez wszystkich współwłaścicieli wywłaszczonej nieruchomości lub ich spadkobierców; stwierdzenie, że w chwili orzekania o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości stanowi ona własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego; precyzyjne określenie celu wywłaszczenia, zostały prawidłowo ustalone przez organ i nie były kwestionowane przez skarżącego. Powyższe nie budzi również zastrzeżeń Sądu.
Sporne jest natomiast znaczenie pojęcia "ogród miejski". W konsekwencji spór dotyczył kwestii, czy w stosunku do wymienionych w pkt 3 decyzji organu I instancji działek została spełniona przesłanka zbędności, umożliwiająca ich zwrot na rzecz wnioskodawców oraz czy zrealizowany na wywłaszczonej nieruchomości zakład produkcji roślinnej wraz z towarzyszącymi obiektami (jak szklarnie, czy magazyn) stanowił zrealizowanie celu publicznego określonego w orzeczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Urząd Spraw Wewnętrznych nr [...] z dnia 18 czerwca 1965 r..
Skarżący wywodził zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia, czemu zaprzeczały organy administracji. By móc ocenić, czy cel ten został zrealizowany, w przedmiotowej sprawie niezbędne stało się przeanalizowanie dokumentacji dotyczącej wywłaszczonej nieruchomości, by doprecyzować, co w istocie mieściło się na nieruchomości w latach następujących po wywłaszczeniu.
Organ prawidłowo ustalił, a skarżący przyznał, że na przedmiotowej nieruchomości, najpóźniej w 1970 r. wybudowano szklarnie i uruchomiono zakład produkcji roślin.
Trafnie podniósł skarżący, że dla oceny, czy cel wywłaszczenia został spełniony, niezbędna jest analiza pojęcia "ogród miejski".
Pojęcie "ogród" nie jest zdefiniowane w u.g.n. Występuje tam jedynie w związkach z innymi wyrazami jak "stowarzyszenie ogrodowe", "ogrody działkowe", "ogrody botaniczne", "ogrody zoologiczne". Również w orzecznictwie i piśmiennictwie nie ma jednoznacznej definicji pojęcia "ogród", a tym bardziej "ogród miejski".
Należy mieć na uwadze, że pojęcie "ogród" jest w języku polskim niezwykle szerokie, pojemne i wieloznaczne, co nie godzi w obowiązek ścisłego interpretowania celu wywłaszczenia.
Jak trafnie podnosi skarżący, zgodnie ze Słownikiem języka polskiego PWN, dostępnego na http://sjp.pwn.pl/szukaj/ogród.html, ogród to teren zajęty pod uprawę roślin ozdobnych lub użytkowych z wyznaczonymi alejami, ścieżkami, grządkami, itp.. Powyższe opisuje jedno z możliwych znaczeń pojęcia "ogród", ale bynajmniej nie jedyne. W zakresie znaczeniowym pojęcia "ogród" mieści się bowiem również np.: teren zielony przy domu jednorodzinnym; teren uprawy kwiatów, owoców czy warzyw; teren hodowli roślin dla celów naukowych i wiele innych.
Ogród to również teren wokół domu (zazwyczaj zamknięty), na którym hoduje się rośliny jadalne lub ozdobne (vide: Wielki słownik języka polskiego http://www.wsjp.pl/index.php?id_hasla=489 ).
Ogród to również po prostu ogrodzone miejsce.
Przywołany przez skarżącego T. W. w artykule "Społeczne i ekologiczne aspekty tworzenia i utrzymania terenów zieleni miejskiej", powołując się na prof. L. M. (Zagrożenia i ochrona w kształtowaniu środowiska przyrodniczego, krajobrazu i miejskich założeń ogrodowych na obszarach zurbanizowanych [w:] "Przyroda, ogród i krajobraz w życiu miasta", Warszawa 1993) wskazuje, że uprawy ogrodowe, czy sady, mogą występować w formie monokulturowej produkcji roślinnej ([...]).
Pomocniczo warto również przywołać definicje: "ogród" - miejsce, gdzie uprawia się rośliny – np. kwiaty, drzewa, krzewy – w celach konsumpcyjnych lub estetycznych; "ogród" - ogrodzone miejsce ([...]), czy "ogród" - pojęcie z zakresu ogrodnictwa, oznaczające miejsce przeznaczone do uprawy roślin ([...]).
Często kluczowe dla określenia znaczenia słowa "ogród" w konkretnym użyciu może mieć używany wraz z nim przymiotnik dookreślający, np.: zoologiczny, botaniczny, różany, chiński, skalny, jordanowski, działkowy etc. Przymiotnik przy słowie ogród nie musi jednak wskazywać na rodzaj ogrodu. Może również określać jego położenie, czy własność, np. ogród przydomowy, ogród tarasowy, czy właśnie ogród miejski.
Upatrywane przez skarżącego znaczenie ogrodu, za T.W., reprezentującym Fundację [...], jako zespołu roślinności spełniające cele wypoczynkowe, wchodzi niewątpliwie w zakres znaczeniowy słowa ogród, ale go nie wyczerpuje.
Zatem przez "ogród miejski" należy rozumieć nie tylko ogólnodostępny teren zajęty pod uprawę roślin z wyznaczonymi alejami i ławkami służący dla wypoczynku mieszkańców. Takie elementy jak: aleje, ławki, ścieżki i tym podobne, służące do wypoczynku odwiedzających, są niewątpliwie charakterystyczne dla parków miejskich i niektórych ogrodów, jak ogród botaniczny, czy zoologiczny – będących miejscami publicznymi.
Natomiast ogród miejski to również teren zajęty pod uprawę roślin, mieszczący się w granicach miasta, czy będący własnością miasta. I tak przykładowo ogrody działkowe położone w granicach administracyjnych miasta, należy uznać za ogrody miejskie (por. wyroki WSA w Szczecinie z 8 grudnia 2010 r., sygn. II SA/Sz 665/10, z 28 stycznia 2010 r. sygn. II SA/Sz 288/09.
Z akt administracyjnych wynika również, że w 1971 r. produkcja zakładu nastawiona była na zaspokojenie potrzeb zieleni miejskiej, a uprawami wiodącymi były [...], [...].
Trafnie wskazał przy tym organ odwoławczy, że szklarnie i cieplarnie są niewątpliwie "budowlami", czy "akcesoriami" ogrodniczymi. Pozostałe urządzenia, czy obiekty mieszczące się na przedmiotowych działkach również miały bezpośredni związek z ogrodniczą, czy też ogrodową produkcją roślinną.
Zasadnie organ podkreślił, że celem wywłaszczenia było założenie ogrodu miejskiego, zaś wybudowane szklarnie (cieplarnie), w których były uprawiane kwiaty, czy magazyn na urządzenia oraz różnego rodzaju akcesoria wykorzystywane ma potrzeby ogrodu, to niewątpliwie obiekty mieszczące się w tak określonym celu wywłaszczenia. To samo dotyczy kotłowni, łącznika, betonowej – ażurowej wiaty itp..
Sąd stwierdził, że organy, stosownie do treści art. 7, 77 i 80 K.p.a., zebrały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący, a następnie dokonały jego rzetelnego rozpatrzenia. Dokonane ustalenia stanu faktycznego, stanowiące podstawę podjętego w sprawie rozstrzygnięcia, znalazły również stosownie do art. 107 § 3 K.p.a. wyraz w uzasadnieniu decyzji. Organ szczegółowo odniósł się również do zarzutów odwołania. Organ I instancji w ramach zgromadzonego materiału dowodowego pozyskał m.in. dowody z zeznań świadków oraz z dokumentów, które to ustalenia przyjął organ odwoławczy. Zarówno szeroko zgromadzone zeznania świadków, jak i szereg poddanych wszechstronnej analizie dokumentów, takich jak księga środków trwałych Przedsiębiorstwa [...] w A., Kronika Zakładu [...], mapy i zdjęcia, niewątpliwie wskazują, że w części od 1967 r., a w całości co najmniej od 1970 r., na nieruchomości odbywała się ogrodnicza produkcja roślinna.
Sąd wskazuje, że organy jednoznacznie ustaliły, że w odniesieniu do nieruchomości wnioskowanych do zwrotu, a wywłaszczonych z przeznaczeniem pod założenie ogrodu miejskiego w A. – nie zachodziły przesłanki umożliwiające taki zwrot, bowiem ogród miejski został założony.
Nie budzi wątpliwości Sądu, że zrealizowane w kierunku uruchomienia ogrodniczej produkcji roślinnej działania na przedmiotowych nieruchomościach w roku 1967 i następnych były zaplanowane do wykonania w 1965 r. i zgodne z celami określonymi w decyzji wywłaszczeniowej, zaświadczeniu o zatwierdzeniu lokalizacji szczegółowej i decyzji o lokalizacji szczegółowej, co wynika z tych dokumentów i całokształtu akt sprawy.
Mając to na uwadze, zdaniem Sądu, przedmiotowe postępowanie, zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji, zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a rozstrzygnięcie odpowiada prawu.
Jak słusznie wskazał organ odwoławczy, obecny sposób zagospodarowania przedmiotowych działek pozostaje bez wpływu na ocenę legalności zaskarżonych decyzji. Zrealizowanie celu wywłaszczenia (przy zachowaniu warunków podanych w art. 137 u.g.n.) wyłącza dopuszczalność zwrotu nieruchomości, nawet jeśli później nieruchomość będzie wykorzystywana na inny cel (por. wyroki NSA z dnia 20 lutego 2001 r., I SA 2139/99, LEX nr 55331; z dnia 6 grudnia 2006 r., I OSK 193/06, LEX nr 291163).
Odnosząc się do zarzutów związanych z brakiem celu, jakim jest zakładanie "ogrodów miejskich" w katalogu celów publicznych zawartych w ustawie o gospodarce nieruchomościami, wskazać należy, że cel ten został określony w ostatecznej decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Urząd Spraw Wewnętrznych Nr [...] z dnia 18 czerwca 1965r. Decyzja ta pozostaje w obrocie prawnym i korzysta z domniemania prawidłowości. Zatem w sprawie dotyczącej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie może być kwestionowany czy weryfikowany cel wywłaszczenia.
Podsumowując należy stwierdzić, że organy prowadzące postępowanie zasadnie uznały, że zagospodarowanie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło zgodnie z celem wywłaszczenia i cel ten uprzednio prawidłowo sprecyzowały; dlatego też podniesiony zarzut naruszenia art. 136 i art. 137 § 2 u.g.n. był niezasadny. Bez znaczenia dla niniejszej sprawy jest również podnoszony przez skarżącego zarobkowy charakter prowadzonej na wywłaszczonym terenie działalności produkcji roślinnej, jako że organy ustaliły niewątpliwie, że prowadzona była tam miejska roślinna produkcja ogrodnicza.
Nie mógł odnieść zamierzonego skutku również zarzut braku dostępu dla mieszkańców i funkcji ekspozycyjnej upraw, bowiem dostępność ogółu nie jest warunkiem koniecznym dla uznania za ogród miejski terenu upraw roślinnych należących do miasta i położonych w mieście.
Podobnie ogrody botaniczne, tylko zwykle, a zatem nie każdy i nie zawsze, są dostępne dla zwiedzających – Uniwersalny słownik języka polskiego pod redakcją prof. S. D., Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003).
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę, o czym orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 P.p.s.a..