II SA/Kr 1214/22

II SA/Kr 1214/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-01-10
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-10-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Joanna Człowiekowska
Mirosław Bator /sprawozdawca/
Paweł Darmoń /przewodniczący/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 1234/23 - Wyrok NSA z 2025-01-23
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
art 136 ust 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Darmoń Sędziowie: WSA Joanna Człowiekowska WSA Mirosław Bator (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. M. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 2 września 2022 r. nr WS-VI.7534.3.73.2022.BK w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości 1/ uchyla zaskarżoną decyzję; 2/ zasądza od Wojewody Małopolskiego na rzecz J. M. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania
Uzasadnienie
Starosta Krakowski decyzją z dnia 25 marca 2022 r. nr GN.II.6821.1.73.2016.WA działając na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 139, art. 140 ust. 1-3a i art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, art. 104 oraz art. 105 § 1 K.p.a. orzekł
w pkt 1 o zwrocie o zwrocie udziału wynoszącego łącznie [...] cz. w nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0098 ha, powstałej z podziału działki nr [...], obj. księgą wieczystą nr [...], poł. w obr, [...], jedn. ewid. P., m. K., w granicach wywłaszczonej parceli 1. kat. [...], b. gm. kat. W. D., w tym na rzecz: J. M. c. H. i J. w [...] cz., J. M. c. A. i M. w [...] cz., Z. M. s. A. i H. w [...] cz., A. Z. c. Z. i B. w [...] cz., J. N. s. Z. i B. w [...] cz., B. S. c. Z. i Z. w [...] cz., E. K. c. A. i S. w [...] cz., A. J. s. A. i S. w [...] cz., K. T. c. H. i J. w [...] cz., J. K. c. H. i J. w [...] cz., K. K. c. A. i G. w [...] cz., A. W. c. A. i G. w [...] cz., R. N. s. A. i B. w [...] cz.;
w pkt 2 o zobowiązaniu osób wymienionych w pkt 1 do zwrotu na rzecz Gminy Kraków kwoty [...]zł odpowiadającej kwocie zwaloryzowanego odszkodowania ustalonego z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, a mianowicie:
a/ J. M. do zwrotu kwoty [...]zł;
b/ J. M. do zwrotu kwoty [...]zł;
c/ Z. M. do zwrotu kwoty [...]zł;
d/ A. Z. do zwrotu kwoty [...]zł;
e/ J. N. do zwrotu kwoty [...]zł
f/ B. S. do zwrotu kwoty [...]zł
g/ E. K. do zwrotu kwoty [...]zł
h/ A. J. do zwrotu kwoty [...]zł
i/ K. T. do zwrotu kwoty [...]zł
j/ J. K. do zwrotu kwoty [...]zł
k/ K. K. do zwrotu kwoty [...]zł
l/ A. W. do zwrotu kwoty [...]zł
m/ R. N. do zwrotu kwoty [...]zł
w pkt 3 określił, że należności określone w punktach 2a, 2b, 2c, 2d, 2e, 2f, 2g, 2h, 2i, 2j, 2k, 21 i 2m należy wpłacić w terminie 14 dni licząc od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna na konto Urzędu Miasta Krakowa. Do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie należności stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu cywilnego
w pkt 4 o umorzeniu jako bezprzedmiotowego, postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], poł. w obr. [...], jedn. ewid. P., m. K., w granicach wywłaszczonej parceli l. kat. [...], b. gm. kat. W. D. prowadzonego z wniosku: J. M., J. M., Z. M., A. Z., J. N., B. S., E. K., A. J., K. T., J. K., K. K., A. W. i R. N.;
w pkt 5 o umorzeniu jako bezprzedmiotowego, postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], pół. w obr. [...], jedn. ewid.. , m. K., w granicach wywłaszczonych parcel: l. kat. [...] i l. kat. [...], b. gm. kat. W. D. prowadzonego z wniosku P. R..
W uzasadnieniu organ wskazał, że orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej Miasta Krakowa z dnia 29 lipca 1965 r. działając w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa m.in. parcela l. kat. [...], obj. Lwh [...] cd. KW [...], b. gm. kat. W. , stanowiąca współwłasność: T. i S. G. na prawach współwłasności ustawowej w [...] cz., M. F. w [...] cz., F. i K. G. po [...] cz. jako niezbędna pod budowę osiedla mieszkaniowego "[...]", zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej nr [...] wydaną przez Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa z dnia 12 lipca 1962 roku. Orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa z dnia 30 czerwca 1967 r. przyznano odszkodowanie za wywłaszczoną parcelę l. kat. [...], b. gm. kat. W. w kwocie [...]zł. Powyższe orzeczenie stało się ostateczne z dniem 29 lipca 1967 roku. Natomiast parcela 1. kat. [...] o pow. 904 m2, obj. Lwh [...] b. gm. kat. W. została wywłaszczona (nabyta) na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym (umową sprzedaży) Repertorium AII. [...] z dnia 19 lutego 1966 roku zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej z dnia 12 lipca 1962 roku wydaną przez Prezydium Rady Narodowej w m. Krakowie z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego "[...]". W dacie wywłaszczenia parcela l. kat. [...] b. gm. kat. W. , stanowiła współwłasność: M. M., H. M., S. J. oraz J. S. po [...] części.
Z uwagi na fakt, iż parcela l. kat. [...] b. gm. kat. W. D. znajduje się poza granicami zawnioskowanej do zwrotu działki nr [...], obr. [...] jedn. ewid. P. m. K., wniosek o zwrot nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], obr[...] jedn. ewid. P. m. K. w granicach parceli 1. kat. [...] b. gm. kat. W. należy uznać za bezprzedmiotowy. Dlatego też orzeczono jak w punkcie 4 sentencji niniejszej decyzji, stosownie do treści art. 105 § 1 K.p.a.
Organ wskazał, że przesłankami zwrotu nieruchomości są po pierwsze - wystąpienie przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców z wnioskiem o zwrot, po drugie - objęcie instytucją zwrotu tylko nieruchomości wywłaszczonej (lub j ej części) tj. nieruchomości, w stosunku do których Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia za odszkodowaniem, jak również nabytej w oparciu o przepisy ustaw enumeratywnie wymienionych w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, po trzecie - zbędność nieruchomości wywłaszczonej na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, w rozumieniu przepisu art. 137 ustawy, który formułuje legalną definicję stanu zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Aby nieruchomość mogła zostać zwrócona, wszystkie wyżej przedstawione przesłanki muszą zaistnieć łącznie.
Dokonane w sprawie ustalenia bez wątpienia dowodzą, że dwie pierwsze przesłanki zwrotu zostały spełnione, bowiem wnioskodawcami w niniejszym postępowaniu są spadkobiercy poprzednich współwłaścicieli wywłaszczonej nieruchomości, a wywłaszczenie nastąpiło na podstawie orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Miasta Krakowa z dnia 29 lipca 1965 roku wydanego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Dla stwierdzenia czy i trzecia przesłanka zwrotu została spełniona, należało w prowadzonym postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości dokonać oceny zbędności nieruchomości dla celów wywłaszczenia. W tym miejscu wskazać należy, że zawarte w cytowanym wcześniej art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami sformułowanie "cel określony w decyzji o wywłaszczeniu", jako kryterium oceny sposobu wykorzystania wywłaszczonej nieruchomości i rozstrzygnięcia o jej zbędności, ma zasadnicze znaczenie dla ustalenia celu wywłaszczenia nieruchomości. Cel ten musi być interpretowany bardzo ściśle, a jego ustalenie następuje poprzez przywołanie celu podanego w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości albo w umowie sprzedaży, z uwzględnieniem jego doprecyzowania w planie realizacyjnym inwestycji, dla urzeczywistnienia której nastąpiło wywłaszczenie.
Organ ustalił, że treść planu realizacyjnego z 1968 r., planu ogólnego zagospodarowania terenu inwestycji pn. budowa osiedla mieszkaniowego "[...]" Plansza Podstawowa pozwoliła na ustalenie, iż wywłaszczona parcela 1. kat. [...], b..gm. kat. W. w zakresie odpowiadającym części obecnej działki nr [...], poł. w obr. [...], jedn. ewid. P. , m. K. wchodziła w skład obszaru zarezerwowanego pod miejsca postojowe (parking samochodowy) dla projektowanego w pobliżu Domu Kultury. Tym samym sprecyzowano cel wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości. Decyzją o lokalizacji szczegółowej nr 79/62 z dnia 12 lipca 1962 roku ustalono lokalizację szczegółową osiedla mieszkaniowego [...]" w K. w dzielnicy P. . Zgodnie ze stanem faktycznym uwidocznionym na rastrze archiwalnej mapy sytuacyjno -wysokościowej (w skali 1:2000), według stanu na 1978 r., aktualizacja wykonana w marcu 1986 roku, działka nr [...] pół. w obr[...], jedn. ewid. P. m. K. powstała m.in. z części parceli 1. kat. [...], b. gm. kat. W. stanowiła teren wolny od zabudowy. Dla ustalenia sposobu zagospodarowania nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot po dacie wywłaszczenia, Starosta Krakowski wykorzystał pozyskane z Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w Warszawie zdjęcia lotnicze wykonane w dniu: 14 września 1970 r. (odbitka w skali 1:1000), tj. 5-tym roku po wywłaszczeniu, 22 sierpnia 1975 r. (odbitka w skali 1: 1000), tj. 10-tym roku po wywłaszczeniu, 4 maj a 1982 r. (odbitka w skali 1: 1000), tj. 17-tym roku po wywłaszczeniu, 24 września 1993 roku (odbitka w skali 1:1500), tj. 28-ym roku po wywłaszczeniu, 9 maja 1998 roku (odbitka w skali 1:1000), tj. 33-im roku po wywłaszczeniu, 4 kwietnia 2003 r. (odbitka w skali 1:1000), tj. 38-ym roku po wywłaszczeniu. Na zdjęciu wykonanym w 1970 roku działka nr [...] stanowiła teren porośnięty trawą, na działce znajdowały się ubite ścieżki. Na zdjęciach wykonanych w latach: 1975, 1982 i 1993 działka nr [...] stanowiła teren porośnięty trawą. Na zdjęciu wykonanym w 1998 roku działka nr [...] stanowiła teren porośnięty trawą oraz znajdowało się w jej obszarze jedno drzewo. Zdjęcie wykonane w 2003 roku przedstawia taki sam stan zagospodarowania terenu jak na zdjęciach z lat: 1975, 1982 i 1993. Dodatkowo organ prowadzący mniejsze postępowanie dokonał analizy ortofotomap obszaru nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot z lat: 2004, 2011, 2013, 2017, 2018, 2019 i 2020 dostępnych pod adresem internetowym: http://obserwatorium.um.krakow.pl. Analiza wskazanych ortofotomap wykazała, że stan zagospodarowania nieruchomości na przestrzeni kolejnych lat po 2004 r., aż do 2020 r. nie uległ istotnej zmianie, tj. teren porośnięty był trawą oraz rosły na nim drzewa. W ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego w dniu 18 października 2019 roku została przeprowadzona rozprawa administracyjna połączona z oględzinami nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot. Podczas rozprawy geodeta uprawniony z Przedsiębiorstwa Usług Inżynieryjno-Budowlanych "[...] sp. z o.o. w K. przeprowadził czynności geodezyjne związane z podziałem działki nr [...], obr. [...] jedn. ewid. P. m. K. w celu wyodrębnienia przedmiotu zwrotu znajdującego się poza obszarem pasa drogowego drogi publicznej ul. [...], zgodnie z opinią Zarządu Dróg Miasta Krakowa z dnia 13 sierpnia 2018 roku. Podczas oględzin stwierdzono, iż działka nr [...], obr[...] jedn. ewid. P. m. K. porośnięta jest koszoną trawą i sześcioma drzewami iglastymi (jodła) i liściastymi. Wschodnia granica działki biegnie wzdłuż ogrodzenia działki sąsiedniej nr [...], północna granica działki nr [...] biegnie wzdłuż ogrodzenia - w pewnej odległości (od 20 do 70 cm) od działki nr [...]. Granica południowa działki nr [...] biegnie wzdłuż krawężnika chodnika z kostki brukowej. Zachodnia granica działki nr [...] znajduje się w ulicy [...]. W tym obszarze działka wyłożona jest kostką brukową na szerokości ok. 75 cm i krawężnikiem. Na podstawie mapy z projektem podziału nieruchomości wraz z opisem zmian i wykazem zmian z dnia 18 października 2019 roku przyjętej do ewidencji państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu 28 listopada 2019 roku działka nr [...] o pow. 283 m2 podzieliła się na działki: nr [...] o pow. 123 m2, nr [...] o pow. 98 m2 i nr [...] o pow. 61 m2. Ze sprawozdania technicznego do dokumentacji podziałowej wynika, iż działka nr [...] (powstała z podziału działki nr [...]), obr. [...] m. K. znajduje się w granicach wywłaszczonej parceli l. kat. [...] b. gm. kat. W. . W przedmiotowej sprawie zbadano również kwestię ewentualnego posiadania przez przedsiębiorstwa przesyłowe sieci bądź urządzeń na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot. W oparciu o zgromadzony w postępowaniu materiał dowodowy, w świetle powołanych przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami należy uznać działkę nr [...] o pow. 0,0098 ha (powstała z podziału działki nr [...]), poł. w obr. [...], jedn. ewid. P. , m. K. w granicach wywłaszczonej parceli l. kat. [...] b. gm. kat. W. za zbędną na cel wywłaszczenia, w rozumieniu przepisu art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami gdyż nie powstały w jej obszarze miejsca parkingowe w ramach inwestycji określonej jako budowa osiedla mieszkaniowego "[...]". Z tej przyczyny należało orzec o zwrocie udziału w łącznej wysokości [...] cz. w tej nieruchomości, na rzecz wnioskodawców. Przedmiotem zwrotu w pkt 1 sentencji niniejszej decyzji, jest udział w nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0098 ha poł. w obr. [...], jedn. ewid. P. , m. K.. Powyższa działka pozostaje własnością Gminy Kraków, w związku z czym jej stan prawny nie stanowi przeszkody do wydania orzeczenia o zwrocie nieruchomości. Orzeczenie o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości pociąga za sobą obowiązek zwrotu uprzednio ustalonego odszkodowania (jak również nieruchomości zamiennej, jeżeli taka została przyznana). Obowiązek ten unormowany został w cytowanym wyżej art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przedmiotem zwrotu jest udział w łącznej wysokości [...] cz. w nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0098 ha (powstała z podziału działki nr [...]), poł. w obr. [...], jedn. ewid. P. , m. K., wobec tego do waloryzacji przyjęto kwotę [...]zł, która stanowi odszkodowanie za grunt ustalone z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, proporcjonalnie do zwracanej powierzchni tj. 98 m2 (45,89 zł/m2 x 98 m2). Odnośnie roszczenia o zwrot nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], obr[...]. ewid. P. m. K., w granicach wywłaszczonych parcel: l. kat. [...] i l. kat. [...], b. gm. kat. W. zgłoszonego przez P. R., zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, iż ww. osoba nie posiada legitymacji procesowej do złożenia wniosku o zwrot, nie będąc poprzednim właścicielem nieruchomości albo jego spadkobiercą.
Od tej decyzji w pkt 1-3 odwołanie wniosła Gmina Kraków zarzucając naruszenie art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., polegające na niewyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w szczególności nieustaleniu bliższych informacji dotyczących zlokalizowanych na spornej działce sieci infrastruktury technicznej - tj. daty ich powstania i przedsięwzięcia, w ramach którego zostały wzniesione, co mogło mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i w konsekwencji, naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n. poprzez orzeczenie o zwrocie nieruchomości, podczas gdy ta została wykorzystana na cel wywłaszczenia.
Wojewoda Małopolski decyzją z dnia 2 września 2022 r. nr WS-VI.7534.3.73.2022.BK uchylił zaskarżone pkt. 1-3 decyzji w całości i orzekł o odmowie zwrotu udziałów w nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0098 ha w granicach wywłaszczonej parceli l. kat. [...], b. gm. kat. W. , na rzecz: J. M., J. M., Z. M., A. Z., J. N., B. S., E. K., A. J., K. T., J. K., K. K., A. W. i R. N..
W uzasadnieniu organ wskazał, że w stosunku do ww. nieruchomości znajdą zastosowanie przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n., gdyż jej nabycie nastąpiło w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej Miasta Krakowa z 29 lipca 1965 r. na podstawie którego wywłaszczona została na rzecz Skarbu Państwa, m. in. parcela l. kat. [...], obj. Lwh [...] cd. KW [...], b. gm. kat.. , stanowiąca współwłasność: T. i S. G. na prawach współwłasności ustawowej w [...] cz., M. F. w [...] cz. oraz F. i K. G. po [...] cz., która to działka niezbędna była, zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej nr [...] wydaną przez Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa z 12 lipca 1962 r. znak: [...], pod budowę osiedla mieszkaniowego "[...]". Na podstawie dokumentacji graficznej sporządzonej 26 listopada 2021 r. przez geodetę uprawnionego w postaci kompilacji mapy katastralnej z mapą zasadniczą Starosta Krakowski ustalił, iż w skład działki nr [...] wchodzi w części parcela l. kat. [...], b. gm. kat. W. . Analiza pozyskanego planu realizacyjnego z 1968r., planu ogólnego zagospodarowania terenu inwestycji pn, budowa osiedla mieszkaniowego ,[...]" Plansza Podstawowa pozwoliła organowi I instancji na ustalenie, iż wywłaszczona parcela l. kat. [...], b. gm. kat. W. w zakresie odpowiadającym części obecnej działki nr [...], obr. [...], jedn. ewid.. m. K. wchodziła w skład obszaru zarezerwowanego pod miejsca postojowe (parking samochodowy) dla projektowanego w pobliżu Domu Kultury. Decyzją o lokalizacji szczegółowej z 12 lipca 1962 r. ustalono lokalizację szczegółową osiedla mieszkaniowego [...]" w K. w dzielnicy P. . Dla ustalenia sposobu zagospodarowania nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot po dacie wywłaszczenia, Starosta Krakowski wykorzystał pozyskane z Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w Warszawie zdjęcia lotnicze. Na zdjęciu wykonanym w 1970 r. działka nr [...] stanowiła teren porośnięty trawą, na działce znajdowały się ubite ścieżki. Na zdjęciach wykonanych w latach: 1975, 1982 i 1993 działka nr [...] stanowiła teren porośnięty trawą. Na zdjęciu wykonanym w 1998 r. działka nr [...] stanowiła teren porośnięty trawą oraz znajdowało się w jej obszarze jedno drzewo. Zdjęcie wykonane w 2003 r. przedstawia taki sam stan zagospodarowania terenu jak na zdjęciach z lat: 1975, 1982 i 1993. Dodatkowo organ I instancji dokonał analizy ortofotomap obszaru nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot z lat: 2004, 2011, 2013, 2017, 2018, 2019 i 2020 dostępnych pod adresem internetowym: [...]. Analiza wskazanych map wykazała, że stan zagospodarowania nieruchomości na przestrzeni kolejnych lat po 2004 r., aż do 2020 r. nie uległ istotnej zmianie, tj. teren porośnięty był trawą oraz rosły na nim drzewa. W ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego 18 października 2019 r. została przeprowadzona rozprawa administracyjna połączona z oględzinami nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot, podczas której Starosta Krakowski stwierdził, iż działka nr [...], obr. [...] jedn. ewid. P. m. K. porośnięta jest koszoną trawą i sześcioma drzewami iglastymi (jodła) i liściastymi. Wschodnia granica działki biegnie wzdłuż ogrodzenia działki sąsiedniej nr [...], północna granica działki nr [...] biegnie wzdłuż ogrodzenia - w pewnej odległości (od 20 do 70 cm) od działki nr [...]. Granica południowa działki nr [...] biegnie wzdłuż krawężnika chodnika z kostki brukowej. Zachodnia granica działki nr [...] znajduje się w ulicy [...]. W tym obszarze działka wyłożona jest kostką brukową na szerokości ok. 75 cm i krawężnikiem. Na podstawie mapy z projektem podziału nieruchomości wraz z opisem zmian i wykazem zmian z 18 października 2019 r. przyjętej do ewidencji państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego 28 listopada 2019 r. działka nr [...] podzieliła się na działki: nr [...] o pow. 123 m2, nr [...] o pow. 98 m2 i nr [...] o pow. 61 m2. Ze sprawozdania technicznego do dokumentacji podziałowej wynika, iż działka nr [...], obr. [...] m. K. znajduje się w granicach wywłaszczonej parceli l. kat. [...], b. gm. kat. W. . W tym miejscu należy wskazać, iż organ odwoławczy nie podziela stanowiska organu I instancji, co do zbędności przedmiotowej nieruchomości na cel wywłaszczenia. Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego (przede wszystkim orzeczenia o wywłaszczeniu przedmiotowego terenu), celem wywłaszczenia nieruchomości nie była budowa miejsc parkingowych dla projektowanego w pobliżu Domu Kultury, jak można by wnioskować z uzasadnienia zaskarżonej decyzji Starosty Krakowskiego, ale budowa kompleksowo zaprojektowanego
osiedla mieszkaniowego, wymagającego dla swojego prawidłowego funkcjonowania 'powstania nie tylko budynków mieszkalnych, lecz również infrastruktury i urządzeń służących mieszkańcom. Oczywistym bowiem jest, iż realizacja - zwłaszcza w czasach poprzedniego ustroju - celu wywłaszczenia w postaci budowy osiedla mieszkaniowego nie powinna być utożsamiana jedynie z budową budynków mieszkalnych bez dodatkowej infrastruktury obejmującej przykładowo pawilony usługowe, szkoły, zieleń osiedlową, ciągi piesze oraz infrastrukturę techniczną. W wyroku z 14 grudnia 2016 r. sygn. akt II SA/Kr 1111/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał, iż: "podkreślić przy tym trzeba, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przy ocenie realizacji celu wywłaszczenia jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego, należy uwzględniać nie tylko budowę typowych budynków (bloków mieszkalnych), ale również wszystkich innych obiektów i urządzeń technicznych składających się na infrastrukturę tego osiedla, takich jak budynki handlowe, usługowe, urządzenia towarzyszące, ciągi komunikacyjne, parkingi, szkoły, przedszkola, boiska sportowe, garaże, zieleń ogrodową i parki czy ciągi piesze - chodniki. Podkreśla się także, że ocena, czy tak pojmowany cel wywłaszczenia został zrealizowany odnosić się musi do całości wywłaszczonej nieruchomości, a nie do jej części" (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK .2755/13, Lex nr 1591013). Podobna teza wyrażona została w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 846/12, Lex nr 1658642, gdzie wskazano, że inwestycja w postaci budowy osiedla mieszkaniowego ma charakter złożony i wieloetapowy, a jej realizacja może trwać niejednokrotnie dłuższy okres czasu. Teren zajęty przez osiedla mieszkaniowe nie musi być w całości pokryty różnymi inwestycjami budowlanymi. W szczególności mogą występować na nim również tzw. obszary zielone, czy rekreacyjne lub strefy ochronne (...)". Jak wynika z akt sprawy, na terenie działki nr [...], w granicach wywłaszczonej parceli l. kat. [...] znajduje się zieleń. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 846/13 dotyczącym zwrotu działki wywłaszczonej pod budowę osiedla mieszkaniowego obecnie porośniętej jedynie dziką trawą i krzakami, NSA wyraził pogląd, że teren zajęty przez osiedle mieszkaniowe nie musi być w całości pokryty różnymi inwestycjami budowlanymi, w szczególności mogą na nim występować obszary tzw. zielone, czy rekreacyjne lub strefy ochronne. Ponadto, jak ustalił organ I instancji, na wnioskowanej do zwrotu nieruchomości znajdują się sieci: energetyczna i gazowa, które zostały wybudowane na potrzeby osiedla mieszkaniowego i nadal służą zaspokajaniu potrzeb jego mieszkańców - fakt ten nie jest negowany przez żadną ze stron niniejszego postępowania. Jak wynika z pisma spółki [...] Spółka Gazownictwa sp. z o. o. Oddział Zakład Gazowniczy w K. z 14 sierpnia 2018 r., znajdujący się na działce nr [...] gazociąg [...] oraz przyłącz [...], zostały wybudowane w 1963 r. Z powyższego wynika zatem, iż powstanie infrastruktury technicznej osiedla, w tym sieci gazowej było także celem wywłaszczenia i wobec tego faktu zrealizowanie tych elementów osiedla mieszkaniowego również stanowi realizację celu wywłaszczenia na przedmiotowej nieruchomości. Taki pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 września 2013 r. sygn. akt I OSK 643/12, w którym NSA stwierdził, iż: "zrealizowana infrastruktura podziemna nierozerwalnie związana jest z obsługą istniejącego osiedla "(...)" i jako taka była jednym z celów, dla których dokonano wywłaszczenia. Wybudowaną infrastrukturę techniczną należy, bowiem uznać, za urządzenia służące mieszkańcom osiedla (cel publiczny). (...). Jednocześnie wyjaśnić należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę niniejszą podziela pogląd, wielokrotnie wyrażany w orzecznictwie, że budowa infrastruktury technicznej z natury rzeczy nie koliduje ze zwrotem nieruchomości, jednakże jedynie w sytuacji, gdy ta infrastruktura techniczna nie stanowi celu wywłaszczenia, a związana jest jedynie z realizacją innej inwestycji będącej celem wywłaszczenia. W niniejszej sprawie cel wywłaszczenia został określony jako budowa osiedla wielorodzinnego "(...)" uszczegółowienie tej inwestycji znalazło się w planie realizacyjnym zatwierdzonym decyzją Wydziału Gospodarki Przestrzennej, Geologii i Ochrony Środowiska Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. z (...) września 1973 r., nr (...). Jednym z elementów inwestycji, a tym samym celem wywłaszczenia była budowa infrastruktury technicznej osiedla. Cel ten został zrealizowany. (...) Zauważyć należy, że nawet, jeśli dana nieruchomość została wywłaszczona na jakikolwiek cel publiczny i inwestycja ta w określonym czasie została zrealizowana, a później ta nieruchomość została zaadaptowana na inne cele, to mimo że nieruchomość nie jest już wykorzystywana na cel wywłaszczenia, to jednak należy uznać, iż sam cel wywłaszczenia został zrealizowany (por. wyrok NSA z 27 sierpnia 2009 r. sygn. akt I OSK 1138/08 oraz z 13 stycznia 2010 r. sygn. akt I OSK 471/09, akceptowany przez M. Wolanina w: J. Jaworski, A. Prusaczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, C.H.Beck 2011, s. 1041-1042, nb 8). Tym niemniej w rozpoznawanej sprawie cel wywłaszczenia został osiągnięty i nieruchomość nadal jest wykorzystywana zgodnie z nim w części dotyczącej infrastruktury technicznej osiedla. Takie samo stanowisko wyrażono także w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 5 lipca 2016 r. sygn. akt I OSK 610/15, a także m.in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 21 października 2015 r. sygn. akt II SA/Łd 370/15". Dodać również w tym miejscu należy, iż co prawda infrastruktura techniczna nie znajduje się na całej wnioskowanej do zwrotu nieruchomości, jednakże dla prawidłowej eksploatacji i konserwacji sieci muszą istnieć strefy ochronne. Poza tym, w pozostałej części wywłaszczona nieruchomość stanowi zieleń. W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy nie sposób więc podzielić twierdzeń organu I instancji, że przedmiotowa działka powinna podlegać zwrotowi na rzecz wnioskodawców, wobec niewykorzystania jej na cel wywłaszczenia. Na przedmiotowej działce znajdują się bowiem instalacje podziemne oraz stanowi ona teren zielony, wykorzystywany przez mieszkańców osiedla, którzy mogą z niego swobodnie korzystać.
Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła J. M. wskazując, że dokumentacja kartograficzna zebrana w sprawie jak i rozprawa z dnia 18.10.2019 r., wykazały, że przedmiotowa działka nr [...] znajduje się w głębi osiedla domków jednorodzinnych i jest fizycznie oddzielona od zrealizowanej inwestycji osiedla budownictwa wielorodzinnego na K. . Jeżeli zatem, na części jej terenu znajdują się media, to te media służą osiedlu domków jednorodzinnych, gdyż bez mediów żadne osiedle nie mogłoby istnieć. Zatem słuszne wydaje się stanowisko Gminy Miejskiej Kraków zawarte w piśmie z dnia 31.05.2018 r., iż powzięty został zamiar użycia na inny cel niż określony w orzeczeniu o wywłaszczeniu i w umowie sprzedaży nieruchomości przedmiotowej działki. Mimo, że przeprowadzone postępowanie administracyjne potwierdziło tę tezę, to organ II - instancji powołując się na obszerne orzecznictwo sądów, oczywiście dotyczące innego stanu faktycznego, uznał że do realizacji inwestycji należy infrastruktura techniczna znajdująca się na nieruchomości, podczas gdy w rzeczywistości ta infrastruktura służy osiedlu domków jednorodzinnych a nie inwestycji wielorodzinnej. W konkluzji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej powoływana jako P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 P.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych – o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia.
Kontroli sądu w niniejszej sprawie poddana jest ocena legalności decyzji o odmowie zwrotu udziału w nieruchomości, która to nieruchomość w ocenie organu II instancji nie jest zbędna na cel wywłaszczenia. Nieruchomość ta wywłaszczona pod budowę osiedla "[...]", stanowi teren porosły trawą przez którą przebiega infrastruktura techniczna (sieć energetyczna i gazowa). W ocenie organu odwoławczego infrastruktura ta została wybudowana na potrzeby osiedla mieszkaniowego i służy zaspokajaniu potrzeb jego mieszkańców. Cel wywłaszczenia został zatem zrealizowany.
Zgodnie z dyspozycją art. 136 ust 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 2147 z późn. zm. (dalej; u.g.n.). poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Przepis art. 137 ust 1 ustawy stanowi natomiast, iż nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:
1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo
2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.
Z kolei art. 216 ust 1 pkt 3 u.g.n. przesądza, iż
przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79)
Przedmiotem postępowania jest nieruchomość wywłaszczona w oparciu o przepisy w/w aktu tj. ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Żądanie zwrotu tej nieruchomości zostało złożone przez osoby uprawnione – spadkobierców byłych właścicieli nieruchomości wywłaszczonej. Organy przeprowadziły zatem postępowanie zmierzające wykazania czy żądanie zwrotu tej nieruchomości jest zasadne tj. do ustalenia czy cel wywłaszczenia został (nie został) zrealizowany.
Tytułem wstępu wskazać należy, iż przedmiotowa sprawa dotyczy przejęcia własności nieruchomości (wywłaszczenia) jakie dokonało się w latach 60-tych ubiegłego wieku, wywłaszczenia które dokonane było w innym porządku prawnym niż porządek aktualnie obowiązujący. Jak stanowi w art. 216 ust 2 u.g.n. - przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych, między innymi na podstawie ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Odpowiedzenie stosowanie przepisu dopuszcza pewne modyfikacje, jeżeli nie co do samego brzmienia normy prawnej wywodzonej z tego przepisu, to z pewnością do określenia szczegółowości kwestii nim normowanych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 21 marca 2013 r. II SA/Ke 119/13). Jak mowa wyżej, w przeszłości akt wywłaszczenia nie odpowiadał aktualnie obowiązującym standardom. Nie można w ocenie sądu do stanów faktycznych zaistniałych w innym porządku prawnym stosować wprost aktualnych uregulowań w zakresie takich pojęć jak cel wywłaszczenia. Interpretacja tego pojęcia (cel wywłaszczenia) musi uwzględniać fakt, że w dacie dokonania wywłaszczenia, z którym to wiąże się niniejsze postępowanie i co wynikało z ówcześnie obowiązujących przepisów i praktyki, cel wywłaszczenia nie musiał być precyzyjnie określony a podmioty przejmujące własność nieruchomości nie były ograniczone czasowo w realizacji tego celu. Często kwestie - co konkretnie miało być realizowane na danym obszarze wywłaszczonym, określane było już po wywłaszczeniu, w planach realizacyjnych, które zresztą (także legalnie) były zmieniane bądź korygowane. W razie modyfikacji celu wywłaszczenia tj. realizacji innego obiektu bądź innego urządzenia nieruchomości niż ten, jaki został opisany w decyzji jako cel wywłaszczenia – zwłaszcza w przypadku wywłaszczeń pod budowę kompleksów mieszkaniowych np. osiedli, nie uzasadnia przyjęcia, że do realizacji celu wywłaszczenia nie doszło. Jak mowa wyżej, przepis art. 216 ust 1przesądza, że przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych, między innymi na podstawie ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 lipca 2016 r. w przypadku realizacji takiej inwestycji jak osiedle mieszkaniowe, o wykorzystaniu na cel wywłaszczenia świadczy nie tylko zabudowanie budynkami mieszkaniowymi, ale także wszelkimi innymi obiektami, które są potrzebne dla osiedla. O wykorzystaniu na cel wywłaszczenia może także świadczyć inne niż zabudowa zagospodarowanie, w tym pozostawienie terenów zielonych. W przypadku realizacji dużej inwestycji na poszczególnych etapach może dochodzić do zmian w projektach zagospodarowania poszczególnych części terenu, stanowiących o realizacji osiedla. Pogląd ten sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela,. Był on zresztą wielokrotnie w orzecznictwie wyrażany, można więc uznać go za pogląd ugruntowany.
Tym niemniej, realizacja celu wywłaszczenia choćby dotyczyła innego sposobu zagospodarowania wywłaszczonej nieruchomości, niż ten określony w decyzji bądź ustalony przez organy w oparciu o inne dowody, jako doprecyzowanie celu wywłaszczenia (organ ustalił, że na terenie przedmiotowej działki miał być realizowany parking samochodowy), musiała stanowić zamierzone, celowe działania właściwych organów lub podmiotów na rzecz których wywłaszczenia dokonano, działań dążących do spełnienia określonych celów. Nie można uznać, iż pozostawienie nieruchomości bez konkretnego, celowego zagospodarowania stanowi realizację celu wywłaszczenia tylko dlatego, że nieruchomość znajduje się na obszarze osiedla, co czyni ją np. zielenią osiedlową. Oczywiście zagospodarowanie wywłaszczonej nieruchomości pod zieleń osiedlową mieści się w pojęciu realizacji celu wywłaszczenia, dokonanego pod budowę osiedla mieszkaniowego, ale w ocenie sądu musi być to wynikiem działań dążących do uzyskania takiego właśnie celu. Załączone do akt sprawy zdjęcia lotnicze wykazują, że na przestrzeni lat od 1970 do 1998 stan zagospodarowania (a w zasadzie braku zagospodarowania) tej nieruchomości się nie zmienił. Na nieruchomości tej nie podjęto żadnych celowych działań, by można uznać, że działka ta została zagospodarowana jako część miejskiej (osiedlowej) infrastruktury.
Realizacją celu wywłaszczenia nie jest także fakt, że przez teren przedmiotowej działki przebiegają fragmenty infrastruktury technicznej (sieci energetycznej i gazowej). Brak jakichkolwiek dowodów, że infrastruktura ta została wykonana dla realizacji celów budowy osiedla, jakie miało powstać w oparciu o projekt dla realizacji którego dokonano przedmiotowego wywłaszczenia. Przeprowadzenie przez działkę infrastruktury technicznej nawet dla obsługi sukcesywnie powstającego osiedla, ale nie w ramach działań związanych z wywłaszczeniem nie uzasadnia przyjęcia, że nieruchomość została zagospodarowania cel określony w decyzji wywłaszczeniowej tj.. że zrealizowano cel wywłaszczenia. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2013 I OSK 643/12, iż budowa infrastruktury technicznej z natury rzeczy nie koliduje ze zwrotem nieruchomości, jednakże jedynie w sytuacji, gdy ta infrastruktura techniczna nie stanowi celu wywłaszczenia, a związana jest jedynie z realizacją innej inwestycji będącej celem wywłaszczenia. W tym stanie rzeczy fakt, iż przez przedmiotową nieruchomość przebiega infrastruktura techniczna, która jednakże nie powstała w ramach realizacji projektu, który był celem wywłaszczenia, nie stoi na przeszkodzie by uznać tą nieruchomość za zbędną na cel wywłaszczenia. Podobnie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 listopada 2020 r. I OSK 1312/20.
W ocenie sądu decyzja organu odwoławczego była zatem wadliwa. Decyzja ta wadliwa jest także z przyczyn formalnych. Mianowicie uchyla pkt 1-3 decyzji organu I instancji i odmawia zwrotu udziałów w nieruchomości. Tymczasem decyzja organu I instancji miała także pkt 4 oraz 5, co do których organ odwoławczy nie wyrzekł ani nie wypowiedział się w uzasadnieniu. Odwołanie zostało co prawda złożone do pkt 1-3 decyzji organu I instancji, tym niemniej nie uprawniało to organu II instancji do nierozpoznania wszystkich punktów zaskarżonej decyzji. W ocenie sądu wniesienie odwołania, (choćby strona odwołująca nie kwestionowała wszystkich rozstrzygnięć, jakie w decyzji zostały zawarte), uruchamia proces ponownego rozpoznania sprawy w takim samym zakresie w jakim orzekał organ I instancji. Przepisy K.p.a. nie przewidują "częściowego" zaskarżania decyzji ani też nie dają organowi odwoławczemu kompetencji do "częściowego" orzekania w sprawie, jaka przed nim zawisła na skutek złożenia dowołania. Wniesienie odwołania uruchamia proces ponownego rozpatrzenia sprawy w granicach, w jakich orzekała organ I instancji.
Przepis art. 138 § 1 oraz § 2 K.p.a. stanowi zamknięty katalog rodzaju wyrzeczeń dokonywanych przez organ odwoławczy. Wyrzeczenie nie utrzymujące decyzji organu I instancji w mocy lub (w razie uchylenia tej decyzji w całości lub części) nie orzekające co do istoty sprawy lub o nie umarzające postępowania lub w końcu nie przekazujące sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, nie mieści się w katalogu rozstrzygnięć do wydania jakich uprawniony a zarazem obowiązany jest organ odwoławczy. (por. Jaśkowska Małgorzata, Wilbrandt-Gotowicz Martyna, Wróbel Andrzej, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. VIII, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 sierpnia 2018 r. I OSK 2294/16, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 lutego 2015 r. II SA/Kr 1658/14. Jak zasadnie wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2012 r. II OSK 19/11 organ odwoławczy, uchylając zaskarżoną decyzję w części, winien wydać nowe rozstrzygnięcie w zakresie uchylonym dotyczącym tylko części decyzji organu pierwszoinstancyjnego , jak również konieczne jest orzeczenie co do pozostałej części decyzji, nieuchylonej, bowiem tylko wówczas sprawa rozpoznawanego odwołania wniesionego od całej decyzji będzie odnosiła się do całego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji. Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w oparciu o zarządzenia przewodniczącego wydziału wydane na podstawie art. 15zzs4 ust 3 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV (Dz.U. 2020.875).