II SA/KR 1190/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę na decyzję nakazującą rozbiórkę drogi dojazdowej wybudowanej bez pozwolenia na budowę, doprecyzowując zasady odpowiedzialności inwestora i właścicieli nieruchomości.
Sprawa dotyczyła skargi Gminy J. i A. K. na decyzję nakazującą rozbiórkę drogi dojazdowej wybudowanej bez wymaganego pozwolenia na budowę. Droga ta, utwardzona asfaltem w 2003 r., przebiegała przez działki prywatne. Organy nadzoru budowlanego nakazały rozbiórkę, obciążając Gminę J. obowiązkiem rozbiórki części drogi na działkach, których właściciele wyrazili zgodę, oraz A. K. (właścicielkę jednej z działek) obowiązkiem rozbiórki fragmentu drogi na jej nieruchomości, wobec braku jej zgody. Sąd administracyjny uznał decyzję za prawidłową, doprecyzowując, że odpowiedzialność za rozbiórkę może być zróżnicowana w zależności od zgody właścicieli działek, a inwestor (Gmina) może być zobowiązany do rozbiórki części drogi na działkach, których właściciele wyrażają na to zgodę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznał skargi Gminy J. oraz A. K. na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie, która utrzymała w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Suchej Beskidzkiej nakazującą rozbiórkę części wybudowanej drogi dojazdowej bez wymaganego pozwolenia na budowę. Droga ta, utwardzona asfaltem w 2003 r. na zlecenie Rady Sołeckiej, przebiegała przez działki prywatne. Organy nadzoru budowlanego ustaliły, że budowa drogi wymagała pozwolenia na budowę, którego Gmina J. nie uzyskała. Po wcześniejszych postępowaniach i uchyleniu decyzji, organ I instancji ponownie nakazał rozbiórkę, obciążając Gminę J. obowiązkiem rozbiórki fragmentów drogi na działkach, których właściciele wyrazili zgodę na rozbiórkę przez Gminę. Natomiast w odniesieniu do fragmentu drogi przebiegającego po działce A. K., która nie wyraziła zgody na rozbiórkę, obowiązek ten nałożono na nią jako właścicielkę. Organ odwoławczy utrzymał tę decyzję w mocy. Skarżący zarzucali m.in. naruszenie przepisów K.p.a., błędną wykładnię Prawa budowlanego oraz skierowanie decyzji do niewłaściwych podmiotów. Sąd administracyjny, kontrolując legalność decyzji, uznał ją za prawidłową. Podkreślił, że decyzja nakazująca rozbiórkę nielegalnie wybudowanej drogi była poprzedzona postanowieniem o wstrzymaniu robót, a wcześniejsze orzeczenia sądowe nie wiążą w kwestii adresata decyzji rozbiórkowej w sposób bezwzględny, zwłaszcza gdy stan faktyczny uległ zmianie. Sąd wskazał, że odpowiedzialność za rozbiórkę może być zróżnicowana i podzielona między inwestora (Gminę J.) a właścicieli nieruchomości, w zależności od ich zgody na rozbiórkę. W przypadku działek, których właściciele wyrazili zgodę, obowiązek rozbiórki nałożono na Gminę. W przypadku działki A. K., która sprzeciwiła się rozbiórce, obowiązek nałożono na nią jako właścicielkę. Sąd uznał, że decyzja jest wykonalna i że organ prawidłowo zastosował się do wskazań sądu z poprzedniego wyroku, różnicując adresatów decyzji rozbiórkowej. Zarzuty dotyczące niewykonalności decyzji, naruszenia zasad współżycia społecznego czy trudności w dojeździe uznano za bezzasadne w kontekście postępowania o nakaz rozbiórki.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, decyzja nakazująca rozbiórkę może być skierowana do różnych podmiotów (inwestora i właściciela) w zależności od ich zgody na rozbiórkę i tytułu prawnego do nieruchomości. Inwestor może być zobowiązany do rozbiórki części obiektu na działkach, których właściciele wyrażają zgodę, podczas gdy właściciel nieruchomości, który sprzeciwia się rozbiórce, może być zobowiązany do rozbiórki części obiektu na jego działce.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że odpowiedzialność za rozbiórkę samowoli budowlanej może być zróżnicowana. W sytuacji, gdy część właścicieli działek wyraża zgodę na rozbiórkę przez inwestora, a część się sprzeciwia, możliwe jest obciążenie inwestora obowiązkiem rozbiórki części obiektu na działkach, których właściciele się na to zgadzają, oraz właścicieli nieruchomości obowiązkiem rozbiórki części obiektu na działkach, co do których się nie zgadzają. Taka dywersyfikacja odpowiedzialności jest dopuszczalna i wynika z konieczności wykonania decyzji.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (15)
Główne
P.b. art. 48 § 1
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane
Nakaz rozbiórki obiektu budowlanego wybudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę.
P.b. art. 52
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane
Obowiązek dokonania rozbiórki przez inwestora, właściciela lub zarządcę obiektu.
Pomocnicze
P.b. art. 48 § 3-4
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane
Postępowanie legalizacyjne i możliwość doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z prawem.
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada prawdy obiektywnej i podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
k.p.a. art. 8
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada pogłębionego zaufania do organów władzy publicznej.
k.p.a. art. 77 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada swobodnej oceny dowodów.
k.p.a. art. 105
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Umorzenie postępowania w przypadku jego bezprzedmiotowości.
k.p.a. art. 107 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji.
k.p.a. art. 138 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji.
p.p.s.a. art. 3 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne.
p.p.s.a. art. 145
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawy uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji przez sąd administracyjny.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzeczenie sądu w przypadku nieuwzględnienia skargi.
p.p.s.a. art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Związanie sądu i organów oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania.
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie art. 66 § 3
Przepis dotyczący stanu technicznego obiektu budowlanego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Decyzja nakazująca rozbiórkę jest prawidłowa, ponieważ droga została wybudowana bez wymaganego pozwolenia na budowę, a możliwość jej legalizacji nie została zrealizowana. Odpowiedzialność za rozbiórkę może być zróżnicowana i podzielona między inwestora (Gminę J.) a właścicieli nieruchomości, w zależności od ich zgody na rozbiórkę. Organ prawidłowo zastosował się do wskazań sądu z poprzedniego wyroku, różnicując adresatów decyzji rozbiórkowej. Decyzja jest wykonalna, a zarzuty dotyczące jej niewykonalności są bezzasadne.
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia przepisów K.p.a. przez organy nadzoru budowlanego. Zarzuty błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania przepisów Prawa budowlanego. Argument, że utwardzenie drogi stanowiło przebudowę, a nie budowę, i nie wymagało pozwolenia na budowę. Argument o niewykonalności decyzji rozbiórkowej. Argumenty dotyczące naruszenia zasad współżycia społecznego i trudności w dojeździe mieszkańców.
Godne uwagi sformułowania
W ocenie sądu decyzja jest prawidłowa. W takiej sytuacji jest możliwa dywersyfikacja odpowiedzialności i ustalenie w decyzji obowiązku wykonania rozbiórki przez różne podmioty. Taka konstrukcja decyzji o rozbiórce nie jest wykluczona, a co więcej, jedynie możliwa w założonej sytuacji. Wobec tego w ocenie Sądu nie ma mowy o związaniu w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. w kwestii adresata decyzji rozbiórkowej. Kwestie naruszenia zasad współżycia społecznego, trudności w dojeździe mieszkańców do swoich posesji ale też służb takich jak policja, straż pożarna, pogotowie, nie są kategoriami rozważanymi w postępowaniu dotyczącym nakazu rozbiórki.
Skład orzekający
Agnieszka Nawara-Dubiel
przewodniczący
Mirosław Bator
sprawozdawca
Sebastian Pietrzyk
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Określenie zasad odpowiedzialności za samowolę budowlaną w przypadku obiektów liniowych (dróg) przebiegających przez różne nieruchomości, zróżnicowanie adresatów decyzji rozbiórkowej w zależności od zgody właścicieli, oraz relacja między postanowieniem o wstrzymaniu robót a decyzją o rozbiórce."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej i faktycznej, gdzie inwestorem jest gmina, a droga przebiega przez działki prywatne o różnym statusie prawnym i różnej woli właścicieli co do rozbiórki.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje złożoność egzekwowania prawa budowlanego w praktyce, szczególnie gdy dotyczy infrastruktury publicznej na prywatnym gruncie i gdy pojawiają się sprzeczne interesy mieszkańców. Pokazuje, jak sądy interpretują przepisy w kontekście konkretnych stanów faktycznych.
“Droga bez pozwolenia: Kto zapłaci za rozbiórkę? Sąd rozstrzyga o odpowiedzialności gminy i właścicieli.”
Sektor
budownictwo
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Kr 1190/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-11-13
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-09-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Agnieszka Nawara-Dubiel /przewodniczący/
Mirosław Bator /sprawozdawca/
Sebastian Pietrzyk
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art 66 par 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Nawara-Dubiel Sędziowie: Sędzia WSA Mirosław Bator (spr.) Sędzia WSA Sebastian Pietrzyk Protokolant: starszy referent sądowy Paulina Filipek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2024 r. sprawy ze skarg Gminy J. i A. K. na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie nr 287/2024 z dnia 2 lipca 2024 r. znak WOB.7721.393.2023.JKUR w przedmiocie nakazu rozbiórki oddala skargę.
Uzasadnienie
Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Suchej Beskidzkiej decyzją z dnia 19 września 2023 r. nr 104/2023 znak: PINB.7355.II.92.JG.2014.MG
1/ nakazał Gminie J. dokonać rozbiórki części wybudowanej drogi dojazdowej bez wymaganego pozwolenia na budowę w zakresie zlokalizowanym na działkach nr [...], [...], [...] położonych w N.
2/ A. K. dokonać rozbiórki części wybudowanej drogi dojazdowej bez wymaganego pozwolenia na budowę w zakresie zlokalizowanym na działce nr [...] położonej w N.
wraz z wykonaną w tym zakresie podbudową pod nawierzchnię bitumiczną i elementami odwodnienia nawierzchni – w związku z nieprzedłożeniem dokumentów legalizacyjnych dotyczących budowy drogi w N. na działkach nr [...], [...], [...], [...] w zrealizowanym zakresie na długości 86 m – od drogi gminnej ("N. przez wieś") przebiegającej po działce nr [...] w N. w kierunku zachodnim – do zabudowań zlokalizowanych na działce nr [...] w N.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że podczas kontroli z 31 marca 2014 r. stwierdzono wykonany asfaltowy dojazd, w stosunku którego powzięto od mieszkańca informację, że został on wykonany bez pozwoleń. Pracownicy urzędu Gminy oświadczyli, że w 2003 r. na zlecenie Rady Sołeckiej, została utwardzona droga dojazdowa do domów poprzez nałożenie nawierzchni bitumicznej. Na wykonanie tych prac Gmina posiadała zgodę mieszkańców, do których prowadzi droga. Wykonany asfalt jest położony na prywatnych działkach, w związku z tym Gmina nie posiada żadnej dokumentacji. Podczas oględzin z 10 grudnia 2018 r. stwierdzono, że przedmiotowa droga dojazdowa ma szerokość utwardzenia 2,7 m oraz długość 86 metrów (licząc od drogi gminnej do zabudowań na działce [...]). Wykonano również elementy urządzeń odwadniających w postaci wbudowania w drogę korytek poprzecznych przykrytych metalową kratą, które odprowadzają wodę opadową do przydrożnego rowu. Jak ustalił organ, że przed wykonaniem asfaltu, droga była od lat 90-tych utwardzona tłuczniem. Organ przytoczył również pismo współwłaścicielek działki nr [...], w którym wskazały one, że sprzeciwiają się legalizacji inwestycji drogi dojazdowej, zaznaczając, że droga jest zlokalizowana na ich prywatnym terenie. Organ dodał, że w toku postępowania działka nr [...] uległa podziałowi na działki [...] i [...]. Decyzją z 17 stycznia 2018 r. organ I instancji umorzył postępowanie w sprawie. Rozstrzygnięcie to zostało uchylone decyzją organu odwoławczego z 1 października 2018 r., a sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Postanowieniem z 28 stycznia 2019 r. organ nakazał Gminie wstrzymanie prowadzenia robót budowlanych przy budowie drogi dojazdowej oraz przedłożenie w określonym terminie zaświadczenia wójta o zgodności budowy drogi z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, projektu budowlanego wraz z opiniami, uzgodnieniami i pozwoleniami oraz oświadczenia o prawie dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Wyrokiem z 4 sierpnia 2021 r. sygn. II SA/Kr 665/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę na postanowienie organu odwoławczego orzekające o nowym terminie przedłożenia dokumentów legalizacyjnych (do 31 grudnia 2021 r.) i utrzymujące w pozostałej części w mocy wzmiankowane powyżej postanowienie. Następnie decyzją z 9 marca 2022 r. organ I instancji nakazał Gminie, jako inwestorowi zrealizowanych robót budowlanych, dokonać rozbiórki wybudowanej bez pozwolenia na budowę drogi dojazdowej o szerokości 2,7 m i długości 86 m przebiegającej po działkach [...], [...], [...] i [...], w zrealizowanym zakresie od drogi gminnej w kierunku zachodnim do zabudowań zlokalizowanych na działce nr [...] na długości 86 m, wraz z wykonaną w tym zakresie podbudową pod nawierzchnię bitumiczną i elementami odwodnienia nawierzchni. W odwołaniu od powyższej decyzji Gmina podniosła, że obowiązki nałożone na nią w drodze postanowienia z 28 stycznia 2019 r. nie były możliwe do zrealizowania. Gmina wskazała tu na obowiązek przedłożenia oświadczenia o prawie dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Jak podkreśliła, przedmiotowe nieruchomości stanowią własność osób fizycznych, a część właścicieli nie wyraża zgody na legalizację inwestycji. Gmina zakwestionowała również skierowanie decyzji do niej, jako do inwestora. Gmina dodała, że wykonanie drogi przyniosło korzyści dla okolicznych mieszkańców, a orzeczona rozbiórka nie powinna mieć miejsca, z punktu widzenia interesów mieszkańców i Gminy. Odwołanie od decyzji o nakazie rozbiórki wywiodły również A. K. i B. G., które zaznaczyły, że nakaz rozbiórki narusza zasady zdrowego rozsądku. Zaakcentowały, że przedmiotowa droga to jedyny dojazd do trzech domów i licznych pól. Decyzją z 14 czerwca 2022 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ II instancji wskazał, że w sprawie znajdą zastosowanie przepisy ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2020 r. poz. 1333, dalej: P.b) w brzmieniu sprzed nowelizacji z 2020 r. Podzielił konstatacje, że mamy do czynienia z wykonaniem budowli w rozumieniu P.b. Organ podkreślił, że termin na przedłożenie dokumentów legalizacyjnych upłynął 31 grudnia 2021 r. Wobec braku przedłożenia dokumentów, organ był zobowiązany do wydania nakazu rozbiórki. Organ zaznaczył, że zgodnie z art. 52 P.b. do dokonania rozbiórki nakazanej w drodze decyzji obowiązany jest inwestor, właściciel lub zarządca obiektu, zaś Gmina jest inwestorem, co potwierdza zapadły w sprawie wyrok WSA w Krakowie. W ocenie organu, nie ma uzasadnienia kierowanie ciężarów administracyjnych, będących następstwem samowoli budowlanej, solidarnie do współwłaścicieli działek, gdyż nie dopuścili się oni deliktu. Organ podkreślił, że o konieczności rozbiórki decyduje konkretny przepis prawa, a nie uznanie organu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w Krakowie wyrokiem z dnia 8 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Kr 979/22 uchylił zaskarżoną decyzję MWINB i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. T
Ponownie rozpoznając sprawę PINB w Suchej Beskidzkiej wydał powołaną na wstępie decyzje z dnia 19 września 2023 r. nr 104/2023.
Od tej decyzji odwołanie wniosły A. K., B. G., T. M. oraz Gmina J. .
Małopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Krakowie decyzją z dnia 2 lipca 2024 r. nr 287/2024 znak: WOB.7721.393.2023.JKUR utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z dyspozycją art. 28 ust. 1 upb roboty budowlane można rozpocząć jedynie na podstawie ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę, z zastrzeżeniem art. 29-31. Jako roboty budowlane w myśl art. 3 pkt 7 upb rozumie się budowę, a także prace polegające na przebudowie, montażu, remoncie lub rozbiórce obiektu budowlanego. Co do kwalifikacji przedmiotu postępowania, organ odwoławczy wskazuje, że aktualne pozostają wskazania MWINB zawarte w postanowieniu nr 301/2021 z dnia 31 marca 2021 r. W stanie faktycznym niniejszej sprawy niewątpliwie miała miejsce budowa drogi dojazdowej na działkach ewid. nr [...], [...],[...],[...]. WSA w Krakowie w wyroku z dnia 4 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Kr 665/21 zapadłym w przedmiotowej sprawie wskazał, że organy obu instancji prawidłowo ustaliły, że na dziatkach o nr ewid.[...] (aktualnie na skutek podziału: działka ewid. nr [...] oraz [...]) [...], [...] położonych w miejscowości N. została wybudowana przez Gminę J. 2003r. droga dojazdowa o szerokości 2,7m i długości 86m (licząc od drogi gminnej do zabudowań na działce nr [...]). Wybudowanie drogi nastąpiło na zlecenie Rady Sołeckiej. Roboty budowlane prowadzące do powstania drogi polegały na utwardzeniu jezdni asfaltem; nadto drogę wyposażono w urządzenia odwodniające w postaci korytek poprzecznych przekrytych metalową kratą (woda odprowadzana jest do przydrożnego rowu). W tym stanie rzeczy istnienie wybudowanego obiektu budowlanego w rozumieniu art. 48 pr. bud (budowli - drogi) nie budzi wątpliwości. Organy prawidłowo ustaliły też, że budowa tego obiektu wymagała pozwolenia na budowę, którego inwestor nie uzyskał. W przypadku braku pozwolenia na budowę organ jest zobowiązany do przeprowadzenia postępowania w sprawie legalności obiektu w trybie art. 48 upb. Z brzmienia art. 48 upb jednoznacznie wynika, iż ewentualny nakaz rozbiórki zostaje poprzedzony postępowaniem mającym na celu ustalenie istnienia możliwości doprowadzenia obiektu budowlanego do stanu zgodnego z prawem. Orzeczenie nakazu rozbiórki należy zatem traktować jako przepis wyjątkowy, stanowiący odstępstwo od ogólnej zasady, a nie jako jedyną i ostateczną decyzję. Ponadto powołane przepisy świadczą o tym, iż organ nadzoru budowlanego jest władny do wszczęcia procedury legalizacyjnej, dopiero w przypadku ustalenia, że zrealizowany obiekt jest zgodny z przepisami regulującymi kwestie zagospodarowania przestrzennego i innymi aktami prawa miejscowego oraz nie narusza przepisów, w tym techniczno-budowlanych w zakresie uniemożliwiającym doprowadzenie obiektu do stanu zgodnego z prawem. Podkreślenia wymaga fakt, że legalizacja samowoli budowlanej jest uprawnieniem Inwestora, a nie jego obowiązkiem. Nakaz rozbiórki obiektu może być orzeczony dopiero wówczas, gdy okaże się, że nie ma prawnych możliwości jego legalizacji. Zgodnie z powyższym unormowaniem prawnym PINB postanowieniem nr 10/2019 nakazał Gminie J. [...] [...] -jako inwestorowi zrealizowanej inwestycji wstrzymać prowadzenie robót budowlanych przy budowie drogi dojazdowej przebiegającej po działkach o nr ew. [...], [...], [...] w N. , bez wymaganego pozwolenia na budowę; przedłożyć w terminie do dnia 30.09.2019r. - zaświadczenie Wójta Gminy J. o zgodności budowy drogi z ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, 4 egzemplarze projektu budowlanego wraz z opiniami, uzgodnieniami i pozwoleniami wymaganymi przepisami szczególnymi, oświadczenie o prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Po rozpoznaniu zażaleń na ww. postanowienie, MWINB postanowieniem z dnia 31 marca 2021r. uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej terminu wykonania nałożonego obowiązku i orzekł nowy termin: do dnia 31 grudnia 2021r. w pozostałej części utrzymuję zaskarżone postanowienie w mocy. Przypomnieć należy, że na ww. postanowienie MWINB skargę do WSA w Krakowie wniosła Gmina J. . WSA rozpatrując ww. skargę wyrokiem z dnia 4 sierpnia 2021r., sygn. akt II SA/Kr 665/21 skargę oddalił. Wyrok ten stał się prawomocny z dniem 30 października 2021 r. Mając na uwadze postanowienie MWINB z dnia 31 marca 2021r. należy stwierdzić, że termin do przedłożenia dokumentów upłynął w dniu 31 grudnia 2021 r. Wobec nieprzedłożenia przez inwestora dokumentów legalizacyjnych, organ I instancji wydał decyzję nr z dnia 9 marca 2022 r., utrzymaną w mocy decyzją MWINB z dnia 14 czerwca 2022 r. Obie ww. decyzje zostały wyeliminowane z obrotu prawnego wyrokiem WSA w Krakowie z dnia 8 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Kr 979/22. W wyroku tym Sąd nie zakwestionował zasadności prowadzenia legalizacyjnego, i samego w sobie nakazu rozbiórki zaistniałego na skutek braku przedłożenia dokumentów legalizacyjnych, lecz zakwestionował osobę adresata decyzji. Wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 52 upb (w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją z dnia 19 września 2020 r.) inwestor, właściciel lub zarządca obiektu budowlanego jest obowiązany na swój koszt dokonać czynności nakazanych w decyzji, o której mowa w art. 48, art. 49b, art. 50 a oraz art. 51. Z akt sprawy wynika, że inwestorem obiektu postępowania jest Gmina J. . W wyroku z dnia 8 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Kr 979/22, Sąd stwierdził, że cyt. przytoczony wyżej stan faktyczny sprawy wskazuje, że w odniesieniu do działek nr [...], [...], [...], skoro ich właściciele bądź współwłaściciele najprawdopodobniej nie zgadzają się na istnienie drogi na ich nieruchomościach, prawidłowo orzeczono, że rozbiórki ma dokonać inwestor, czyli Gmina J. . W tym zakresie skargi były zatem bezzasadne. Niemniej jednak nie są to wszystkie działki objęte nakazem. Jak to bowiem już powiedziano, na działce nr [...] skarżącej A. K. także leży część drogi objętej nakazem rozbiórki, lecz skarżąca nie zgadza się na rozbiórkę, czego dowodem jest niniejsza skarga. W takiej sytuacji istnieje poważna obawa, że decyzja o rozbiórce dotyczącej tej części drogi z udziałem Gminy J. będzie niewykonalna. Odnośnie takiej sytuacji orzecznictwo jednoznacznie stwierdza, że nie można orzec nakazu rozbiórki, adresując go wyłącznie do inwestora, jeśli w dacie orzekania nie posiada on takich uprawnień do władania obiektem budowlanym, które pozwoliłyby mu na wykonanie nakazu. Kryterium wyboru spośród trzech wymienionych w art. 52 p.b. podmiotów jest posiadanie tytułu prawnego umożliwiającego wykonanie decyzji (...). Expressis verbis wypowiedział się na ten temat WSA w Warszawie następująco: "Jeżeli sprawcą samowoli budowlanej jest inwestor, który nie posiada w dacie orzekania o rozbiórce prawa do nieruchomości, organ określając podmiot obowiązany do rozbiórki powinien wziąć pod uwagę wskazanie właściciela co do tego, czy chce i zezwala, by inwestor - sprawca samowoli - dokonał nakazanych przez organ czynności związanych z rozbiórką". Reasumując: co do działek (mówiąc bardziej abstrakcyjnie), co do których właściciele nie wyrażą zgody na dokonanie rozbiórki, organ powinien wskazać w decyzji jako podmiot zobowiązany - właściciela. Powstaje zatem pytanie, co w sytuacji, w której, tak jak w niniejszej sprawie, wszystko wskazuje na to, że część właścicieli działek, przez które przebiega droga - samowola budowlana - wyrazi zgodę na rozbiórkę (wręcz się jej domaga), a część nie. W ocenie Sądu, w takiej sytuacji jest możliwa dywersyfikacja odpowiedzialności i ustalenie w decyzji obowiązku wykonania rozbiórki przez różne podmioty. Droga jest obiektem liniowym i w niniejszej sprawie różne jej części znajdują sią na różnych działkach. Wystarczy zatem obciążyć inwestora obowiązkiem rozbiórki części drogi położonych na działkach, których właściciele się na to zgadzają, oraz właścicieli - obowiązkiem rozbiórki części drogi położonych na działkach, co do których się na to nie zgadzają. Taka konstrukcja decyzji o rozbiórce nie jest wykluczona, a co więcej, jedynie możliwa w założonej sytuacji Wskazał na taką możliwość NSA w wyroku z dnia 6 maja 2016 r. II OSK 2100/14, LEK nr 2108447: "Żadne racje nie stoją na przeszkodzie, by adresatem nakazu rozbiórki nie mógł być, poza aktualnym właścicielem, również sprawca samowoli budowlanej. Włączenie go do postępowania jako osoby zobowiązanej do współwykonania decyzji wynika z uznania, że nałożenie nakazu rozbiórki wyłącznie na właściciela nieruchomości byłoby dla tego podmiotu nieuzasadnionym obciążeniem, narażałoby na koszty i dolegliwą procedurę, stanowiłoby również nieuzasadnione zwolnienie inwestora, który działał w warunkach samowoli budowlanej i powinien ponieść również wszystkie niedogodności związane z wykonaniem rozbiórki". Tutaj NSA mówi o odpowiedzialności dodatkowo inwestora obok właściciela, zaś sytuacja w niniejszej sprawie prowadzi do odpowiedzialności przede wszystkim inwestora obok właściciela (tego ostatniego w stosunku do części drogi, co do których nie zgadza się na rozbiórkę). Wobec powyższego zgodnie ze wskazaniami zawartymi w cytowanym wyżej wyroku sądowym, organ I instancji wystosował odrębne wezwania do każdego z właścicieli/współwłaścicieli działek ewid. nr [...]; [...]; [...] oraz [...] w N. po których przebiega sporna droga, o pisemne zajęcie stanowiska w kwestii czy wyrażają Oni zgodę na dokonanie rozbiórki przedmiotowego obiektu budowlanego przez Gminę J. . Z oświadczeń przedłożonych przez osoby wezwanie wynika, że zgodę na dokonanie rozbiórki przez Gminę J. fragmentów spornej drogi przebiegających po Ich nieruchomościach wyrażają M. Ś. - właścicielka działki ewid. nr [...]; M. P. - właścicielka działki ewid. nr [...] oraz K. J. i A. J. - współwłaściciele działki ewid. nr [...]. Natomiast zgody takiej nie wyraża A. K. -właścicielka działki ewid. nr [...], która kategorycznie sprzeciwia się rozbiórce nie tylko fragmentu drogi przebiegającej po Jej działce, ale w ogóle całości spornego obiektu. Z treści odwołań złożonych przez A. K. wynika, że jej stanowisko w tej kwestii nie uległo zmianie na etapie postępowania odwoławczego. Podsumowując, w tak ustalonym stanie rzeczy w ocenie MWINB, organ I instancji uwzględnił ocenę prawną i wskazania wyrażone w zapadłym w sprawie wyroku WSA w Krakowie z dnia 8 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Kr 979/22, czemu dano wyraz poprzez wystosowanie do każdego z właścicieli działek ewid. po których przebiega sporna droga odrębnego wezwania z zapytaniem czy właściciel ten wyraża zgodę na dokonanie rozbiórki przedmiotowej drogi przez Gminę J. . Tym samym wobec faktu, że właściciele działek ewid. nr [...], [...] oraz [...] zgodę taką wyrazili, zasadne było obciążenie Gminy J. obowiązkiem rozbiórki spornej drogi w zakresie w jakim droga ta przebiega po wyżej wymienionych nieruchomościach. Natomiast co do fragmentu drogi przebiegającej po działce ewid. nr [...], wobec braku zgody A. K., koniecznym stało się nałożenie obowiązku rozbiórki fragmentu drogi przebiegającej po tej działce na jej właściciela tj. na A. K.. W przypadku nałożenia co do tego wzmiankowanego fragmentu drogi, na Gminę J. (inwestora), istnieje bowiem poważna obawa, że decyzja o rozbiórce dotyczącej tej części drogi z udziałem Gminy J. będzie niewykonalna. Podsumowując, organ I instancji prawidłowo nałożył obowiązek rozbiórki na Gminę J. - w zakresie fragmentów drogi przebiegającej po działkach ewid. nr [...], [...] oraz [...] oraz na A. K. - w zakresie fragmentu drogi przebiegającej po działce ewid. nr [...].
Na tą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła Gmina J. zarzucając naruszenie:
1/ art. 7, 8, 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. poprzez ich wadliwe zastosowanie, przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i przyjęcie ustaleń nie znajdujących podstaw w zgromadzonym materiale dowodowym, niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego, jego dowolną ocenę oraz przeprowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania do władzy publicznej, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego rozstrzygnięcia w przedmiocie rozbiórki,
2/ art. 107 § 1 pkt. 6 i § 3 K.p.a. poprzez zaniechanie wyczerpującego odniesienia się w uzasadnieniu decyzji do wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodów i okoliczności podniesionych przez strony w toku postępowania, a tym samym brak dostatecznego uzasadnienia zaskarżonej decyzji, co w konsekwencji znacząco utrudnia dokonanie kontroli zapadłej w sprawie decyzji,
3/ art. 138 § 1 pkt. 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, w sytuacji gdy decyzja ta jest obarczona tym samymi wadami, co decyzja zaskarżona, a naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego, przemawiały za uchyleniem decyzji organu I instancji w całości;
4/ art. 48 ust.1 w zw. z art. 48 ust.3-4 i art. 52 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tj.: uznanie braku wykonania obowiązku nałożonego na podstawie art. 48 ust. 2 – 3 Prawa budowlanego i orzeczenie rozbiórki pomimo, iż realizacja postanowienia PINB z dnia 28 stycznia 2019 r. zmienionego kolejno postanowieniem MINB w Krakowie z dnia 31.03.2021 r. nie była możliwa, orzeczenie obowiązku rozbiórki co do części wybudowanej drogi w zakresie zlokalizowanym na działkach o nr ew. [...], [...], [...] [...] w N. bez wskazania jakiej dokładnie części - jakiej długości, jakiej szerokości, jak przebiegającej - oraz jakich elementów tej drogi rozbiórka ma dotyczyć;
5/ art. 52 Prawa budowlanego poprzez jego błędną wykładnię - skierowanie w pkt. 1 decyzji nakazu rozbiórki do Gminy J. jako rzekomego inwestora, w sytuacji, gdy prace dokonane zostały na nieruchomościach, w stosunku do których Gmina nadal nie legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania na cele budowlane tj. błędne nałożenie obowiązku rozbiórki na inny podmiot niż właściciele nieruchomości, czego nie zmieniają oświadczenia pozyskane przez PINB w Suchej Beskidzkiej na etapie postępowania I instancji.
W uzasadnieniu rozwinięto powyższe zarzuty w konkluzji wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Na tą decyzję skargę do WSA w Krakowie wniosła również A. K. zarzucając naruszenie:
1/art. 48 ust. 1 ustawy Prawo budowlane przez jego błędną wykładnię i uznanie, iż należało nakazać Gminie J. oraz A. K. dokonania rozbiórki wybudowanej drogi dojazdowej przebiegającej po działkach o nr ew. [...], [...], [...], [...] w N. , podczas gdy droga ta istniała od kilkudziesięciu lat, była użytkowana przez mieszkańców Gminy, a Gmina J. jedynie dokonała jej utwardzenia, przebudowy, a nie budowała jej od początku;
2/ art. 3 pkt. 7a) pr.bud. poprzez jego niezastosowanie w stanie faktycznym niniejszej sprawy i uznanie, iż Gmina J. nie przedłożyła dokumentów legalizacyjnych dotyczących budowy drogi, podczas gdy Gmina J. nie budowała drogi, gdyż droga była wybudowana od wielu lat, a jedynie utwardziła drogę, co powinno stanowić przebudowę w rozumieniu art. 3 pkt. 7a, dla której nie są konieczne tak rygorystyczne wymogi legalizacyjne;
3/ art. 138 § 1 pkt. 1 K.p.a. poprzez bezpodstawne utrzymanie w mocy decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Suchej Beskidzkiej z dnia 19 września 2023 r., podczas, gdy w ocenie skarżącej decyzja ta, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2) k.p.a., winna zostać uchylona w całości, a postępowanie przed organem I instancji powinno zostać umorzone;
4/ art. 105 k.p.a. poprzez brak umorzenia postępowania, pomimo, iż obecnie stroną postępowania nie jest już ówczesna wnioskodawczym B. S., co świadczy o tym, iż niniejsze postępowanie stało się bezprzedmiotowe;
5/ art. 8 k.p.a., tj. naruszenie zasady pogłębionego zaufania do organów władzy państwowej, poprzez podjęcie przez organy nadzoru budowlanego decyzji skutkujących negatywnymi konsekwencjami dla mieszkańców Gminy J. , pomimo że od wielu dziesięcioleci korzystają oni z drogi, która stanowi jedyny dostęp do ich domów, a co więcej decyzja organów nadzoru budowlanego ma wpływ na ich podstawowe prawa, a skarżąca nie ma żadnych możliwości skutecznej ich obrony z uwagi na fakt, iż to inwestor, tj. Gmina J. nie uzupełniła w terminie dokumentacji, na co skarżąca nie ma żadnego wpływu;
6/ art. 8 k.p.a., tj. naruszenie zasady pogłębionego zaufania do organów władzy państwowej, poprzez niesprawiedliwy dobór drogi prowadzącej do domów skarżącej, jako drogi zakwalifikowanej do rozbiórki, podczas gdy w latach 90tych w Gminie J. , ale także w całej Polsce miało miejsce utwardzanie urządzonych już dróg, które to drogi istnieją do dziś, a organy nadzoru nie podejmują tożsamych działań wobec innych dróg o takim samym statusie prawnym;
7/ art. 8 k.p.a., tj. naruszenie zasady pogłębionego zaufania do organów władzy publicznej poprzez wydanie decyzji skutkującej marnotrawieniem publicznych pieniędzy, które Gmina będzie musiała wydatkować na rozebranie drogi, która aktualnie służy mieszkańcom i stanowi dla niektórych jedyny dojazd do ich nieruchomości (tak mieszkalnych, jak i pól uprawnych);
8/ art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, i załatwienia sprawy poprzez bezzasadne uznanie, iż droga istniejąca na mapach i w terenie od kilkudziesięciu lat została wybudowana bezprawnie i bez zgody właścicieli, podczas gdy droga ta powstała staraniem wszystkich ówczesnych właścicieli działek za ich wiedzą i zgodą, a organy nadzoru budowlanego zbadały wyłącznie czy obecni właściciele wyrażają zgodę, co nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy, skoro poprzedni właściciele nie wyrażali sprzeciwu i wszyscy mieszkańcy korzystali z drogi w niezakłócony sposób;
9/ art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i uznaniu, iż wszyscy obecni właściciele działek (poza skarżącą) wyrażają zgodę na rozbiórkę drogi dojazdowej, podczas gdy zgoda właścicieli była podyktowana najprawdopodobniej ryzkiem związanym z ewentualną koniecznością pokrywania przez strony kosztów rozbiórki drogi dojazdowej, a K. i A. J., stwierdzili w swoim oświadczeniu, iż: "w przypadku możliwości pozostawienia drogi na mojej działce wnioskuję o jej pozostawienie, gdyż w żaden sposób mi nie przeszkadza i ułatwia dojazd na moją działkę", co jednoznacznie wskazuje na fakt, iż nie wszyscy właściciele żądali rozbiórki istniejącej drogi;
10/ art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego niniejszej sprawy, wybiórcze rozpatrzenie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz dokonanie jego dowolnej oceny, tj. w sposób pasujący do wydanego przez organ II instancji rozstrzygnięcia i brak wzięcia pod uwagę faktu, iż pozbawienie mieszkańców Gminy J. drogi spowoduje brak dostępu do ich nieruchomości, a co więcej może spowodować zagrożenie zdrowia i życia w przypadku, gdy nie będzie możliwości dojechania w sytuacji zagrożenia do osób odciętych od drogi przez służby policji, pogotowia czy też straży pożarnej;
11/ art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego niniejszej sprawy i brak przeprowadzenia rozgraniczenia w sprawie, które w stanie faktycznym niniejszej sprawy jest konieczne wobec istnienia spornych granic (wnioskodawca twierdziła, że droga znajduje się na jej nieruchomości, stąd żądała jej rozebrania, co nie zostało potwierdzone przez organ, skoro nawet nie uwzględnił wnioskodawczyni jako adresata decyzji kończącej postępowanie)
W uzasadnieniu rozwinięto powyższe zarzuty w konkluzji wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
W odpowiedzi na skargi Małopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Krakowie wniósł o ich oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych – o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia.
Kontroli sądu w niniejszym postępowaniu poddana jest ocena legalności decyzji nakazującej rozbiórkę drogi, zrealizowanej przez Gminę J. bez wymaganego pozwolenia na budowę, a zlokalizowaną na działkach prywatnych, nie należących do gminy. Adresatem decyzji jest inwestor - Gmina J. w odniesieniu do drogi zrealizowanej na działkach, których właściciele nie sprzeciwiają się rozbiórce, oraz A. K., właścicielka działki, na której zlokalizowana jest częściowo przedmiotowa droga, a która nie wyraża zgody na dokonanie rozbiórki. W ocenie sądu decyzja jest prawidłowa.
Przede wszystkim wskazać należy, że decyzja nakazująca dokonać rozbiórki nielegalnie wybudowanej drogi, poprzedzało postanowienie o wstrzymaniu robót budowlanych, w stosunku do inwestora tj. Gminy J. . Postanowienie to było przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 4 sierpnia 2021 r. I SA/Kr 665/21 oddalił skargę uznając, że zaistniały podstawy prawne do wydania tego postanowienia na jego adresata tj. Gminę J. W niniejszym postępowaniu wydano też decyzję o nakazie rozbiórki przedmiotowej drogi skierowaną do Gminy J. , którą to decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 8 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Kr 979/22 uchylił, w uzasadnieniu wskazując, iż "Podstawowym zagadnieniem w sprawie jest udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy Gmina J. została prawidłowo wskazana jako adresat decyzji rozbiórkowej. Na pierwszy rzut oka tak mogło by się wydawać. Zgodnie z art. 52 p.b., inwestor, właściciel lub zarządca obiektu budowlanego jest obowiązany na swój koszt dokonać czynności nakazanych w decyzji, o której mowa w art. 48, art. 49b, art. 50a oraz art. 51. Przepis ten wskazuje kolejność podmiotów, które powinny być adresatami decyzji o nakazie rozbiórki, bez względu na to, kto jest obecnie właścicielem nieruchomości. W orzecznictwie podkreśla się, że nakaz rozbiórki samowolnie wykonanego budynku należy w pierwszej kolejności kierować do inwestora, który w istocie jest sprawcą samowoli budowlanej i to w określonych przypadkach (wynikających z uwarunkowań faktycznych i prawnych) również wtedy, gdy nie jest on właścicielem nieruchomości, na której zrealizowano taki obiekt, w szczególności zaś w sytuacji, gdy inwestor wybudował samowolnie budynek bez zgody właściciela nieruchomości albo gdy nie kwestionuje tego właściciel nieruchomości. Orzecznictwo wypracowało tutaj regułę, że w pewnych szczególnych sytuacjach zobowiązanym do likwidacji samowoli budowlanej może być inwestor niebędący jednocześnie właścicielem nieruchomości. Jest to dopuszczalne w sytuacji, gdy inwestor wybudował samowolnie obiekt budowlany bez zgody właściciela nieruchomości. ( wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2017 r. II OSK 2116/15, LEX nr 2315999 , wyrok WSA w Krakowie z dnia 6 lutego 2018 r. II SA/Kr 1450/17 LEX nr 2447019, wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2016 r. II OSK 706/15, LEX nr 2248236, wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2016 r. II OSK 705/15 LEX nr 2290203, wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 listopada 2017 r. VII SA/Wa 27/17, LEX nr 2437956, wyrok NSA z dnia 14 maja 2018 r. II OSK 2943/17 LEX nr 2499583). Jest tak dlatego, że w sytuacji, gdy inwestor postawił obiekt budowlany bez zgody właściciela nieruchomości, nakaz powinien być nałożony na inwestora nie będącego właścicielem. Nałożenie nakazu rozbiórki na właściciela nieruchomości byłoby dla niego nieuzasadnionym obciążeniem, narażałoby na koszty i dolegliwą procedurę. Nie ma ekonomicznego i społecznego uzasadnienia kierowania ciężarów administracyjnych będących następstwem popełnienia deliktu administracyjnego do podmiotu, który nie tylko deliktu tego się nie dopuścił i który na jego popełnienie nie wyrażał zgody - w sytuacji, kiedy sprawca deliktu jest organowi znany. Nakaz rozbiórki obiektu wiąże się z obciążeniami finansowymi lub osobistymi dla osoby zobowiązanej do wykonania tego nakazu, w razie zaś niewykonania obowiązku, ciężary te przechodzą na postępowanie egzekucyjne w administracji. Brak uzasadnienia, by ciężary te ponosiła osoba, która nie popełniła deliktu administracyjnego, jakim jest samowola budowlana, ani też nie godziła się, by inna osoba (inwestor) na jej terenie samowolę budowlaną zrealizował ( por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 18 maja 2017 r. II SA/Kr 239/17, LEX nr 2305200 ). Przytoczony wyżej stan faktyczny sprawy wskazuje, że w odniesieniu do działek nr [...], [...], [...], skoro ich właściciele bądź współwłaściciele najprawdopodobniej nie zgadzają się na istnienie drogi na ich nieruchomościach, prawidłowo orzeczono, że rozbiórki ma dokonać inwestor, czyli Gmina J. . W tym zakresie skargi były zatem bezzasadne. Niemniej jednak nie są to wszystkie działki objęte nakazem. Jak to bowiem już powiedziano, na działce nr [...] skarżącej A. K. także leży część drogi objętej nakazem rozbiórki, lecz skarżąca nie zgadza się na rozbiórkę, czego dowodem jest niniejsza skarga. W takiej sytuacji istnieje poważna obawa, że decyzja o rozbiórce dotyczącej tej części drogi z udziałem Gminy J. będzie niewykonalna. Odnośnie takiej sytuacji orzecznictwo jednoznacznie stwierdza, że nie można orzec nakazu rozbiórki, adresując go wyłącznie do inwestora, jeśli w dacie orzekania nie posiada on takich uprawnień do władania obiektem budowlanym, które pozwoliłyby mu na wykonanie nakazu. Kryterium wyboru spośród trzech wymienionych w art. 52 p.b. podmiotów jest posiadanie tytułu prawnego umożliwiającego wykonanie decyzji ( tak wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2016 r. II OSK 704/15, LEX nr 2232624, podobnie wyrok WSA w Gdańsku z dnia 4 sierpnia 2016 r. II SA/Gd 303/16, LEX nr 2084960, wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2016 r. II OSK 1278/16, LEX nr 2190739, wyrok WSA w Krakowie z dnia 6 września 2022 r. II SA/Kr 746/22, LEX nr 3420777, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 18 stycznia 2022 r. IV SA/Po 810/21, LEX nr 3303186, wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 kwietnia 2018 r. VII SA/Wa 1562/17, LEX nr 2505279, wyrok NSA z dnia 17 lutego 2022 r. II OSK 720/19, LEX nr 3333707, z dnia 23 września 2021 r. II OSK 1113/19, LEX nr 3248609 ). Expressis verbis wypowiedział się na ten temat WSA w Warszawie następująco: "Jeżeli sprawcą samowoli budowlanej jest inwestor, który nie posiada w dacie orzekania o rozbiórce prawa do nieruchomości, organ określając podmiot obowiązany do rozbiórki powinien wziąć pod uwagę wskazanie właściciela co do tego, czy chce i zezwala, by inwestor - sprawca samowoli - dokonał nakazanych przez organ czynności związanych z rozbiórką". Reasumując: co do działek ( mówiąc bardziej abstrakcyjnie), co do których właściciele nie wyrażą zgody na dokonanie rozbiórki, organ powinien wskazać w decyzji jako podmiot zobowiązany – właściciela. Powstaje zatem pytanie, co w sytuacji, w której, tak jak w niniejszej sprawie, wszystko wskazuje na to, że część właścicieli działek, przez które przebiega droga – samowola budowlana – wyrazi zgodę na rozbiórkę ( wręcz się jej domaga), a część nie. W ocenie Sądu, w takiej sytuacji jest możliwa dywersyfikacja odpowiedzialności i ustalenie w decyzji obowiązku wykonania rozbiórki przez różne podmioty. Droga jest obiektem liniowym i w niniejszej sprawie różne jej części znajdują się na różnych działkach. Wystarczy zatem obciążyć inwestora obowiązkiem rozbiórki części drogi położonych na działkach, których właściciele się na to zgadzają, oraz właścicieli - obowiązkiem rozbiórki części drogi położonych na działkach, co do których się na to nie zgadzają. Taka konstrukcja decyzji o rozbiórce nie jest wykluczona, a co więcej, jedynie możliwa w założonej sytuacji. Wskazał na taką możliwość NSA w wyroku z dnia 6 maja 2016 r. II OSK 2100/14, LEX nr 2108447: "Żadne racje nie stoją na przeszkodzie, by adresatem nakazu rozbiórki nie mógł być, poza aktualnym właścicielem, również sprawca samowoli budowlanej. Włączenie go do postępowania jako osoby zobowiązanej do współwykonania decyzji wynika z uznania, że nałożenie nakazu rozbiórki wyłącznie na właściciela nieruchomości byłoby dla tego podmiotu nieuzasadnionym obciążeniem, narażałoby na koszty i dolegliwą procedurę, stanowiłoby również nieuzasadnione zwolnienie inwestora, który działał w warunkach samowoli budowlanej i powinien ponieść również wszystkie niedogodności związane z wykonaniem rozbiórki". Tutaj NSA mówi o odpowiedzialności dodatkowo inwestora obok właściciela, zaś sytuacja w niniejszej sprawie prowadzi do odpowiedzialności przede wszystkim inwestora obok właściciela ( tego ostatniego w stosunku do części drogi, co do których nie zgadza się na rozbiórkę). Pozostają jeszcze dwie kwestie do poruszenia. Pierwsza to twierdzenie organu odwoławczego o związaniu w trybie art. 153 p.p.s.a. stanowiskiem wyrażonym w wyroku WSA w Krakowie z dnia 4.08.2021r. sygn. akt II SA/Kr 665/21 co do adresata decyzji. Przypomnieć należy, że wyrok ten dotyczył zaskarżenia w toku instancji postanowienia PINB w Suchej Beskidzkiej o wstrzymaniu robót budowlanych i zobowiązaniu inwestora do przedłożenia wskazanych tam dokumentów. W wyroku oddalającym skargę WSA między innymi wskazał: "Zdaniem Sądu, skarżąca została prawidłowo uczyniona adresatem zaskarżonego postanowienia. Nie ulega wątpliwości, że skarżąca jest inwestorem przedmiotowych robót, i nie ulega wątpliwości, że w świetle art. 52 pr.bud. to na nią właśnie w pierwszej kolejności powinny być nałożone odnośne obowiązki. Okoliczność, że skarżąca nie jest właścicielem działek, na których znajduje się droga, nie ma tu rozstrzygającego znaczenia. Nie można apriorycznie zakładać, że skarżąca nie wylegitymuje się prawem do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Nie można też apriorycznie zakładać, że skarżąca doznawałyby przeszkód, gdyby zaistniała potrzeba wykonania określonych czynności czy nawet – hipotetycznie rzecz ujmując – dokonania rozbiórki. Dążenie niektórych właścicieli działek do zachowania istniejącego stanu rzeczy nie implikuje faktycznego uniemożliwienia przez nich działań inwestora, jeżeli ich konieczność byłaby co do zasady przesądzona". Mając na uwadze powyższe stanowisko Sądu, w odniesieniu do wypowiedzi organu odwoławczego, trzeba tutaj wyrazić pogląd przeciwny. Powyższe uwagi w sprawie II SA/Kr 665/21 powstały na tle sytuacji szczególnej, a mianowicie na tle postanowienia o wstrzymaniu robót wydanego w oparciu o art. 48 ust. 2 w poprzednim brzmieniu. Postanowienie to zapadło na początku postępowania, gdy materiał dowodowy nie był jeszcze w pełni zgromadzony. Nie budzi żadnych wątpliwości, że w tej początkowej fazie procedury adresatem postanowienia o wstrzymaniu i obowiązku przedstawienia dokumentów mógł być zasadniczo jedynie inwestor. Jest tak zwłaszcza w sytuacji, gdy postanowienie zostało poprzedzone wizytą w terenie, po której wówczas ustalono, że "Na wykonanie w/w prac Urząd Gminy posiadał zgodę zainteresowanych mieszkańców, do których prowadzi droga dojazdowa". Taki stan rzeczy dawał organowi pełne prawo skierowania orzeczenia do inwestora, zwłaszcza, że ustalone orzecznictwo wskazuje, że do niego należy kierować nakazy w pierwszej kolejności. Cytowane ustalenia na tamtym wstępnym etapie co do stanowiska właścicieli też nie wskazywały na ich opór w dalszej fazie postępowania. Tym samym Sąd, rozpoznając skargę na wspomniane postanowienie, zaaprobował jako adresata Gminę J. , wskazując, że nie można hipotetycznie założyć, że właściciele działek nie wyrażą zgody na działania zobowiązanego inwestora. Jednak było to tylko hipotetyczne założenie na wczesnym etapie postępowania, które zostało zweryfikowane w jego trakcie. Jak to bowiem wynika choćby ze skargi A. K., nie wszyscy właściciele zgadzają się na rozbiórkę. Ponadto czym innym jest nakaz wstrzymania robót, a czym innym jest natomiast nakaz rozbiórki. Wobec tego w ocenie Sądu nie ma mowy o związaniu w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. w kwestii adresata decyzji rozbiórkowej".
W wyroku tym sąd zawarł wyraźne wskazania, kto ma być adresatem decyzji rozbiórkowej oraz, jakie relacje ma postanowienie o wstrzymaniu robót budowlanych (adresat tej decyzji) do następczej decyzji rozbiórkowej. Z uzasadnienia wyroku wyraźnie wynika, że adresatem decyzji rozbiórkowej powinien być inwestor - Gmina J. , w odniesieniu do części drogi, zrealizowanej na działkach, których właściciele wyrażają zgodę na rozbiórkę, oraz bezpośrednio właściciel nieruchomości, który sprzeciwia się rozbiórce. Z uzasadnienia wyroku wynika też, że tego typu podmiotowe ukształtowanie decyzji rozbiórkowej nie stoi na przeszkodzie fakt, że postanowienie o wstrzymaniu budowy zostało skierowane do Gminy J.
Zgodnie z art 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W orzecznictwie przyjęło się, że związanie samego sądu administracyjnego oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania. W związku z powyższym, przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez sąd I instancji, "granice sprawy" podlegają zawężeniu do granic w jakich rozpoznano skargę poprzednio i wydano orzeczenie. Oznacza to, że w przypadku wnoszenia kolejnych skarg z powodu niewłaściwego wykonania zapadłego wyroku uwzględniającego skargę, sąd administracyjny jedynie weryfikuje sposób wywiązania się organów ze skierowanych do nich wskazań, nie wnika zaś w materię objętą zakresem wcześniejszych ocen (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 19 września 2023 r. IV SAB/Wr 258/23).
W ocenie sądu organ zastosował się w pełni do zaleceń sądu, obszernie przedstawionych wyżej. Odebrał on bowiem oświadczenia od właścicieli nieruchomości, na których przedmiotowa droga jest zlokalizowana. Jedynie skarżąca A. K. na rozbiórkę przedmiotowej drogi nie wyraziła zgody. Ponieważ zaś zostały spełnione pozostałe warunki, od których uzależnione jest wydanie nakazu rozbiórki tj. zaistnienie stanu samowoli budowlanej (realizacja obiektu budowlanego bez wymaganego pozwolenia na budowę) oraz brak prawnych możliwości legalizacji tej samowoli (inwestor nie jest w stanie złożyć zgodnego z prawda oświadczenia, że dysponuje nieruchomością na cele budowlane) orzeczenie nakazu rozbiórki było zasadne. Kwestia ta była zresztą przedmiotem oceny dokonanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku a dnia 4 sierpnia 2021 r. I SA/Kr 665/21.
Odnosząc się do zarzutów skarg, podnieść należy, że w ocenie sądu są one bezzasadne. Co do rzekomej niewykonalności decyzji rozbiórkowej, podnieść należy, że decyzja określa parametry drogi podlegającej nakazowi rozbiórki (długość), precyzuje jakie warstwy drogi powinny być usunięte (nawierzchnia bitumiczna i elementy odwodnienia nawierzchni), oraz wskazuje działki ewidencyjne, po których droga przebiega, różnicując adresatów decyzji rozbiórkowej zgodnie z zaleceniami sądu. W ocenie sądu decyzja jest wykonalna. Zarzut niemożności wykonania przez Gminę J. postanowienia w wstrzymaniu budowy, gdyż nie dysponuje ona nieruchomością na cele budowlane jest niezrozumiały. Konsekwencją orzeczenia nakazu rozbiórki jest niemożność wykonania tego postanowienia przez Gminę J. . Kwestie naruszenia zasad współżycia społecznego, trudności w dojeździe mieszkańców do swoich posesji ale też służb takich jak policja, straż pożarna, pogotowie, nie są kategoriami rozważanymi w postępowaniu dotyczącym nakazu rozbiórki. Organ nadzoru budowlanego obowiązany jest nakaz rozbiórki orzec, jeżeli wystąpią ustawowe przesłanki tego orzeczenia. Organ działa tu na zasadzie związania administracyjnego.
Mając na uwadze wyżej wskazane okoliczności, sąd na zasadzie art 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI