II SA/Kr 1223/06

II SA/Kr 1223/06 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2008-09-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-11-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Joanna Tuszyńska /przewodniczący sprawozdawca/
Kazimierz Bandarzewski
Renata Czeluśniak
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 93/09 - Wyrok NSA z 2009-10-22
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 22 poz 268
art.28, art.77 par.4, 97 par.1 pkt.4 .
Ustawa z dnia 2 marca 2000 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy o administracji rządowej w województwie.
Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
art.138 ust.2 .
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Tuszyńska (spr.) Sędziowie WSA Renata Czeluśniak WSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant: Joanna Obrał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2008 r. sprawy ze skargi Prezydenta Miasta K. na decyzję Wojewody z dnia [....] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] Starosta Powiatu K. , na podstawie art. 136 ust 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r. Nr 261, póz. 2063) po rozpatrzeniu wniosku A.B. , K.B. ,R.K. , K.K. , K.M. , I.C. , J.S. , E.G. ,E.C., R.G. i L.G. w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości orzekł o odmowie zwrotu działek: nr [...] o pow. [...] ha, nr [...]o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...]ha objętych KW [...], położonych w obr. [...] ewid. K. na rzecz wnioskodawców.
W uzasadnieniu organ l instancji wskazał, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek poprzedniego współwłaściciela A.B. , a w jego toku przyłączyli się do niego spadkobiercy pozostałych współwłaścicieli. Sprawa dotyczy żądania zwrotu nieruchomości, składającej się ze wskazanych wyżej działek, stanowiącej zespół pałacowo-parkowy o nazwie "[...]", która została częściowo nabyta na rzecz Skarbu Państwa na mocy umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego w dniu [...] 1985 w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz art. 33 i 34 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury i o muzeach. Współwłaścicielom przyznano odszkodowanie. Pozostałe udziały, należące do nieznanego z miejsca pobytu S.Z. , zostały wywłaszczone za odszkodowaniem na rzecz Skarbu Państwa na mocy decyzji Urzędu Dzielnicowego K. z dnia [...] 1985 r., wydanej na podstawie powołanych wyżej ustaw.
W obydwu aktach prawnych na mocy których nastąpiło wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa jako przyczynę nabycia wskazywano konieczność przejęcia tej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa wynikającą z decyzji z dnia [...], wydanej w trybie art.33 ustawy z dnia 15 lutego 1962r o ochronie dóbr kultury i o muzeach w celu ochrony zabytkowego zespołu pałacowo - parkowego na W. w K. tzw. "[...]", w skład którego wchodzi budynek pałacu, oficyny i otaczający je park, przed zniszczeniem, uszkodzeniem i dewastacją.
We wniosku Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o przejęcie zespołu pałacowo-parkowego na rzecz Skarbu Państwa wskazano, że aby obiekt ten ochronić i zabezpieczyć przed dalszą degradacją konieczne jest podjęcie prac remontowo-konserwatorskich i dokonanie pełnej rewaloryzacji obiektu, po których obiekt zostanie udostępniony ogółowi.
Organ podał następnie, że zgodnie z przepisem art.33 ustawy z dnia 15 lutego 1962 o ochronie dóbr kultury i o muzeach, jeżeli właściciel zabytku, a w razie nie ustalenia właściciela lub miejsca jego pobytu - użytkownik zabytku nie przestrzega przepisu art. 25 albo jeżeli interes publiczny wymaga przejęcia na własność Państwa zabytku o szczególnej wartości historycznej, naukowej, artystycznej w celu udostępnienia zabytku ogółowi, zabytek może być przejęty na własność Państwa. Natomiast zgodnie z przepisem art.25 tej ustawy właściciel i użytkownik zabytku jest w szczególności zobowiązany zabezpieczyć zabytek przed zniszczeniem, uszkodzeniem i dewastacją.
W okresie poprzedzającym datę wywłaszczenia obiekt był w bardzo złym stanie technicznym.
Organ ustalił, że w latach [...] opracowywano dokumentację projektową, w 1990r udzielone zostało pozwolenie na prace remontowo-konserwatorskie, kolejne wydano [...]. Począwszy od 1995r sukcesywnie dokonywano końcowych odbiorów poszczególnych robót.
Organ I instancji wskazał, że nieruchomość nie stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (art. 136 ust 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami). Przeprowadzone postępowanie administracyjne wykazało bowiem, że obiekt został kompleksowo odremontowany, przy czym prace zostały rozpoczęte przed upływem 7 lat od daty nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa (art. 137 ust. pkt 1 w/w ustawy). Na mocy Uchwały Zarządu Miasta K. z dnia [...] roku nieruchomość zabudowana zabytkowym obiektem zwanym [...], stanowiąca część działki nr [...] o pow. [...] m2 została przekazana w użytkowanie na 20 lat Stowarzyszeniu "[...]" z przeznaczeniem na jego działalność statutową. Umowa ustanowienia użytkowania została zawarta w formie aktu notarialnego. Następnie na mocy umowy z dnia [...] 2001 r. prawo użytkowania do dnia [...] 2016 r. zostało ustanowione również na części obejmującej część działki nr [...] o pow.[...] m2, na której znajduje się zabytkowa oficyna zespołu pałacowego "[...]" zwana [...]. i nowo wybudowana oficyna zwana "[...]". Obiekty te również przeznaczono na działalność statutową Stowarzyszenia, tj. popieranie, rozwijanie i propagowanie twórczości artystycznej i literackiej oraz międzynarodowej współpracy kulturalnej i intelektualnej. Taką też działalność prowadzi faktycznie stowarzyszenie.
Organ l instancji podał również, że odstąpił od przeprowadzenia rozprawy połączonej z oględzinami terenu nieruchomości objętej roszczeniem o zwrot, albowiem zgodnie z art. 77 § 4 kpa nie wymagają dowodu fakty powszechnie znane, każdemu rozsądnemu i posiadającemu doświadczenie życiowe mieszkańcowi K. zwłaszcza, że "promocja działalności [...] jest realizowana przez media (...), publikacje oraz internet". Odnośnie wnioskowanego w toku postępowania uzupełnienia materiału dowodowego organ wskazał, że przedkładane dokumenty, wobec dokonanych już ustaleń faktycznych, nie mogą mieć wpływu na rozstrzygnięcie.
Odwołanie od powyższej decyzji do Wojewody złożyli: A.B. samodzielnie oraz pełnomocnik adw. W.U. , działający w imieniu wszystkich wnioskodawców.
Pełnomocnik w odwołaniu z dnia [...] 2005 r. zarzucił naruszenie przepisów postępowania administracyjnego tj. art 7 i 77 kpa przez niewyjaśnianie wszystkich istotnych okoliczności sprawy w odniesieniu do celu wywłaszczenia, jak też w przedmiocie aktualnego rzeczywistego stanu zagospodarowania nieruchomości, który pozostaje w sprzeczności z celem wywłaszczenia, w tym także bezzasadne pominięcie wnioskowanych przez stronę dowodów oraz oczywiste naruszenie prawa materialnego, w szczególności naruszenie art. 136 ust. 3 oraz art. 137 ust.1 pkt 2 i ust 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez odmowę zwrotu, co najmniej części nieruchomości , w sytuacji, gdy cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nie został zrealizowany pomimo upływu 10 lat od dnia, kiedy decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, jak też od dnia zawarcia aktu notarialnego sprzedaży w trybie art. 6 ustawy z 1958 r. oraz odmowę zwrotu części nieruchomości tzw. [...] wzniesionego z oczywistym naruszeniem prawa wnioskodawców do zwrotu nieruchomości jak też innych przepisów prawa i całkowicie niezgodnie z celami wywłaszczenia wykorzystywanego na cele komercyjne. W związku z powyższym wniósł o uchylenie decyzji Starostwa Powiatowego w K. i wydanie decyzji o zwrocie działek na rzecz stron postępowania, względnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu odwołania podniesiono między innymi, że organ dokonał błędnej interpretacji przepisu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż zamieszczone w nim dwie przesłanki "zbędności wywłaszczenia" winny być traktowane jako przypadki szczególne, dodatkowe, a nie stanowiące uzupełnienie przepisu art. 136 ww. ustawy. Nawet jednak gdyby przyjąć wykładnię zaprezentowaną przez Starostę, to art. 137 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy nadal znajduje zastosowanie. Prace remontowe nie zostały bowiem ukończone przed upływem 10 lat określonych w przepisie i dopiero też po tym okresie doszło do przekazania części nieruchomości w użytkowanie Stowarzyszeniu. Co więcej prace konserwatorskie oficyny zwanej "[...]" trwają do dnia dzisiejszego. W dalszym ciągu nie został również zrealizowany cel określony w art. 33 ustawy o ochronie dóbr kultury, a więc przekazanie zabytku ogółowi. Przekazanie obiektu prywatnemu i zamkniętemu Stowarzyszeniu, które prowadzi głównie działalność komercyjną i zarobkową nie może być traktowane jako jego spełnienie.
A.B. w odwołaniu z dnia [...] 2005 r. wniósł o uchylenie decyzji Starostwa K. oraz "stwierdzenie nieważności aktów" w postaci: aktu notarialnego Nr Rep. [...] sporządzonego w dniu [...] 1967 r., orzeczenia Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia [...] 1968 r., aktu notarialnego Nr Rep.[...] z dnia [...]1985 r. oraz decyzji Urzędu Dzielnicowego K. z dnia [...] nr [...]
W uzasadnieniu odwołujący między innymi powołał się na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...]. (Nr [...] ), w której stwierdzono, że doszło do rażącego naruszenia art. 23 ust. 1 pkt 1 i 4 ustawy o ochronie dóbr kultury i o muzeach, gdyż decyzja o wywłaszczeniu dotyczyła osoby zmarłej, opierała się na błędnych i nieprawdziwych założeniach. Wskazał także, że Starostwo bezzasadnie odstąpiło od przeprowadzenia rozprawy administracyjnej połączonej z oględzinami terenu nieruchomości, zachowując się w sposób stronniczy i nieobiektywny. Podkreślił również, że Stowarzyszenie ma charakter zamknięty i nie jest organizacją pożytku publicznego.
Wojewoda decyzją z dnia [...]. znak: [...] , na podstawie art. 9a ustawy o gospodarce nieruchomościami i art. 138 § 2 kpa uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę organowi l instancji do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu stwierdził, powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, a w szczególności wyrok z dnia 21 listopada 2002 r., sygn. II SA/Kr 1498/00 oraz literaturę przedmiotu, że uprawnienia strony w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przysługują również podmiotom, którym do nieruchomości przysługuje prawo użytkowania wieczystego oraz w zw. z art. 138 ustawy o gospodarce nieruchomościami także zarządcy nieruchomości, użytkownikowi, najemcy, dzierżawcy oraz osobie korzystającej z nieruchomości na podstawie umowy użyczenia. Dodatkowe postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez Wojewodę wykazało, że na podstawie umów najmu zawartych ze Stowarzyszeniem [...] działalność gospodarczą w obiektach objętych wnioskiem o zwrot prowadzą następujące podmioty: "[...], "[...]", "[...]" . Podmioty te prowadziły swoją działalność w czasie wydania decyzji przez organ I instancji w dniu [...] 2005 r., jak i obecnie, natomiast nie brały udziału w postępowaniu oraz nie została doręczona im decyzja organu l instancji. Interes prawny tych podmiotów wynika, zdaniem organu odwoławczego, z faktu, iż ewentualna zmiana stosunków własnościowych przedmiotowej nieruchomości miałaby bezpośredni wpływ na ich sytuację, gdyż od wyniku toczącego się postępowania uzależnione będzie dalsze korzystanie przez nie z nieruchomości. Tym samym doszło do naruszenia art 10 § 1 kpa, art 109 § 1 kpa w zw. z atr. 28 kpa i brak jest możliwości sanowania tego uchybienia na etapie postępowania przed organem odwoławczym.
Wojewoda wskazał również na celowość ustosunkowania się przez organ l instancji do nowych wniosków dowodowych zawartych w piśmie K.B. , R.K. , K.K. , I.C. , J.S. , E.G. , E.C. , R.G. ,L.G. j i A.B. z dnia [...] 2006r.
Na decyzję Wojewody z dnia [....]. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie złożyła Gmina Miasta K., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na rzecz strony skarżącej od strony przeciwnej kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżący zarzucił naruszenie art. 28, art. 10 § 1 i art. 109 § 1 kpa, poprzez przyjęcie , że stronami postępowania o zwrot nieruchomości powinny być podmioty którym przysługuje prawo najmu lokali w nieruchomości.
W uzasadnieniu skargi Prezydent Miasta K. wskazał, że orzecznictwo sądów administracyjnych, w zakresie ustalenia kręgu stron w postępowaniu o wywłaszczenie, jest niejednolite. W przedmiotowej sprawie uchylenie decyzji wynika z odmiennego stanowiska zajętego przez rozpoznające sprawę organy. Skoro organ l instancji świadomie opowiedział się za wąskim rozumieniem interesu prawnego w postępowaniu o wywłaszczenie to podjęta przez niego decyzja jest prawidłowa.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podnosząc, że stanowisko zawarte w skardze jest błędne i nie zasługuje na uwzględnienie. Organ odwoławczy wskazał, że stroną postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest każdy, kto ma w tym interes prawny, a więc także podmioty, które władają nieruchomością na podstawie stosunków zobowiązaniowych takich jak najem. Organ ma obowiązek zapewnić stronom udział w każdym stadium postępowania oraz możliwość wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie materiałów i dowodów. Naruszenie tej zasady stanowi podstawę do wznowienia postępowania. Na poparcie swojego stanowiska organ odwoławczy powołał się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 października 2003 r., ONSA 2004/1/10).
W piśmie z dnia [...] 2007 r. uczestnicy wnieśli o oddalenie skargi i tym samym utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji Wojewody z dnia [...]. Poinformowali jednocześnie, że w Sądzie Okręgowym w K. , Wydział [...] prowadzona jest sprawa o sygn. [...] z powództwa A.B. o wydanie nieruchomości, której dotyczy przedmiotowa sprawa o zwrot nieruchomości. W związku z powyższym istnienie sporu cywilnego o własność stanowi przesłankę do ewentualnego zawieszenia postępowania administracyjnego o zwrot nieruchomości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej: p.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 p.p.s.a. -zarzutami i wnioskami skargi, uznał, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Kwestionowana decyzja wydana została na podstawie art. 138 § 2 kpa. Zgodnie z tym przepisem organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. W orzecznictwie powszechnie przyjmuje się , że dostrzeżone przez organ odwoławczy błędy w zakresie właściwego ustalenia stron postępowania toczącego się przed organem l instancji i związane z tym naruszenie zasady czynnego udziału stron w postępowaniu skutkuje koniecznością wydania decyzji kasacyjnej opartej na przepisie art. 138 § 2 k.p.a. ( por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 10.10.2007r II SA/GI 143/0 , wyrok WSA w Warszawie z dnia 13.02.2007r IV SA/Wa 2167/06, wyrok NSA z dnia 19.09.2006r l OSK 884/06 , wyrok NSA z dnia 10.01.2002r V SA 1227/01, wyrok NSA z dnia 8.08.2001r II SA/Gd 894/99). Jeśli chodzi o przymiot strony postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 28 K.p.a., to w orzecznictwie sądowym oraz w doktrynie zdecydowanie przeważają poglądy, że źródłem interesu prawnego określonego podmiotu do udziału w postępowaniu administracyjnym jest przepis prawa materialnego, kształtujący sytuację prawną tego podmiotu w zakresie stosunku prawnego regulowanego tym przepisem. To z prawa materialnego wypływa legitymacja prawna do udziału w postępowaniu administracyjnym - bycia stroną tego postępowania, o jakiej mowa w art. 28 K.p.a.
Innymi słowy podmiot ma wtedy interes prawny w postępowaniu, jeżeli pomiędzy jego sytuacją prawną, a przedmiotem postępowania istnieje - uzasadnione treścią normy prawa materialnego - realne, rzeczywiste powiązanie, czyniące go "zainteresowanym" tym postępowaniem i w konsekwencji uprawnionym do udziału w nim w charakterze strony (por. wyrok NSA z dnia 25.10.2006r II GSK 163/06 LEX nr 274855).
W niniejszej sprawie normę te stanowi przepis art. 138 ust.2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stanowiący, że "najem, dzierżawa lub użyczenie zwracanej nieruchomości wygasa z upływem 3 miesięcy od dnia, w którym decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości stała się ostateczna." Należy zatem uznać, że
najemca wywłaszczonej nieruchomości ma interes prawny, by być stroną postępowania ojej zwrot, skoro w razie ostatecznego zwrotu tej nieruchomości, po upływie 3 miesięcy od dnia, w którym decyzja o zwrocie stanie się ostateczna, jego prawo najmu wygasa z mocy prawa niezależnie od woli stron co do dalszego trwania tego stosunku po zmianie właściciela nieruchomości. Ostateczna decyzja o zwrocie wywłaszczonej i wynajętej nieruchomości wpływa więc bezpośrednio i wprost na dotychczasową sytuację prawną najemcy takiej nieruchomości ( uchwała 7 sędziów NSA z dnia 13.10.2003r 2003.10.13OPS 6/03 ONSA 2004/1/10). Do powyższego poglądu skłania się także Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 grudnia 2002 r. sygn. akt III RN 128/02, gdy stwierdza, że pogląd o występowaniu interesu prawnego najemcy wynikającego z art. 138 ust. 2, jako uzasadniający udział najemcy w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, wydaje się przekonujący, zwłaszcza że ze względu na konsekwencje wynikające z decyzji o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości najemca nie powinien być pozbawiony możliwości wykazania, że nie zachodzą opisane w ustawie przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Podkreślenia jednakże wymaga, że w uchwale tej Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził , że "najemca, który na podstawie umowy najmu zawartej z nowym właścicielem wywłaszczonej nieruchomości, to jest Skarbem Państwa lub jednostką samorządu terytorialnego, używa lokal (budynek) znajdujący się na tej nieruchomości, ma przymiot strony w postępowaniu administracyjnym o zwrot wywłaszczonej nieruchomości (art. 28 K.p.a. w związku z art. 138 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.)".
Zdaniem Sądu , dla przyznania najemcom w niniejszej sprawie statusu stron , nie ma znaczenia, że umowy najmu zostały zawarte nie przez aktualnego właściciela nieruchomości tylko przez jej użytkownika. Wszakże z cytowanego przepisu art. 138 ust.2 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie wynika , aby odnosił się on jedynie do tego pierwszego przypadku.
Dlatego też uznać należy, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisu art. 138 § 2 kpa.
Nadto wskazać należy, że decyzja Starosty Powiatu K. z dnia [...]. podlegała uchyleniu w trybie art. 138 § 2 kpa również z innych powodów, nie wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Stosownie do przepisu art. 136 ust.3 ustawy o gospodarce nieruchomościami "poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona
zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu". Z kolei w myśl art.137 ustawy "nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:
1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo
2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się
ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.
Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część, jeżeli istnieje możliwość jej zagospodarowania zgodnie z planem miejscowym obowiązującym w dniu złożenia wniosku o zwrot, a w przypadku braku planu miejscowego, zgodnie z ustaleniami decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu albo jeżeli przylega do nieruchomości stanowiącej własność osoby wnioskującej o zwrot.".
Dlatego też obowiązkiem organu orzekającego w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości było precyzyjne ustalenie celu wywłaszczenia, dokonanie ustalenia czy cel ten został zrealizowany oraz ustalenie czy zrealizowany został na całej nieruchomości.
Organ I instancji ustalił , że "w obydwu aktach prawnych na mocy których nastąpiło wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa jako przyczynę nabycia wskazywano konieczność przejęcia tej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa wynikającą z decyzji z dnia [...] wydanej w trybie art.33 ustawy z dnia 15 lutego 1962r o ochronie dóbr kultury i o muzeach w celu ochrony zabytkowego zespołu pałacowo - parkowego na W. w K. tzw. "[...]", w skład którego wchodzi budynek pałacu, oficyny i otaczający je park, przed zniszczeniem, uszkodzeniem i dewastacją."
Jednakże w aktach tych sformułowanie takie nie zostało zawarte.
Umowa sprzedaży przedmiotowej nieruchomości z dnia [...] 1985r została zawarta w trybie art.6 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. Nr 10 poz.64 z 1974r) oraz w trybie art.33 i 34 ustawy o ochronie dóbr kultury i muzeach (Dz.U. Nr 10 poz.48 z 1962r). W umowie tej przywołana została decyzja "Urzędu Miasta K. Wydział Ochrony Zabytków z dnia [...] 1985r nr [...] stwierdzająca konieczność przejęcia na rzecz Skarbu Państwa zabytkowego zespołu pałacowo-parkowego na [...] w K. , w skład którego wchodzi budynek pałacu, oficyny i otaczającego ich parku. Nieruchomość ta winna przejść na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art.33 ustawy z dnia 15 lutego 1962r o ochronie dóbr kultury i muzeach i składa się z działek [...] o pow.[...] ., [...] o pow. [....] m kw. i [...] o pow. [...].".
Decyzja o wywłaszczeniu udziału wynoszącego [...] stanowiącego własność S.Z. z dnia [...] 1985r została wydana na podstawie art.3,5,8,12,14,22,23 i 24 ustawy z dnia 12 marca 1958r o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz art.33 ustawy z dnia 13 lutego 1962r o ochronie dóbr kultury i o muzeach. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że "wywłaszczenie stało się konieczne ze względu na zabytkowy charakter zespołu pałacowo-dworskiego, co zostało stwierdzone decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków". Decyzja ta nie została bliżej opisana.
Na stronie [...] tomu [...] akt administracyjnych znajduje się kserokopia decyzji z dnia [...].1985r znak [...], podpisana przez Zastępcę Dyrektora Wydziału Ochrony Zabytków Urzędu Miasta K. . Decyzja zawiera rozstrzygnięcie :" stwierdza się konieczność przejęcia na rzecz Skarbu Państwa zabytkowego zespołu pałacowo-parkowego na [...] w K, w skład którego wchodzi budynek pałacu, oficyny i otaczającego ich parku. Nieruchomość ta winna przejść na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art.33 ustawy z dnia 15 lutego 1962r o ochronie dóbr kultury i muzeach i składa się z działek [...] o pow[...] ha , [...] o pow.[...] m. i [...] o pow. [...] m .". Decyzja nie posiada uzasadnienia.
Na karcie [...] akt administracyjnych znajduje się kserokopia pisma z dnia[...].1985r - wniosku o przejęcie na rzecz Skarbu Państwa zabytkowego zespołu pałacowo-parkowego na [...]. W uzasadnieniu tego wniosku podano, że zespół znajduje się "w złym stanie technicznym, wymaga podjęcia prac remontowo-konserwatorskich i pełnej rewaloryzacji, której nie mogą zapewnić współwłaściciele zabytku. Po remoncie przeznaczony zostanie ogółowi".
Zgodnie z przywołanym w decyzji z dnia [...] znak [...] art. 33. ustawy z dnia 15 lutego 1962r o ochronie dóbr kultury i muzeach "jeżeli właściciel zabytku, a w razie nie ustalenia właściciela lub miejsca jego pobytu - użytkownik zabytku nie przestrzega przepisu art. 25 albo jeżeli interes publiczny wymaga przejęcia na własność Państwa zabytku o szczególnej wartości historycznej, naukowej, artystycznej w celu udostępnienia zabytku ogółowi, zabytek może być przejęty na własność Państwa."
Dlatego też wyjaśnienia wymaga, jakimi przesłankami kierował się organ dokonując ustalenia, że wywłaszczenia dokonano w celu ochrony zabytkowego zespołu pałacowo - parkowego przed zniszczeniem, uszkodzeniem i dewastacją. Nadto, jeżeli, jak się wydaje, organ ustalił cel wywłaszczenia na podstawie przywołanych w aktach wywłaszczeniowych przepisów prawa, to ocenić również powinien , czy celem tym było także udostępnienie zabytku ogółowi, skoro stanowią tak przywołane przepisy.
W uzasadnieniu decyzji organu l instancji wskazano także, że oprócz przeprowadzenia prac remontowych i zabezpieczających, "finalizowane były również założenia projektowe dotyczące dodania do istniejącej zabudowy nowej oficyny, która zapewniłaby prawidłowe funkcjonowanie [...] i wraz z zabytkowym parkiem, poprzez wykorzystanie tej oficyny jako zaplecze hotelowe pałacu". Nie dokonał jednakże oceny, czy budowa nowej oficyny stanowiła realizację celu wywłaszczenia.
Nie do zaakceptowania jest stanowisko organu l instancji , że "odstąpił od przeprowadzenia rozprawy połączonej z oględzinami terenu nieruchomości objętej roszczeniem o zwrot, albowiem zgodnie z art. 77 § 4 kpa nie wymagają dowodu fakty powszechnie znane, każdemu rozsądnemu i posiadającemu doświadczenie życiowe mieszkańcowi K. , zwłaszcza, że "promocja działalności [...] jest realizowana przez media (...), publikacje oraz internet"." Zdaniem Sądu dla dokonania ustalenia, czy został zrealizowany cel wywłaszczenia niezbędne było przeprowadzenie oględzin nieruchomości i sporządzenie szkicu z dokładnym zaznaczeniem stanu jej zagospodarowania.
Nadto, jak wynika z karty [...] tomu [...] akt administracyjnych , zawierającej kserokopię postanowienia spadkowego ( sygn.l Ns 1258/87/K) po S.Z. zmarłym [...]1949r, właśnie na podstawie tego dokumentu organ ustalił krąg spadkobierców tego współwłaściciela nieruchomości. Tymczasem, jak wynika z k.[...]tomu [...] akt administracyjnych, w postanowieniu z dnia [...] Wojewoda podał , że do sygn.[...] toczy się postępowanie o zmianę tego postanowienia. Organ l instancji winien w związku z tym ustalić czy i w jaki sposób postępowania to zostało prawomocnie zakończone.
Wreszcie, z akt administracyjnych wynika [...], że wnioskujący o zwrot przedmiotowej nieruchomości złożyli wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...]1985r. Organ nie ustalił czy i w jaki sposób postępowanie to zostało zakończone.
Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą skargę postępowanie nieważnościowe prowadzone w odniesieniu do decyzji wywłaszczeniowej stanowi zagadnienie wstępne w prowadzonym postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 kpa. \
Wynik tego postępowania, zwłaszcza gdyby stwierdzona została nieważność decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, działając ze skutkiem ex tunc, miałby niewątpliwie wpływ na wynik sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości (por. wyrok NSA z dnia 12.01.1999r IV SA 11/97, wyrok NSA z dnia 30.09.1998r IV SA 1709/96, w których w sprawie o pozwolenie na budowę uznano za zagadnienie wstępne wynik postępowania nadzorczego w stosunku do decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, wyrok SN z dnia 18.10.1995r III ARN 42/95 OSNP 1996/9/126 w którym stwierdzono, że zawieszenie postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej do czasu wygaszenia prawa zarządu przysługującego państwowej jednostce organizacyjnej na tej nieruchomości jest dopuszczalne).
Przez "zagadnienie wstępne" rozumie się bowiem zagadnienie materialnoprawne o charakterze otwartym i samodzielnym, które wyłoniło się w toku postępowania w określonej sprawie administracyjnej i do którego rozstrzygnięcia jest właściwy inny organ lub sąd, przy czym rozstrzygnięcie tego zagadnienia ma wpływ na etap rozpatrywania sprawy i zakończenie jej decyzją.
Wskazane wyżej okoliczności powodują, że zaskarżona decyzja kasacyjna nie narusza prawa w stopniu powodującym konieczność jej uchylenia.
Dlatego też , na podstawie art.151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.